E’TIKOF OʻTIRISH HUKMI

Birinchi masala: E’tikofning mashru’ ekani

E’tikof Qur’on, Sunnat va Ijmo’ bilan mashru’dir.

Qur’on daliliga kelsak, Alloh taoloning ushbu so‘zi:

﴿وَعَهِدْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ﴾

«Va Ibrohim bilan Ismoilga: «Mening baytimni tavof qilguvchilar, e’tikof oʻtiruvchilar, ruku’-sajda qiluvchilar uchun pok tuting», deb buyurdik» (Baqara: 125).

U Zot subhanahu va taolo yana shunday degan:

﴿وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ﴾

«Masjidlarda e’tikofda bo’lgan chog’ingizda (kechalari ham) ular (hotinlaringiz) bilan qo’shilmang!» (Baqara: 187).

Sunnatdagi dalillarga kelsak, bu borada ko‘plab hadislar sobit boʻlgan, jumladan:

عَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها، زَوْجِ النَّبِيِّ ﷺ: أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ «كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الْأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللهُ، ثُمَّ اعْتَكَفَ أَزْوَاجُهُ مِنْ بَعْدِهِ»

Nabiy sollallohu alayhi vasallamning zavjalari Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam to Alloh u zotni vafot ettirgunicha Ramazonning oxirgi o‘n kunligida e’tikof o‘tirgan edilar. So‘ngra zavjalari u zotdan keyin ham e’tikof o‘tirishdi» (Sahihi Buxoriy, 2026; Sahihi Muslim, 1172).

Ijmo’ daliliga kelsak, bir necha ulamolar e’tikofning mashru’ligiga ijmo’ni naql qilganlar.

Imom Navaviy: «Majmu’», 6/404, Ibn Qudoma: «Mug‘niy», 4/456, Shayxulislom «Sharhul Umda», 2/711 va boshqalar shular jumlasidan.

Shayx Ibn Boz aytadi:

«Shubhasiz, masjidda e’tikof o‘tirish qurbatlardan (Allohga yaqinlashtiruvchi amallardan) biridir. Ramazondagi e’tikof esa boshqa vaqtlardagi e’tikofdan afzalroq sanaladi... Bu amal Ramazonda ham, boshqa vaqtlarda ham mashru’dir». Iqtibos qisqartirildi («Majmu’ al-Fatava», 15/437).

Ikkinchi masala: E’tikofning hukmi.

E’tikof aslida sunnat amaldir, vojib emas. Faqat e’tikof oʻtirish nazr qilingan bo‘lsa, vojibga aylanadi. Chunki sahih hadisda shunday kelgan:

عَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها، عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ: «مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللهَ فَلْيُطِعْهُ، وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَهُ فَلَا يَعْصِهِ»

Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Kim Allohga toatni nazr qilgan bo‘lsa, Unga toat qilsin. Lekin kim Unga osiy bo‘lishni nazr qilgan bo‘lsa, Unga osiy bo‘lmasin», dedilar». (Sahihi Buxoriy, 6696).

عَنِ ابْنِ عُمَرَ : أَنَّ عُمَرَ قَالَ: «يَا رَسُولَ اللهِ، إِنِّي نَذَرْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ أَعْتَكِفَ لَيْلَةً فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ، قَالَ: أَوْفِ بِنَذْرِكَ»

Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Umar: «Ey Allohning Rasuli, men johiliyatda Masjidul Haromda bir kecha e’tikof o‘tirishni nazr qilgan edim», dedi. U zot: «Nazringga vafo qil», dedilar» (Sahihi Buxoriy, 6697).

Ibn Munzir aytadi:

«Ulamolar e’tikof sunnat amal bo‘lib, kishi nazr qilish orqali o‘ziga vojib qilmagan taqdirda, bu amal farz boʻlmasligiga ijmo’ qilganlar». Iqtibos tugadi («Ijmo’», 53-bet).

Qoʻshimcha ma’lumot uchun Doktor Xolid al-Mushayqihning «E’tikof fiqhi» asariga murojaat qiling.

Alloh bilguvchiroqdir.