حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي رَاشِدٍقَالَ لَقِيتُ التَّنُوخِيَّ رَسُولَ هِرَقْلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحِمْصَ وَكَانَ جَارًا لِي شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ بَلَغَ الْفَنَدَ أَوْ قَرُبَ فَقُلْتُ أَلَا تُخْبِرُنِي عَنْ رِسَالَةِ هِرَقْلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرِسَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ بَلَى قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَبُوكَ فَبَعَثَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيَّ إِلَى هِرَقْلَ فَلَمَّا أَنْ جَاءَهُ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَا قِسِّيسِي الرُّومِ وَبَطَارِقَتَهَا ثُمَّ أَغْلَقَ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِمْ بَابًا فَقَالَ قَدْ نَزَلَ هَذَا الرَّجُلُ حَيْثُ رَأَيْتُمْ وَقَدْ أَرْسَلَ إِلَيَّ يَدْعُونِي إِلَى ثَلَاثِ خِصَالٍ يَدْعُونِي إِلَى أَنْ أَتَّبِعَهُ عَلَى دِينِهِ أَوْ عَلَى أَنْ نُعْطِيَهُ مَالَنَا عَلَى أَرْضِنَا وَالْأَرْضُ أَرْضُنَا أَوْ نُلْقِيَ إِلَيْهِ الْحَرْبَ وَاللَّهِ لَقَدْ عَرَفْتُمْ فِيمَا تَقْرَءُونَ مِنْ الْكُتُبِ لَيَأْخُذَنَّ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ فَهَلُمَّ نَتَّبِعْهُ عَلَى دِينِهِ أَوْ نُعْطِيهِ مَالَنَا عَلَى أَرْضِنَا فَنَخَرُوا نَخْرَةَ رَجُلٍ وَاحِدٍ حَتَّى خَرَجُوا مِنْ بَرَانِسِهِمْ وَقَالُوا تَدْعُونَا إِلَى أَنْ نَدَعَ النَّصْرَانِيَّةَ أَوْ نَكُونَ عَبِيدًا لِأَعْرَابِيٍّ جَاءَ مِنْ الْحِجَازِ فَلَمَّا ظَنَّ أَنَّهُمْ إِنْ خَرَجُوا مِنْ عِنْدِهِ أَفْسَدُوا عَلَيْهِ الرُّومَ رَفَأَهُمْ وَلَمْ يَكَدْ وَقَالَ إِنَّمَا قُلْتُ ذَلِكَ لَكُمْ لِأَعْلَمَ

Saʼid ibn Abu Roshid aytdi: Men Himsda Hiraqlning Rasululloh ﷺ huzurlariga yuborgan elchisi Tanuxiyni uchratdim. U mening qoʻshnim boʻlib, keksayib aqli zaiflashgan yoki shunga yaqinlashgan bir chol edi. Men unga: «Hiraqlning Nabiy ﷺga yozgan maktubi va Rasululloh ﷺning Hiraqlga yozgan maktublari haqida menga xabar bermaysanmi?» dedim. U: «Ha», dedi va shunday dedi: Rasululloh ﷺ Tabukka keldilar va Dihya al-Kalbiyni Hiraqlga yubordilar. Rasululloh ﷺning maktublari unga yetib borgach, u Rum qassislarini va batriqlarini chaqirdi, soʻng oʻzi va ular ustidan eshikni berkitdi va dedi: «Bu kishi sizlar koʻrib turganingizdek darajaga yetdi. U menga elchi yuborib, meni uch xislatning biriga chorlabdi: yo uning diniga ergashishimga, yo yerimiz ustidan unga molimizni berishimizga, holbuki yer bizning yerimizdir, yoxud unga urush eʼlon qilishimizga. Allohga qasamki, sizlar oʻqiyotgan kitoblaringizda u albatta oyogʻim ostidagi narsani olishini bilgansizlar. Bas, kelinglar, uning diniga ergashaylik yoki yerimiz ustidan unga molimizni beraylik». Shunda ular bir kishidek hayqirib yubordilar, hatto burnuslaridan chiqib ketdilar va: «Bizni nasroniylikni tark etishgami yoki Hijozdan kelgan bir aʼrobiyga qul boʻlishgami chorlayapsanmi?» dedilar. U esa, agar ular huzuridan chiqib ketsalar, Rumni unga qarshi buzib qoʻyishlarini bilib, ularning koʻnglini oldi, biroq deyarli uddasidan chiqolmadi va: «Men buni sizlarga faqat bilish uchun aytdim», dedi.Саъид ибн Абу Рошид айтди: Мен Ҳимсда Ҳирақлнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига юборган элчиси Танухийни учратдим. У менинг қўшним бўлиб, кексайиб ақли заифлашган ёки шунга яқинлашган бир чол эди. Мен унга: «Ҳирақлнинг Набий ﷺга ёзган мактуби ва Расулуллоҳ ﷺнинг Ҳирақлга ёзган мактублари ҳақида менга хабар бермайсанми?» дедим. У: «Ҳа», деди ва шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Табукка келдилар ва Диҳя ал-Калбийни Ҳирақлга юбордилар. Расулуллоҳ ﷺнинг мактублари унга етиб боргач, у Рум қассисларини ва батриқларини чақирди, сўнг ўзи ва улар устидан эшикни беркитди ва деди: «Бу киши сизлар кўриб турганингиздек даражага етди. У менга элчи юбориб, мени уч хислатнинг бирига чорлабди: ё унинг динига эргашишимга, ё еримиз устидан унга молимизни беришимизга, ҳолбуки ер бизнинг еримиздир, ёхуд унга уруш эълон қилишимизга. Аллоҳга қасамки, сизлар ўқиётган китобларингизда у албатта оёғим остидаги нарсани олишини билгансизлар. Бас, келинглар, унинг динига эргашайлик ёки еримиз устидан унга молимизни берайлик». Шунда улар бир кишидек ҳайқириб юбордилар, ҳатто бурнусларидан чиқиб кетдилар ва: «Бизни насронийликни тарк этишгами ёки Ҳижоздан келган бир аъробийга қул бўлишгами чорлаяпсанми?» дедилар. У эса, агар улар ҳузуридан чиқиб кетсалар, Румни унга қарши бузиб қўйишларини билиб, уларнинг кўнглини олди, бироқ деярли уддасидан чиқолмади ва: «Мен буни сизларга фақат билиш учун айтдим», деди.