ERI VAFOT ETGAN AYOLNING KO‘CHAGA CHIQISHI

Erining vafoti sababli idda o‘tirgan ayol kunduz kunlari o‘z ehtiyojlarini qondirish uchun, masalan, shifokor huzuriga borish yoki davlat ishlarini hal qilish uchun, agar bu ishlarni uning o‘rniga qiladigan hech kimi bo‘lmasa, uydan chiqishi joiz. Kechasi esa zarurat bo‘lmasa, chiqmasligi lozim.

Ibn Qudoma rahimahulloh aytadi: «Idda o‘tirgan ayol, xoh taloq qilingan bo‘lsin, xoh eri vafot etgan bo‘lsin, kunduzi o‘z hojatlarini o‘tash uchun chiqishi joiz. Chunki:

عَنْ جَابِرٍ قَالَ: طُلِّقَتْ خَالَتِي ثَلَاثًا، فَخَرَجَتْ تَجُدُّ نَخْلًا لَهَا، فَلَقِيَهَا رَجُلٌ، فَنَهَاهَا، فَأَتَتِ النَّبِيَّ ﷺ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ، فَقَالَ لَهَا: «اخْرُجِي فَجُدِّي نَخْلَكِ، لَعَلَّكِ أَنْ تَصَدَّقِي مِنْهُ أَوْ تَفْعَلِي خَيْرًا»

Jobir roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Xolam uch taloq qilingan edi. Bir kuni (uydan) chiqib, xurmosining mevasini tera boshladi. Bir odam uni ko‘rib qolib, bundan qaytardi. Xolam kelib, buni Nabiy sollallohu alayhi vasallamga aytgan edi, u zot xolamga: «Chiqib, xurmoyingning mevasini teraver. Ehtimol, undan sadaqa yoki biror yaxshilik qilarsan», dedilar» (Ab-u Dovud, 2297; Hadis hukmi: «sahih». Manba: «Sahihul Jome’», 235).

Mujohid rivoyat qiladi:

«اسْتُشْهِدَ رِجَالٌ يَوْمَ أُحُدٍ، فَجَاءَ نِسَاؤُهُمْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ، فَقُلْنَ: إِنَّا نَسْتَوْحِشُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِاللَّيْلِ، فَنَبِيتُ عِنْدَ إِحْدَانَا، حَتَّىٰ إِذَا أَصْبَحْنَا تَبَدَّدْنَا فِي بُيُوتِنَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: تَحَدَّثْنَ عِنْدَ إِحْدَاكُنَّ مَا بَدَا لَكُنَّ، فَإِذَا أَرَدْتُنَّ النَّوْمَ فَلْتَؤُبْ كُلُّ امْرَأَةٍ إِلَى بَيْتِهَا».

«Uhud jangi kuni bir qancha erkaklar shahid bo‘ldilar. Ularning ayollari Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning huzurlariga kelib: «Ë Rasulalloh, biz kechalari yolg‘izlikdan qo‘rqamiz, birortamiznikida tunab, tong otgach, uy-uylarimizga tarqalsak bo‘ladimi?» – deyishdi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Birortangizning uyida suhbatlashib o‘tiringlar, ammo uxlamoqchi bo‘lsangizlar, har bir ayol o‘z uyiga qaytsin», dedilar» (Zodul maod, 5/615; Mursal hadis).

Shunga ko‘ra, idda o‘tirgan ayolga o‘z uyidan boshqa joyda tunash va kechasi zaruratsiz tashqariga chiqish joiz emas. Chunki kechasi fitnaga moyilroq vaqt, kunduzi esa, aksincha, hojatlarni ravo qilish, tirikchilik va kerakli narsalarni xarid qilish vaqtidir» («Mug‘niy», 8/130).

Doimiy qo‘mita fatvosida shunday deyiladi: «Asl qoida shuki, ayol marhum eri yashagan uyda idda o‘tirishi lozim va u yerdan faqat ehtiyoj yoki zarurat tug‘ilgandagina chiqishi mumkin; Masalan, kasal bo‘lib qolsa, shifoxonaga borish uchun yoki bozordan non va shunga o‘xshash zarur narsalarni sotib olish uchun, agar bu ishlarni uning uchun qiladigan hech kimi bo‘lmasa», – iqtibos tugadi. («Fatovo allajna ad-doima», 20/440).

Vallohu a’lam.