حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَمْرَةَ الضُّبَعِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ جُوَيْرِيَةَ بْنِ قُدَامَةَ، قَالَ حَجَجْتُ فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ الْعَامَ الَّذِي أُصِيبَ فِيهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ كَأَنَّ دِيكًا أَحْمَرَ نَقَرَنِي نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ شُعْبَةُ الشَّاكُّ فَكَانَ مِنْ أَمْرِهِ أَنَّهُ طُعِنَ فَأُذِنَ لِلنَّاسِ عَلَيْهِ فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ دَخَلَ عَلَيْهِ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ ثُمَّ أَهْلُ الشَّامِ ثُمَّ أُذِنَ لِأَهْلِ الْعِرَاقِ فَدَخَلْتُ فِيمَنْ دَخَلَ قَالَ فَكَانَ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهِ قَوْمٌ أَثْنَوْا عَلَيْهِ وَبَكَوْا قَالَ فَلَمَّا دَخَلْنَا عَلَيْهِ قَالَ وَقَدْ عَصَبَ بَطْنَهُ بِعِمَامَةٍ سَوْدَاءَ وَالدَّمُ يَسِيلُ قَالَ فَقُلْنَا أَوْصِنَا قَالَ وَمَا سَأَلَهُ الْوَصِيَّةَ أَحَدٌ غَيْرُنَا فَقَالَ عَلَيْكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّكُمْ لَنْ تَضِلُّوا مَا اتَّبَعْتُمُوهُ فَقُلْنَا أَوْصِنَا فَقَالَ أُوصِيكُمْ بِالْمُهَاجِرِينَ فَإِنَّ النَّاسَ سَيَكْثُرُونَ وَيَقِلُّونَ وَأُوصِيكُمْ بِالْأَنْصَارِ فَإِنَّهُمْ شَعْبُ الْإِسْلَامِ الَّذِي لَجِئَ إِلَيْهِ وَأُوصِيكُمْ بِالْأَعْرَابِ فَإِنَّهُمْ أَصْلُكُمْ وَمَادَّتُكُمْ وَأُوصِيكُمْ بِأَهْلِ ذِمَّتِكُمْ فَإِنَّهُمْ عَهْدُ نَبِيِّكُمْ وَرِزْقُ عِيَالِكُمْ قُومُوا عَنِّي قَالَ فَمَا زَادَنَا عَلَى هَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ سَأَلْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ فِي الْأَعْرَابِ وَأُوصِيكُمْ بِالْأَعْرَابِ فَإِنَّهُمْ إِخْوَانُكُمْ وَعَدُوُّ عَدُوِّكُمْ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ سَمِعْتُ أَبَا جَمْرَةَ الضُّبَعِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ جُوَيْرِيَةَ بْنِ قُدَامَةَ قَالَ حَجَجْتُ فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ الْعَامَ الَّذِي أُصِيبَ فِيهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ كَأَنَّ دِيكًا أَحْمَرَ نَقَرَنِي نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ شُعْبَةُ الشَّاكُّ قَالَ فَمَا لَبِثَ إِلَّا جُمُعَةً حَتَّى طُعِنَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَأُوصِيكُمْ بِأَهْلِ ذِمَّتِكُمْ فَإِنَّهُمْ ذِمَّةُ نَبِيِّكُمْ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ سَأَلْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ فِي الْأَعْرَابِ وَأُوصِيكُمْ بِالْأَعْرَابِ فَإِنَّهُمْ إِخْوَانُكُمْ وَعَدُوُّ عَدُوِّكُمْ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juvayriya ibn Qudoma aytadi: Men haj qildim va Umar (roziyallohu anhu) yaralangan yili Madinaga keldim. U xutba qilib: «Men tushimda goʻyo qizil xoʻroz meni bir yoki ikki marta choʻqib olganini koʻrdim», dedi. Uning ishi shunga borib yetdiki, u xanjar bilan urildi. Odamlarga uning huzuriga kirishga izn berildi. Uning oldiga birinchi boʻlib Nabiy ﷺning sahobalari, soʻng Madina ahli, soʻng Shom ahli kirdi. Soʻng Iroq ahliga izn berildi va men ham kirganlar orasida edim. Uning oldiga bir qavm kirsa, ular uni maqtar va yigʻlar edilar. Biz kirganimizda — u qornini qora salla bilan bogʻlab olgan, qon oqib turardi — biz: «Bizga vasiyat qiling», dedik. U: «Sizlarga Allohning Kitobini lozim tutinglar, chunki unga ergashsangiz, aslo adashmaysiz», dedi. Biz yana: «Bizga vasiyat qiling», dedik. U: «Sizlarga muhojirlarni tavsiya qilaman, chunki odamlar koʻpayadi, ular esa ozayadi. Sizlarga ansorlarni tavsiya qilaman, chunki ular islom panohi boʻlmish qavmdir. Sizlarga aʼrobiylarni tavsiya qilaman, chunki ular sizlarning aslingiz va manbaingizdir. Sizlarga zimmangizdagi ahli zimmani tavsiya qilaman, chunki ular Nabiyingizning ahdi va oilangizning rizqidir. Endi oldimdan turinglar», dedi. U bizga bu soʻzlardan ortiq narsa aytmadi. Keyin men undan yana soʻraganimda, aʼrobiylar haqida: «Sizlarga aʼrobiylarni tavsiya qilaman, chunki ular sizlarning birodarlaringiz va dushmaningizning dushmanidir», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жувайрия ибн Қудома айтади: Мен ҳаж қилдим ва Умар (розияллоҳу анҳу) яраланган йили Мадинага келдим. У хутба қилиб: «Мен тушимда гўё қизил хўроз мени бир ёки икки марта чўқиб олганини кўрдим», деди. Унинг иши шунга бориб етдики, у ханжар билан урилди. Одамларга унинг ҳузурига киришга изн берилди. Унинг олдига биринчи бўлиб Набий ﷺнинг саҳобалари, сўнг Мадина аҳли, сўнг Шом аҳли кирди. Сўнг Ироқ аҳлига изн берилди ва мен ҳам кирганлар орасида эдим. Унинг олдига бир қавм кирса, улар уни мақтар ва йиғлар эдилар. Биз кирганимизда — у қорнини қора салла билан боғлаб олган, қон оқиб турарди — биз: «Бизга васият қилинг», дедик. У: «Сизларга Аллоҳнинг Китобини лозим тутинглар, чунки унга эргашсангиз, асло адашмайсиз», деди. Биз яна: «Бизга васият қилинг», дедик. У: «Сизларга муҳожирларни тавсия қиламан, чунки одамлар кўпаяди, улар эса озаяди. Сизларга ансорларни тавсия қиламан, чунки улар ислом паноҳи бўлмиш қавмдир. Сизларга аъробийларни тавсия қиламан, чунки улар сизларнинг аслингиз ва манбаингиздир. Сизларга зиммангиздаги аҳли зиммани тавсия қиламан, чунки улар Набийингизнинг аҳди ва оилангизнинг ризқидир. Энди олдимдан туринглар», деди. У бизга бу сўзлардан ортиқ нарса айтмади. Кейин мен ундан яна сўраганимда, аъробийлар ҳақида: «Сизларга аъробийларни тавсия қиламан, чунки улар сизларнинг биродарларингиз ва душманингизнинг душманидир», деди.