أَنْبَأَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُذْهِبِ الْوَاعِظُ قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ حِمْدَانَ بْنِ مَالِكٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد بْن مُحَمَّد بْن حَنْبَلٍ حَدَّثَنِي أَبِي مِنْ كِتَابِهِ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ وَمُغِيرَةُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ مِنْ زَمْزَمَ وَهُوَ قَائِمٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zamzam suvidan tik turgan holda ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Замзам сувидан тик турган ҳолда ичдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا أَجْلَحُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا قَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَاءَ اللَّهُ وَشِئْتَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجَعَلْتَنِي وَاللَّهَ عَدْلًا بَلْ مَا شَاءَ اللَّهُ وَحْدَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺga: «Alloh xohlagan va siz xohlagan (narsa boʻldi)», dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Meni Allohga teng qilib qoʻydingmi? Yoʻq, balki yolgʻiz Alloh xohlagan (narsa boʻladi)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺга: «Аллоҳ хоҳлаган ва сиз хоҳлаган (нарса бўлди)», деди. Шунда Набий ﷺ унга: «Мени Аллоҳга тенг қилиб қўйдингми? Йўқ, балки ёлғиз Аллоҳ хоҳлаган (нарса бўлади)», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍمَسَحَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسِي وَدَعَا لِي بِالْحِكْمَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ boshimni siladilar va menga hikmat (berilishini) soʻrab duo qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бошимни силадилар ва менга ҳикмат (берилишини) сўраб дуо қилдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَافَ بِالْبَيْتِ وَهُوَ عَلَى بَعِيرِهِ وَاسْتَلَمَ الْحَجَرَ بِمِحْجَنٍ كَانَ مَعَهُ قَالَ وَأَتَى السِّقَايَةَ فَقَالَ اسْقُونِي فَقَالُوا إِنَّ هَذَا يَخُوضُهُ النَّاسُ وَلَكِنَّا نَأْتِيكَ بِهِ مِنْ الْبَيْتِ فَقَالَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهِ اسْقُونِي مِمَّا يَشْرَبُ مِنْهُ النَّاسُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tuyalarida boʻlgan holda Baytni tavof qildilar va oʻzlari bilan boʻlgan egri asso bilan Hajarga istilom qildilar. (Rovyi) aytdi: Soʻng u zot siqoyaning oldiga kelib: «Menga ichiringlar», dedilar. Ular: «Bunga odamlarning qoʻli tekkan, biz sizga uydan keltiraylik», dedilar. U zot: «Menga uning hojati yoʻq, menga odamlar ichadigan narsadan ichiringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ туяларида бўлган ҳолда Байтни тавоф қилдилар ва ўзлари билан бўлган эгри ассо билан Ҳажарга истилом қилдилар. (Ровйи) айтди: Сўнг у зот сиқоянинг олдига келиб: «Менга ичиринглар», дедилар. Улар: «Бунга одамларнинг қўли теккан, биз сизга уйдан келтирайлик», дедилар. У зот: «Менга унинг ҳожати йўқ, менга одамлар ичадиган нарсадан ичиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ الْخَبَرُ كَالْمُعَايَنَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eshitish koʻz bilan koʻrish kabi emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эшитиш кўз билан кўриш каби эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَقَامَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ لِأُصَلِّيَ بِصَلَاتِهِ قَالَ فَأَخَذَ بِذُؤَابَةٍ كَانَتْ لِي أَوْ بِرَأْسِي حَتَّى جَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men bir kechani xolam Maymuna binti Horisning huzurida tunadim, oʻsha kechasi Rasululloh ﷺ ham uning huzurida edilar. U zot kechasi namoz oʻqishga turdilar, men esa u zotning namozlariga ergashib oʻqish uchun chap tomonlarida turdim. (Rovyi) aytdi: Shunda u zot mening kokilimdan — yoki boshimdan — ushlab, meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен бир кечани холам Маймуна бинти Ҳориснинг ҳузурида тунадим, ўша кечаси Расулуллоҳ ﷺ ҳам унинг ҳузурида эдилар. У зот кечаси намоз ўқишга турдилар, мен эса у зотнинг намозларига эргашиб ўқиш учун чап томонларида турдим. (Ровйи) айтди: Шунда у зот менинг кокилимдан — ёки бошимдан — ушлаб, мени ўнг томонларига ўтказдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا خُيِّرَتْ بَرِيرَةُ رَأَيْتُ زَوْجَهَا يَتْبَعُهَا فِي سِكَكِ الْمَدِينَةِ وَدُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى لِحْيَتِهِ فَكُلِّمَ الْعَبَّاسُ لِيُكَلِّمَ فِيهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِبَرِيرَةَ إِنَّهُ زَوْجُكِ فَقَالَتْ تَأْمُرُنِي بِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّمَا أَنَا شَافِعٌ قَالَ فَخَيَّرَهَا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا وَكَانَ عَبْدًا لِآلِ الْمُغِيرَةِ يُقَالُ لَهُ مُغِيثٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bariraga ixtiyor berilganida, men uning erini Madina koʻchalarida uning ortidan ergashib yurganini, koʻz yoshlari soqoliga oqib tushayotganini koʻrdim. Shunda Abbosga gapirildi — u Nabiy ﷺga uning haqida soʻz aytsin, deb. Rasululloh ﷺ Bariraga: «Axir u sening eringdir», dedilar. U: «Yo Rasululloh, menga uni buyuryapsizmi?» dedi. U zot: «Men faqat shafoatchiman», dedilar. (Rovyi) aytdi: Soʻng u zot unga ixtiyor berdilar, u esa oʻzini ixtiyor qildi. U (eri) Mugʻira oilasining quli boʻlib, unga Mugʻis deyilardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Барирага ихтиёр берилганида, мен унинг эрини Мадина кўчаларида унинг ортидан эргашиб юрганини, кўз ёшлари соқолига оқиб тушаётганини кўрдим. Шунда Аббосга гапирилди — у Набий ﷺга унинг ҳақида сўз айтсин, деб. Расулуллоҳ ﷺ Барирага: «Ахир у сенинг эрингдир», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, менга уни буюряпсизми?» деди. У зот: «Мен фақат шафоатчиман», дедилар. (Ровйи) айтди: Сўнг у зот унга ихтиёр бердилар, у эса ўзини ихтиёр қилди. У (эри) Муғира оиласининг қули бўлиб, унга Муғис дейиларди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ ذَرَارِيِّ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan mushriklarning zurriyotlari toʻgʻrisida soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima amal qilishlarini eng yaxshi biluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан мушрикларнинг зурриётлари тўғрисида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима амал қилишларини энг яхши билувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ خَمْسٍ وَسِتِّينَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ oltmish besh yoshlarida vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ олтмиш беш ёшларида вафот этдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَالطَّعَامُ الَّذِي نَهَى عَنْهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُبَاعَ حَتَّى يُقْبَضَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسَبُ كُلَّ شَيْءٍ مِثْلَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ qaytargan taom — qoʻlga olib bitirilmaguncha sotilishi qaytarilgan taomdir. Ibn Abbos: «Men har bir narsani ham shunga oʻxshash deb oʻylayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ қайтарган таом — қўлга олиб битирилмагунча сотилиши қайтарилган таомдир. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарсани ҳам шунга ўхшаш деб ўйлайман», деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ إِذَا لَمْ يَجِدْ الْمُحْرِمُ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ السَّرَاوِيلَ وَإِذَا لَمْ يَجِدْ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ الْخُفَّيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ xutba qilib: «Muhrim izor topmasa, ishton kiysin; kovush topmasa, makisi kiysin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб: «Муҳрим изор топмаса, иштон кийсин; ковуш топмаса, макиси кийсин», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ صَائِمٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ehromda va roʻzador boʻlgan holatlarida hijoma qildirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ эҳромда ва рўзадор бўлган ҳолатларида ҳижома қилдирдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَقَصَتْهُ نَاقَتُهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلَا تَمَسُّوهُ بِطِيبٍ وَلَا تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ bilan birga edi. U ehromda boʻlgani holda tuyasi uni yiqitib boʻynini sindirdi va u vafot etdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni suv va sidr bilan yuvinglar, ikki kiyimiga kafanlanglar, unga xushboʻylik surtmanglar va boshini yopmanglar. Chunki u qiyomat kuni talbiya aytgan holda tiriltiriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ билан бирга эди. У эҳромда бўлгани ҳолда туяси уни йиқитиб бўйнини синдирди ва у вафот этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сув ва сидр билан ювинглар, икки кийимига кафанланглар, унга хушбўйлик суртманглар ва бошини ёпманглар. Чунки у қиёмат куни талбия айтган ҳолда тирилтирилади», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عَوْفٌ عَنْ زِيَادِ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَدَاةَ جَمْعٍ هَلُمَّ الْقُطْ لِي فَلَقَطْتُ لَهُ حَصَيَاتٍ مِنْ حَصَى الْخَذْفِ فَلَمَّا وَضَعَهُنَّ فِي يَدِهِ قَالَ نَعَمْ بِأَمْثَالِ هَؤُلَاءِ وَإِيَّاكُمْ وَالْغُلُوَّ فِي الدِّينِ فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِالْغُلُوِّ فِي الدِّينِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Jamʼ tongida menga: «Kel, menga (toshcha) terib ber», dedilar. Men u zotga xazf toshchalaridan bir necha toshcha terib berdim. Ularni u zotning qoʻllariga qoʻyganimda: «Ha, mana shular kabisi bilan (otinglar). Dinda gʻuluvdan saqlaninglar, chunki sizlardan oldingilar dinda gʻuluv qilgani sababli halok boʻlganlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Жамъ тонгида менга: «Кел, менга (тошча) териб бер», дедилар. Мен у зотга хазф тошчаларидан бир неча тошча териб бердим. Уларни у зотнинг қўлларига қўйганимда: «Ҳа, мана шулар кабиси билан (отинглар). Динда ғулувдан сақланинглар, чунки сизлардан олдингилар динда ғулув қилгани сабабли ҳалок бўлганлар», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَافَرَ مِنْ الْمَدِينَةِ لَا يَخَافُ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ حَتَّى رَجَعَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Madinadan Aziz va Jalil Allohdan boʻlak hech kimdan qoʻrqmagan holda safarga chiqdilar va qaytib kelgunlariga qadar ikki rakaat, ikki rakaatdan oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Мадинадан Азиз ва Жалил Аллоҳдан бўлак ҳеч кимдан қўрқмаган ҳолда сафарга чиқдилар ва қайтиб келгунларига қадар икки ракаат, икки ракаатдан ўқидилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنِ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِوَادِي الْأَزْرَقِ فَقَالَ أَيُّ وَادٍ هَذَا قَالُوا هَذَا وَادِي الْأَزْرَقِ فَقَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَهُوَ هَابِطٌ مِنْ الثَّنِيَّةِ وَلَهُ جُؤَارٌ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِالتَّلْبِيَةِ حَتَّى أَتَى عَلَى ثَنِيَّةِ هَرْشَاءَ فَقَالَ أَيُّ ثَنِيَّةٍ هَذِهِ قَالُوا ثَنِيَّةُ هَرْشَاءَ قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى يُونُسَ بْنِ مَتَّى عَلَى نَاقَةٍ حَمْرَاءَ جَعْدَةٍ عَلَيْهِ جُبَّةٌ مِنْ صُوفٍ خِطَامُ نَاقَتِهِ خُلْبَةٌ قَالَ هُشَيْمٌ يَعْنِي لِيفٌ وَهُوَ يُلَبِّي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Azraq vodiysidan oʻtayotib: «Bu qaysi vodiy?» dedilar. Ular: «Bu — Azraq vodiysi», dedilar. U zot: «Men goʻyo Muso alayhissalomga qarab turgandekman — u dovondan tushib kelmoqda va talbiya bilan Aziz va Jalil Allohga ovoz chiqarib nido qilmoqda», dedilar. Soʻng u zot Harshoʻ dovoniga yetdilar va: «Bu qaysi dovon?» dedilar. Ular: «Harshoʻ dovoni», dedilar. U zot: «Men goʻyo Yunus ibn Mattoga qarab turgandekman — u qizil, baquvvat bir tuyada, egnida jundan jubba, tuyasining jilovi tola arqondan, talbiya aytib bormoqda», dedilar. Hushaym: «Yaʼni xurmo tolasi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Азрақ водийсидан ўтаётиб: «Бу қайси водий?» дедилар. Улар: «Бу — Азрақ водийси», дедилар. У зот: «Мен гўё Мусо алайҳиссаломга қараб тургандекман — у довондан тушиб келмоқда ва талбия билан Азиз ва Жалил Аллоҳга овоз чиқариб нидо қилмоқда», дедилар. Сўнг у зот Ҳаршў довонига етдилар ва: «Бу қайси довон?» дедилар. Улар: «Ҳаршў довони», дедилар. У зот: «Мен гўё Юнус ибн Маттога қараб тургандекман — у қизил, бақувват бир туяда, эгнида жундан жубба, туясининг жилови тола арқондан, талбия айтиб бормоқда», дедилар. Ҳушайм: «Яъни хурмо толаси», деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا أَصْحَابُنَا مِنْهُمْ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي حَسَّانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْعَرَ بَدَنَتَهُ مِنْ الْجَانِبِ الْأَيْمَنِ ثُمَّ سَلَتَ الدَّمَ عَنْهَا وَقَلَّدَهَا نَعْلَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qurbonlik tuyalarining oʻng tomonini (belgi qilib) qonatdilar, soʻng undan qonni artdilar va uning boʻyniga ikkita choriq taqdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қурбонлик туяларининг ўнг томонини (белги қилиб) қонатдилар, сўнг ундан қонни артдилар ва унинг бўйнига иккита чориқ тақдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ الصَّعْبَ بْنَ جَثَّامَةَ الْأَسْدِيَّ أَهْدَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رِجْلَ حِمَارِ وَحْشٍ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَرَدَّهُ وَقَالَ إِنَّا مُحْرِمُونَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Saʼb ibn Jassoma al-Asadiy Rasululloh ﷺga yovvoyi eshakning bir oyogʻini hadya qildi, u zot esa ehromda edilar. Bas, u zot uni qaytardilar va: «Biz ehromdamiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Саъб ибн Жассома ал-Асадий Расулуллоҳ ﷺга ёввойи эшакнинг бир оёғини ҳадя қилди, у зот эса эҳромда эдилар. Бас, у зот уни қайтардилар ва: «Биз эҳромдамиз», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَمَّنْ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ يَذْبَحَ وَنَحْوِ ذَلِكَ فَجَعَلَ يَقُولُ لَا حَرَجَ لَا حَرَجَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan soʻyishdan oldin sochini oldirgan va shunga oʻxshash (ish qilgan) kishi haqida soʻralganda, u zot: «Zarari yoʻq, zarari yoʻq», deb turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан сўйишдан олдин сочини олдирган ва шунга ўхшаш (иш қилган) киши ҳақида сўралганда, у зот: «Зарари йўқ, зарари йўқ», деб турдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَمَّنْ قَدَّمَ مِنْ نُسُكِهِ شَيْئًا قَبْلَ شَيْءٍ فَجَعَلَ يَقُولُ لَا حَرَجَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan hajning amallaridan birini boshqasidan oldin qilib qoʻygan kishi haqida soʻralganda, u zot: «Zarari yoʻq», deb turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан ҳажнинг амалларидан бирини бошқасидан олдин қилиб қўйган киши ҳақида сўралганда, у зот: «Зарари йўқ», деб турдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُحَلِّقِينَ فَقَالَ رَجُلٌ وَلِلْمُقَصِّرِينَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُحَلِّقِينَ فَقَالَ الرَّجُلُ وَلِلْمُقَصِّرِينَ فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوْ الرَّابِعَةِ وَلِلْمُقَصِّرِينَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Allohim, sochini oldirganlarni magʻfirat qil», dedilar. Bir kishi: «Sochini qisqartirganlarni ham», dedi. U zot: «Allohim, sochini oldirganlarni magʻfirat qil», dedilar. U kishi yana: «Sochini qisqartirganlarni ham», dedi. Uchinchisida yoki toʻrtinchisida u zot: «Sochini qisqartirganlarni ham», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, сочини олдирганларни мағфират қил», дедилар. Бир киши: «Сочини қисқартирганларни ҳам», деди. У зот: «Аллоҳим, сочини олдирганларни мағфират қил», дедилар. У киши яна: «Сочини қисқартирганларни ҳам», деди. Учинчисида ёки тўртинчисида у зот: «Сочини қисқартирганларни ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ وَرِدْفُهُ أُسَامَةُ وَأَفَاضَ مِنْ جَمْعٍ وَرِدْفُهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ وَلَبَّى حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Arafotdan qaytdilar, ortlarida Usoma mingashgan edi; Jamʼdan ham qaytdilar, ortlarida Fazl ibn Abbos mingashgan edi. (Rovyi) aytdi: U zot Jamratul-Aqabaga tosh otgunlariga qadar talbiya aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Арафотдан қайтдилар, ортларида Усома мингашган эди; Жамъдан ҳам қайтдилар, ортларида Фазл ибн Аббос мингашган эди. (Ровйи) айтди: У зот Жамратул-Ақабага тош отгунларига қадар талбия айтдилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً رَكِبَتْ الْبَحْرَ فَنَذَرَتْ إِنْ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنْجَاهَا أَنْ تَصُومَ شَهْرًا فَأَنْجَاهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَلَمْ تَصُمْ حَتَّى مَاتَتْ فَجَاءَتْ قَرَابَةٌ لَهَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ صُومِي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol dengiz safariga chiqdi va Alloh taboraka va taolo uni qutqarsa, bir oy roʻza tutishni nazr qildi. Aziz va Jalil Alloh uni qutqardi, biroq u roʻza tutmasdan vafot etdi. Shunda uning bir qarindoshi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Roʻza tut», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл денгиз сафарига чиқди ва Аллоҳ таборака ва таоло уни қутқарса, бир ой рўза тутишни назр қилди. Азиз ва Жалил Аллоҳ уни қутқарди, бироқ у рўза тутмасдан вафот этди. Шунда унинг бир қариндоши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Рўза тут», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ قَالَكُنَّا مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمَكَّةَ فَقُلْتُ إِنَّا إِذَا كُنَّا مَعَكُمْ صَلَّيْنَا أَرْبَعًا وَإِذَا رَجَعْنَا إِلَى رِحَالِنَا صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ قَالَ تِلْكَ سُنَّةُ أَبِي الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Muso ibn Salama aytdi: Biz Makkada Ibn Abbos bilan birga edik. Men: «Biz sizlar bilan boʻlganimizda toʻrt rakaat oʻqiymiz, oʻz manzilimizga qaytganimizda esa ikki rakaat oʻqiymiz», dedim. U: «Bu Abul Qosim ﷺning sunnatlaridir», dedi.Мусо ибн Салама айтди: Биз Маккада Ибн Аббос билан бирга эдик. Мен: «Биз сизлар билан бўлганимизда тўрт ракаат ўқиймиз, ўз манзилимизга қайтганимизда эса икки ракаат ўқиймиз», дедим. У: «Бу Абул Қосим ﷺнинг суннатларидир», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُتَّخَذَ ذُو الرُّوحِ غَرَضًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ jonli narsani nishon qilib olishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ жонли нарсани нишон қилиб олишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ فَقَرَأَ سُورَةً طَوِيلَةً ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَقَرَأَ وَرَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ va sahobalari (namozga) turdilar. U zot uzun bir sura oʻqidilar, soʻng rukuʼ qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib yana oʻqidilar, soʻng rukuʼ qildilar va ikki sajda qildilar. Soʻng turib oʻqidilar va rukuʼ qildilar, soʻng ikki sajda qildilar — ikki rakaatda toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари (намозга) турдилар. У зот узун бир сура ўқидилар, сўнг рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб яна ўқидилар, сўнг рукуъ қилдилар ва икки сажда қилдилар. Сўнг туриб ўқидилар ва рукуъ қилдилар, сўнг икки сажда қилдилар — икки ракаатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда бўлди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا أُخْرِجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَكَّةَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجُوا نَبِيَّهُمْ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ لَيَهْلِكُنَّ فَنَزَلَتْ {أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ} قَالَ فَعُرِفَ أَنَّهُ سَيَكُونُ قِتَالٌقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هِيَ أَوَّلُ آيَةٍ نَزَلَتْ فِي الْقِتَالِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Makkadan chiqarilganlarida, Abu Bakr: «Ular oʻz paygʻambarlarini chiqardilar. Inna lillahi va inna ilayhi rojiʼun. Ular albatta halok boʻladilar», dedi. Shunda: {Zulmga uchraganliklari uchun jang qilinayotganlarga izn berildi. Albatta, Alloh ularga yordam berishga qodirdir} degan oyat nozil boʻldi. Shunda jang boʻlishi bilindi. Ibn Abbos: «Bu jang haqida nozil boʻlgan birinchi oyatdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маккадан чиқарилганларида, Абу Бакр: «Улар ўз пайғамбарларини чиқардилар. Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун. Улар албатта ҳалок бўладилар», деди. Шунда: {Зулмга учраганликлари учун жанг қилинаётганларга изн берилди. Албатта, Аллоҳ уларга ёрдам беришга қодирдир} деган оят нозил бўлди. Шунда жанг бўлиши билинди. Ибн Аббос: «Бу жанг ҳақида нозил бўлган биринчи оятдир», деди.

