Zayniddin Umar ibn Makkiy ibn Abdussamad

Ibn al-Marhal va Ibn al-Vakil nomlari bilan tanilgan, oʻz zamonasida shofeʼiylarning shayxi edi; fazilati, koʻp mutolaasi va turli ilmlardagi mahorati bilan mashhur boʻlib, mazhabni ham, ikki usulni ham yaxshi bilardi, ammo nahvda kuchli emasdi va Zamaxshariyning «Mufassal»ini oʻqigan boʻlsa-da, nutqida lahn koʻp uchrardi. Olti yuz oltmish beshinchi yilning shavvolida tugʻildi; Ibn Allondan «Musnad Ahmad»ni va Oltita kitobni eshitdi, Dorul-hadisda unga «Sahih Muslim»dan katta bir parcha oʻqib berildi. Hadis haqida tibb, falsafa, kalom va avvalgilarning ilmlaridan yigʻilgan soʻzlar bilan gapirardi; sheʼrni yaxshi aytar, toʻplangan devoni bor edi. Baʼzi doʻstlari uni hasad qilib sevar, boshqalari hasad qilib yomon koʻrar, uni ogʻir gaplar bilan tilga olishardi. Shayx Ibn Taymiyyaga adovat qilib, koʻp majlislarda u bilan munozara qilardi, shu bilan birga uning yorqin ilmlarini eʼtirof etib maqtar, faqat oʻz mazhabi va toifasini himoya qilardi. Ibn Taymiyya ham uning ilmi va fazilatlarini maqtar, qilmishlari haqida aytilganda esa musulmonligiga guvohlik berib: «Oʻzini oʻzi chalkashtirgan, shaytonning undan istaganiga ergashgan kishi; shuhrat va majlisga moyil edi», derdi.Ибн ал-Марҳал ва Ибн ал-Вакил номлари билан танилган, ўз замонасида шофеъийларнинг шайхи эди; фазилати, кўп мутолааси ва турли илмлардаги маҳорати билан машҳур бўлиб, мазҳабни ҳам, икки усулни ҳам яхши биларди, аммо наҳвда кучли эмасди ва Замахшарийнинг «Муфассал»ини ўқиган бўлса-да, нутқида лаҳн кўп учрарди. Олти юз олтмиш бешинчи йилнинг шавволида туғилди; Ибн Аллондан «Муснад Аҳмад»ни ва Олтита китобни эшитди, Дорул-ҳадисда унга «Саҳиҳ Муслим»дан катта бир парча ўқиб берилди. Ҳадис ҳақида тибб, фалсафа, калом ва аввалгиларнинг илмларидан йиғилган сўзлар билан гапирарди; шеърни яхши айтар, тўпланган девони бор эди. Баъзи дўстлари уни ҳасад қилиб севар, бошқалари ҳасад қилиб ёмон кўрар, уни оғир гаплар билан тилга олишарди. Шайх Ибн Таймийяга адоват қилиб, кўп мажлисларда у билан мунозара қиларди, шу билан бирга унинг ёрқин илмларини эътироф этиб мақтар, фақат ўз мазҳаби ва тоифасини ҳимоя қиларди. Ибн Таймийя ҳам унинг илми ва фазилатларини мақтар, қилмишлари ҳақида айтилганда эса мусулмонлигига гувоҳлик бериб: «Ўзини ўзи чалкаштирган, шайтоннинг ундан истаганига эргашган киши; шуҳрат ва мажлисга мойил эди», дерди.

Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 7652Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 7652