حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ نَافِعٍ أَبِي غَالِبٍ، قَالَ كُنْتُ فِي سِكَّةِ الْمِرْبَدِ فَمَرَّتْ جَنَازَةٌ مَعَهَا نَاسٌ كَثِيرٌ قَالُوا جَنَازَةُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَيْرٍ فَتَبِعْتُهَا فَإِذَا أَنَا بِرَجُلٍ عَلَيْهِ كِسَاءٌ رَقِيقٌ عَلَى بُرَيْذِينَتِهِ وَعَلَى رَأْسِهِ خِرْقَةٌ تَقِيهِ مِنَ الشَّمْسِ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا الدِّهْقَانُ قَالُوا هَذَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ . فَلَمَّا وُضِعَتِ الْجَنَازَةُ قَامَ أَنَسٌ فَصَلَّى عَلَيْهَا وَأَنَا خَلْفَهُ لاَ يَحُولُ بَيْنِي وَبَيْنَهُ شَىْءٌ فَقَامَ عِنْدَ رَأْسِهِ فَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ لَمْ يُطِلْ وَلَمْ يُسْرِعْ ثُمَّ ذَهَبَ يَقْعُدُ فَقَالُوا يَا أَبَا حَمْزَةَ الْمَرْأَةُ الأَنْصَارِيَّةُ فَقَرَّبُوهَا وَعَلَيْهَا نَعْشٌ أَخْضَرُ فَقَامَ عِنْدَ عَجِيزَتِهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا نَحْوَ صَلاَتِهِ عَلَى الرَّجُلِ ثُمَّ جَلَسَ فَقَالَ الْعَلاَءُ بْنُ زِيَادٍ يَا أَبَا حَمْزَةَ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى الْجَنَازَةِ كَصَلاَتِكَ يُكَبِّرُ عَلَيْهَا أَرْبَعًا وَيَقُومُ عِنْدَ رَأْسِ الرَّجُلِ وَعَجِيزَةِ الْمَرْأَةِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ غَزَوْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ غَزَوْتُ مَعَهُ حُنَيْنًا فَخَرَجَ الْمُشْرِكُونَ فَحَمَلُوا عَلَيْنَا حَتَّى رَأَيْنَا خَيْلَنَا وَرَاءَ ظُهُورِنَا وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ يَحْمِلُ عَلَيْنَا فَيَدُقُّنَا وَيَحْطِمُنَا فَهَزَمَهُمُ اللَّهُ وَجَعَلَ يُجَاءُ بِهِمْ فَيُبَايِعُونَهُ عَلَى الإِسْلاَمِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ عَلَىَّ نَذْرًا إِنْ جَاءَ اللَّهُ بِالرَّجُلِ الَّذِي كَانَ مُنْذُ الْيَوْمِ يَحْطِمُنَا لأَضْرِبَنَّ عُنُقَهُ . فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجِيءَ بِالرَّجُلِ فَلَمَّا رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُبْتُ إِلَى اللَّهِ . فَأَمْسَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُبَايِعُهُ لِيَفِيَ الآخَرُ بِنَذْرِهِ . قَالَ فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَتَصَدَّى لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَأْمُرَهُ بِقَتْلِهِ وَجَعَلَ يَهَابُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْتُلَهُ فَلَمَّا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لاَ يَصْنَعُ شَيْئًا بَايَعَهُ فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَذْرِي . فَقَالَ " إِنِّي لَمْ أُمْسِكْ عَنْهُ مُنْذُ الْيَوْمِ إِلاَّ لِتُوفِيَ بِنَذْرِكَ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَوْمَضْتَ إِلَىَّ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُ لَيْسَ لِنَبِيٍّ أَنْ يُومِضَ " . قَالَ أَبُو غَالِبٍ فَسَأَلْتُ عَنْ صَنِيعِ أَنَسٍ فِي قِيَامِهِ عَلَى الْمَرْأَةِ عِنْدَ عَجِيزَتِهَا فَحَدَّثُونِي أَنَّهُ إِنَّمَا كَانَ لأَنَّهُ لَمْ تَكُنِ النُّعُوشُ فَكَانَ الإِمَامُ يَقُومُ حِيَالَ عَجِيزَتِهَا يَسْتُرُهَا مِنَ الْقَوْمِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . نَسَخَ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ الْوَفَاءَ بِالنَّذْرِ فِي قَتْلِهِ بِقَوْلِهِ إِنِّي قَدْ تُبْتُ .