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَوَّرَ صُورَةً عُذِّبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَنْفُخَ فِيهَا وَلَيْسَ بِنَافِخٍ وَمَنْ تَحَلَّمَ عُذِّبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَعْقِدَ شَعِيرَتَيْنِ وَلَيْسَ عَاقِدًا وَمَنْ اسْتَمَعَ إِلَى حَدِيثِ قَوْمٍ يَفِرُّونَ بِهِ مِنْهُ صُبَّ فِي أُذُنَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror surat yasasa, qiyomat kuni unga jon kiritmaguncha azoblanadi, holbuki u jon kirita olmaydi. Kim koʻrmagan tushini koʻrdim desa, qiyomat kuni ikki arpa donasini bir-biriga tugmaguncha azoblanadi, holbuki u ularni tugolmaydi. Kim oʻzidan qochib yashirinayotgan qavmning gapiga quloq solsa, qiyomat kuni uning ikki qulogʻiga azob quyiladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор сурат ясаса, қиёмат куни унга жон киритмагунча азобланади, ҳолбуки у жон кирита олмайди. Ким кўрмаган тушини кўрдим деса, қиёмат куни икки арпа донасини бир-бирига тугмагунча азобланади, ҳолбуки у уларни туголмайди. Ким ўзидан қочиб яширинаётган қавмнинг гапига қулоқ солса, қиёмат куни унинг икки қулоғига азоб қуйилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ الْغَطَفَانِيِّ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنِي الشَّيْطَانَ وَجَنِّبْ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا فَإِنْ قُدِرَ بَيْنَهُمَا فِي ذَلِكَ وَلَدٌ لَمْ يَضُرَّ ذَلِكَ الْوَلَدَ الشَّيْطَانُ أَبَدًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Agar biringiz ahliga yaqinlik qilmoqchi boʻlganida: ‹Bismillah. Allohim, meni shaytondan yiroq qil va bizga rizq qilib berganingni ham shaytondan yiroq qil›, desa, agar shundan ikkalasining orasida farzand taqdir qilinsa, shayton u farzandga hech qachon zarar yetkaza olmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирингиз аҳлига яқинлик қилмоқчи бўлганида: ‹Бисмиллаҳ. Аллоҳим, мени шайтондан йироқ қил ва бизга ризқ қилиб берганингни ҳам шайтондан йироқ қил›, деса, агар шундан иккаласининг орасида фарзанд тақдир қилинса, шайтон у фарзандга ҳеч қачон зарар етказа олмайди», дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَالنَّاسُ يُسَلِّفُونَ فِي التَّمْرِ الْعَامَ وَالْعَامَيْنِ أَوْ قَالَ عَامَيْنِ وَالثَّلَاثَةَ فَقَالَ مَنْ سَلَّفَ فِي تَمْرٍ فَلْيُسَلِّفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Madinaga keldilar va odamlar xurmo narxini — bir yoki ikki yil ichida topshiriladigan qilib — oldindan toʻlar edi. (Rovyi — bir-ikki yilmi yoki ikki-uch yilmi, deb — shubhalandi.) Paygʻambar ﷺ: «Kim xurmoga oldindan pul toʻlasa, uni maʼlum oʻlchov va maʼlum ogʻirlik bilan toʻlasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Мадинага келдилар ва одамлар хурмо нархини — бир ёки икки йил ичида топшириладиган қилиб — олдиндан тўлар эди. (Ровйи — бир-икки йилми ёки икки-уч йилми, деб — шубҳаланди.) Пайғамбар ﷺ: «Ким хурмога олдиндан пул тўласа, уни маълум ўлчов ва маълум оғирлик билан тўласин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا أَبُو التَّيَّاحِ عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ بِثَمَانِي عَشْرَةَ بَدَنَةً مَعَ رَجُلٍ فَأَمَرَهُ فِيهَا بِأَمْرِهِ فَانْطَلَقَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَيْهِ فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ أَزْحَفَ عَلَيْنَا مِنْهَا شَيْءٌ فَقَالَ انْحَرْهَا ثُمَّ اصْبُغْ نَعْلَهَا فِي دَمِهَا ثُمَّ اجْعَلْهَا عَلَى صَفْحَتِهَا وَلَا تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلَا أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَوَلَمْ يَسْمَعْ إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ مِنْ أَبِي التَّيَّاحِ إِلَّا هَذَا الْحَدِيثَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishi bilan oʻn sakkizta qurbonlik tuyasini yubordilar va unga ular haqida buyruqlarini berdilar. U yoʻlga tushdi, soʻng u zotning huzurlariga qaytib kelib: «Agar ulardan biri holdan toysa, nima deysiz?» dedi. U zot: «Uni soʻy, soʻng boʻyniga taqilgan choriqni uning qoniga botir, soʻng uni uning yon tomoniga qoʻy. Undan na oʻzing, na hamrohlaringdan biri yesin», dedilar. Ismoil ibn Ulayya Abut-Tayyohdan faqat mana shu hadisni eshitgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир киши билан ўн саккизта қурбонлик туясини юбордилар ва унга улар ҳақида буйруқларини бердилар. У йўлга тушди, сўнг у зотнинг ҳузурларига қайтиб келиб: «Агар улардан бири ҳолдан тойса, нима дейсиз?» деди. У зот: «Уни сўй, сўнг бўйнига тақилган чориқни унинг қонига ботир, сўнг уни унинг ён томонига қўй. Ундан на ўзинг, на ҳамроҳларингдан бири есин», дедилар. Исмоил ибн Улайя Абут-Тайёҳдан фақат мана шу ҳадисни эшитган.

قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ قَالَ لَا أَدْرِي أَسَمِعْتُهُ مِنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ أَمْ نُبِّئْتُهُ عَنْهُ قَالَأَتَيْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ بِعَرَفَةَ وَهُوَ يَأْكُلُ رُمَّانًا فَقَالَ أَفْطَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَةَ وَبَعَثَتْ إِلَيْهِ أُمُّ الْفَضْلِ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ

Ayyub aytdi: Bilmadim, buni Said ibn Jubayrdan eshitdimmi yoki menga undan xabar berildimi. U aytdi: Men Arafada Ibn Abbosning huzuriga keldim, u anor yeb oʻtirgan edi. U: «Rasululloh ﷺ Arafada roʻza tutmadilar. Ummul-Fazl u zotga sut yuborgan edi, u zot uni ichdilar», dedi.Айюб айтди: Билмадим, буни Саид ибн Жубайрдан эшитдимми ёки менга ундан хабар берилдими. У айтди: Мен Арафада Ибн Аббоснинг ҳузурига келдим, у анор еб ўтирган эди. У: «Расулуллоҳ ﷺ Арафада рўза тутмадилар. Уммул-Фазл у зотга сут юборган эди, у зот уни ичдилар», деди.

و قَالَلَعَنَ اللَّهُ فُلَانًا عَمَدُوا إِلَى أَعْظَمِ أَيَّامِ الْحَجِّ فَمَحَوْا زِينَتَهُ وَإِنَّمَا زِينَةُ الْحَجِّ التَّلْبِيَةُ

Va u aytdi: «Alloh falonchini laʼnatlasin! Ular hajning eng ulugʻ kunlarini qasd qilib, uning ziynatini oʻchirdilar. Holbuki, hajning ziynati talbiyadir».Ва у айтди: «Аллоҳ фалончини лаънатласин! Улар ҳажнинг энг улуғ кунларини қасд қилиб, унинг зийнатини ўчирдилар. Ҳолбуки, ҳажнинг зийнати талбиядир».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَأَنَّ عَلِيًّا حَرَّقَ نَاسًا ارْتَدُّوا عَنْ الْإِسْلَامِ فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَمْ أَكُنْ لِأُحَرِّقَهُمْ بِالنَّارِ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ وَكُنْتُ قَاتِلَهُمْ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ فَبَلَغَ ذَلِكَ عَلِيًّا كَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَهُ فَقَالَ وَيْحَ ابْنِ أُمِّ ابْنِ عَبَّاسٍ

Ikrimadan rivoyat qilinadiki, Ali Islomdan qaytgan bir necha kishini olovda yoqdi. Bu xabar Ibn Abbosga yetib bordi va u: «Men boʻlganimda ularni olov bilan yoqmagan boʻlardim, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Allohning azobi bilan azoblamanglar›, deganlar. Lekin men ularni Rasululloh ﷺning: ‹Kim oʻz dinini oʻzgartirsa, uni oʻldiringlar›, degan soʻzlari sababli oʻldirgan boʻlardim», dedi. Bu xabar Aliga yetib borgach, u: «Ibn Abbosning onasi oʻgʻliga rahm boʻlsin!» dedi.Икримадан ривоят қилинадики, Али Исломдан қайтган бир неча кишини оловда ёқди. Бу хабар Ибн Аббосга етиб борди ва у: «Мен бўлганимда уларни олов билан ёқмаган бўлардим, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳнинг азоби билан азобламанглар›, деганлар. Лекин мен уларни Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар›, деган сўзлари сабабли ўлдирган бўлардим», деди. Бу хабар Алига етиб боргач, у: «Ибн Аббоснинг онаси ўғлига раҳм бўлсин!» деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ لَنَا مَثَلُ السُّوءِ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bizga yomon misol yarashmaydi. Hadyasini qaytarib oluvchi xuddi qusugʻiga qaytuvchi itga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бизга ёмон мисол ярашмайди. Ҳадясини қайтариб олувчи худди қусуғига қайтувчи итга ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُعِيَتْ إِلَيَّ نَفْسِي بِأَنَّهُ مَقْبُوضٌ فِي تِلْكَ السَّنَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: {Allohning nusrati va fath kelganida} nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Menga oʻz ajalim xabar qilindi», dedilar — u zot oʻsha yili vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: {Аллоҳнинг нусрати ва фатҳ келганида} нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Менга ўз ажалим хабар қилинди», дедилар — у зот ўша йили вафот этдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ يَزِيدَ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْمَعُ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ فِي السَّفَرِ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَالظُّهْرِ وَالْعَصْرِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ safarda ikki namozni — shom bilan xuftonni, peshin bilan asrni jamlab oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарда икки намозни — шом билан хуфтонни, пешин билан асрни жамлаб ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَلْعُونٌ مَنْ سَبَّ أَبَاهُ مَلْعُونٌ مَنْ سَبَّ أُمَّهُ مَلْعُونٌ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ مَلْعُونٌ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الْأَرْضِ مَلْعُونٌ مَنْ كَمَهَ أَعْمَى عَنْ طَرِيقٍ مَلْعُونٌ مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ مَلْعُونٌ مَنْ عَمِلَ بِعَمَلِ قَوْمِ لُوطٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ: «Otasini soʻkkan kishi laʼnatlangandir. Onasini soʻkkan kishi laʼnatlangandir. Allohdan oʻzgaga atab soʻygan kishi laʼnatlangandir. Yerning chegara belgilarini oʻzgartirgan kishi laʼnatlangandir. Koʻrni yoʻldan adashtirgan kishi laʼnatlangandir. Hayvonga yaqinlik qilgan kishi laʼnatlangandir. Lut qavmining amalini qilgan kishi laʼnatlangandir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ: «Отасини сўккан киши лаънатлангандир. Онасини сўккан киши лаънатлангандир. Аллоҳдан ўзгага атаб сўйган киши лаънатлангандир. Ернинг чегара белгиларини ўзгартирган киши лаънатлангандир. Кўрни йўлдан адаштирган киши лаънатлангандир. Ҳайвонга яқинлик қилган киши лаънатлангандир. Лут қавмининг амалини қилган киши лаънатлангандир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَرَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَيْنَبَ ابْنَتَهُ عَلَى زَوْجِهَا أَبِي الْعَاصِ بْنِ الرَّبِيعِ بِالنِّكَاحِ الْأَوَّلِ وَلَمْ يُحْدِثْ شَيْئًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ qizlari Zaynabni eri Abul-Os ibn Rabiʼga avvalgi nikoh bilan qaytardilar va yangidan hech narsa qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ қизлари Зайнабни эри Абул-Ос ибн Рабиъга аввалги никоҳ билан қайтардилар ва янгидан ҳеч нарса қилмадилар.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ شُجَاعٍ حَدَّثَنِي خُصَيْفٌ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ طَافَ مَعَ مُعَاوِيَةَ بِالْبَيْتِ فَجَعَلَ مُعَاوِيَةُ يَسْتَلِمُ الْأَرْكَانَ كُلَّهَا فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ لِمَ تَسْتَلِمُ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَلِمُهُمَا فَقَالَ مُعَاوِيَةُ لَيْسَ شَيْءٌ مِنْ الْبَيْتِ مَهْجُورًا فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ {لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ} فَقَالَ مُعَاوِيَةُ صَدَقْتَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Muoviya bilan birga Baytni tavof qildi. Muoviya barcha ruknlarga istilom qila boshladi. Shunda Ibn Abbos unga: «Nega bu ikki ruknga istilom qilyapsan, holbuki Rasululloh ﷺ ularga istilom qilmas edilar?» dedi. Muoviya: «Baytning hech bir joyi tashlab qoʻyiladigan emas», dedi. Ibn Abbos: {Albatta, sizlar uchun Allohning Rasulida goʻzal namuna bordir}, dedi. Muoviya: «Rost aytding», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Муовия билан бирга Байтни тавоф қилди. Муовия барча рукнларга истилом қила бошлади. Шунда Ибн Аббос унга: «Нега бу икки рукнга истилом қиляпсан, ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ уларга истилом қилмас эдилар?» деди. Муовия: «Байтнинг ҳеч бир жойи ташлаб қўйиладиган эмас», деди. Ибн Аббос: {Албатта, сизлар учун Аллоҳнинг Расулида гўзал намуна бордир}, деди. Муовия: «Рост айтдинг», деди.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ حَدَّثَنِي خُصَيْفٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ وَبَيْنَ الْعَمَّتَيْنِ وَالْخَالَتَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ amma bilan xolani, shuningdek ikki ammani va ikki xolani bir nikohda jamlashdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ амма билан холани, шунингдек икки аммани ва икки холани бир никоҳда жамлашдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّمَا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الثَّوْبِ الْمُصْمَتِ مِنْ قَزٍّقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَّا السَّدَى وَالْعَلَمُ فَلَا نَرَى بِهِ بَأْسًا حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ الرَّقِّيَّ قَالَ قَالَ خُصَيْفٌ حَدَّثَنِي غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ إِنَّمَا نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمُصْمَتِ مِنْهُ فَأَمَّا الْعَلَمُ فَلَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ faqat butunlay ipakdan toʻqilgan kiyimdan qaytardilar. Ibn Abbos: «Ammo (kiyimning) arqogʻi va hoshiyasiga kelsak, biz unda zarar koʻrmaymiz», dedi. Xusayf aytdi: Menga bir necha kishi Ibn Abbosdan soʻzlab berdi. U: «Nabiy ﷺ faqat uning butunlay ipakdan boʻlganidan qaytardilar, hoshiyasiga kelsak — yoʻq», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ фақат бутунлай ипакдан тўқилган кийимдан қайтардилар. Ибн Аббос: «Аммо (кийимнинг) арқоғи ва ҳошиясига келсак, биз унда зарар кўрмаймиз», деди. Хусайф айтди: Менга бир неча киши Ибн Аббосдан сўзлаб берди. У: «Набий ﷺ фақат унинг бутунлай ипакдан бўлганидан қайтардилар, ҳошиясига келсак — йўқ», деди.

حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ الْعَامِرِيُّ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَنْصَرِفُ فَيَسْتَاكُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ kechasi ikki rakaat namoz oʻqir, soʻng namozdan chiqib, misvok qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ кечаси икки ракаат намоз ўқир, сўнг намоздан чиқиб, мисвок қилар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ أَخْبَرَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسًا فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ مِنْ الْأَنْصَارِ فَرُمِيَ بِنَجْمٍ عَظِيمٍ فَاسْتَنَارَ قَالَ مَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ إِذَا كَانَ مِثْلُ هَذَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ كُنَّا نَقُولُ يُولَدُ عَظِيمٌ أَوْ يَمُوتُ عَظِيمٌ قُلْتُ لِلزُّهْرِيِّ أَكَانَ يُرْمَى بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ نَعَمْ وَلَكِنْ غُلِّظَتْ حِينَ بُعِثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنَّهُ لَا يُرْمَى بِهَا لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلَا لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّ رَبَّنَا تَبَارَكَ اسْمُهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا سَبَّحَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ ثُمَّ سَبَّحَ أَهْلُ السَّمَاءِ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ حَتَّى يَبْلُغَ التَّسْبِيحُ هَذِهِ السَّمَاءَ الدُّنْيَا ثُمَّ يَسْتَخْبِرُ أَهْلُ السَّمَاءِ الَّذِينَ يَلُونَ حَمَلَةَ الْعَرْشِ فَيَقُولُ الَّذِينَ يَلُونَ حَمَلَةَ الْعَرْشِ لِحَمَلَةِ الْعَرْشِ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ فَيُخْبِرُونَهُمْ وَيُخْبِرُ أَهْلُ كُلِّ سَمَاءٍ سَمَاءً حَتَّى يَنْتَهِيَ الْخَبَرُ إِلَى هَذِهِ السَّمَاءِ وَيَخْطِفُ الْجِنُّ السَّمْعَ فَيُرْمَوْنَ فَمَا جَاءُوا بِهِ عَلَى وَجْهِهِ فَهُوَ حَقٌّ وَلَكِنَّهُمْ يَقْذِفُونَ وَيَزِيدُونَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَيَخْطِفُ الْجِنُّ وَيُرْمَوْنَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مِنَ الْأَنْصَارِ مِنْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir necha kishi bilan oʻtirgan edilar — Abdurrazzoq: «ansorlardan», dedi — shunda katta bir yulduz otildi va atrof yorishdi. U zot: «Johiliyatda bunday narsa boʻlganda nima der edingizlar?» dedilar. U: «Biz: ‹Ulugʻ bir kishi tugʻiladi yoki ulugʻ bir kishi vafot etadi›, der edik», dedi. Men Zuhriyga: «Johiliyatda ham (yulduz) otilarmidi?» dedim. U: «Ha, lekin Nabiy ﷺ paygʻambar qilib yuborilganlarida u kuchaytirildi», dedi. (Rovyi) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, u birovning oʻlimi yoki hayoti uchun otilmaydi. Balki Robbimiz — Uning ismi barakotlidir — bir ishga hukm qilsa, Arsh koʻtaruvchilari tasbeh aytadilar, soʻng ulardan keyingi osmon ahli tasbeh aytadi — toki tasbeh mana shu dunyo osmoniga yetguncha. Soʻng Arsh koʻtaruvchilariga yaqin osmon ahli xabar soʻraydi va ular Arsh koʻtaruvchilariga: ‹Robbingiz nima dedi?› deydilar, ular esa ularga xabar beradilar. Har bir osmon ahli boshqa osmonga xabar beradi — toki xabar mana shu osmonga yetib kelguncha. Jinlar eshitilgan (xabar)ni oʻgʻrilaydilar va otiladilar. Ular oʻz holicha keltirgan narsa haqdir, lekin ular unga qoʻshib, koʻpaytirib yuboradilar», dedilar. Abdurrazzoq: «Jinlar oʻgʻrilaydilar va otiladilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир неча киши билан ўтирган эдилар — Абдурраззоқ: «ансорлардан», деди — шунда катта бир юлдуз отилди ва атроф ёришди. У зот: «Жоҳилиятда бундай нарса бўлганда нима дер эдингизлар?» дедилар. У: «Биз: ‹Улуғ бир киши туғилади ёки улуғ бир киши вафот этади›, дер эдик», деди. Мен Зуҳрийга: «Жоҳилиятда ҳам (юлдуз) отилармиди?» дедим. У: «Ҳа, лекин Набий ﷺ пайғамбар қилиб юборилганларида у кучайтирилди», деди. (Ровйи) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, у бировнинг ўлими ёки ҳаёти учун отилмайди. Балки Роббимиз — Унинг исми баракотлидир — бир ишга ҳукм қилса, Арш кўтарувчилари тасбеҳ айтадилар, сўнг улардан кейинги осмон аҳли тасбеҳ айтади — токи тасбеҳ мана шу дунё осмонига етгунча. Сўнг Арш кўтарувчиларига яқин осмон аҳли хабар сўрайди ва улар Арш кўтарувчиларига: ‹Роббингиз нима деди?› дейдилар, улар эса уларга хабар берадилар. Ҳар бир осмон аҳли бошқа осмонга хабар беради — токи хабар мана шу осмонга етиб келгунча. Жинлар эшитилган (хабар)ни ўғрилайдилар ва отиладилар. Улар ўз ҳолича келтирган нарса ҳақдир, лекин улар унга қўшиб, кўпайтириб юборадилар», дедилар. Абдурраззоқ: «Жинлар ўғрилайдилар ва отиладилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَنْ عَائِشَةَ أَنَّهُمَا قَالَالَمَّا نُزِلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَفِقَ يُلْقِي خَمِيصَةً عَلَى وَجْهِهِ فَلَمَّا اغْتَمَّ رَفَعْنَاهَا عَنْهُ وَهُوَ يَقُولُ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَتَقُولُ عَائِشَةُ يُحَذِّرُهُمْ مِثْلَ الَّذِي صَنَعُوا

Abdulloh ibn Abbos va Oisha (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga (vafot ogʻirligi) tushganida, u zot yuzlariga bir chopon tashlay boshladilar. Nafaslari qisilganda, biz uni u zotdan koʻtardik. U zot: «Alloh yahudiylar va nasorolarni laʼnatlasin! Ular paygʻambarlarining qabrlarini masjidlar qilib olishdi», deb turgan edilar. Oisha: «U zot ular qilgan ishning mislidan ogohlantirar edilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос ва Оиша (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга (вафот оғирлиги) тушганида, у зот юзларига бир чопон ташлай бошладилар. Нафаслари қисилганда, биз уни у зотдан кўтардик. У зот: «Аллоҳ яҳудийлар ва насороларни лаънатласин! Улар пайғамбарларининг қабрларини масжидлар қилиб олишди», деб турган эдилар. Оиша: «У зот улар қилган ишнинг мислидан огоҳлантирар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ أَبِي الْحَكَمِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ تَمَّ الشَّهْرُ تِسْعًا وَعِشْرِينَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Jibril alayhissalom Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Oy yigirma toʻqqiz kun bilan toʻldi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Жибрил алайҳиссалом Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ой йигирма тўққиз кун билан тўлди», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَقُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ صَلَّيْتُ الظُّهْرَ بِالْبَطْحَاءِ خَلْفَ شَيْخٍ أَحْمَقَ فَكَبَّرَ ثِنْتَيْنِ وَعِشْرِينَ تَكْبِيرَةً يُكَبِّرُ إِذَا سَجَدَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ تِلْكَ صَلَاةُ أَبِي الْقَاسِمِ عَلَيْهِ الصَّلَاة وَالسَّلَامُ

