حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ وَاقِفًا وَقَدْ أَرْدَفَ الْفَضْلَ فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ فَوَقَفَ قَرِيبًا وَأَمَةٌ خَلْفَهُ فَجَعَلَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا فَفَطِنَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَ يَصْرِفُ وَجْهَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ لَيْسَ الْبِرُّ بِإِيجَافِ الْخَيْلِ وَلَا الْإِبِلِ فَعَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ قَالَ ثُمَّ أَفَاضَ قَالَ فَمَا رَأَيْتُهَا رَافِعَةً يَدَهَا عَادِيَةً حَتَّى أَتَى جَمْعًا قَالَ فَلَمَّا وَقَفَ بِجَمْعٍ أَرْدَفَ أُسَامَةَ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِإِيجَافِ الْخَيْلِ وَالْإِبِلِ فَعَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ قَالَ ثُمَّ أَفَاضَ فَمَا رَأَيْتُهَا رَافِعَةً يَدَهَا عَادِيَةً حَتَّى أَتَتْ مِنًى فَأَتَانَا سَوَادَ ضَعْفَى بَنِي هَاشِمٍ عَلَى حُمُرَاتٍ لَهُمْ فَجَعَلَ يَضْرِبُ أَفْخَاذَنَا وَيَقُولُ يَا بَنِيَّ أَفِيضُوا وَلَا تَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺni Arafotda turgan holda koʻrdim; u zot Fazlni ortlariga mindirgan edilar. Shunda bir aʼrobiy kelib, yaqinroqda toʻxtadi; uning ortida bir choʻri bor edi. Fazl unga qaray boshladi. Rasululloh ﷺ buni sezib, uning yuzini burib qoʻya boshladilar. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot: «Ey odamlar! Yaxshilik otlarni yoki tuyalarni choptirishda emas; sizlar sokinlikni lozim tutinglar», dedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot (Arafotdan) qaytdilar. (Roviy) aytdi: Men uning (ulovining) Jamʼga (Muzdalifaga) yetgunicha qoʻlini koʻtarib chopganini koʻrmadim. (Roviy) aytdi: U zot Jamʼda turganlarida Usomani ortlariga mindirdilar, soʻng: «Ey odamlar! Albatta, yaxshilik otlar va tuyalarni choptirishda emas; sizlar sokinlikni lozim tutinglar», dedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot (Muzdalifadan) qaytdilar; men uning (ulovining) Minoga yetgunicha qoʻlini koʻtarib chopganini koʻrmadim. Soʻng bizning oldimizga Banu Hoshimning zaiflari eshaklarida (toʻda boʻlib) keldilar. U zot sonlarimizga urib: «Ey oʻgʻillarim! (Sokinlik bilan) yuringlar va quyosh chiqmagunicha jamraga tosh otmanglar», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺни Арафотда турган ҳолда кўрдим; у зот Фазлни ортларига миндирган эдилар. Шунда бир аъробий келиб, яқинроқда тўхтади; унинг ортида бир чўри бор эди. Фазл унга қарай бошлади. Расулуллоҳ ﷺ буни сезиб, унинг юзини буриб қўя бошладилар. (Ровий) айтди: Сўнг у зот: «Эй одамлар! Яхшилик отларни ёки туяларни чоптиришда эмас; сизлар сокинликни лозим тутинглар», дедилар. (Ровий) айтди: Сўнг у зот (Арафотдан) қайтдилар. (Ровий) айтди: Мен унинг (уловининг) Жамъга (Муздалифага) етгунича қўлини кўтариб чопганини кўрмадим. (Ровий) айтди: У зот Жамъда турганларида Усомани ортларига миндирдилар, сўнг: «Эй одамлар! Албатта, яхшилик отлар ва туяларни чоптиришда эмас; сизлар сокинликни лозим тутинглар», дедилар. (Ровий) айтди: Сўнг у зот (Муздалифадан) қайтдилар; мен унинг (уловининг) Минога етгунича қўлини кўтариб чопганини кўрмадим. Сўнг бизнинг олдимизга Бану Ҳошимнинг заифлари эшакларида (тўда бўлиб) келдилар. У зот сонларимизга уриб: «Эй ўғилларим! (Сокинлик билан) юринглар ва қуёш чиқмагунича жамрага тош отманглар», дер эдилар.