Nofiʼ Abu Gʻolib (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Mirbad koʻchasida edim. Bir janoza oʻtib qoldi, uning bilan koʻp odamlar bor edi. Ular: «Bu Abdulloh ibn Umayrning janozasi», dedilar. Men unga ergashdim. Birdan men nozik chopon kiygan, oʻzining kichik xachiriga mingan bir kishini koʻrib qoldim. Boshida quyoshdan saqlanish uchun bir parcha mato bor edi. Men: «Bu mansabdor kishi kim?» dedim. Ular: «Bu Anas ibn Molik», dedilar. Janoza qoʻyilganda, Anas turib unga (janoza) namozini oʻqidi. Men uning orqasida edim, men bilan uning orasini hech narsa toʻsib turmas edi. U (mayyitning) boshi tomonida turdi va toʻrt marta takbir aytdi, na choʻzdi, na shoshildi. Soʻng oʻtirmoqchi boʻlganda, ular: «Ey Abu Hamza, ansoriy ayol (qoldi)», dedilar va uni yaqinroq olib keldilar, ustida yashil tobut bor edi. U (ayolning) beli tomonida turdi va unga erkakka oʻqigan namozi kabi (janoza) namozini oʻqidi, soʻng oʻtirdi. Shunda Alo ibn Ziyod: «Ey Abu Hamza, Rasululloh ﷺ janozaga xuddi senga oʻxshab — toʻrt marta takbir aytib, erkakning boshi va ayolning beli tomonida turib — namoz oʻqir edilarmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Alo): «Ey Abu Hamza, sen Rasululloh ﷺ bilan birga jangga chiqqanmisan?» dedi. U: «Ha, men u zot bilan birga Hunaynda jang qildim. Mushriklar (oldimizga) chiqib, bizga shu qadar hujum qildilarki, hatto otlarimizni orqamizda (qochayotganini) koʻrdik. Jamoa ichida bir kishi bizga hujum qilib, bizni dabdala qilar va majaqlar edi. Soʻng Alloh ularni magʻlub etdi va ular keltirilib, Islom uchun (u zotga) bayʼat qila boshladilar. Shunda Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi: ‹Agar Alloh bugun bizni majaqlagan haligi kishini keltirsa, men albatta uning boʻynini uzaman, bu menga nazr boʻlsin›, dedi. Rasululloh ﷺ sukut qildilar. Haligi kishi keltirildi. U Rasululloh ﷺni koʻrgach: ‹Ey Allohning Rasuli, men Allohga tavba qildim›, dedi. Rasululloh ﷺ — anavi (kishi) nazrini bajarishi uchun — unga bayʼat qildirmay turdilar. (Anas) aytdi: Haligi kishi (uni oʻldirishga buyurishlarini kutib) Rasululloh ﷺga roʻpara kelaverdi, ammo Rasululloh ﷺdan (ruxsatsiz) uni oʻldirishdan qoʻrqdi. Rasululloh ﷺ uning hech narsa qilmayotganini koʻrgach, (haligi tavba qilganga) bayʼat qildirdilar. Shunda haligi kishi: ‹Ey Allohning Rasuli, mening nazrim-chi?› dedi. U zot: «Men bugun unga faqat sen nazringni bajarishing uchun bayʼat qildirmay turdim», dedilar. U: ‹Ey Allohning Rasuli, menga (koʻz bilan) ishora qilsangiz boʻlmasmidi?› dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Paygʻambarga (xufiya) koʻz qisib ishora qilish yarashmaydi», dedilar», dedi. Abu Gʻolib aytdi: Men Anasning ayolga uning beli tomonida turib (namoz oʻqigan) ishi haqida soʻradim. Ular menga aytib berishdiki, bu faqat (oʻsha paytda) tobutlar boʻlmagani uchun edi, shuning uchun imom (ayolni) jamoadan toʻsib turish maqsadida uning beliga roʻpara turar edi. Abu Dovud aytdi: Paygʻambar ﷺning «Men odamlar ‹Lo ilaha illalloh› deguniga qadar ular bilan jang qilishga buyurildim» degan soʻzlari, bu hadisdagi haligi kishining «Men tavba qildim» degani sababli uni oʻldirishdagi nazrni bajarish (hukmini) bekor qildi.Нофиъ Абу Ғолиб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Мирбад кўчасида эдим. Бир жаноза ўтиб қолди, унинг билан кўп одамлар бор эди. Улар: «Бу Абдуллоҳ ибн Умайрнинг жанозаси», дедилар. Мен унга эргашдим. Бирдан мен нозик чопон кийган, ўзининг кичик хачирига минган бир кишини кўриб қолдим. Бошида қуёшдан сақланиш учун бир парча мато бор эди. Мен: «Бу мансабдор киши ким?» дедим. Улар: «Бу Анас ибн Молик», дедилар. Жаноза қўйилганда, Анас туриб унга (жаноза) намозини ўқиди. Мен унинг орқасида эдим, мен билан унинг орасини ҳеч нарса тўсиб турмас эди. У (маййитнинг) боши томонида турди ва тўрт марта такбир айтди, на чўзди, на шошилди. Сўнг ўтирмоқчи бўлганда, улар: «Эй Абу Ҳамза, ансорий аёл (қолди)», дедилар ва уни яқинроқ олиб келдилар, устида яшил тобут бор эди. У (аёлнинг) бели томонида турди ва унга эркакка ўқиган намози каби (жаноза) намозини ўқиди, сўнг ўтирди. Шунда Ало ибн Зиёд: «Эй Абу Ҳамза, Расулуллоҳ ﷺ жанозага худди сенга ўхшаб — тўрт марта такбир айтиб, эркакнинг боши ва аёлнинг бели томонида туриб — намоз ўқир эдиларми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Ало): «Эй Абу Ҳамза, сен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга жангга чиққанмисан?» деди. У: «Ҳа, мен у зот билан бирга Ҳунайнда жанг қилдим. Мушриклар (олдимизга) чиқиб, бизга шу қадар ҳужум қилдиларки, ҳатто отларимизни орқамизда (қочаётганини) кўрдик. Жамоа ичида бир киши бизга ҳужум қилиб, бизни дабдала қилар ва мажақлар эди. Сўнг Аллоҳ уларни мағлуб этди ва улар келтирилиб, Ислом учун (у зотга) байъат қила бошладилар. Шунда Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши: ‹Агар Аллоҳ бугун бизни мажақлаган ҳалиги кишини келтирса, мен албатта унинг бўйнини узаман, бу менга назр бўлсин›, деди. Расулуллоҳ ﷺ сукут қилдилар. Ҳалиги киши келтирилди. У Расулуллоҳ ﷺни кўргач: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен Аллоҳга тавба қилдим›, деди. Расулуллоҳ ﷺ — анави (киши) назрини бажариши учун — унга байъат қилдирмай турдилар. (Анас) айтди: Ҳалиги киши (уни ўлдиришга буюришларини кутиб) Расулуллоҳ ﷺга рўпара келаверди, аммо Расулуллоҳ ﷺдан (рухсатсиз) уни ўлдиришдан қўрқди. Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳеч нарса қилмаётганини кўргач, (ҳалиги тавба қилганга) байъат қилдирдилар. Шунда ҳалиги киши: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менинг назрим-чи?› деди. У зот: «Мен бугун унга фақат сен назрингни бажаришинг учун байъат қилдирмай турдим», дедилар. У: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга (кўз билан) ишора қилсангиз бўлмасмиди?› деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Пайғамбарга (хуфия) кўз қисиб ишора қилиш ярашмайди», дедилар», деди. Абу Ғолиб айтди: Мен Анаснинг аёлга унинг бели томонида туриб (намоз ўқиган) иши ҳақида сўрадим. Улар менга айтиб беришдики, бу фақат (ўша пайтда) тобутлар бўлмагани учун эди, шунинг учун имом (аёлни) жамоадан тўсиб туриш мақсадида унинг белига рўпара турар эди. Абу Довуд айтди: Пайғамбар ﷺнинг «Мен одамлар ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› дегунига қадар улар билан жанг қилишга буюрилдим» деган сўзлари, бу ҳадисдаги ҳалиги кишининг «Мен тавба қилдим» дегани сабабли уни ўлдиришдаги назрни бажариш (ҳукмини) бекор қилди.