Ikrima aytdi: Men Ibn Abbosga: «Batʼhoda bir ahmoq cholning ortida peshin namozini oʻqidim; u yigirma ikkita takbir aytdi — sajdaga borganda ham, boshini koʻtarganda ham takbir aytar edi», dedim. (Rovyi) aytdi: Ibn Abbos: «Bu Abul Qosim alayhis-salotu vas-salomning namozlaridir», dedi.Икрима айтди: Мен Ибн Аббосга: «Батъҳода бир аҳмоқ чолнинг ортида пешин намозини ўқидим; у йигирма иккита такбир айтди — саждага борганда ҳам, бошини кўтарганда ҳам такбир айтар эди», дедим. (Ровйи) айтди: Ибн Аббос: «Бу Абул Қосим алайҳис-салоту вас-саломнинг намозларидир», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ وَابْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْمَعْنَى وَقَالَ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي يَزِيدَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَرَأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَوَاتٍ وَسَكَتَ فَنَقْرَأُ فِيمَا قَرَأَ فِيهِنَّ نَبِيُّ اللَّهِ وَنَسْكُتُ فِيمَا سَكَتَ فَقِيلَ لَهُ فَلَعَلَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي نَفْسِهِ فَغَضِبَ مِنْهَا وَقَالَ أَيُتَّهَمُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَوَقَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ أَتَتَّهِمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ baʼzi namozlarda qiroat qildilar va baʼzilarida jim turdilar. Biz ham Allohning nabiysi qiroat qilgan namozlarda qiroat qilamiz, u zot jim turgan namozlarda esa jim turamiz. Unga: «Ehtimol u zot ichlarida oʻqigandirlar», deyildi. Shunda u bundan gʻazablandi va: «Rasululloh ﷺ tuhmat qilinadimi?» dedi. Ibn Jaʼfar va Abdurrazzoq esa: «Rasululloh ﷺga tuhmat qilyapsanmi?» deb keltirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ баъзи намозларда қироат қилдилар ва баъзиларида жим турдилар. Биз ҳам Аллоҳнинг набийси қироат қилган намозларда қироат қиламиз, у зот жим турган намозларда эса жим турамиз. Унга: «Эҳтимол у зот ичларида ўқигандирлар», дейилди. Шунда у бундан ғазабланди ва: «Расулуллоҳ ﷺ туҳмат қилинадими?» деди. Ибн Жаъфар ва Абдурраззоқ эса: «Расулуллоҳ ﷺга туҳмат қиляпсанми?» деб келтирдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْمَرُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, bokira qizdan esa oʻzi haqida maslahat soʻraladi va uning izni — jim turishidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри йўқ аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, бокира қиздан эса ўзи ҳақида маслаҳат сўралади ва унинг изни — жим туришидир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنِي الْمُطَّلِبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍأَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ كَانَ يَتَوَضَّأُ مَرَّةً مَرَّةً وَيُسْنِدُ ذَاكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aʼzolarini bir martadan yuvib tahorat qilar va buni Rasululloh ﷺga nisbat berar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) аъзоларини бир мартадан ювиб таҳорат қилар ва буни Расулуллоҳ ﷺга нисбат берар эди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ سَمِعَ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً مِنْ خَثْعَمَ سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَدَاةَ جَمْعٍ وَالْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رِدْفُهُ فَقَالَتْ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ فِي الْحَجِّ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَمْسِكَ عَلَى الرَّحْلِ فَهَلْ تَرَى أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Xasʼam qabilasidan bir ayol Jamʼ tongida Rasululloh ﷺdan soʻradi, Fazl ibn Abbos esa u zotning ortlarida mingashib oʻtirgan edi. U: «Allohning bandalari zimmasidagi haj farzi otamga u ulovda oʻzini tuta olmaydigan keksa chol boʻlgan paytida yetdi. Uning nomidan haj qilishimni maʼqul koʻrasizmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Хасъам қабиласидан бир аёл Жамъ тонгида Расулуллоҳ ﷺдан сўради, Фазл ибн Аббос эса у зотнинг ортларида мингашиб ўтирган эди. У: «Аллоҳнинг бандалари зиммасидаги ҳаж фарзи отамга у уловда ўзини тута олмайдиган кекса чол бўлган пайтида етди. Унинг номидан ҳаж қилишимни маъқул кўрасизми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍجِئْتُ أَنَا وَالْفَضْلُ وَنَحْنُ عَلَى أَتَانٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ بِعَرَفَةَ فَمَرَرْنَا عَلَى بَعْضِ الصَّفِّ فَنَزَلْنَا عَنْهَا وَتَرَكْنَاهَا تَرْتَعُ وَدَخَلْنَا فِي الصَّفِّ فَلَمْ يَقُلْ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men va Fazl bir modaeshak ustida keldik, Rasululloh ﷺ esa Arafotda odamlarga namoz oʻqib berayotgan edilar. Biz safning baʼzi qismi yonidan oʻtdik, soʻng undan tushdik va uni oʻtlagani qoʻyib yuborib, safga kirdik. Rasululloh ﷺ menga hech narsa demadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен ва Фазл бир модаэшак устида келдик, Расулуллоҳ ﷺ эса Арафотда одамларга намоз ўқиб бераётган эдилар. Биз сафнинг баъзи қисми ёнидан ўтдик, сўнг ундан тушдик ва уни ўтлагани қўйиб юбориб, сафга кирдик. Расулуллоҳ ﷺ менга ҳеч нарса демадилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَصَامَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْكَدِيدِ أَفْطَرَوَإِنَّمَا يُؤْخَذُ بِالْآخِرِ مِنْ فِعْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ لِسُفْيَانَ قَوْلُهُ إِنَّمَا يُؤْخَذُ بِالْآخِرِ مِنْ قَوْلِ الزُّهْرِيِّ أَوْ قَوْلِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كَذَا فِي الْحَدِيثِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Fath kuni chiqdilar va roʻza tutdilar. Kadid degan joyga yetganlarida roʻzani ochdilar. Rasululloh ﷺning ishlaridan esa oxirgisi olinadi. Sufyondan: «Oxirgisi olinadi, degani Zuhriyning soʻzimi yoki Ibn Abbosningmi?» deb soʻralganda, u: «Hadisda shundaydir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Фатҳ куни чиқдилар ва рўза тутдилар. Кадид деган жойга етганларида рўзани очдилар. Расулуллоҳ ﷺнинг ишларидан эса охиргиси олинади. Суфёндан: «Охиргиси олинади, дегани Зуҳрийнинг сўзими ёки Ибн Аббоснингми?» деб сўралганда, у: «Ҳадисда шундайдир», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ تُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ اقْضِهِ عَنْهَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda Nabiy ﷺdan onasi zimmasida boʻlgan bir nazr haqida soʻradi. Onasi uni ado etmasidan avval vafot etgan edi. Shunda u zot: «Uni onang oʻrniga ado et», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода Набий ﷺдан онаси зиммасида бўлган бир назр ҳақида сўради. Онаси уни адо этмасидан аввал вафот этган эди. Шунда у зот: «Уни онанг ўрнига адо эт», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ أَبَا بَكْرٍ أَقْسَمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُقْسِمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺga qasam ichdi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Qasam ichma», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺга қасам ичди. Шунда Набий ﷺ унга: «Қасам ичма», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنِ ابْنِ وَعْلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Qaysi teri oshlansa, bas, u pok boʻldi», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қайси тери ошланса, бас, у пок бўлди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زِيَادٍ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ارْفَعُوا عَنْ بَطْنِ مُحَسِّرٍ وَعَلَيْكُمْ بِمِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Muhassir vodiysidan yuqoriroqda boʻlinglar va otiladigan mayda toshlar kabi tosh olinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Муҳассир водийсидан юқорироқда бўлинглар ва отиладиган майда тошлар каби тош олинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍيَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الثَّيِّبُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ يَسْتَأْمِرُهَا أَبُوهَا فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا

Nofeʼ ibn Jubayr Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan zikr qilishicha, Nabiy ﷺ: «Tul ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, bokira qizdan esa otasi oʻzi haqida maslahat soʻraydi va uning izni — jim turishidir», dedilar.Нофеъ ибн Жубайр Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан зикр қилишича, Набий ﷺ: «Тул аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, бокира қиздан эса отаси ўзи ҳақида маслаҳат сўрайди ва унинг изни — жим туришидир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالرَّوْحَاءِ فَلَقِيَ رَكْبًا فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ مَنْ الْقَوْمُ قَالُوا الْمُسْلِمُونَ قَالَ فَمَنْ أَنْتُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَزِعَتْ امْرَأَةٌ فَأَخَذَتْ بِعَضُدِ صَبِيٍّ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ مِحَفَّتِهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لِهَذَا حَجٌّ قَالَ نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ مَعْنَاهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ravho degan joyda edilar. Yoʻlda bir guruh otliqlarga duch keldilar va ularga salom berib: «Bu qaysi qavm?» dedilar. Ular: «Musulmonlarmiz», dedilar. Soʻng otliqlar: «Sizlar kimsizlar?» deyishdi. Sahobalar: «Bu — Rasululloh ﷺ», deyishdi. Shunda bir ayol shoshib qoldi-da, bir bolaning bilagidan ushlab, uni kajavasidan koʻtarib chiqarib: «Yo Rasululloh, bu bola uchun ham haj boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha, sen uchun ham ajr bordir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Равҳо деган жойда эдилар. Йўлда бир гуруҳ отлиқларга дуч келдилар ва уларга салом бериб: «Бу қайси қавм?» дедилар. Улар: «Мусулмонлармиз», дедилар. Сўнг отлиқлар: «Сизлар кимсизлар?» дейишди. Саҳобалар: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ», дейишди. Шунда бир аёл шошиб қолди-да, бир боланинг билагидан ушлаб, уни кажавасидан кўтариб чиқариб: «Ё Расулуллоҳ, бу бола учун ҳам ҳаж бўладими?» деди. У зот: «Ҳа, сен учун ҳам ажр бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سُحَيْمٍ قَالَ سُفْيَانُ لَمْ أَحْفَظْ عَنْهُ غَيْرَهُ قَالَ سَمِعْتُهُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَشَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ السِّتَارَةِ وَالنَّاسُ صُفُوفٌ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلَّا الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ ثُمَّ قَالَ أَلَا إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ رَاكِعًا أَوْ سَاجِدًا فَأَمَّا الرُّكُوعُ فَعَظِّمُوا فِيهِ الرَّبَّ وَأَمَّا السُّجُودُ فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ فَقَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning orqasida saf tortib turganlarida, Rasululloh ﷺ pardani koʻtardilar va: «Ey odamlar! Paygʻambarlik xushxabarlaridan musulmon koʻradigan yoki uning haqida koʻriladigan solih tushdan boshqa hech narsa qolmadi», dedilar. Soʻng: «Ogoh boʻlingki, men rukuʼda yoki sajdada turib Qurʼon oʻqishdan qaytarildim. Rukuʼga kelsak, unda Robbingizni ulugʻlangiz; sajdaga kelsak, unda duoni koʻp qilishga tirishingiz, chunki u ijobat boʻlishga loyiqroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг орқасида саф тортиб турганларида, Расулуллоҳ ﷺ пардани кўтардилар ва: «Эй одамлар! Пайғамбарлик хушхабарларидан мусулмон кўрадиган ёки унинг ҳақида кўриладиган солиҳ тушдан бошқа ҳеч нарса қолмади», дедилар. Сўнг: «Огоҳ бўлингки, мен рукуъда ёки саждада туриб Қуръон ўқишдан қайтарилдим. Рукуъга келсак, унда Роббингизни улуғлангиз; саждага келсак, унда дуони кўп қилишга тиришингиз, чунки у ижобат бўлишга лойиқроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jallaning azobi bilan azoblamanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалланинг азоби билан азобламанглар», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَشْهَدُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى قَبْلَ الْخُطْبَةِ فِي الْعِيدِ ثُمَّ خَطَبَ فَرَأَى أَنَّهُ لَمْ يُسْمِعْ النِّسَاءَ فَأَتَاهُنَّ فَذَكَّرَهُنَّ وَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ فَجَعَلَتْ الْمَرْأَةُ تُلْقِي الْخُرْصَ وَالْخَاتَمَ وَالشَّيْءَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning hayitda xutbadan oldin namoz oʻqiganlariga guvohlik beraman. Soʻng u zot xutba qildilar va ayollarga eshittira olmaganlarini koʻrdilar, shunda ularning oldilariga borib, ularga eslatma va vaʼz-nasihat qildilar hamda ularni sadaqa berishga buyurdilar. Shunda ayollar isirgʻalarini, uzuklarini va boshqa narsalarni tashlay boshladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳайитда хутбадан олдин намоз ўқиганларига гувоҳлик бераман. Сўнг у зот хутба қилдилар ва аёлларга эшиттира олмаганларини кўрдилар, шунда уларнинг олдиларига бориб, уларга эслатма ва ваъз-насиҳат қилдилар ҳамда уларни садақа беришга буюрдилар. Шунда аёллар исирғаларини, узукларини ва бошқа нарсаларни ташлай бошладилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ مِنْ دَلْوٍ مِنْ زَمْزَمَ قَائِمًاقَالَ سَفْيَانُ كَذَا أَحْسَبُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Zamzamdan olingan bir chelakdan tik turgan holda ichdilar. Sufyon: «Men shunday deb oʻylayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Замзамдан олинган бир челакдан тик турган ҳолда ичдилар. Суфён: «Мен шундай деб ўйлайман», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ جُدْعَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ حَرْمَلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍشَرِبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ يَمِينِهِ وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنْ شِمَالِهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الشَّرْبَةُ لَكَ وَإِنْ شِئْتَ آثَرْتَ بِهَا خَالِدًا قَالَ مَا أُوثِرُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ichdilar, Ibn Abbos u zotning oʻng tomonlarida, Xolid ibn Valid esa chap tomonlarida edi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Ichimlik senikidir, agar xohlasang, uni Xolidga berib, uni oʻzingdan ustun qoʻyasan», dedilar. U: «Men Rasululloh ﷺdan qolgan narsada hech kimni oʻzimdan ustun qoʻymayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ичдилар, Ибн Аббос у зотнинг ўнг томонларида, Холид ибн Валид эса чап томонларида эди. Шунда Набий ﷺ унга: «Ичимлик сеникидир, агар хоҳласанг, уни Холидга бериб, уни ўзингдан устун қўясан», дедилар. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан қолган нарсада ҳеч кимни ўзимдан устун қўймайман», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ يَعْنِياسْتَأْذَنَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَلَى عَائِشَةَ فَلَمْ يَزَلْ بِهَا بَنُو أَخِيهَا قَالَتْ أَخَافُ أَنْ يُزَكِّيَنِي فَلَمَّا أَذِنَتْ لَهُ قَالَ مَا بَيْنَكِ وَبَيْنَ أَنْ تَلْقَيْ الْأَحِبَّةَ إِلَّا أَنْ يُفَارِقَ الرُّوحُ الْجَسَدَ كُنْتِ أَحَبَّ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِ وَلَمْ يَكُنْ يُحِبُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا طَيِّبًا وَسَقَطَتْ قِلَادَتُكِ لَيْلَةَ الْأَبْوَاءِ فَنَزَلَتْ فِيكِ آيَاتٌ مِنْ الْقُرْآنِ فَلَيْسَ مَسْجِدٌ مِنْ مَسَاجِدِ الْمُسْلِمِينَ إِلَّا يُتْلَى فِيهِ عُذْرُكِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ فَقَالَتْ دَعْنِي مِنْ تَزْكِيَتِكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ فَوَاللَّهِ لَوَدِدْتُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirishga izn soʻradi. Uning jiyanlari izn berishini soʻrab, unga qayta-qayta aytaverdilar. U: «Meni maqtab yuborishidan qoʻrqaman», dedi. Unga izn berganida, Ibn Abbos: «Sen bilan sevimlilarga yoʻliqishing orasida faqat ruhning tandan ajralishigina qoldi. Sen Rasululloh ﷺga u zotning ayollari orasida eng suyukligi eding, Rasululloh ﷺ esa faqat pok narsanigina sevar edilar. Abvo kechasi marjoning tushib qolgan va sen haqingda Qurʼondan oyatlar nozil boʻlgan; endi musulmonlarning masjidlaridan biror masjid yoʻqki, unda kechayu kunduz sening uzring tilovat qilinmasa», dedi. Shunda u: «Ey Ibn Abbos, meni maqtashingdan qoʻy. Allohga qasamki, men albatta istardim...», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига киришга изн сўради. Унинг жиянлари изн беришини сўраб, унга қайта-қайта айтавердилар. У: «Мени мақтаб юборишидан қўрқаман», деди. Унга изн берганида, Ибн Аббос: «Сен билан севимлиларга йўлиқишинг орасида фақат руҳнинг тандан ажралишигина қолди. Сен Расулуллоҳ ﷺга у зотнинг аёллари орасида энг суюклиги эдинг, Расулуллоҳ ﷺ эса фақат пок нарсанигина севар эдилар. Абво кечаси маржонинг тушиб қолган ва сен ҳақингда Қуръондан оятлар нозил бўлган; энди мусулмонларнинг масжидларидан бирор масжид йўқки, унда кечаю кундуз сенинг узринг тиловат қилинмаса», деди. Шунда у: «Эй Ибн Аббос, мени мақташингдан қўй. Аллоҳга қасамки, мен албатта истардим...», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ لَيْثٍ عَنْ رَجُلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ قَالَ لَهَا إِنَّمَا سُمِّيتِ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ لِتَسْعَدِي وَإِنَّهُ لَاسْمُكِ قَبْلَ أَنْ تُولَدِي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) unga: «Sen saodatga erishishing uchungina Ummul moʻminin deb nomlanding va bu — sen tugʻilishingdan avval ham sening isming edi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) унга: «Сен саодатга эришишинг учунгина Уммул мўминин деб номландинг ва бу — сен туғилишингдан аввал ҳам сенинг исминг эди», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِنْ شَاءَ اللَّهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُتَنَفَّسَ فِي الْإِنَاءِ أَوْ يُنْفَخَ فِيهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ idishga nafas olishdan yoki unga puflashdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ идишга нафас олишдан ёки унга пуфлашдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍيَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنِي الشَّيْطَانَ وَجَنِّبْ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا فَقُضِيَ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ مَا ضَرَّهُ الشَّيْطَانُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺga yetkazib rivoyat qildi: «Agar biringiz ahliga yaqinlik qilmoqchi boʻlganida: ‹Bismillah. Allohim, meni shaytondan yiroq qil va bizga rizq qilganingni ham shaytondan yiroq qil›, — desa-yu, ikkalasi orasida farzand taqdir qilinsa, unga shayton zarar yetkaza olmaydi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺга етказиб ривоят қилди: «Агар бирингиз аҳлига яқинлик қилмоқчи бўлганида: ‹Бисмиллаҳ. Аллоҳим, мени шайтондан йироқ қил ва бизга ризқ қилганингни ҳам шайтондан йироқ қил›, — деса-ю, иккаласи орасида фарзанд тақдир қилинса, унга шайтон зарар етказа олмайди».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ قَالَدَخَلْتُ أَنَا وَشَدَّادُ بْنُ مَعْقِلٍ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا مَا بَيْنَ هَذَيْنِ اللَّوْحَيْنِوَدَخَلْنَا عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ قَالَ وَكَانَ الْمُخْتَارُ يَقُولُ الْوَحْيُ

Abdulaziz ibn Rufayʼ aytdi: Men va Shaddod ibn Maʼqil Ibn Abbosning huzuriga kirdik. Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺ mana shu ikki muqova orasidagidan boshqa hech narsa qoldirmaganlar», dedi. Soʻng biz Muhammad ibn Alining huzuriga kirdik, u ham xuddi shunday dedi. Abdulaziz aytdi: Muxtor esa vahiy kelmoqda, der edi.Абдулазиз ибн Руфайъ айтди: Мен ва Шаддод ибн Маъқил Ибн Аббоснинг ҳузурига кирдик. Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺ мана шу икки муқова орасидагидан бошқа ҳеч нарса қолдирмаганлар», деди. Сўнг биз Муҳаммад ибн Алининг ҳузурига кирдик, у ҳам худди шундай деди. Абдулазиз айтди: Мухтор эса ваҳий келмоқда, дер эди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ وَقَالَ مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍكَانَ إِذَا نَزَلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُرْآنٌ يُرِيدُ أَنْ يَحْفَظَهُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺga Qurʼon nozil boʻlganida, u zot uni yodlab olishni istardilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Uni tez oʻqib olish uchun tilingni qimirlatma. Albatta, uni jamlash va oʻqitish Bizning zimmamizdadir. Bas, Biz uni oʻqiganimizda, oʻqishiga ergash} dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺга Қуръон нозил бўлганида, у зот уни ёдлаб олишни истардилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Уни тез ўқиб олиш учун тилингни қимирлатма. Албатта, уни жамлаш ва ўқитиш Бизнинг зиммамиздадир. Бас, Биз уни ўқиганимизда, ўқишига эргаш} деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَلَمَّا صَلَّى رَكْعَتَيْ الْفَجْرِ اضْطَجَعَ حَتَّى نَفَخَ فَكُنَّا نَقُولُ لِعَمْرٍو إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَنَامُ عَيْنَايَ وَلَا يَنَامُ قَلْبِي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: U zot bomdodning ikki rakʼatini oʻqiganlaridan soʻng nafas ovozlari eshitilguncha yonboshlab yotdilar. Biz Amrga: «Rasululloh ﷺ: ‹Koʻzlarim uxlaydi, qalbim esa uxlamaydi›, deganlar», der edik.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: У зот бомдоднинг икки ракъатини ўқиганларидан сўнг нафас овозлари эшитилгунча ёнбошлаб ётдилар. Биз Амрга: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кўзларим ухлайди, қалбим эса ухламайди›, деганлар», дер эдик.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍبِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلِ قَالَ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا خَفِيفًا فَقَامَ فَصَنَعَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَمَا صَنَعَ ثُمَّ جَاءَ فَقَامَ فَصَلَّى فَحَوَّلَهُ فَجَعَلَهُ عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ اضْطَجَعَ حَتَّى نَفَخَ فَأَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men xolam Maymunaning huzurida tunadim. Nabiy ﷺ kechasi turdilar va yengil tahorat olib, namozga turdilar. Ibn Abbos ham u zot qilganday qildi, soʻng kelib namozga turdi. U zot uni burib, oʻng tomonlariga oʻtkazdilar. Soʻng u Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqidi. Keyin u zot nafas ovozlari eshitilguncha yonboshlab yotdilar. Soʻng muazzin keldi va u zot tahorat olmasdan namozga turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен холам Маймунанинг ҳузурида тунадим. Набий ﷺ кечаси турдилар ва енгил таҳорат олиб, намозга турдилар. Ибн Аббос ҳам у зот қилгандай қилди, сўнг келиб намозга турди. У зот уни буриб, ўнг томонларига ўтказдилар. Сўнг у Набий ﷺ билан намоз ўқиди. Кейин у зот нафас овозлари эшитилгунча ёнбошлаб ётдилар. Сўнг муаззин келди ва у зот таҳорат олмасдан намозга турдилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ إِنَّكُمْ مُلَاقُو اللَّهِ حُفَاةً عُرَاةً مُشَاةً غُرْلًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ni xutba qilayotganlarida shunday deganlarini eshitdim: «Sizlar Allohga piyoda, yalangoyoq, yalangʻoch, sunnatsiz holda yoʻliqasizlar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ни хутба қилаётганларида шундай деганларини эшитдим: «Сизлар Аллоҳга пиёда, ялангоёқ, яланғоч, суннатсиз ҳолда йўлиқасизлар».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ يَقُولُكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَرَّ رَجُلٌ عَنْ بَعِيرِهِ فَوُقِصَ فَمَاتَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَسِّلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَادْفِنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلَا تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُهِلًّا وَقَالَ مَرَّةً يُهِلُّحَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي حُرَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَا تُقَرِّبُوهُ طِيبًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Bir kishi tuyasidan yiqilib, boʻyni sinib vafot etdi, u ehromda edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni suv va sidr bilan yuvinglar, ikki kiyimiga kafanlanglar va boshini yopmanglar. Chunki Alloh azza va jalla uni qiyomat kuni talbiya aytgan holda tiriltiradi», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Unga xushboʻylik yaqinlashtirmanglar», deyilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Бир киши туясидан йиқилиб, бўйни синиб вафот этди, у эҳромда эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сув ва сидр билан ювинглар, икки кийимига кафанланглар ва бошини ёпманглар. Чунки Аллоҳ азза ва жалла уни қиёмат куни талбия айтган ҳолда тирилтиради», дедилар. Бошқа ривоятда: «Унга хушбўйлик яқинлаштирманглар», дейилган.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ {وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ} قَالَ هِيَ رُؤْيَا عَيْنٍ رَآهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Alloh azza va jallaning: {Va Biz senga koʻrsatgan koʻrinishni faqat odamlarga sinov qildik} degan qavli haqida: «U — Nabiy ﷺga meʼrojga olib chiqilgan kechasi koʻz bilan koʻrilgan koʻrinishdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Аллоҳ азза ва жалланинг: {Ва Биз сенга кўрсатган кўринишни фақат одамларга синов қилдик} деган қавли ҳақида: «У — Набий ﷺга меърожга олиб чиқилган кечаси кўз билан кўрилган кўринишдир», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ مَرَّةً سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ يَقُولُ مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ وَمَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning xutba qilib turib: «Kim ikki oyoq kiyim topa olmasa, ikki maxsi kiysin; kim izor topa olmasa, ishton kiysin», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг хутба қилиб туриб: «Ким икки оёқ кийим топа олмаса, икки махси кийсин; ким изор топа олмаса, иштон кийсин», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ عَمْرٌو أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُصَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَانِيًا جَمِيعًا وَسَبْعًا جَمِيعًاقَالَ قُلْتُ لَهُ يَا أَبَا الشَّعْثَاءِ أَظُنُّهُ أَخَّرَ الظُّهْرَ وَعَجَّلَ الْعَصْرَ وَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ وَعَجَّلَ الْعِشَاءَ قَالَ وَأَنَا أَظُنَّ ذَلِكَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan sakkiztasini birga va yettitasini birga oʻqidim». Roviy dedi: «Men unga: ‹Ey Abush-Shaʼso! Menimcha, u zot peshinni keyinga surib, asrni oldinga olib, shomni keyinga surib, xuftonni oldinga olib oʻqigan boʻlsalar kerak›, — dedim. U: ‹Men ham shunday deb oʻylayman›, — dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан саккизтасини бирга ва еттитасини бирга ўқидим». Ровий деди: «Мен унга: ‹Эй Абуш-Шаъсо! Менимча, у зот пешинни кейинга суриб, асрни олдинга олиб, шомни кейинга суриб, хуфтонни олдинга олиб ўқиган бўлсалар керак›, — дедим. У: ‹Мен ҳам шундай деб ўйлайман›, — деди».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَبُو الشَّعْثَاءِ مَنْ هِيَ قَالَ قُلْتُ يَقُولُونَ مَيْمُونَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَكَحَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ehromda boʻlgan holatlarida Maymuna (roziyallohu anho)ga uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ эҳромда бўлган ҳолатларида Маймуна (розияллоҳу анҳо)га уйландилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَا مِمَّنْ قَدَّمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ فِي ضَعَفَةِ أَهْلِهِ وَقَالَ مَرَّةً إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدَّمَ ضَعَفَةَ أَهْلِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ Muzdalifa kechasi ahlining zaiflari qatorida oldinga yuborgan kishilardan edim. Boshqa safar u: «Nabiy ﷺ ahlining zaiflarini oldinga yubordilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ Муздалифа кечаси аҳлининг заифлари қаторида олдинга юборган кишилардан эдим. Бошқа сафар у: «Набий ﷺ аҳлининг заифларини олдинга юбордилар», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍإِنَّمَا رَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَوْلَ الْكَعْبَةِ لِيُرِيَ الْمُشْرِكِينَ قُوَّتَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Kaʼba atrofida mushriklarga oʻz quvvatlarini koʻrsatish uchungina raml qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Каъба атрофида мушрикларга ўз қувватларини кўрсатиш учунгина рамл қилдилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ عَمْرٌو أَوَّلًا فَحَفِظْنَا عَنْ طَاوُسٍ وَقَالَ مَرَّةً أَخْبَرَنِي طَاوُسٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌقَالَ أَبِي وَقَدْ حَدَّثَنَاهُ سُفْيَانُ وَقَالَ عَمْرٌو عَنْ عَطَاءٍ وَطَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ehrom holatida ekanlarida qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эҳром ҳолатида эканларида қон олдирдилар.

قَالَ أَبِي و قَالَ سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلَا يَمْسَحْ يَدَهُ حَتَّى يَلْعَقَهَا أَوْ يُلْعِقَهَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Birortangiz yeganida, qoʻlini — to uni yalamaguncha yoki yalatmaguncha — artmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бирортангиз еганида, қўлини — то уни яламагунча ёки ялатмагунча — артмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَيْسَ الْمُحَصَّبُ بِشَيْءٍ إِنَّمَا هُوَ مَنْزِلٌ نَزَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Muhassab hech narsa emas. U faqat Rasululloh ﷺ tushgan bir manzildir, xolos».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Муҳассаб ҳеч нарса эмас. У фақат Расулуллоҳ ﷺ тушган бир манзилдир, холос».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عَطَاءٍ وَابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَّرَهَا حَتَّى ذَهَبَ مِنْ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَامَ النِّسَاءُ وَالْوِلْدَانُ فَخَرَجَ فَقَالَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُصَلُّوهَا هَذِهِ السَّاعَةَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uni kechadan Alloh xohlagancha oʻtguncha kechiktirdilar. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, ayollar va bolalar uxlab qolishdi», dedi. U zot chiqib: «Agar ummatimga mashaqqat boʻlmaganida, ularga uni mana shu vaqtda oʻqishlarini buyurgan boʻlardim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уни кечадан Аллоҳ хоҳлаганча ўтгунча кечиктирдилар. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, аёллар ва болалар ухлаб қолишди», деди. У зот чиқиб: «Агар умматимга машаққат бўлмаганида, уларга уни мана шу вақтда ўқишларини буюрган бўлардим», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُمِرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ وَنُهِيَ أَنْ يَكُفَّ شَعَرَهُ وَثِيَابَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yetti aʼzo ustiga sajda qilishga buyurildilar va soch hamda kiyimni yigʻib olishdan qaytarildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ етти аъзо устига сажда қилишга буюрилдилар ва соч ҳамда кийимни йиғиб олишдан қайтарилдилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ طَاوُسٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَأَمَّا الَّذِي نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُبَاعَ حَتَّى يُقْبَضَ فَالطَّعَامُو قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ بِرَأْيِهِ وَلَا أَحْسَبُ كُلَّ شَيْءٍ إِلَّا مِثْلَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻlga olib olinmagunicha sotishdan qaytargan narsa — bu taomdir. Ibn Abbos oʻz raʼyi bilan: «Men har bir narsani ham shunga oʻxshash deb oʻylayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўлга олиб олинмагунича сотишдан қайтарган нарса — бу таомдир. Ибн Аббос ўз раъйи билан: «Мен ҳар бир нарсани ҳам шунга ўхшаш деб ўйлайман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ الْجُمَحِيُّ قَالَ ثَنَا الْحَكَمُ بْنُ أَبَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَدِينَةِ مُقِيمًا غَيْرَ مُسَافِرٍ سَبْعًا وَثَمَانِيًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Madinada muqim holda, safarda emas, yettitani va sakkiztani oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинада муқим ҳолда, сафарда эмас, еттитани ва саккизтани ўқидилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عَوْسَجَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍرَجُلٌ مَاتَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَتْرُكْ وَارِثًا إِلَّا عَبْدًا هُوَ أَعْتَقَهُ فَأَعْطَاهُ مِيرَاثَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishi vafot etdi va oʻzi ozod qilgan bir quldan boshqa hech qanday voris qoldirmadi. Shunda u zot uning merosini oʻshanga berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир киши вафот этди ва ўзи озод қилган бир қулдан бошқа ҳеч қандай ворис қолдирмади. Шунда у зот унинг меросини ўшанга бердилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُنَيْنٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَجِبْتُ مِمَّنْ يَتَقَدَّمُ الشَّهْرَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ أَوْ قَالَ صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Oydan oldin roʻza tutib uni qarshi oladigan kishilardan hayratdaman. Holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Uni koʻrmaguningizcha roʻza tutmanglar›, — yoki: ‹Uni koʻrib roʻza tutinglar›, — deganlar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Ойдан олдин рўза тутиб уни қарши оладиган кишилардан ҳайратдаман. Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уни кўрмагунингизча рўза тутманглар›, — ёки: ‹Уни кўриб рўза тутинглар›, — деганлар».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُكُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَى الْغَائِطَ ثُمَّ خَرَجَ فَدَعَا بِالطَّعَامِ وَقَالَ مَرَّةً فَأُتِيَ بِالطَّعَامِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا تَوَضَّأُ قَالَ لَمْ أُصَلِّ فَأَتَوَضَّأَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Nabiy ﷺning huzurlarida edik. U zot hojatga chiqdilar, soʻng qaytib kelib taom soʻradilar — boshqa safar u: «U zotga taom keltirildi», dedi. Shunda: «Yo Rasululloh, tahorat olmaysizmi?» deyildi. U zot: «Men namoz oʻqiyotganim yoʻqki, tahorat olsam», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Набий ﷺнинг ҳузурларида эдик. У зот ҳожатга чиқдилар, сўнг қайтиб келиб таом сўрадилар — бошқа сафар у: «У зотга таом келтирилди», деди. Шунда: «Ё Расулуллоҳ, таҳорат олмайсизми?» дейилди. У зот: «Мен намоз ўқиётганим йўқки, таҳорат олсам», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَا كُنْتُ أَعْرِفُ انْقِضَاءَ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا بِالتَّكْبِيرِقَالَ عَمْرٌو قُلْتُ لَهُ حَدَّثْتَنِي قَالَ لَا مَا حَدَّثْتُكَ بِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ namozlarining tugaganini faqat takbir bilan bilar edim. Amr aytdi: Men unga: «Sen menga aytib bergan eding», dedim. U: «Yoʻq, men senga uni aytib bermaganman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ намозларининг тугаганини фақат такбир билан билар эдим. Амр айтди: Мен унга: «Сен менга айтиб берган эдинг», дедим. У: «Йўқ, мен сенга уни айтиб бермаганман», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ وَلَا تُسَافِرُ امْرَأَةٌ إِلَّا وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ وَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي خَرَجَتْ إِلَى الْحَجِّ وَإِنِّي اكْتَتَبْتُ فِي غَزْوَةِ كَذَا وَكَذَا قَالَ انْطَلِقْ فَاحْجُجْ مَعَ امْرَأَتِكَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Hech bir kishi ayol bilan xilvatda qolmasin va ayol yonida mahrami boʻlmasa safarga chiqmasin», dedilar. Shunda bir kishi kelib: «Xotinim haj qilgani chiqdi, men esa falon-falon gʻazotga yozilgan edim», dedi. U zot: «Bor, xotining bilan birga haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир киши аёл билан хилватда қолмасин ва аёл ёнида маҳрами бўлмаса сафарга чиқмасин», дедилар. Шунда бир киши келиб: «Хотиним ҳаж қилгани чиқди, мен эса фалон-фалон ғазотга ёзилган эдим», деди. У зот: «Бор, хотининг билан бирга ҳаж қил», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ خَالِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍيَوْمُ الْخَمِيسِ وَمَا يَوْمُ الْخَمِيسِ ثُمَّ بَكَى حَتَّى بَلَّ دَمْعُهُ وَقَالَ مَرَّةً دُمُوعُهُ الْحَصَى قُلْنَا يَا أَبَا الْعَبَّاسِ وَمَا يَوْمُ الْخَمِيسِ قَالَ اشْتَدَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ فَقَالَ ائْتُونِي أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ أَبَدًا فَتَنَازَعُوا وَلَا يَنْبَغِي عِنْدَ نَبِيٍّ تَنَازُعٌ فَقَالُوا مَا شَأْنُهُ أَهَجَرَ قَالَ سُفْيَانُ يَعْنِي هَذَى اسْتَفْهِمُوهُ فَذَهَبُوا يُعِيدُونَ عَلَيْهِ فَقَالَ دَعُونِي فَالَّذِي أَنَا فِيهِ خَيْرٌ مِمَّا تَدْعُونِي إِلَيْهِ وَأَمَرَ بِثَلَاثٍ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً أَوْصَى بِثَلَاثٍ قَالَ أَخْرِجُوا الْمُشْرِكِينَ مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَأَجِيزُوا الْوَفْدَ بِنَحْوِ مَا كُنْتُ أُجِيزُهُمْوَسَكَتَ سَعِيدٌ عَنْ الثَّالِثَةِ فَلَا أَدْرِي أَسَكَتَ عَنْهَا عَمْدًا وَقَالَ مَرَّةً أَوْ نَسِيَهَا و قَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً وَإِمَّا أَنْ يَكُونَ تَرَكَهَا أَوْ نَسِيَهَا

Saʼid ibn Jubayr aytdi: Ibn Abbos: «Payshanba kuni! Payshanba kuni nima ekan!» dedi, soʻng koʻz yoshi mayda toshlarni hoʻllaguncha yigʻladi. Biz: «Ey Abul Abbos, Payshanba kuni nima boʻlgan edi?» dedik. U: «Rasululloh ﷺning ogʻriqlari kuchaydi. Shunda u zot: ‹Menga keltiringlar, sizlarga shunday bir yozuv yozib berayki, undan keyin hech qachon adashmaysizlar›, dedilar. Odamlar tortishib ketishdi — holbuki paygʻambar huzurida tortishish loyiq emas — va: ‹U zotga nima boʻldi, alahsiryaptilarmi? Undan qaytadan soʻrab olinglar›, deyishdi. Ular u zotga qaytarib soʻray boshlaganlarida, u zot: ‹Meni qoʻyinglar, men turgan hol sizlar meni chaqirayotgan narsadan yaxshiroqdir›, dedilar. Soʻng uch narsani buyurdilar: ‹Mushriklarni Arab yarim orolidan chiqaringlar; vakillarga men ularga inʼom qilganimdek inʼom qilinglar›», dedi. Saʼid uchinchisi haqida sukut qildi; bilmadim, uni ataylab aytmadimi yoki uni unutdimi.Саъид ибн Жубайр айтди: Ибн Аббос: «Пайшанба куни! Пайшанба куни нима экан!» деди, сўнг кўз ёши майда тошларни ҳўллагунча йиғлади. Биз: «Эй Абул Аббос, Пайшанба куни нима бўлган эди?» дедик. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг оғриқлари кучайди. Шунда у зот: ‹Менга келтиринглар, сизларга шундай бир ёзув ёзиб берайки, ундан кейин ҳеч қачон адашмайсизлар›, дедилар. Одамлар тортишиб кетишди — ҳолбуки пайғамбар ҳузурида тортишиш лойиқ эмас — ва: ‹У зотга нима бўлди, алаҳсиряптиларми? Ундан қайтадан сўраб олинглар›, дейишди. Улар у зотга қайтариб сўрай бошлаганларида, у зот: ‹Мени қўйинглар, мен турган ҳол сизлар мени чақираётган нарсадан яхшироқдир›, дедилар. Сўнг уч нарсани буюрдилар: ‹Мушрикларни Араб ярим оролидан чиқаринглар; вакилларга мен уларга инъом қилганимдек инъом қилинглар›», деди. Саъид учинчиси ҳақида сукут қилди; билмадим, уни атайлаб айтмадими ёки уни унутдими.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍكَانَ النَّاسُ يَنْصَرِفُونَ فِي كُلِّ وَجْهٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَنْفِرُ أَحَدٌ حَتَّى يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar har tomonga qaytib ketaverardilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Hech kim oxirgi ishi Baytni tavof qilish boʻlmaguncha chiqib ketmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар ҳар томонга қайтиб кетаверардилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким охирги иши Байтни тавоф қилиш бўлмагунча чиқиб кетмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍقَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسَلِّفُونَ فِي التَّمْرِ السَّنَتَيْنِ وَالثَّلَاثَ فَقَالَ مَنْ سَلَّفَ فَلْيُسَلِّفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida, ular xurmoga ikki yil va uch yilga oldindan toʻlab qoʻyar edilar. Shunda u zot: «Kim oldindan toʻlov qilsa, maʼlum oʻlchov, maʼlum vazn va maʼlum muddatga oldindan toʻlasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадинага келганларида, улар хурмога икки йил ва уч йилга олдиндан тўлаб қўяр эдилар. Шунда у зот: «Ким олдиндан тўлов қилса, маълум ўлчов, маълум вазн ва маълум муддатга олдиндан тўласин», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ مُنْذُ سَبْعِينَ سَنَةً قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُمَا عَلِمْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَامَ يَوْمًا يَتَحَرَّى فَضْلَهُ عَلَى الْأَيَّامِ غَيْرَ يَوْمِ عَاشُورَاءَ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً أُخْرَى إِلَّا هَذَا الْيَوْمَ يَعْنِي عَاشُورَاءَ وَهَذَا الشَّهْرَ شَهْرَ رَمَضَانَ

Ubaydulloh ibn Abu Yazid aytdi: Men Ibn Abbosning: «Men Rasululloh ﷺning boshqa kunlardan afzalligini koʻzlab, Oshuro kunidan va mana bu oy — Ramazon oyidan boshqa bir kunda roʻza tutganlarini bilmayman», deganini eshitdim.Убайдуллоҳ ибн Абу Язид айтди: Мен Ибн Аббоснинг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бошқа кунлардан афзаллигини кўзлаб, Ошуро кунидан ва мана бу ой — Рамазон ойидан бошқа бир кунда рўза тутганларини билмайман», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُأَنَا مِمَّنْ قَدَّمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ فِي ضَعَفَةِ أَهْلِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺ Muzdalifa kechasi oʻz ahlining kuchsizlari qatorida oldin joʻnatgan kishilardanman».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺ Муздалифа кечаси ўз аҳлининг кучсизлари қаторида олдин жўнатган кишиларданман».

قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأُمِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ وَنُهِيَ أَنْ يَكُفَّ شَعْرًا أَوْ ثَوْبًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yetti aʼzo ustida sajda qilishga buyurildilar va sochni yoki kiyimni yigʻishtirishdan qaytarildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ етти аъзо устида сажда қилишга буюрилдилар ва сочни ёки кийимни йиғиштиришдан қайтарилдилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ سَالِمٍسُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ مُؤْمِنًا ثُمَّ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى قَالَ وَيْحَكَ وَأَنَّى لَهُ الْهُدَى سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَجِيءُ الْمَقْتُولُ مُتَعَلِّقًا بِالْقَاتِلِ يَقُولُ يَا رَبِّ سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِيوَاللَّهِ لَقَدْ أَنْزَلَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا نَسَخَهَا بَعْدَ إِذْ أَنْزَلَهَا قَالَ وَيْحَكَ وَأَنَّى لَهُ الْهُدَى

Ibn Abbosdan bir moʻminni oʻldirgan, soʻng tavba qilib, iymon keltirib, solih amal qilgan va soʻng hidoyat topgan kishi haqida soʻralganda, u: «Voy sening holingga! Unga qayerdan hidoyat boʻlsin! Men Paygʻambaringiz ﷺ shunday deganlarini eshitganman: ‹Maqtul qotilga osilgan holda kelib: Ey Robbim, mana shundan soʻra, meni nima uchun oʻldirdi, deydi›. Allohga qasamki, buni Alloh azza va jalla Paygʻambaringizga nozil qilgan va nozil qilganidan keyin uni bekor qilmagan», dedi. Soʻng u: «Voy sening holingga! Unga qayerdan hidoyat boʻlsin!» dedi.Ибн Аббосдан бир мўминни ўлдирган, сўнг тавба қилиб, иймон келтириб, солиҳ амал қилган ва сўнг ҳидоят топган киши ҳақида сўралганда, у: «Вой сенинг ҳолингга! Унга қаердан ҳидоят бўлсин! Мен Пайғамбарингиз ﷺ шундай деганларини эшитганман: ‹Мақтул қотилга осилган ҳолда келиб: Эй Роббим, мана шундан сўра, мени нима учун ўлдирди, дейди›. Аллоҳга қасамки, буни Аллоҳ азза ва жалла Пайғамбарингизга нозил қилган ва нозил қилганидан кейин уни бекор қилмаган», деди. Сўнг у: «Вой сенинг ҳолингга! Унга қаердан ҳидоят бўлсин!» деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ عَنِ ابْنِ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُفِّنَ فِي ثَلَاثَةِ أَثْوَابٍ فِي قَمِيصِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ وَحُلَّةٍ نَجْرَانِيَّةٍ الْحُلَّةُ ثَوْبَانِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uchta kiyimga — vafot etgan koʻylaklariga va najroniy hullaga kafanlandilar; hulla — ikki kiyimdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ учта кийимга — вафот этган кўйлакларига ва нажроний ҳуллага кафанландилар; ҳулла — икки кийимдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ وَهُوَ صَائِمٌ مُحْرِمٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka bilan Madina orasida, roʻzador va ehromda boʻlgan holatlarida qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка билан Мадина орасида, рўзадор ва эҳромда бўлган ҳолатларида қон олдирдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمُكَاتَبِ يَعْتِقُ مِنْهُ بِقَدْرِ مَا أَدَّى دِيَةَ الْحُرِّ وَبِقَدْرِ مَا رَقَّ مِنْهُ دِيَةَ الْعَبْدِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ mukotab haqida: «Unga ozod boʻlgan qismi miqdorida hurning diyati, qul boʻlib qolgan qismi miqdorida qulning diyati toʻlanadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ мукотаб ҳақида: «Унга озод бўлган қисми миқдорида ҳурнинг дияти, қул бўлиб қолган қисми миқдорида қулнинг дияти тўланади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ حَدَّثَنِي عَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هِشَامٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ خَمْسٍ وَسِتِّينَ سَنَةً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ oltmish besh yoshlarida vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ олтмиш беш ёшларида вафот этдилар.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَآخِرُ شِدَّةٍ يَلْقَاهَا الْمُؤْمِنُ الْمَوْتُ وَفِي قَوْلِهِ {يَوْمَ تَكُونُ السَّمَاءُ كَالْمُهْلِ} قَالَ كَدُرْدِيِّ الزَّيْتِ وَفِي قَوْلِهِ {آنَاءَ اللَّيْلِ} قَالَ جَوْفُ اللَّيْلِ وَقَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَا ذَهَابُ الْعِلْمِ قَالَ هُوَ ذَهَابُ الْعُلَمَاءِ مِنْ الْأَرْضِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Moʻmin duch keladigan oxirgi shiddat — oʻlimdir. U {Osmon erigan maʼdanday boʻladigan kunda} degan qavl haqida: «Yogʻning quyqasiday», dedi. {Kechaning soatlarida} degan qavl haqida esa: «Kechaning oʻrtasi», dedi. Va: «Ilmning ketishi nima ekanini bilasizlarmi? U — olimlarning yer yuzidan ketishidir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мўмин дуч келадиган охирги шиддат — ўлимдир. У {Осмон эриган маъдандай бўладиган кунда} деган қавл ҳақида: «Ёғнинг қуйқасидай», деди. {Кечанинг соатларида} деган қавл ҳақида эса: «Кечанинг ўртаси», деди. Ва: «Илмнинг кетиши нима эканини биласизларми? У — олимларнинг ер юзидан кетишидир», деди.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الرَّجُلَ الَّذِي لَيْسَ فِي جَوْفِهِ شَيْءٌ مِنْ الْقُرْآنِ كَالْبَيْتِ الْخَرِبِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ichida Qurʼondan hech narsa boʻlmagan kishi vayron uyga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ичида Қуръондан ҳеч нарса бўлмаган киши вайрон уйга ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَكَّةَ ثُمَّ أُمِرَ بِالْهِجْرَةِ وَأُنْزِلَ عَلَيْهِ {وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada edilar, soʻng hijrat qilishga buyurildilar va u zotga: {Ayt: ‹Robbim, meni rost kirish bilan kirgiz va rost chiqish bilan chiqar hamda menga Oʻz huzuringdan yordam beruvchi hujjat ato et›} nozil boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада эдилар, сўнг ҳижрат қилишга буюрилдилар ва у зотга: {Айт: ‹Роббим, мени рост кириш билан киргиз ва рост чиқиш билан чиқар ҳамда менга Ўз ҳузурингдан ёрдам берувчи ҳужжат ато эт›} нозил бўлди.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَصْلُحُ قِبْلَتَانِ فِي أَرْضٍ وَلَيْسَ عَلَى مُسْلِمٍ جِزْيَةٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir yerda ikkita qibla durust boʻlmaydi va musulmon ustiga jizya yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир ерда иккита қибла дуруст бўлмайди ва мусулмон устига жизя йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ قَالَ حَدَّثَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يُحْشَرُ النَّاسُ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلًا فَأَوَّلُ مَنْ يُكْسَى إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلَام ثُمَّ قَرَأَ {كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Odamlar yalangoyoq, yalangʻoch va xatna qilinmagan holda toʻplanadilar. Kiyintiriladigan birinchi kishi Ibrohim alayhissalom boʻladi», dedilar. Soʻng: {Biz avvalgi maxluqotni qanday boshlagan boʻlsak, uni yana shundoq qaytaramiz}, deb tilovat qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Одамлар ялангоёқ, яланғоч ва хатна қилинмаган ҳолда тўпланадилар. Кийинтириладиган биринчи киши Иброҳим алайҳиссалом бўлади», дедилар. Сўнг: {Биз аввалги махлуқотни қандай бошлаган бўлсак, уни яна шундоқ қайтарамиз}, деб тиловат қилдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ الْأَوْزَاعِيِّ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ لَبَنًا فَمَضْمَضَ وَقَالَ إِنَّ لَهُ دَسَمًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sut ichdilar, soʻng ogʻizlarini chayqadilar va: «Albatta, uning yogʻi bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ сут ичдилар, сўнг оғизларини чайқадилар ва: «Албатта, унинг ёғи бор», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنَةُ حَمْزَةَ فَقَالَ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنْ الرَّضَاعَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺga Hamzaning qizi zikr qilindi. Shunda u zot: «Albatta u — mening sut (emizish)dan boʻlgan birodarimning qizidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺга Ҳамзанинг қизи зикр қилинди. Шунда у зот: «Албатта у — менинг сут (эмизиш)дан бўлган биродаримнинг қизидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا مَطَرٍقِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ وَمَا أَرَادَ إِلَى ذَلِكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لَا يُحْرِجَ أُمَّتَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinada qoʻrqinch ham, yomgʻir ham boʻlmagan holda peshin bilan asrni, shom bilan xuftonni jamlab oʻqidilar. Ibn Abbosga: «U zot bundan nimani koʻzladilar?» — deyildi. U: «Ummatini qiynab qoʻymaslikni xohladilar», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинада қўрқинч ҳам, ёмғир ҳам бўлмаган ҳолда пешин билан асрни, шом билан хуфтонни жамлаб ўқидилар. Ибн Аббосга: «У зот бундан нимани кўзладилар?» — дейилди. У: «Умматини қийнаб қўймасликни хоҳладилар», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَامِرٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرِنِي الْخَاتَمَ الَّذِي بَيْنَ كَتِفَيْكَ فَإِنِّي مِنْ أَطَبِّ النَّاسِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا أُرِيكَ آيَةً قَالَ بَلَى قَالَ فَنَظَرَ إِلَى نَخْلَةٍ فَقَالَ ادْعُ ذَلِكَ الْعِذْقَ قَالَ فَدَعَاهُ فَجَاءَ يَنْقُزُ حَتَّى قَامَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْجِعْ فَرَجَعَ إِلَى مَكَانِهِ فَقَالَ الْعَامِرِيُّ يَا آلَ بَنِي عَامِرٍ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ رَجُلًا أَسْحَرَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga Bani Omirdan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, ikki kuragingiz orasidagi muhrni menga koʻrsating, chunki men odamlarning eng bilimdon tabiblaridanman», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Senga bir alomat koʻrsataymi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot bir xurmo daraxtiga qarab: «Ana u shingilni chaqir», dedilar. U uni chaqirgan edi, u sakrab kelib, u zotning huzurlarida toʻxtadi. Rasululloh ﷺ unga: «Qayt», dedilar; u esa oʻz oʻrniga qaytdi. Shunda omirlik kishi: «Ey Bani Omir, men bugungidek sehrgarroq kishini koʻrmagan edim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига Бани Омирдан бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, икки курагингиз орасидаги муҳрни менга кўрсатинг, чунки мен одамларнинг энг билимдон табиблариданман», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенга бир аломат кўрсатайми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот бир хурмо дарахтига қараб: «Ана у шингилни чақир», дедилар. У уни чақирган эди, у сакраб келиб, у зотнинг ҳузурларида тўхтади. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қайт», дедилар; у эса ўз ўрнига қайтди. Шунда омирлик киши: «Эй Бани Омир, мен бугунгидек сеҳргарроқ кишини кўрмаган эдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مَسْعُودِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي نُصِرْتُ بِالصَّبَا وَإِنَّ عَادًا أُهْلِكَتْ بِالدَّبُورِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, menga sabo shamoli bilan nusrat berildi, Od (qavmi) esa dabur shamoli bilan halok qilindi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, менга сабо шамоли билан нусрат берилди, Од (қавми) эса дабур шамоли билан ҳалок қилинди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ {مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى} قَالَ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِقَلْبِهِ مَرَّتَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Alloh azza va jallaning {Koʻngil koʻrgan narsasini yolgʻonga chiqarmadi} degan soʻzi haqida: «Muhammad ﷺ oʻz Robbi azza va jallani qalbi bilan ikki marta koʻrdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Аллоҳ азза ва жалланинг {Кўнгил кўрган нарсасини ёлғонга чиқармади} деган сўзи ҳақида: «Муҳаммад ﷺ ўз Робби азза ва жаллани қалби билан икки марта кўрди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ عَنِ ابْنِ حُدَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ وُلِدَتْ لَهُ ابْنَةٌ فَلَمْ يَئِدْهَا وَلَمْ يُهِنْهَا وَلَمْ يُؤْثِرْ وَلَدَهُ عَلَيْهَا يَعْنِي الذَّكَرَ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهَا الْجَنَّةَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning qiz farzandi boʻlsa-yu, uni tiriklayin koʻmmasa, uni xor qilmasa va oʻzga farzandini — yaʼni oʻgʻlini — undan ustun qoʻymasa, Alloh uni shu (qizi) sababli jannatga kiritadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг қиз фарзанди бўлса-ю, уни тириклайин кўммаса, уни хор қилмаса ва ўзга фарзандини — яъни ўғлини — ундан устун қўймаса, Аллоҳ уни шу (қизи) сабабли жаннатга киритади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقَامَ تِسْعَ عَشْرَةَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَنَحْنُ إِذَا سَافَرْنَا فَأَقَمْنَا تِسْعَ عَشْرَةَ صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ فَإِذَا أَقَمْنَا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ صَلَّيْنَا أَرْبَعًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safar qildilar va oʻn toʻqqiz kun turib, ikki rakaatdan namoz oʻqidilar. Ibn Abbos aytdi: Shuning uchun biz safar qilib, oʻn toʻqqiz kun tursak, ikki rakaatdan oʻqiymiz; agar undan koʻproq tursak, toʻrt rakaat oʻqiymiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафар қилдилар ва ўн тўққиз кун туриб, икки ракаатдан намоз ўқидилар. Ибн Аббос айтди: Шунинг учун биз сафар қилиб, ўн тўққиз кун турсак, икки ракаатдан ўқиймиз; агар ундан кўпроқ турсак, тўрт ракаат ўқиймиз.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَعْتَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الطَّائِفِ مَنْ خَرَجَ إِلَيْهِ مِنْ عَبِيدِ الْمُشْرِكِينَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Toif kuni mushriklarning qullaridan u zotning huzurlariga chiqib kelganlarni ozod qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Тоиф куни мушрикларнинг қулларидан у зотнинг ҳузурларига чиқиб келганларни озод қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِوَكَانَ عِكْرِمَةُ يَكْرَهُ بَيْعَ الْفَصِيلِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar. Ikrima esa yosh tuya bolasini sotishni makruh koʻrardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар. Икрима эса ёш туя боласини сотишни макруҳ кўрарди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ يَعْنِي الشَّيْبَانِيَّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ جُرَشَ يَنْهَاهُمْ أَنْ يَخْلِطُوا الزَّبِيبَ وَالتَّمْرَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Jurash ahliga xat yozib, ularni mayiz bilan xurmoni aralashtirishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Жураш аҳлига хат ёзиб, уларни майиз билан хурмони аралаштиришдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى صَاحِبِ قَبْرٍ بَعْدَمَا دُفِنَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ dafn qilingandan keyin qabr sohibiga (janoza) namozini oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ дафн қилингандан кейин қабр соҳибига (жаноза) намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي عُمَرَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ يُنْقَعُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّبِيبُ قَالَ فَيَشْرَبُهُ الْيَوْمَ وَالْغَدَ وَبَعْدَ الْغَدِ إِلَى مَسَاءِ الثَّالِثَةِ ثُمَّ يُؤْمَرُ بِهِ فَيُسْقَى أَوْ يُهَرَاقُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uchun mayiz suvga solib qoʻyilar edi. U zot uni shu kuni, ertasi (kuni) va undan keyingi (kuni) — uchinchi kunning kechasigacha ichar edilar. Soʻng uni (boshqalarga) ichirishga yoki toʻkib tashlashga buyurar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ учун майиз сувга солиб қўйилар эди. У зот уни шу куни, эртаси (куни) ва ундан кейинги (куни) — учинчи куннинг кечасигача ичар эдилар. Сўнг уни (бошқаларга) ичиришга ёки тўкиб ташлашга буюрар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا أَجْلَحُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يَقُولُ مَا شَاءَ اللَّهُ وَشِئْتَ فَقَالَ بَلْ مَا شَاءَ اللَّهُ وَحْدَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining: «Alloh xohlagan va sen xohlagan (narsa)», deb aytayotganini eshitib: «Balki: Yolgʻiz Alloh xohlagan (narsa, degin)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг: «Аллоҳ хоҳлаган ва сен хоҳлаган (нарса)», деб айтаётганини эшитиб: «Балки: Ёлғиз Аллоҳ хоҳлаган (нарса, дегин)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي فَضَاءٍ لَيْسَ بَيْنَ يَدَيْهِ شَيْءٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oldilarida hech narsa boʻlmagan ochiq maydonda namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ олдиларида ҳеч нарса бўлмаган очиқ майдонда намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ فِي سَرِيَّةٍ فَوَافَقَ ذَلِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ فَقَدَّمَ أَصْحَابَهُ وَقَالَ أَتَخَلَّفُ فَأُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْجُمُعَةَ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ قَالَ فَلَمَّا رَآهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَغْدُوَ مَعَ أَصْحَابِكَ قَالَ فَقَالَ أَرَدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ مَعَكَ الْجُمُعَةَ ثُمَّ أَلْحَقَهُمْ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ مَا أَدْرَكْتَ غَدْوَتَهُمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Ravohani bir sariyada yubordilar, bu juma kuniga toʻgʻri keldi. U hamrohlarini ilgari joʻnatib: «Men ortda qolib, Nabiy ﷺ bilan jumani oʻqiyman, soʻng ularga yetib olaman», dedi. U zot ﷺ uni koʻrgach: «Hamrohlaring bilan ertalab joʻnashingdan seni nima toʻsdi?» dedilar. U: «Sen bilan jumani oʻqib, soʻng ularga yetib olmoqchi boʻldim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar yer yuzidagi hamma narsani sarflaganingda ham, ularning ertalab erta joʻnashlariga yetolmas eding», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Равоҳани бир сарияда юбордилар, бу жума кунига тўғри келди. У ҳамроҳларини илгари жўнатиб: «Мен ортда қолиб, Набий ﷺ билан жумани ўқийман, сўнг уларга етиб оламан», деди. У зот ﷺ уни кўргач: «Ҳамроҳларинг билан эрталаб жўнашингдан сени нима тўсди?» дедилар. У: «Сен билан жумани ўқиб, сўнг уларга етиб олмоқчи бўлдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар ер юзидаги ҳамма нарсани сарфлаганингда ҳам, уларнинг эрталаб эрта жўнашларига етолмас эдинг», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَتَبَ نَجْدَةُ الْحَرُورِيُّ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ قَتْلِ الصِّبْيَانِ وَعَنْ الْخُمُسِ لِمَنْ هُوَ وَعَنْ الصَّبِيِّ مَتَى يَنْقَطِعُ عَنْهُ الْيُتْمُ وَعَنْ النِّسَاءِ هَلْ كَانَ يَخْرُجُ بِهِنَّ أَوْ يَحْضُرْنَ الْقِتَالَ وَعَنْ الْعَبْدِ هَلْ لَهُ فِي الْمَغْنَمِ نَصِيبٌ قَالَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَّا الصِّبْيَانُ فَإِنْ كُنْتَ الْخَضِرَ تَعْرِفُ الْكَافِرَ مِنْ الْمُؤْمِنِ فَاقْتُلْهُمْ وَأَمَّا الْخُمُسُ فَكُنَّا نَقُولُ إِنَّهُ لَنَا فَزَعَمَ قَوْمُنَا أَنَّهُ لَيْسَ لَنَا وَأَمَّا النِّسَاءُ فَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرُجُ مَعَهُ بِالنِّسَاءِ فَيُدَاوِينَ الْمَرْضَى وَيَقُمْنَ عَلَى الْجَرْحَى وَلَا يَحْضُرْنَ الْقِتَالَ وَأَمَّا الصَّبِيُّ فَيَنْقَطِعُ عَنْهُ الْيُتْمُ إِذَا احْتَلَمَ وَأَمَّا الْعَبْدُ فَلَيْسَ لَهُ مِنْ الْمَغْنَمِ نَصِيبٌ وَلَكِنَّهُ قَدْ كَانَ يُرْضَخُ لَهُمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Najda al-Haruriy Ibn Abbosga xat yozib, undan bolalarni oʻldirish haqida, xumus kimga tegishli ekani haqida, boladan yetimlik qachon koʻtarilishi haqida, ayollar haqida — u zot ularni (jangga) olib chiqarmidilar yoki ular jangda hozir boʻlarmidilar — va qul haqida — unga oʻljadan ulush bormi — soʻradi. Ibn Abbos unga shunday deb yozdi: Bolalarga kelsak, agar sen Xizr boʻlib, kofirni moʻmindan ajrata olsang, ularni oʻldiraver. Xumusga kelsak, biz uni bizniki deb aytar edik, qavmimiz esa u bizniki emas, deb daʼvo qildi. Ayollarga kelsak, Rasululloh ﷺ ayollarni oʻzlari bilan birga olib chiqar edilar; ular kasallarni davolar, yaradorlarga qarar edilar, ammo jangda hozir boʻlmas edilar. Bolaga kelsak, u balogʻatga yetsa, undan yetimlik koʻtariladi. Qulga kelsak, unga oʻljadan ulush yoʻq, lekin ularga (bir oz) berilar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Нажда ал-Ҳарурий Ибн Аббосга хат ёзиб, ундан болаларни ўлдириш ҳақида, хумус кимга тегишли экани ҳақида, боладан етимлик қачон кўтарилиши ҳақида, аёллар ҳақида — у зот уларни (жангга) олиб чиқармидилар ёки улар жангда ҳозир бўлармидилар — ва қул ҳақида — унга ўлжадан улуш борми — сўради. Ибн Аббос унга шундай деб ёзди: Болаларга келсак, агар сен Хизр бўлиб, кофирни мўминдан ажрата олсанг, уларни ўлдиравер. Хумусга келсак, биз уни бизники деб айтар эдик, қавмимиз эса у бизники эмас, деб даъво қилди. Аёлларга келсак, Расулуллоҳ ﷺ аёлларни ўзлари билан бирга олиб чиқар эдилар; улар касалларни даволар, ярадорларга қарар эдилар, аммо жангда ҳозир бўлмас эдилар. Болага келсак, у балоғатга етса, ундан етимлик кўтарилади. Қулга келсак, унга ўлжадан улуш йўқ, лекин уларга (бир оз) берилар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ أَيَّامٍ الْعَمَلُ الصَّالِحُ فِيهَا أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ هَذِهِ الْأَيَّامِ يَعْنِي أَيَّامَ الْعَشْرِ قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلَّا رَجُلًا خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْجِعْ مِنْ ذَلِكَ بِشَيْءٍحَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَالَ وَحَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُجَاهِدٍ لَيْسَ فِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ يَعْنِي مَا مِنْ أَيَّامٍ الْعَمَلُ فِيهَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Ushbu kunlardagi solih amaldan koʻra Alloh azza va jallaga sevimliroq boʻlgan amal qilinadigan boshqa kunlar yoʻq», dedilar — yaʼni (Zulhijjaning) oʻn kunini (nazarda tutdilar). (Sahobalar): «Yo Rasululloh, Alloh yoʻlidagi jihod ham emasmi?» dedilar. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham emas, magar bir kishi oʻz joni va moli bilan (jihodga) chiqib, ulardan biror narsani (qaytarib) olib kelmasa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ушбу кунлардаги солиҳ амалдан кўра Аллоҳ азза ва жаллага севимлироқ бўлган амал қилинадиган бошқа кунлар йўқ», дедилар — яъни (Зулҳижжанинг) ўн кунини (назарда тутдилар). (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмасми?» дедилар. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмас, магар бир киши ўз жони ва моли билан (жиҳодга) чиқиб, улардан бирор нарсани (қайтариб) олиб келмаса», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَقْضِي عَنْهَا قَالَ فَقَالَ أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ أَمَا كُنْتِ تَقْضِينَهُ قَالَتْ بَلَى قَالَ فَدَيْنُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir ayol kelib: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi va uning zimmasida bir oy roʻzasi bor edi. Men uning oʻrniga qazo tutaymi?» dedi. U zot: «Aytgin-chi, agar onangning zimmasida qarz boʻlganida, uni ado etarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, Alloh azza va jallaning qarzi haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир аёл келиб: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди ва унинг зиммасида бир ой рўзаси бор эди. Мен унинг ўрнига қазо тутайми?» деди. У зот: «Айтгин-чи, агар онангнинг зиммасида қарз бўлганида, уни адо этармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, Аллоҳ азза ва жалланинг қарзи ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَيْرٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَئِنْ بَقِيتُ إِلَى قَابِلٍ لَأَصُومَنَّ الْيَوْمَ التَّاسِعَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar kelasi yilgacha yashab qolsam, albatta toʻqqizinchi kunni ham roʻza tutaman», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар келаси йилгача яшаб қолсам, албатта тўққизинчи кунни ҳам рўза тутаман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَرَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّتِهِ وَفِي عُمَرِهِ كُلِّهَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ وَالْخُلَفَاءُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz hajlarida va barcha umralarida raml qildilar; Abu Bakr, Umar, Usmon va (boshqa) xalifalar ham (shunday qildilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз ҳажларида ва барча умраларида рамл қилдилар; Абу Бакр, Умар, Усмон ва (бошқа) халифалар ҳам (шундай қилдилар).

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو الْفُقَيْمِيُّ عَنْ مِهْرَانَ أَبُو صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَرَادَ الْحَجَّ فَلْيَتَعَجَّلْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim hajni iroda qilsa, shoshilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳажни ирода қилса, шошилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ يَعْنِي الْمُحَارِبِيَّ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ مَهْرَانَ أَبُو صَفْوَانَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَرَادَ الْحَجَّ فَلْيَتَعَجَّلْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim hajni iroda qilsa, shoshilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким ҳажни ирода қилса, шошилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عِنْدَ كُسُوفِ الشَّمْسِ ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ quyosh tutilganda toʻrt sajda bilan sakkiz marta rukuʼli namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қуёш тутилганда тўрт сажда билан саккиз марта рукуъли намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا هِشَامٌ قَالَ كَتَبَ إِلَيَّ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ يُحَدِّثُ عَنْ عِكْرِمَةَ أَنَّ عُمَرَ كَانَ يَقُولُ فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا قَالَ هِشَامٌ وَكَتَبَ إِلَيَّ يَحْيَى يُحَدِّثُ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍأَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ كَانَ يَقُولُ فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ {لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}

Ikrimadan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) «harom (qilish)» haqida: «Bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir», derdi. Saʼid ibn Jubayrdan rivoyat qilinadiki, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) ham «harom (qilish)» haqida: «Bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir», derdi. Soʻng Ibn Abbos: {Darhaqiqat, sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir}, dedi.Икримадан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) «ҳаром (қилиш)» ҳақида: «Бу — каффорат тўланадиган қасамдир», дерди. Саъид ибн Жубайрдан ривоят қилинадики, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ҳам «ҳаром (қилиш)» ҳақида: «Бу — каффорат тўланадиган қасамдир», дерди. Сўнг Ибн Аббос: {Дарҳақиқат, сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир}, деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ سَالِمٍ أَبُو جَهْضَمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدًا مَأْمُورًا بَلَّغَ وَاللَّهِ مَا أُرْسِلَ بِهِ وَمَا اخْتَصَّنَا دُونَ النَّاسِ بِشَيْءٍ لَيْسَ ثَلَاثًا أَمَرَنَا أَنْ نُسْبِغَ الْوُضُوءَ وَأَنْ لَا نَأْكُلَ الصَّدَقَةَ وَأَنْ لَا نُنْزِيَ حِمَارًا عَلَى فَرَسٍقَالَ مُوسَى فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَسَنٍ فَقُلْتُ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ حَدَّثَنِي كَذَا وَكَذَا فَقَالَ إِنَّ الْخَيْلَ كَانَتْ فِي بَنِي هَاشِمٍ قَلِيلَةً فَأَحَبَّ أَنْ تَكْثُرَ فِيهِمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ buyruqqa boʻysunuvchi banda edilar; Allohga qasamki, u zot oʻzlariga yuborilgan narsani yetkazdilar. U zot bizni boshqa odamlardan farqli oʻlaroq faqat uch narsa bilan xoslamadilar: bizga tahoratni mukammal qilishni, sadaqani yemaslikni va eshakni otga qoʻshmaslikni buyurdilar. Muso aytdi: Men Abdulloh ibn Hasanni uchratib: «Abdulloh ibn Ubaydulloh menga shunday-shunday aytib berdi», dedim. U: «Bani Hoshimda otlar oz edi, u zot ularda (otlar) koʻpayishini yoqtirdilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ буйруққа бўйсунувчи банда эдилар; Аллоҳга қасамки, у зот ўзларига юборилган нарсани етказдилар. У зот бизни бошқа одамлардан фарқли ўлароқ фақат уч нарса билан хосламадилар: бизга таҳоратни мукаммал қилишни, садақани емасликни ва эшакни отга қўшмасликни буюрдилар. Мусо айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Ҳасанни учратиб: «Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ менга шундай-шундай айтиб берди», дедим. У: «Бани Ҳошимда отлар оз эди, у зот уларда (отлар) кўпайишини ёқтирдилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَدَخَلْتُ أَنَا وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ فَقَالَتْ أَلَا نُطْعِمُكُمْ مِنْ هَدِيَّةٍ أَهْدَتْهَا لَنَا أُمُّ حُفَيْدٍ قَالَ فَجِيءَ بِضَبَّيْنِ مَشْوِيَّيْنِ فَتَبَزَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ خَالِدٌ كَأَنَّكَ تَقْذَرُهُ قَالَ أَجَلْ قَالَتْ أَلَا أُسْقِيكُمْ مِنْ لَبَنٍ أَهْدَتْهُ لَنَا فَقَالَ بَلَى قَالَ فَجِيءَ بِإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا عَنْ يَمِينِهِ وَخَالِدٌ عَنْ شِمَالِهِ فَقَالَ لِي الشَّرْبَةُ لَكَ وَإِنْ شِئْتَ آثَرْتَ بِهَا خَالِدًا فَقُلْتُ مَا كُنْتُ لِأُوثِرَ بِسُؤْرِكَ عَلَيَّ أَحَدًا فَقَالَ مَنْ أَطْعَمَهُ اللَّهُ طَعَامًا فَلْيَقُلْ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَأَطْعِمْنَا خَيْرًا مِنْهُ وَمَنْ سَقَاهُ اللَّهُ لَبَنًا فَلْيَقُلْ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَزِدْنَا مِنْهُ فَإِنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ يُجْزِئُ مَكَانَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ غَيْرَ اللَّبَنِحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي حَرْمَلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُمِّ حُفَيْدٍ أَهْدَتْ إِلَى أُخْتِهَا مَيْمُونَةَ بِضَبَّيْنِ فَذَكَرَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men va Xolid ibn al-Valid Rasululloh ﷺ bilan birga Maymuna binti al-Horisning oldiga kirdik. U: «Umm Hufayd bizga hadya qilgan narsadan sizlarga taom bermayinmi?» dedi. Soʻng ikkita qovurilgan kaltakesak keltirildi. Rasululloh ﷺ tupurdilar. Xolid u zotga: «Siz undan jirkanayotganga oʻxshaysiz», dedi. U zot: «Ha», dedilar. (Maymuna): «Bizga hadya qilingan sutdan sizlarga ichirmayinmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Soʻng bir idishda sut keltirildi; Rasululloh ﷺ undan ichdilar, men u zotning oʻng tomonlarida, Xolid esa chap tomonlarida edim. U zot menga: «Ichish (navbati) seniki, agar xohlasang, uni Xolidga berishing mumkin», dedilar. Men: «Sizning qoldigʻingizdan boshqa hech kimni oʻzimdan ustun qoʻymayman», dedim. Shunda u zot: «Allohim kimga taom yedirsa, u: Allohim, unga baraka bergin va bizga undan yaxshirogʻini yedirgin, desin. Allohim kimga sut ichirsa, u: Allohim, unga baraka bergin va bizga undan yana ziyoda qilgin, desin. Zero, sutdan boshqa hech narsa taom va ichimlik oʻrnini bosa olmaydi», dedilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (boshqa yoʻl bilan) rivoyat qilinadiki, Umm Hufayd oʻz singlisi Maymunaga ikkita kaltakesak hadya qildi — soʻng (rovi) hadisni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен ва Холид ибн ал-Валид Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Маймуна бинти ал-Ҳориснинг олдига кирдик. У: «Умм Ҳуфайд бизга ҳадя қилган нарсадан сизларга таом бермайинми?» деди. Сўнг иккита қовурилган калтакесак келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ тупурдилар. Холид у зотга: «Сиз ундан жирканаётганга ўхшайсиз», деди. У зот: «Ҳа», дедилар. (Маймуна): «Бизга ҳадя қилинган сутдан сизларга ичирмайинми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Сўнг бир идишда сут келтирилди; Расулуллоҳ ﷺ ундан ичдилар, мен у зотнинг ўнг томонларида, Холид эса чап томонларида эдим. У зот менга: «Ичиш (навбати) сеники, агар хоҳласанг, уни Холидга беришинг мумкин», дедилар. Мен: «Сизнинг қолдиғингиздан бошқа ҳеч кимни ўзимдан устун қўймайман», дедим. Шунда у зот: «Аллоҳим кимга таом едирса, у: Аллоҳим, унга барака бергин ва бизга ундан яхшироғини едиргин, десин. Аллоҳим кимга сут ичирса, у: Аллоҳим, унга барака бергин ва бизга ундан яна зиёда қилгин, десин. Зеро, сутдан бошқа ҳеч нарса таом ва ичимлик ўрнини боса олмайди», дедилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (бошқа йўл билан) ривоят қилинадики, Умм Ҳуфайд ўз синглиси Маймунага иккита калтакесак ҳадя қилди — сўнг (рови) ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ وَكِيعٌ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَبْرَيْنِ فَقَالَ إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ لَا يَسْتَنْزِهُ مِنْ الْبَوْلِ قَالَ وَكِيعٌ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا الْآخَرُ فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ثُمَّ أَخَذَ جَرِيدَةً فَشَقَّهَا بِنِصْفَيْنِ فَغَرَزَ فِي كُلِّ قَبْرٍ وَاحِدَةً فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ صَنَعْتَ هَذَا قَالَ لَعَلَّهُمَا أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا قَالَ وَكِيعٌ تَيْبَسَاحَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ فَسَمِعَ صَوْتَ إِنْسَانَيْنِ يُعَذَّبَانِ فِي قَبْرِهِمَا فَذَكَرَهُ وَقَالَ حَتَّى يَيْبَسَا أَوْ مَا لَمْ يَيْبَسَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikkita qabr yonidan oʻtib: «Bu ikkisi albatta azoblanmoqda, holbuki katta (ogʻir) narsada azoblanayotgan emas. Ulardan biri siydigidan ehtiyot boʻlmas edi, ikkinchisi esa gʻiybat qilib yurar edi», dedilar. Soʻng bir xurmo shoxini olib, uni ikkiga boʻldilar-da, har bir qabrga bittadan sanchib qoʻydilar. Ular: «Yo Rasululloh, nega bunday qildingiz?» deyishdi. U zot: «Bu ikkisi qurimaguncha, balki ulardan azob yengillashar», dedilar. Boshqa rivoyatda: Rasululloh ﷺ Madina bogʻlaridan bir bogʻ yonidan oʻtib, qabrlarida azoblanayotgan ikki kishining ovozini eshitdilar — soʻng (rovi) hadisni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ иккита қабр ёнидан ўтиб: «Бу иккиси албатта азобланмоқда, ҳолбуки катта (оғир) нарсада азобланаётган эмас. Улардан бири сийдигидан эҳтиёт бўлмас эди, иккинчиси эса ғийбат қилиб юрар эди», дедилар. Сўнг бир хурмо шохини олиб, уни иккига бўлдилар-да, ҳар бир қабрга биттадан санчиб қўйдилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, нега бундай қилдингиз?» дейишди. У зот: «Бу иккиси қуримагунча, балки улардан азоб енгиллашар», дедилар. Бошқа ривоятда: Расулуллоҳ ﷺ Мадина боғларидан бир боғ ёнидан ўтиб, қабрларида азобланаётган икки кишининг овозини эшитдилар — сўнг (рови) ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُخَنَّثِينَ مِنْ الرِّجَالِ وَالْمُتَرَجِّلَاتِ مِنْ النِّسَاءِ وَقَالَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ فَأَخْرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فُلَانًا وَأَخْرَجَ عُمَرُ فُلَانًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ erkaklardan muxannaslarni va ayollardan erkaklarga oʻxshab (xatti-harakat qiluvchi)larni laʼnatladilar va: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ falon (kishi)ni chiqardilar, Umar (ham) falon (kishi)ni chiqardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эркаклардан муханнасларни ва аёллардан эркакларга ўхшаб (хатти-ҳаракат қилувчи)ларни лаънатладилар ва: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ фалон (киши)ни чиқардилар, Умар (ҳам) фалон (киши)ни чиқарди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَشْهَدُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ خَطَبَ فَيَرَى أَنَّهُ لَمْ يُسْمِعْ النِّسَاءَ فَأَتَاهُنَّ وَمَعَهُ بِلَالٌ نَاشِرًا ثَوْبَهُ فَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ أَنْ يَتَصَدَّقْنَ فَجَعَلَتْ الْمَرْأَةُ تُلْقِي وَأَشَارَ أَيُّوبُ إِلَى أُذُنِهِ وَإِلَى حَلْقِهِ كَأَنَّهُ يُرِيدُ التُّومَةَ وَالْقِلَادَةَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ haqlarida guvohlik beramanki, u zot namozni xutbadan oldin oʻqidilar, soʻng xutba qildilar. Soʻng ayollarga eshittira olmagan boʻlsam kerak, deb oʻyladilar va kiyimini yoygan Bilol bilan birga ularning oldiga bordilar. U zot ularga vaʼz qildilar va ularni sadaqa berishga buyurdilar. Bas, ayol (taqinchogʻini) tashlay boshladi. Ayyub isirgʻa va shodani nazarda tutgandek, quloqlari va boʻyniga ishora qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳақларида гувоҳлик бераманки, у зот намозни хутбадан олдин ўқидилар, сўнг хутба қилдилар. Сўнг аёлларга эшиттира олмаган бўлсам керак, деб ўйладилар ва кийимини ёйган Билол билан бирга уларнинг олдига бордилар. У зот уларга ваъз қилдилар ва уларни садақа беришга буюрдилар. Бас, аёл (тақинчоғини) ташлай бошлади. Айюб исирға ва шодани назарда тутгандек, қулоқлари ва бўйнига ишора қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمُكَاتَبِ يَعْتِقُ مِنْهُ بِقَدْرِ مَا أَدَّى دِيَةَ الْحُرِّ وَبِقَدْرِ مَا رَقَّ مِنْهُ دِيَةَ الْعَبْدِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mukotab qul haqida: «Undan ozod boʻlgan qismi miqdorida hurning diyati, qul boʻlib qolgan qismi miqdorida esa qulning diyati toʻlanadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мукотаб қул ҳақида: «Ундан озод бўлган қисми миқдорида ҳурнинг дияти, қул бўлиб қолган қисми миқдорида эса қулнинг дияти тўланади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سَحَابٌ فَكَمِّلُوا الْعِدَّةَ ثَلَاثِينَ وَلَا تَسْتَقْبِلُوا الشَّهْرَ اسْتِقْبَالًاقَالَ حَاتِمٌ يَعْنِي عِدَّةَ شَعْبَانَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uni (hilolni) koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar; agar sizlar bilan uning orasini bulut toʻssa, sanoqni oʻttizga toʻldiringlar va oyni (oldindan) qarshi olmanglar», dedilar. Hotim aytdi: Yaʼni Shaʼbonning sanogʻini (nazarda tutdi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни (ҳилолни) кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар; агар сизлар билан унинг орасини булут тўсса, саноқни ўттизга тўлдиринглар ва ойни (олдиндан) қарши олманглар», дедилар. Ҳотим айтди: Яъни Шаъбоннинг саноғини (назарда тутди).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَرَفَةَ وَرِدْفُهُ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَجَالَتْ بِهِ النَّاقَةُ وَهُوَ رَافِعٌ يَدَيْهِ لَا يُجَاوِزَانِ رَأْسَهُ فَسَارَ عَلَى هِينَتِهِ حَتَّى أَتَى جَمْعًا ثُمَّ أَفَاضَ الْغَدَ وَرِدْفُهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ فَمَا زَالَ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan qaytdilar, Usoma ibn Zayd u zotning orqalarida mingashib borardi. Shunda tuya u zotni chayqatib yubordi, u zot esa ikki qoʻllarini koʻtargan, ammo ularni boshlaridan oshirmagan holda edilar. Bas, u zot Jamʼga (Muzdalifaga) yetguncha sekin yurishda davom etdilar. Soʻng ertasi kuni qaytdilar, Fazl ibn Abbos u zotning orqalarida mingashib borardi; u zot Jamratul-Aqabaga tosh otgunlariga qadar talbiya aytib bordilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан қайтдилар, Усома ибн Зайд у зотнинг орқаларида мингашиб борарди. Шунда туя у зотни чайқатиб юборди, у зот эса икки қўлларини кўтарган, аммо уларни бошларидан оширмаган ҳолда эдилар. Бас, у зот Жамъга (Муздалифага) етгунча секин юришда давом этдилар. Сўнг эртаси куни қайтдилар, Фазл ибн Аббос у зотнинг орқаларида мингашиб борарди; у зот Жамратул-Ақабага тош отгунларига қадар талбия айтиб бордилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ حَبِيبِ بْنِ شِهَابٍ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ خَطَبَ النَّاسَ بِتَبُوكَ مَا فِي النَّاسِ مِثْلُ رَجُلٍ آخِذٍ بِرَأْسِ فَرَسِهِ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَيَجْتَنِبُ شُرُورَ النَّاسِ وَمِثْلُ آخَرَ بَادٍ فِي نِعْمَةٍ يَقْرِي ضَيْفَهُ وَيُعْطِي حَقَّهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Tabukda odamlarga xutba qilgan kunlari: «Odamlar ichida otining boshidan tutib, Alloh azza va jalla yoʻlida jihod qiladigan va odamlarning yomonliklaridan chetlanadigan kishiga oʻxshagani yoʻq; yana chekka joyda neʼmat ichida yashab, mehmonini kutadigan va (mol-mulkining) haqqini beradigan kishiga oʻxshagani (ham yoʻq)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Табукда одамларга хутба қилган кунлари: «Одамлар ичида отининг бошидан тутиб, Аллоҳ азза ва жалла йўлида жиҳод қиладиган ва одамларнинг ёмонликларидан четланадиган кишига ўхшагани йўқ; яна чекка жойда неъмат ичида яшаб, меҳмонини кутадиган ва (мол-мулкининг) ҳаққини берадиган кишига ўхшагани (ҳам йўқ)», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ مَالِكٍ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكَلَ كَتِفًا ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ (qoʻyning) kuragini yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ (қўйнинг) курагини едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لَبَنِ شَاةِ الْجَلَّالَةِ وَعَنْ الْمُجَثَّمَةِ وَعَنْ الشُّرْبِ مِنْ فِي السِّقَاءِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ najosat yeydigan qoʻyning sutidan, mujassamadan va mesh ogʻzidan ichishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нажосат ейдиган қўйнинг сутидан, мужассамадан ва меш оғзидан ичишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ قَالَكُنْتُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَهُ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَنْتَ تُفْتِي الْحَائِضَ أَنْ تَصْدُرَ قَبْلَ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهَا بِالْبَيْتِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَلَا تُفْتِي بِذَلِكَ قَالَ إِمَّا لَا فَاسْأَلْ فُلَانَةَ الْأَنْصَارِيَّةَ هَلْ أَمَرَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَرَجَعَ زَيْدٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَضْحَكُ فَقَالَ مَا أُرَاكَ إِلَّا قَدْ صَدَقْتَ

Tovus aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bilan birga edim. Zayd ibn Sobit unga: «Sen hayzli ayolga Baytga oxirgi bor (tavof qilib) uchrashmasdan turib qaytib ketishga fatvo berasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Zayd): «Bunga fatvo berma», dedi. (Ibn Abbos): «Agar (ishonmasang), falon ansoriy ayoldan soʻra — Nabiy ﷺ unga shunday buyurganmilar?» dedi. Zayd Ibn Abbosning oldiga kulib qaytdi va: «Seni faqat rost aytgan deb bilaman», dedi.Товус айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) билан бирга эдим. Зайд ибн Собит унга: «Сен ҳайзли аёлга Байтга охирги бор (тавоф қилиб) учрашмасдан туриб қайтиб кетишга фатво берасанми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Зайд): «Бунга фатво берма», деди. (Ибн Аббос): «Агар (ишонмасанг), фалон ансорий аёлдан сўра — Набий ﷺ унга шундай буюрганмилар?» деди. Зайд Ибн Аббоснинг олдига кулиб қайтди ва: «Сени фақат рост айтган деб биламан», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fathdan keyin hijrat yoʻq, lekin jihod va niyat (boqiy) qoladi; agar sizlar jangga chaqirilsangiz, darhol chiqinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният (боқий) қолади; агар сизлар жангга чақирилсангиз, дарҳол чиқинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ سُفْيَانُ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ} قَالَ الْخَطُّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Sufyon aytdi: Men uni faqat Nabiy ﷺdan (rivoyat qilingan) deb bilaman — {yoki ilmdan qolgan bir asar} (oyati haqida) u: «(Bu) chiziq (chizishdir)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Суфён айтди: Мен уни фақат Набий ﷺдан (ривоят қилинган) деб биламан — {ёки илмдан қолган бир асар} (ояти ҳақида) у: «(Бу) чизиқ (чизишдир)», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي مُخَوَّلٌ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ الم تَنْزِيلُ وَهَلْ أَتَى وَفِي الْجُمُعَةِ بِسُورَةِ الْجُمُعَةِ وَإِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ juma kuni bomdod namozida {Alif, Lom, Mim. Bu Kitobning nozil qilinishi} va {Inson ustidan oʻtdimi} suralarini, juma namozida esa Juma surasi bilan {Sening oldingga munofiqlar kelsalar} (surasini) qiroat qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ жума куни бомдод намозида {Алиф, Лом, Мим. Бу Китобнинг нозил қилиниши} ва {Инсон устидан ўтдими} сураларини, жума намозида эса Жума сураси билан {Сенинг олдингга мунофиқлар келсалар} (сурасини) қироат қилар эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءِ بْنِ أَبِي الْخُوَارِ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا غَيَّرَتْ النَّارُ ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ olov oʻzgartirgan (pishirilgan) narsadan yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олов ўзгартирган (пиширилган) нарсадан едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ لَا يَخَافُ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Makka va Madina orasida yurdik; u zot Alloh azza va jalladan boshqa hech kimdan qoʻrqmagan holda ikki rakaat oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Макка ва Мадина орасида юрдик; у зот Аллоҳ азза ва жалладан бошқа ҳеч кимдан қўрқмаган ҳолда икки ракаат ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ قَالَقُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِذَا لَمْ تُدْرِكْ الصَّلَاةَ فِي الْمَسْجِدِ كَمْ تُصَلِّي بِالْبَطْحَاءِ قَالَ رَكْعَتَيْنِ تِلْكَ سُنَّةُ أَبِي الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Muso ibn Salama aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Masjidda namozga ulgurmasang, Bathoda necha (rakaat) oʻqiysan?» dedim. U: «Ikki rakaat; bu Abul-Qosim ﷺning sunnatlaridir», dedi.Мусо ибн Салама айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Масжидда намозга улгурмасанг, Батҳода неча (ракаат) ўқийсан?» дедим. У: «Икки ракаат; бу Абул-Қосим ﷺнинг суннатларидир», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى قَالَ أَمْلَاهُ عَلَيَّ سُفْيَانُ إِلَى شُعْبَةَ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مُرَّةَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ الْمُعَلِّمُ حَدَّثَنِي طَلِيقُ بْنُ قَيْسٍ الْحَنَفِيُّ أَخُو أَبِي صَالِحٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَدْعُو رَبِّ أَعِنِّي وَلَا تُعِنْ عَلَيَّ وَانْصُرْنِي وَلَا تَنْصُرْ عَلَيَّ وَامْكُرْ لِي وَلَا تَمْكُرْ عَلَيَّ وَاهْدِنِي وَيَسِّرْ الْهُدَى إِلَيَّ وَانْصُرْنِي عَلَى مَنْ بَغَى عَلَيَّ رَبِّ اجْعَلْنِي لَكَ شَكَّارًا لَكَ ذَكَّارًا لَكَ رَهَّابًا لَكَ مِطْوَاعًا إِلَيْكَ مُخْبِتًا لَكَ أَوَّاهًا مُنِيبًا رَبِّ تَقَبَّلْ تَوْبَتِي وَاغْسِلْ حَوْبَتِي وَأَجِبْ دَعْوَتِي وَثَبِّتْ حُجَّتِي وَاهْدِ قَلْبِي وَسَدِّدْ لِسَانِي وَاسْلُلْ سَخِيمَةَ قَلْبِي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday deb duo qilar edilar: «Rabbim, menga yordam ber, menga qarshi (boshqaga) yordam berma; menga nusrat ber, menga qarshi nusrat berma; men uchun tadbir qil, menga qarshi tadbir qilma; meni hidoyat qil va hidoyatni menga oson qil; menga zulm qilgan kimsa ustidan menga nusrat ber. Rabbim, meni Senga koʻp shukr qiluvchi, Seni koʻp zikr qiluvchi, Sendan koʻp qoʻrquvchi, Senga koʻp itoat qiluvchi, Senga tavozeʼ koʻrsatuvchi, koʻp ohu-nola qilib (Senga) qaytuvchi qilgin. Rabbim, tavbamni qabul qil, gunohimni yuv, duomni ijobat qil, hujjatimni sobit qil, qalbimni hidoyat qil, tilimni toʻgʻri qil va qalbimdagi gʻillu-gʻashlikni sugʻurib ol».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай деб дуо қилар эдилар: «Раббим, менга ёрдам бер, менга қарши (бошқага) ёрдам берма; менга нусрат бер, менга қарши нусрат берма; мен учун тадбир қил, менга қарши тадбир қилма; мени ҳидоят қил ва ҳидоятни менга осон қил; менга зулм қилган кимса устидан менга нусрат бер. Раббим, мени Сенга кўп шукр қилувчи, Сени кўп зикр қилувчи, Сендан кўп қўрқувчи, Сенга кўп итоат қилувчи, Сенга тавозеъ кўрсатувчи, кўп оҳу-нола қилиб (Сенга) қайтувчи қилгин. Раббим, тавбамни қабул қил, гуноҳимни юв, дуомни ижобат қил, ҳужжатимни собит қил, қалбимни ҳидоят қил, тилимни тўғри қил ва қалбимдаги ғиллу-ғашликни суғуриб ол».

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لَا يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ لَا يَصُومُ وَمَا صَامَ شَهْرًا تَامًّا مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ إِلَّا رَمَضَانَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shu qadar roʻza tutar edilarki, biz: «Roʻzani ochmaydilar», der edik. Yana shu qadar roʻza tutmas edilarki, biz: «Roʻza tutmaydilar», der edik. U zot Madinaga kelganlaridan beri Ramazondan boshqa hech bir oyni toʻliq roʻza tutmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: «Рўзани очмайдилар», дер эдик. Яна шу қадар рўза тутмас эдиларки, биз: «Рўза тутмайдилар», дер эдик. У зот Мадинага келганларидан бери Рамазондан бошқа ҳеч бир ойни тўлиқ рўза тутмадилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ الْخِنْصَرُ وَالْإِبْهَامُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ chinchaloq bilan bosh barmoqni nazarda tutib: «Bu bilan bu barobardir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ чинчалоқ билан бош бармоқни назарда тутиб: «Бу билан бу баробардир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَخْنَسِ قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا اقْتَبَسَ رَجُلٌ عِلْمًا مِنْ النُّجُومِ إِلَّا اقْتَبَسَ بِهَا شُعْبَةً مِنْ السِّحْرِ مَا زَادَ زَادَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim yulduzlardan bir ilm oʻrgansa, sehrdan bir boʻlakni oʻrgangan boʻladi. (Oʻrganishini) qancha koʻpaytirsa, (sehrni ham shuncha) koʻpaytirgan boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким юлдузлардан бир илм ўрганса, сеҳрдан бир бўлакни ўрганган бўлади. (Ўрганишини) қанча кўпайтирса, (сеҳрни ҳам шунча) кўпайтирган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ ذَكْوَانَ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَعَمِلَهَا كُتِبَتْ عَشْرًا وَإِنْ لَمْ يَعْمَلْهَا كُتِبَتْ حَسَنَةً وَإِنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَعَمِلَهَا كُتِبَتْ سَيِّئَةً وَإِنْ لَمْ يَعْمَلْهَا كُتِبَتْ حَسَنَةً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar (banda) yaxshilikni qasd qilib, uni qilsa, oʻn (savob) yoziladi; agar uni qilmasa, bir yaxshilik yoziladi. Agar yomonlikni qasd qilib, uni qilsa, bir yomonlik yoziladi; agar uni qilmasa, bir yaxshilik yoziladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар (банда) яхшиликни қасд қилиб, уни қилса, ўн (савоб) ёзилади; агар уни қилмаса, бир яхшилик ёзилади. Агар ёмонликни қасд қилиб, уни қилса, бир ёмонлик ёзилади; агар уни қилмаса, бир яхшилик ёзилади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ وَحَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكَلَ لَحْمًا أَوْ عَرْقًا فَصَلَّى وَلَمْ يَمَسَّ مَاءً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ goʻshtni yoki suyakdagi goʻshtni yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va suvga tegmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ гўштни ёки суякдаги гўштни едилар, сўнг намоз ўқидилар ва сувга тегмадилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ دَاجِنَةً لِمَيْمُونَةَ مَاتَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَّا انْتَفَعْتُمْ بِإِهَابِهَا أَلَّا دَبَغْتُمُوهُ فَإِنَّهُ ذَكَاتُهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Maymunaning bir uy qoʻyi oʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning terisidan foydalansangiz boʻlmasmidi? Uni oshlasangiz boʻlmasmidi? Zero, bu uning soʻyilishidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Маймунанинг бир уй қўйи ўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг терисидан фойдалансангиз бўлмасмиди? Уни ошласангиз бўлмасмиди? Зеро, бу унинг сўйилишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الْعِيدَ بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلَا إِقَامَةٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ iyd namozini azonsiz va iqomatsiz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ийд намозини азонсиз ва иқоматсиз ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى سَمِعْتُ الْأَعْمَشَ حَدَّثَنِي مُسْلِمٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ كَانَ عَلَى أُمِّهَا صَوْمُ شَهْرٍ فَمَاتَتْ أَفَأَصُومُهُ عَنْهَا قَالَ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ أَكُنْتِ قَاضِيَتَهُ قَالَتْ نَعَمْ قَالَ فَدَيْنُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol: «Yo Rasululloh, onamning zimmasida bir oylik roʻza bor edi, u vafot etdi. Uning oʻrniga roʻza tutaymi?» dedi. Shunda u zot: «Agar onangning zimmasida qarz boʻlganida, uni ado etarmiding?» dedilar. (Ayol:) «Ha», dedi. (U zot:) «Bas, Alloh azza va jallaning qarzi ado etilishga haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл: «Ё Расулуллоҳ, онамнинг зиммасида бир ойлик рўза бор эди, у вафот этди. Унинг ўрнига рўза тутайми?» деди. Шунда у зот: «Агар онангнинг зиммасида қарз бўлганида, уни адо этармидинг?» дедилар. (Аёл:) «Ҳа», деди. (У зот:) «Бас, Аллоҳ азза ва жалланинг қарзи адо этилишга ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُتَرَجِّلَاتِ مِنْ النِّسَاءِ وَالْمُخَنَّثِينَ مِنْ الرِّجَالَ وَقَالَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ قَالَ فَأَخْرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فُلَانًا وَأَخْرَجَ عُمَرُ فُلَانًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollardan erkaklarga oʻxshab (xatti-harakat qiluvchi)larni va erkaklardan muxannaslarni laʼnatladilar va: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ falon (kishi)ni chiqardilar, Umar (ham) falon (kishi)ni chiqardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёллардан эркакларга ўхшаб (хатти-ҳаракат қилувчи)ларни ва эркаклардан муханнасларни лаънатладилар ва: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ фалон (киши)ни чиқардилар, Умар (ҳам) фалон (киши)ни чиқарди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ الْأَوْزَاعِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ لَبَنًا فَمَضْمَضَ وَقَالَ إِنَّ لَهُ دَسَمًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ sut ichdilar, soʻng ogʻizlarini chaydilar va: «Albatta, uning yogʻi bordir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ сут ичдилар, сўнг оғизларини чайдилар ва: «Албатта, унинг ёғи бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ يَعْنِي الْأَعْمَشَ عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرِضَ أَبُو طَالِبٍ فَأَتَتْهُ قُرَيْشٌ وَأَتَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُهُ وَعِنْدَ رَأْسِهِ مَقْعَدُ رَجُلٍ فَقَامَ أَبُو جَهْلٍ فَقَعَدَ فِيهِ فَقَالُوا إِنَّ ابْنَ أَخِيكَ يَقَعُ فِي آلِهَتِنَا قَالَ مَا شَأْنُ قَوْمِكَ يَشْكُونَكَ قَالَ يَا عَمِّ أُرِيدُهُمْ عَلَى كَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ تَدِينُ لَهُمْ بِهَا الْعَرَبُ وَتُؤَدِّي الْعَجَمُ إِلَيْهِمْ الْجِزْيَةَ قَالَ مَا هِيَ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَقَامُوا فَقَالُوا أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا قَالَ وَنَزَلَ {ص وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ فَقَرَأَ حَتَّى بَلَغَ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عُجَابٌ} و حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ فَذَكَرَ نَحْوَهُ و قَالَ أَبِي قَالَ الْأَشْجَعِيُّ يَحْيَى بْنُ عَبَّادٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Tolib kasal boʻldi va uning huzuriga Quraysh keldi, Rasululloh ﷺ ham uni yoʻqlab keldilar. Uning boshi tomonida bir kishilik oʻrin bor edi; Abu Jahl turib, oʻsha yerga oʻtirdi. Ular: «Jiyaning bizning ilohlarimizni yomonlamoqda», deyishdi. (Abu Tolib): «Qavmingga nima boʻldi, sendan shikoyat qilishmoqda?» dedi. U zot: «Ey amaki, men ulardan bir kalimani istayman: arablar shu (kalima) bilan ularga boʻysunadi, ajamlar esa ularga jizya toʻlaydi», dedilar. U: «U nima?» dedi. U zot: «La ilaha illalloh», dedilar. Shunda ular turib: «U ilohlarni bitta iloh qildimi?» deyishdi. Va {Sod. Zikr sohibi Qurʼonga qasam} (surasi) nozil boʻldi — (rovi) {Albatta, bu — ajablanarli narsadir} (oyatiga) yetguncha oʻqidi. (Boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilinib, rovi) shunga oʻxshashini zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Толиб касал бўлди ва унинг ҳузурига Қурайш келди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам уни йўқлаб келдилар. Унинг боши томонида бир кишилик ўрин бор эди; Абу Жаҳл туриб, ўша ерга ўтирди. Улар: «Жиянинг бизнинг илоҳларимизни ёмонламоқда», дейишди. (Абу Толиб): «Қавмингга нима бўлди, сендан шикоят қилишмоқда?» деди. У зот: «Эй амаки, мен улардан бир калимани истайман: араблар шу (калима) билан уларга бўйсунади, ажамлар эса уларга жизя тўлайди», дедилар. У: «У нима?» деди. У зот: «Ла илаҳа иллаллоҳ», дедилар. Шунда улар туриб: «У илоҳларни битта илоҳ қилдими?» дейишди. Ва {Сод. Зикр соҳиби Қуръонга қасам} (сураси) нозил бўлди — (рови) {Албатта, бу — ажабланарли нарсадир} (оятига) етгунча ўқиди. (Бошқа йўл билан ҳам ривоят қилиниб, рови) шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ وَإِنَّ أَرْضَنَا أَرْضٌ بَارِدَةٌ فَذَكَرَ مِنْ ضُرُوبِ الشَّرَابِ فَقَالَ اجْتَنِبْ مَا أَسْكَرَ مِنْ زَبِيبٍ أَوْ تَمْرٍ أَوْ مَا سِوَى ذَلِكَ قَالَ مَا تَقُولُ فِي نَبِيذِ الْجَرِّ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ

Bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib: «Men Xuroson ahlidan bir kishiman, bizning yurtimiz sovuq yurt», dedi va ichimlik turlaridan zikr qildi. (Ibn Abbos): «Mayizdan boʻlsin, xurmodan boʻlsin yoki bulardan boshqasidan boʻlsin — mast qiladiganidan saqlan», dedi. U: «Sopol xumdagi nabiz haqida nima deysiz?» dedi. U: «Rasululloh ﷺ sopol xumdagi nabizdan qaytardilar», dedi.Бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб: «Мен Хуросон аҳлидан бир кишиман, бизнинг юртимиз совуқ юрт», деди ва ичимлик турларидан зикр қилди. (Ибн Аббос): «Майиздан бўлсин, хурмодан бўлсин ёки булардан бошқасидан бўлсин — маст қиладиганидан сақлан», деди. У: «Сопол хумдаги набиз ҳақида нима дейсиз?» деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ сопол хумдаги набиздан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَخْنَسِ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ أَسْوَدَ أَفْحَجَ يَنْقُضُهَا حَجَرًا حَجَرًا يَعْنِي الْكَعْبَةَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdiki, Nabiy ﷺ: «Men uni — qora tanli, oyoqlari qiyshiq (kishini) — uni toshma-tosh buzayotganini koʻrib turgandekman», dedilar, yaʼni Kaʼbani (nazarda tutdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бердики, Набий ﷺ: «Мен уни — қора танли, оёқлари қийшиқ (кишини) — уни тошма-тош бузаётганини кўриб тургандекман», дедилар, яъни Каъбани (назарда тутдилар).

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ حَدَّثَنِي قَارِظٌ عَنْ أَبِي غَطَفَانَ قَالَرَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ تَوَضَّأَ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَنْثِرُوا مَرَّتَيْنِ بَالِغَتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا

Abu Gʻatafon aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning tahorat qilayotganini koʻrdim. U: Nabiy ﷺ: «Burningizni ikki marta puxta, yoki uch marta qoqib (tozalab) chiqaringlar», dedilar, dedi.Абу Ғатафон айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг таҳорат қилаётганини кўрдим. У: Набий ﷺ: «Бурнингизни икки марта пухта, ёки уч марта қоқиб (тозалаб) чиқаринглар», дедилар, деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ عِنْدَ الْكَرْبِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kulfat paytida shunday der edilar: «La ilaha illallohul-Aziymul-Haliym, la ilaha illallohu Robbul-Arshil-Aziym, la ilaha illallohu Robbus-samovati val-arz, Robbul-Arshil-Kariym» (Ulugʻ, Halim Allohdan oʻzga iloh yoʻq; ulugʻ Arshning Robbi Allohdan oʻzga iloh yoʻq; osmonlar va yerning Robbi, karamli Arshning Robbi Allohdan oʻzga iloh yoʻq).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ кулфат пайтида шундай дер эдилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Азиймул-Ҳалийм, ла илаҳа иллаллоҳу Роббул-Аршил-Азийм, ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самовати вал-арз, Роббул-Аршил-Карийм» (Улуғ, Ҳалим Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ; улуғ Аршнинг Робби Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ; осмонлар ва ернинг Робби, карамли Аршнинг Робби Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ).

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نُصِرْتُ بِالصَّبَا وَأُهْلِكَتْ عَادٌ بِالدَّبُورِ

Paygʻambar ﷺ: «Men sabo (sharqiy shamol) bilan nusrat (gʻalaba) berildim, Od (qavmi) esa dabur (gʻarbiy shamol) bilan halok qilindi», dedilar.Пайғамбар ﷺ: «Мен сабо (шарқий шамол) билан нусрат (ғалаба) берилдим, Од (қавми) эса дабур (ғарбий шамол) билан ҳалок қилинди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَكَحَ وَهُوَ حَرَامٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ihromda (harom holatida) boʻla turib nikohlandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ иҳромда (ҳаром ҳолатида) бўла туриб никоҳландилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ مَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا وَوَجَدَ سَرَاوِيلَ فَلْيَلْبَسْهَا وَمَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ وَوَجَدَ خُفَّيْنِ فَلْيَلْبَسْهُمَاقُلْتُ لَمْ يَقُلْ لِيَقْطَعْهُمَا قَالَ لَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning xutba qilib turib shunday deyayotganlarini eshitdi: «Kim izor topmasa va ishton topsa, uni kiysin; kim ikki naʼl (poyabzal) topmasa va ikki maxsi topsa, ularni kiysin». (Rovi) aytdi: Men: «U zot: ‹Ularni kessin›, demadilarmi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг хутба қилиб туриб шундай деяётганларини эшитди: «Ким изор топмаса ва иштон топса, уни кийсин; ким икки наъл (поябзал) топмаса ва икки махси топса, уларни кийсин». (Рови) айтди: Мен: «У зот: ‹Уларни кессин›, демадиларми?» дедим. У: «Йўқ», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَبَرَّزَ فَطَعِمَ وَلَمْ يَمَسَّ مَاءً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ hojat chiqardilar, soʻng taom yedilar va suvga tegmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳожат чиқардилар, сўнг таом едилар ва сувга тегмадилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأُنْزِلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَأَرْبَعِينَ فَمَكَثَ بِمَكَّةَ عَشْرًا وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرًا وَقُبِضَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga qirq uch yoshlarida (vahiy) nozil qilindi. Soʻng Makkada oʻn yil, Madinada oʻn yil turdilar va oltmish uch yoshlarida vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга қирқ уч ёшларида (ваҳий) нозил қилинди. Сўнг Маккада ўн йил, Мадинада ўн йил турдилар ва олтмиш уч ёшларида вафот этдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَفَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذِهِ الصَّدَقَةَ كَذَا وَكَذَا وَنِصْفَ صَاعٍ بُرًّا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bu sadaqani shuncha-shuncha va yarim soʼ bugʻdoy qilib farz qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бу садақани шунча-шунча ва ярим сў буғдой қилиб фарз қилдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى مِنْ اللَّيْلِ ثَلَاثَ عَشْرَةَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tunda oʻn uch (rakaat) namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тунда ўн уч (ракаат) намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي أَبُو جَمْرَةَ وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُإِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا قَدِمُوا الْمَدِينَةَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مِمَّنْ الْوَفْدُ أَوْ قَالَ الْقَوْمُ قَالُوا رَبِيعَةُ قَالَ مَرْحَبًا بِالْوَفْدِ أَوْ قَالَ الْقَوْمِ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا نَدَامَى قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَيْنَاكَ مِنْ شُقَّةٍ بَعِيدَةٍ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَيُّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ وَلَسْنَا نَسْتَطِيعُ أَنْ نَأْتِيَكَ إِلَّا فِي شَهْرٍ حَرَامٍ فَأَخْبِرْنَا بِأَمْرٍ نَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ وَنُخْبِرُ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَسَأَلُوهُ عَنْ أَشْرِبَةٍ فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ أَمَرَهُمْ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا الْإِيمَانُ بِاللَّهِ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَأَنْ تُعْطُوا الْخُمُسَ مِنْ الْمَغْنَمِ وَنَهَاهُمْ عَنْ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ قَالَ وَرُبَّمَا قَالَ وَالْمُقَيَّرِ قَالَ احْفَظُوهُنَّ وَأَخْبِرُوا بِهِنَّ مَنْ وَرَاءَكُمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulqays elchilari Madinaga, Rasululloh ﷺ huzurlariga kelganlarida, u zot: «Elchilar (yoki: qavm) qaysi (qabila)dan?» dedilar. Ular: «Rabiʼadanmiz», dedilar. U zot: «Marhabo elchilarga (yoki: qavmga) — na xorlik koʻrgan, na nadomat qilgan holda (keldingizlar)!» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga uzoq yoʻldan keldik; biz bilan sizning oramizda Muzarning kofirlaridan boʻlgan mana shu qabila bor, shu sababli biz sizning oldingizga faqat harom oyda kela olamiz. Bas, bizga shunday bir ishni xabar beringki, biz u bilan jannatga kiraylik va ortimizda qolganlarga ham yetkazaylik», dedilar. Ular u zotdan ichimliklar haqida ham soʻradilar. Shunda u zot ularni toʻrt narsaga buyurdilar va toʻrt narsadan qaytardilar. Ularni Allohga iymon keltirishga buyurib: «Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», dedilar. U zot: «(Bu) — ‹Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik berish, namozni ado etish, zakot berish, Ramazonda roʻza tutish va oʻljadan xumus (beshdan bir)ni berishdir», dedilar. Va ularni dubbo, hantam, naqir va muzaffatdan qaytardilar — (rovi) aytdi: baʼzan «muqayyar» ham dedilar. U zot: «Bularni yodlab olinglar va ortingizda qolganlarga yetkazinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдулқайс элчилари Мадинага, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келганларида, у зот: «Элчилар (ёки: қавм) қайси (қабила)дан?» дедилар. Улар: «Рабиъаданмиз», дедилар. У зот: «Марҳабо элчиларга (ёки: қавмга) — на хорлик кўрган, на надомат қилган ҳолда (келдингизлар)!» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга узоқ йўлдан келдик; биз билан сизнинг орамизда Музарнинг кофирларидан бўлган мана шу қабила бор, шу сабабли биз сизнинг олдингизга фақат ҳаром ойда кела оламиз. Бас, бизга шундай бир ишни хабар берингки, биз у билан жаннатга кирайлик ва ортимизда қолганларга ҳам етказайлик», дедилар. Улар у зотдан ичимликлар ҳақида ҳам сўрадилар. Шунда у зот уларни тўрт нарсага буюрдилар ва тўрт нарсадан қайтардилар. Уларни Аллоҳга иймон келтиришга буюриб: «Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», дедилар. У зот: «(Бу) — ‹Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бериш, намозни адо этиш, закот бериш, Рамазонда рўза тутиш ва ўлжадан хумус (бешдан бир)ни беришдир», дедилар. Ва уларни дуббо, ҳантам, нақир ва музаффатдан қайтардилар — (рови) айтди: баъзан «муқайяр» ҳам дедилар. У зот: «Буларни ёдлаб олинглар ва ортингизда қолганларга етказинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنِي أَبُو جَمْرَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجُعِلَ فِي قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطِيفَةٌ حَمْرَاءُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qabrlariga qizil gilam solindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қабрларига қизил гилам солинди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ فَرَغَ مِنْ بَدْرٍ عَلَيْكَ الْعِيرَ لَيْسَ دُونَهَا شَيْءٌ قَالَ فَنَادَاهُ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّهُ لَا يَصْلُحُ لَكَ قَالَ وَلِمَ قَالَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِنَّمَا وَعَدَكَ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ وَقَدْ أَعْطَاكَ مَا وَعَدَكَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺga Badrdan forigʻ boʻlganlarida: «Karvon sari (yuring), uning ortida hech narsa yoʻq», deyildi. Shunda Abbos ibn Abdulmuttalib u zotga nido qilib: «Bu senga durust boʻlmaydi», dedi. U zot: «Nega?» dedilar. U: «Chunki Alloh azza va jalla senga ikki toifadan birini vaʼda qilgan edi va senga vaʼda qilganini berdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺга Бадрдан фориғ бўлганларида: «Карвон сари (юринг), унинг ортида ҳеч нарса йўқ», дейилди. Шунда Аббос ибн Абдулмутталиб у зотга нидо қилиб: «Бу сенга дуруст бўлмайди», деди. У зот: «Нега?» дедилар. У: «Чунки Аллоҳ азза ва жалла сенга икки тоифадан бирини ваъда қилган эди ва сенга ваъда қилганини берди», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرَّ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ بِنَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَسُوقُ غَنَمًا لَهُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا مَا سَلَّمَ عَلَيْنَا إِلَّا لِيَتَعَوَّذَ مِنَّا فَعَمَدُوا إِلَيْهِ فَقَتَلُوهُ وَأَتَوْا بِغَنَمِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلَتْ الْآيَةُ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Banu Sulaymdan bir kishi oʻz qoʻylarini haydab, Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir necha kishining yonidan oʻtdi va ularga salom berdi. Ular: «U bizdan oʻzini saqlash uchungina salom berdi», deyishdi-da, unga qasd qilib, uni oʻldirishdi va qoʻylarini Nabiy ﷺ huzurlariga olib kelishdi. Shunda {Ey iymon keltirganlar! Alloh yoʻlida (jangga) chiqsangiz, (haqiqatni) aniqlab olinglar} (oyati) nozil boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бану Сулаймдан бир киши ўз қўйларини ҳайдаб, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир неча кишининг ёнидан ўтди ва уларга салом берди. Улар: «У биздан ўзини сақлаш учунгина салом берди», дейишди-да, унга қасд қилиб, уни ўлдиришди ва қўйларини Набий ﷺ ҳузурларига олиб келишди. Шунда {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳ йўлида (жангга) чиқсангиз, (ҳақиқатни) аниқлаб олинглар} (ояти) нозил бўлди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ طَاوُسٍ قَالَ أَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ أَنْبَأَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ قَالَ سَمِعْتُ طَاوُسًا يَقُولُسَأَلَ رَجُلٌ ابْنَ عَبَّاسٍ الْمَعْنَى عَنْ قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ {قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى} فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَرَابَةُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَجِلْتَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ بَطْنٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ قَرَابَةٌ فَنَزَلَتْ {قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى} إِلَّا أَنْ تَصِلُوا قَرَابَةَ مَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ

Tovus (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Alloh azza va jallaning {Ayting: ‹Men sizlardan bu (daʼvat) uchun qarindoshlikni (ardoqlashdan) boshqa hech qanday ajr soʻramayman›} degan soʻzi haqida soʻradi. Shunda Said ibn Jubayr: «(Bu) Muhammad ﷺning qarindoshlaridir», dedi. Ibn Abbos: «Shoshilding. Qurayshning shunday urugʻi yoʻq ediki, Rasululloh ﷺning ularda qarindoshlari boʻlmasa. Bas, {Ayting: ‹Men sizlardan bu (daʼvat) uchun qarindoshlikni (ardoqlashdan) boshqa hech qanday ajr soʻramayman›} — yaʼni men bilan sizlarning oramizdagi qarindoshlik rishtalarini ulashingizdan boshqa — (oyati) nozil boʻldi», dedi.Товус (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳ азза ва жалланинг {Айтинг: ‹Мен сизлардан бу (даъват) учун қариндошликни (ардоқлашдан) бошқа ҳеч қандай ажр сўрамайман›} деган сўзи ҳақида сўради. Шунда Саид ибн Жубайр: «(Бу) Муҳаммад ﷺнинг қариндошларидир», деди. Ибн Аббос: «Шошилдинг. Қурайшнинг шундай уруғи йўқ эдики, Расулуллоҳ ﷺнинг уларда қариндошлари бўлмаса. Бас, {Айтинг: ‹Мен сизлардан бу (даъват) учун қариндошликни (ардоқлашдан) бошқа ҳеч қандай ажр сўрамайман›} — яъни мен билан сизларнинг орамиздаги қариндошлик ришталарини улашингиздан бошқа — (ояти) нозил бўлди», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا عَطَاءٌ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِامْرَأَةٍ مِنْ الْأَنْصَارِ سَمَّاهَا ابْنُ عَبَّاسٍ فَنَسِيتُ اسْمَهَا مَا مَنَعَكِ أَنْ تَحُجِّي مَعَنَا الْعَامَ قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّمَا كَانَ لَنَا نَاضِحَانِ فَرَكِبَ أَبُو فُلَانٍ وَابْنُهُ لِزَوْجِهَا وَابْنِهَا نَاضِحًا وَتَرَكَ نَاضِحًا نَنْضَحُ عَلَيْهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا كَانَ رَمَضَانُ فَاعْتَمِرِي فِيهِ فَإِنَّ عُمْرَةً فِيهِ تَعْدِلُ حَجَّةً

Ato aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ ansorlik bir ayolga — Ibn Abbos uning ismini aytgan edi, men esa uni unutdim — «Bu yil biz bilan haj qilishdan seni nima toʻsdi?» dedilar. U: «Ey Allohning Nabiysi, bizda (suv tashiydigan) ikkita tuya bor edi; falonchining otasi va uning oʻgʻli — yaʼni erim va oʻgʻlim — bittasiga minib ketdi va bizga sugʻorishda ishlatadigan bitta tuyani qoldirdi», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ramazon kelganda, unda umra qil — chunki undagi umra hajga tengdir», dedilar.Ато айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ ансорлик бир аёлга — Ибн Аббос унинг исмини айтган эди, мен эса уни унутдим — «Бу йил биз билан ҳаж қилишдан сени нима тўсди?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Набийси, бизда (сув ташийдиган) иккита туя бор эди; фалончининг отаси ва унинг ўғли — яъни эрим ва ўғлим — биттасига миниб кетди ва бизга суғоришда ишлатадиган битта туяни қолдирди», деди. Шунда Набий ﷺ: «Рамазон келганда, унда умра қил — чунки ундаги умра ҳажга тенгдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ أَبَا بَكْرٍ قَبَّلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مَيِّتٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr Paygʻambar ﷺni vafot etgan holida oʻpdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр Пайғамбар ﷺни вафот этган ҳолида ўпди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ قَالَ حَدَّثَنِي مُغِيرَةُ بْنُ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحْشَرُ النَّاسُ عُرَاةً حُفَاةً غُرْلًا فَأَوَّلُ مَنْ يُكْسَى إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ الصَّلَاة وَالسَّلَامُ ثُمَّ قَرَأَ {كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlar yalangʻoch, yalangoyoq va sunnat qilinmagan holda toʻplanadilar. Kiyintiriladigan birinchi kishi Ibrohim alayhissalomdir», dedilar. Soʻng: {Biz avvalgi maxluqotni qanday boshlagan boʻlsak, uni yana shundoq qaytaramiz} (oyatini) tilovat qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамлар яланғоч, ялангоёқ ва суннат қилинмаган ҳолда тўпланадилар. Кийинтириладиган биринчи киши Иброҳим алайҳиссаломдир», дедилар. Сўнг: {Биз аввалги махлуқотни қандай бошлаган бўлсак, уни яна шундоқ қайтарамиз} (оятини) тиловат қилдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَكَمِ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ وَالدُّبَّاءِو قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُحَرِّمَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ فَلْيُحَرِّمْ النَّبِيذَ

Abul-Hakam aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan jarr (sopol idish)dagi nabiz haqida soʻradim. U: «Rasululloh ﷺ jarr va dubbo (qovoq idish)dagi nabizdan qaytardilar», dedi. Va: «Kim Alloh va Uning Rasuli harom qilgan narsani harom qilishni istasa, nabizni harom qilsin», dedi.Абул-Ҳакам айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан жарр (сопол идиш)даги набиз ҳақида сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺ жарр ва дуббо (қовоқ идиш)даги набиздан қайтардилар», деди. Ва: «Ким Аллоҳ ва Унинг Расули ҳаром қилган нарсани ҳаром қилишни истаса, набизни ҳаром қилсин», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ فِطْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو الطُّفَيْلِ قَالَقُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ قَوْمَكَ يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ رَمَلَ بِالْبَيْتِ وَأَنَّهَا سُنَّةٌ قَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا قُلْتُ كَيْفَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا قَالَ قَدْ رَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ وَلَيْسَ بِسُنَّةٍ قَدْ رَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ وَالْمُشْرِكُونَ عَلَى جَبَلِ قُعَيْقِعَانَ فَبَلَغَهُ أَنَّهُمْ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ بِهِمْ هَزْلًا فَأَمَرَ بِهِمْ أَنْ يَرْمُلُوا لِيُرِيَهُمْ أَنَّ بِهِمْ قُوَّةً

Abut-Tufayl aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Qavming Rasululloh ﷺ Baytni (tavof qilishda) raml qilganlarini va bu sunnat ekanini daʼvo qilmoqda», dedim. U: «Ular rost ham aytishdi, yolgʻon ham aytishdi», dedi. Men: «Qanday qilib rost ham, yolgʻon ham aytishdi?» dedim. U dedi: «Rasululloh ﷺ Baytni (tavof qilishda) raml qildilar, lekin u sunnat emas. Rasululloh ﷺ va sahobalari raml qilganlarida, mushriklar Quʼayqiʼon togʻi ustida edilar. U zotga ularning: ‹Bularda holsizlik bor›, deb gapirayotganlari yetib bordi. Shunda u zot mushriklarga ularda kuch borligini koʻrsatish uchun (sahobalarga) raml qilishni buyurdilar».Абут-Туфайл айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Қавминг Расулуллоҳ ﷺ Байтни (тавоф қилишда) рамл қилганларини ва бу суннат эканини даъво қилмоқда», дедим. У: «Улар рост ҳам айтишди, ёлғон ҳам айтишди», деди. Мен: «Қандай қилиб рост ҳам, ёлғон ҳам айтишди?» дедим. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ Байтни (тавоф қилишда) рамл қилдилар, лекин у суннат эмас. Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари рамл қилганларида, мушриклар Қуъайқиъон тоғи устида эдилар. У зотга уларнинг: ‹Буларда ҳолсизлик бор›, деб гапираётганлари етиб борди. Шунда у зот мушрикларга уларда куч борлигини кўрсатиш учун (саҳобаларга) рамл қилишни буюрдилар».

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَوَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ يُحَدِّثُ بَعْدَمَا كَبِرَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَائِرَاتِ الْقُبُورِ وَالْمُتَّخِذِينَ عَلَيْهَا الْمَسَاجِدَ وَالسُّرُجَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni ziyorat qiluvchi ayollarni, qabrlar ustiga masjidlar va chiroqlar quruvchilarni laʼnatladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни зиёрат қилувчи аёлларни, қабрлар устига масжидлар ва чироқлар қурувчиларни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ مُعَتِّبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا حَسَنٍ مَوْلَى أَبِي نَوْفَلٍ أَخْبَرَهُأَنَّهُ اسْتَفْتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فِي مَمْلُوكٍ تَحْتَهُ مَمْلُوكَةٌ فَطَلَّقَهَا تَطْلِيقَتَيْنِ ثُمَّ عَتَقَا هَلْ يَصْلُحُ لَهُ أَنْ يَخْطُبَهَا قَالَ نَعَمْ قَضَى بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Navfalning ozod qilingan quli Abu Hasan xabar berdiki, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, nikohida bir choʻri ayol boʻlgan bir qul haqida fatvo soʻradi — (qul) uni ikki taloq bilan taloq qilgan, soʻngra shundan keyin ikkovi ozod boʻlgan; (qul)ga uni (yana) sovchilik qilib olishi joiz boʻladimi? (Ibn Abbos) dedi: «Ha. Rasululloh ﷺ shunday hukm qilganlar».Абу Навфалнинг озод қилинган қули Абу Ҳасан хабар бердики, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, никоҳида бир чўри аёл бўлган бир қул ҳақида фатво сўради — (қул) уни икки талоқ билан талоқ қилган, сўнгра шундан кейин иккови озод бўлган; (қул)га уни (яна) совчилик қилиб олиши жоиз бўладими? (Ибн Аббос) деди: «Ҳа. Расулуллоҳ ﷺ шундай ҳукм қилганлар».

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي يَأْتِي امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ أَوْ بِنِصْفِ دِينَارٍوَلَمْ يَرْفَعْهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَلَا بَهْزٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xotini hayzli boʻla turib unga yaqinlik qilgan kishi haqida: «U bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», dedilar. Abdurrahmon ham, Bahz ham uni (Nabiy ﷺga) marfuʼ qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хотини ҳайзли бўла туриб унга яқинлик қилган киши ҳақида: «У бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», дедилар. Абдурраҳмон ҳам, Баҳз ҳам уни (Набий ﷺга) марфуъ қилмадилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ مُجَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَكَلَّمَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ فَهُوَ كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا وَالَّذِي يَقُولُ لَهُ أَنْصِتْ لَيْسَ لَهُ جُمُعَةٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim juma kuni imom xutba oʻqiyotgan paytda gapirsa, u kitoblarni koʻtargan eshakka oʻxshaydi. Unga: ‹Jim boʻl!›, degan kishiga esa juma (savobi) yoʻqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жума куни имом хутба ўқиётган пайтда гапирса, у китобларни кўтарган эшакка ўхшайди. Унга: ‹Жим бўл!›, деган кишига эса жума (савоби) йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنِي ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَوْ أَنَّ النَّاسَ غَضُّوا مِنْ الثُّلُثِ إِلَى الرُّبُعِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الثُّلُثُ كَثِيرٌ

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Koshki, odamlar (vasiyatda mulkning) uchdan biridan toʻrtdan biriga tushsalar edi! Zero, Rasululloh ﷺ: ‹Uchdan bir ham koʻp›, — dedilar».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Кошки, одамлар (васиятда мулкнинг) учдан биридан тўртдан бирига тушсалар эди! Зеро, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Учдан бир ҳам кўп›, — дедилар».

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا الْعَلَاءُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا الْمِنْهَالُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍأَنَّ رَجُلًا أَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ أُنْزِلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشْرًا بِمَكَّةَ وَعَشْرًا بِالْمَدِينَةِ فَقَالَ مَنْ يَقُولُ ذَلِكَ لَقَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ بِمَكَّةَ عَشْرًا وَخَمْسًا وَسِتِّينَ وَأَكْثَرَ

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib: «Nabiy ﷺga Makkada oʻn (yil), Madinada oʻn (yil) nozil qilingan», dedi. U: «Buni kim aytadi? Darhaqiqat, unga Makkada oʻn (yil) nozil qilingan va (yoshlari) oltmish besh, hatto undan ham koʻproq (boʻlgan)», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб: «Набий ﷺга Маккада ўн (йил), Мадинада ўн (йил) нозил қилинган», деди. У: «Буни ким айтади? Дарҳақиқат, унга Маккада ўн (йил) нозил қилинган ва (ёшлари) олтмиш беш, ҳатто ундан ҳам кўпроқ (бўлган)», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ يَعْنِي ابْنَ غَزْوَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قَالُوا هَذَا يَوْمٌ حَرَامٌ قَالَ أَيُّ بَلَدٍ هَذَا قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ قَالَ فَأَيُّ شَهْرٍ هَذَا قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ قَالَ إِنَّ أَمْوَالَكُمْ وَدِمَاءَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا ثُمَّ أَعَادَهَا مِرَارًا ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ مِرَارًا قَالَ يَقُولُ ابْنُ عَبَّاسٍ وَاللَّهِ إِنَّهَا لَوَصِيَّةٌ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ قَالَ أَلَا فَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajida: «Ey odamlar! Bu qaysi kun?» dedilar. Ular: «Bu harom (muqaddas) kun», dedilar. U zot: «Bu qaysi shahar?» dedilar. Ular: «Harom shahar», dedilar. U zot: «Bu qaysi oy?» dedilar. Ular: «Harom oy», dedilar. U zot: «Albatta, mollaringiz, qonlaringiz va nomuslaringiz — mana shu shahringizda, mana shu oyingizda, mana shu kuningizning hurmatidek — sizlarga haromdir (daxlsizdir)», dedilar. Soʻng buni bir necha bor takrorladilar. Keyin boshlarini osmonga koʻtarib: «Allohim, yetkazdimmi?» deb bir necha marta aytdilar. (Rovi) aytdi: Ibn Abbos: «Allohga qasamki, bu — u zotning Robbi azza va jallaga (qilgan) vasiyatlari edi», der edi. Soʻng u zot: «Ogoh boʻlinglar! Hozir boʻlgan hozir boʻlmaganga yetkazsin. Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizni chopadigan kofirlar(dek) boʻlib qaytmanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажида: «Эй одамлар! Бу қайси кун?» дедилар. Улар: «Бу ҳаром (муқаддас) кун», дедилар. У зот: «Бу қайси шаҳар?» дедилар. Улар: «Ҳаром шаҳар», дедилар. У зот: «Бу қайси ой?» дедилар. Улар: «Ҳаром ой», дедилар. У зот: «Албатта, молларингиз, қонларингиз ва номусларингиз — мана шу шаҳрингизда, мана шу ойингизда, мана шу кунингизнинг ҳурматидек — сизларга ҳаромдир (дахлсиздир)», дедилар. Сўнг буни бир неча бор такрорладилар. Кейин бошларини осмонга кўтариб: «Аллоҳим, етказдимми?» деб бир неча марта айтдилар. (Рови) айтди: Ибн Аббос: «Аллоҳга қасамки, бу — у зотнинг Робби азза ва жаллага (қилган) васиятлари эди», дер эди. Сўнг у зот: «Огоҳ бўлинглар! Ҳозир бўлган ҳозир бўлмаганга етказсин. Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни чопадиган кофирлар(дек) бўлиб қайтманглар», дедилар.

قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مُسْلِمٍ الطَّحَّانُ الصَّغِيرُ قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ يَرْفَعُ الْحَدِيثَ فِيمَا أُرَى إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَرَكَ الْحَيَّاتِ مَخَافَةَ طَلَبِهِنَّ فَلَيْسَ مِنَّا مَا سَالَمْنَاهُنَّ مُنْذُ حَارَبْنَاهُنَّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilonlarning taʼqibidan qoʻrqib, ularni (oʻldirmay) qoldirsa, u bizdan emas. Biz ular bilan urush qilganimizdan beri ular bilan sulh tuzmaganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илонларнинг таъқибидан қўрқиб, уларни (ўлдирмай) қолдирса, у биздан эмас. Биз улар билан уруш қилганимиздан бери улар билан сулҳ тузмаганмиз», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الْفَجْرِ فِي أَوَّلِ رَكْعَةٍ {آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَفِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ {آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdodning birinchi rakaatida {Biz Allohga va bizga nozil qilingan (narsa)ga hamda Ibrohimga nozil qilingan (narsa)ga iymon keltirdik} (oyatini) oxirigacha, ikkinchi rakaatida esa {Biz Allohga iymon keltirdik, sen bizning muslim ekanimizga guvoh boʻl} (oyatini) oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдоднинг биринчи ракаатида {Биз Аллоҳга ва бизга нозил қилинган (нарса)га ҳамда Иброҳимга нозил қилинган (нарса)га иймон келтирдик} (оятини) охиригача, иккинчи ракаатида эса {Биз Аллоҳга иймон келтирдик, сен бизнинг муслим эканимизга гувоҳ бўл} (оятини) ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ هِشَامِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كِنَانَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ مُتَخَشِّعًا مُتَضَرِّعًا مُتَوَاضِعًا مُتَبَذِّلًا مُتَرَسِّلًا فَصَلَّى بِالنَّاسِ رَكْعَتَيْنِ كَمَا يُصَلِّي فِي الْعِيدِ لَمْ يَخْطُبْ كَخُطْبَتِكُمْ هَذِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ boʻysunib, yolvorib, kamtarona va oddiy kiyimda, shoshilmay chiqdilar va odamlarga iydda oʻqiganlaridek ikki rakaat namoz oʻqidilar; sizlarning bu xutbangizga oʻxshash xutba qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бўйсуниб, ёлвориб, камтарона ва оддий кийимда, шошилмай чиқдилар ва одамларга ийдда ўқиганларидек икки ракаат намоз ўқидилар; сизларнинг бу хутбангизга ўхшаш хутба қилмадилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ أَخْبَرَنَا حَجَّاجٌ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَكَّةَ خَرَجَ عَلِيٌّ بِابْنَةِ حَمْزَةَ فَاخْتَصَمَ فِيهَا عَلِيٌّ وَجَعْفَرٌ وَزَيْدٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عَلِيٌّ ابْنَةُ عَمِّي وَأَنَا أَخْرَجْتُهَا وَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا عِنْدِي وَقَالَ زَيْدٌ ابْنَةُ أَخِي وَكَانَ زَيْدٌ مُؤَاخِيًا لِحَمْزَةَ آخَى بَيْنَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِزَيْدٍ أَنْتَ مَوْلَايَ وَمَوْلَاهَا وَقَالَ لِعَلِيٍّ أَنْتَ أَخِي وَصَاحِبِي وَقَالَ لِجَعْفَرٍ أَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي وَهِيَ إِلَى خَالَتِهَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Makkadan chiqqanlarida, Ali Hamzaning qizini olib chiqdi. Uning haqida Ali, Jaʼfar va Zayd Nabiy ﷺ huzurlarida daʼvolashdilar. Ali: «U mening amakimning qizi, uni men olib chiqdim», dedi. Jaʼfar: «U mening amakimning qizi, xolasi esa mening nikohimda», dedi. Zayd: «U mening birodarimning qizi», dedi — Zayd Hamza bilan birodar tutingan edi, ularni Rasululloh ﷺ birodar qilgan edilar. Shunda Rasululloh ﷺ Zaydga: «Sen mening mavlomsan va uning mavlosisan», dedilar. Aliga: «Sen mening birodarim va sohibimsan», dedilar. Jaʼfarga: «Sen mening xilqatim va xulqimga oʻxshading», dedilar. (Qiz) esa xolasiga (berildi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккадан чиққанларида, Али Ҳамзанинг қизини олиб чиқди. Унинг ҳақида Али, Жаъфар ва Зайд Набий ﷺ ҳузурларида даъволашдилар. Али: «У менинг амакимнинг қизи, уни мен олиб чиқдим», деди. Жаъфар: «У менинг амакимнинг қизи, холаси эса менинг никоҳимда», деди. Зайд: «У менинг биродаримнинг қизи», деди — Зайд Ҳамза билан биродар тутинган эди, уларни Расулуллоҳ ﷺ биродар қилган эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Зайдга: «Сен менинг мавломсан ва унинг мавлосисан», дедилар. Алига: «Сен менинг биродарим ва соҳибимсан», дедилар. Жаъфарга: «Сен менинг хилқатим ва хулқимга ўхшадинг», дедилар. (Қиз) эса холасига (берилди).

حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ بَيْعِ الْخَمْرِ فَقَالَ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدِيقٌ مِنْ ثَقِيفٍ أَوْ مِنْ دَوْسٍ فَلَقِيَهُ بِمَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ بِرَاوِيَةِ خَمْرٍ يُهْدِيهَا إِلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا فُلَانٍ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَهَا فَأَقْبَلَ الرَّجُلُ عَلَى غُلَامِهِ فَقَالَ اذْهَبْ فَبِعْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا فُلَانٍ بِمَاذَا أَمَرْتَهُ قَالَ أَمَرْتُهُ أَنْ يَبِيعَهَا قَالَ إِنَّ الَّذِي حَرَّمَ شُرْبَهَا حَرَّمَ بَيْعَهَا فَأَمَرَ بِهَا فَأُفْرِغَتْ فِي الْبَطْحَاءِ

Abdurrahmon ibn Vaʼla aytdi: Men Ibn Abbosdan xamr sotish haqida soʻradim. U dedi: Rasululloh ﷺning Saqifdan yoki Davsdan boʻlgan bir doʻstlari bor edi. U fath yili Makkada u zotga bir mesh xamr olib kelib, hadya qilmoqchi boʻldi. Rasululloh ﷺ: «Ey falonchi, Alloh taolo uni harom qilganini bilmasmiding?» dedilar. Shunda u kishi xizmatkoriga yuzlanib: «Bor, buni sotib kel», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ey falonchi, unga nima deb buyurding?» dedilar. U: «Uni sotishni buyurdim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, uni ichishni harom qilgan Zot, uni sotishni ham harom qilgan», dedilar. Soʻng buyurdilar-da, u Bathoga toʻkib tashlandi.Абдурраҳмон ибн Ваъла айтди: Мен Ибн Аббосдан хамр сотиш ҳақида сўрадим. У деди: Расулуллоҳ ﷺнинг Сақифдан ёки Давсдан бўлган бир дўстлари бор эди. У фатҳ йили Маккада у зотга бир меш хамр олиб келиб, ҳадя қилмоқчи бўлди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй фалончи, Аллоҳ таоло уни ҳаром қилганини билмасмидинг?» дедилар. Шунда у киши хизматкорига юзланиб: «Бор, буни сотиб кел», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй фалончи, унга нима деб буюрдинг?» дедилар. У: «Уни сотишни буюрдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, уни ичишни ҳаром қилган Зот, уни сотишни ҳам ҳаром қилган», дедилар. Сўнг буюрдилар-да, у Батҳога тўкиб ташланди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْرِضُ الْكِتَابَ عَلَى جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام فِي كُلِّ رَمَضَانَ فَإِذَا أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلَةِ الَّتِي يَعْرِضُ فِيهَا مَا يَعْرِضُ أَصْبَحَ وَهُوَ أَجْوَدُ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ لَا يُسْأَلُ عَنْ شَيْءٍ إِلَّا أَعْطَاهُ فَلَمَّا كَانَ فِي الشَّهْرِ الَّذِي هَلَكَ بَعْدَهُ عَرَضَ عَلَيْهِ عَرْضَتَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ har Ramazonda Jibril alayhissalomga Kitobni arz qilar edilar. Arz qiladigan kechalaridan soʻng tong otganida, u zot esib turgan shamoldan ham saxiyroq boʻlar edilar — biror narsa soʻralsa, albatta berar edilar. Oʻzlari shundan keyin vafot etgan oyda esa, unga ikki marta arz qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳар Рамазонда Жибрил алайҳиссаломга Китобни арз қилар эдилар. Арз қиладиган кечаларидан сўнг тонг отганида, у зот эсиб турган шамолдан ҳам сахийроқ бўлар эдилар — бирор нарса сўралса, албатта берар эдилар. Ўзлари шундан кейин вафот этган ойда эса, унга икки марта арз қилдилар.

حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِجِبْرِيلَ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَزُورَنَا أَكْثَرَ مِمَّا تَزُورُنَا قَالَ فَنَزَلَتْ {وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Jibrilga: «Bizni ziyorat qilayotganingdan koʻra koʻproq ziyorat qilishingga nima toʻsqinlik qiladi?» dedilar. (Ibn Abbos) aytdi: Shunda {Biz faqat Robbingning amri bilan tushamiz} — oyat oxirigacha — (oyati) nozil boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жибрилга: «Бизни зиёрат қилаётганингдан кўра кўпроқ зиёрат қилишингга нима тўсқинлик қилади?» дедилар. (Ибн Аббос) айтди: Шунда {Биз фақат Роббингнинг амри билан тушамиз} — оят охиригача — (ояти) нозил бўлди.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ قَالَحَضَرْنَا مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ جَنَازَةَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَرِفَ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَذِهِ مَيْمُونَةُ إِذَا رَفَعْتُمْ نَعْشَهَا فَلَا تُزَعْزِعُوهَا وَلَا تُزَلْزِلُوهَا فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عِنْدَهُ تِسْعُ نِسْوَةٍ وَكَانَ يَقْسِمُ لِثَمَانٍ وَوَاحِدَةٌ لَمْ يَكُنْ لِيَقْسِمَ لَهَاقَالَ عَطَاءٌ الَّتِي لَمْ يَكُنْ يَقْسِمُ لَهَا صَفِيَّةُ

Ato aytdi: Biz Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bilan birga Sarifda Nabiy ﷺning ayollari Maymuna (roziyallohu anho)ning janozasida hozir boʻldik. Ibn Abbos: «Bu Maymunadir. Uning tobutini koʻtarganingizda, uni silkitmanglar va tebratmanglar. Chunki Rasululloh ﷺning huzurlarida toʻqqizta ayol bor edi; u zot sakkiztasiga navbat qilar, bittasiga esa navbat qilmas edilar», dedi. Ato aytdi: U zot navbat qilmagan (ayol) Safiyya edi.Ато айтди: Биз Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) билан бирга Сарифда Набий ﷺнинг аёллари Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг жанозасида ҳозир бўлдик. Ибн Аббос: «Бу Маймунадир. Унинг тобутини кўтарганингизда, уни силкитманглар ва тебратманглар. Чунки Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида тўққизта аёл бор эди; у зот саккизтасига навбат қилар, биттасига эса навбат қилмас эдилар», деди. Ато айтди: У зот навбат қилмаган (аёл) Сафийя эди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا عُثْمَانُ عَنْ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ أَكْثَرُ مَا يُصَلِّي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِ {آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَالْأُخْرَى {آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bomdoddan oldingi ikki rakaatda koʻpincha {Biz Allohga va bizga nozil qilingan (narsa)ga hamda Ibrohim va Ismoilga nozil qilingan (narsa)ga iymon keltirdik} — oyat oxirigacha — va boshqasida {Biz Allohga iymon keltirdik, sen bizning muslim ekanimizga guvoh boʻl} (oyatini) oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бомдоддан олдинги икки ракаатда кўпинча {Биз Аллоҳга ва бизга нозил қилинган (нарса)га ҳамда Иброҳим ва Исмоилга нозил қилинган (нарса)га иймон келтирдик} — оят охиригача — ва бошқасида {Биз Аллоҳга иймон келтирдик, сен бизнинг муслим эканимизга гувоҳ бўл} (оятини) ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ قَالَسَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ صَوْمِ رَجَبٍ كَيْفَ تَرَى فِيهِ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لَا يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ لَا يَصُومُ

Usmon ibn Hakim aytdi: Men Said ibn Jubayrdan Rajab (oyi)da roʻza tutish — bu haqda nima deysan, deb soʻradim. U: «Menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday deb hadis aytdi: Rasululloh ