Zaynab bint Xuzayma al-Hiloliya (Ummul-masokin)

Zaynab bint Xuzayma ibn al-Horis al-Hiloliya raziyallohu anho — Rasululloh ﷺ ning zavjasi va moʻminlarning onasi. U Najd tomonlarida yashagan Bani Hilol ibn Omir qabilasidan boʻlib, Xuzayma ibn al-Horisning qizi edi. Uning nasabi arablar orasida obroʻli sanalgan; oʻzi esa hali islom kelmasidan burun, johiliyat kunlaridayoq alohida bir fazilat bilan tanilgan edi. Bu fazilat — saxovat va miskinlarga mehr edi. U qoʻlidagi bor narsani faqirlarga, yetimlarga va yoʻlovchilarga ulashar, uyining eshigi muhtojlar uchun ochiq turardi. Shu sababli odamlar unga «Ummul-masokin» — kambagʻallar onasi laqabini berdilar va bu nom islomdan keyin ham unga qoʻshilib qoldi. Rasululloh ﷺ ning zavjalari orasida johiliyatda qoʻyilgan laqabi bilan mashhur boʻlib qolgan yolgʻiz zot shudir. Islomni qabul qilib, Madinaga hijrat qildi. Undan oldingi turmushi haqida manbalar bir necha xil rivoyat keltiradi; mashhurroq soʻzga koʻra, uning eri Badr jangida shahid boʻlgan edi. Rasululloh ﷺ hijriy 3-yil (625 m.) atrofida uni nikohiga oldi. Bu nikoh — u ﷺ ning koʻpgina nikohlari kabi — himoyasiz qolgan bir ayolga panoh berish va bir qabila bilan qarindoshlik rishtasini bogʻlash edi. Ammo bu birgalik uzoq davom etmadi: u nikohdan sanoqli oylar oʻtib, hijriy 4-yil (626 m.) atrofida vafot etdi. Rasululloh ﷺ unga oʻzi janoza oʻqidi va Baqiʼ qabristoniga dafn etdi. Shu bilan u — Xadija bint Xuvaylid raziyallohu anhodan keyin — Rasululloh ﷺ hayotligida vafot etgan ikkinchi va oxirgi zavjadir. Undan rivoyat qilingan hadis deyarli saqlanmagan, chunki u ﷺ ning huzurida juda oz turdi. Shunga qaramay uning nomi sahoba xotirasida oʻchmadi: u boylik bilan emas, balki muhtojlarga ochilgan qoʻli bilan tarixga kirgan va bergan har bir luqmasi bilan «kambagʻallar onasi» degan nomni haqli ravishda qozongan ayoldir.Зайнаб бинт Хузайма ибн ал-Ҳорис ал-Ҳилолия разияллоҳу анҳо — Расулуллоҳ ﷺ нинг завжаси ва мўминларнинг онаси. У Нажд томонларида яшаган Бани Ҳилол ибн Омир қабиласидан бўлиб, Хузайма ибн ал-Ҳориснинг қизи эди. Унинг насаби араблар орасида обрўли саналган; ўзи эса ҳали ислом келмасидан бурун, жоҳилият кунларидаёқ алоҳида бир фазилат билан танилган эди. Бу фазилат — саховат ва мискинларга меҳр эди. У қўлидаги бор нарсани фақирларга, етимларга ва йўловчиларга улашар, уйининг эшиги муҳтожлар учун очиқ турарди. Шу сабабли одамлар унга «Уммул-масокин» — камбағаллар онаси лақабини бердилар ва бу ном исломдан кейин ҳам унга қўшилиб қолди. Расулуллоҳ ﷺ нинг завжалари орасида жоҳилиятда қўйилган лақаби билан машҳур бўлиб қолган ёлғиз зот шудир. Исломни қабул қилиб, Мадинага ҳижрат қилди. Ундан олдинги турмуши ҳақида манбалар бир неча хил ривоят келтиради; машҳурроқ сўзга кўра, унинг эри Бадр жангида шаҳид бўлган эди. Расулуллоҳ ﷺ ҳижрий 3-йил (625 м.) атрофида уни никоҳига олди. Бу никоҳ — у ﷺ нинг кўпгина никоҳлари каби — ҳимоясиз қолган бир аёлга паноҳ бериш ва бир қабила билан қариндошлик риштасини боғлаш эди. Аммо бу биргалик узоқ давом этмади: у никоҳдан саноқли ойлар ўтиб, ҳижрий 4-йил (626 м.) атрофида вафот этди. Расулуллоҳ ﷺ унга ўзи жаноза ўқиди ва Бақиъ қабристонига дафн этди. Шу билан у — Хадижа бинт Хувайлид разияллоҳу анҳодан кейин — Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлигида вафот этган иккинчи ва охирги завжадир. Ундан ривоят қилинган ҳадис деярли сақланмаган, чунки у ﷺ нинг ҳузурида жуда оз турди. Шунга қарамай унинг номи саҳоба хотирасида ўчмади: у бойлик билан эмас, балки муҳтожларга очилган қўли билан тарихга кирган ва берган ҳар бир луқмаси билан «камбағаллар онаси» деган номни ҳақли равишда қозонган аёлдир.

Manba koʻrsatilmagan — umumiy maʼlumot asosidaМанба кўрсатилмаган — умумий маълумот асосида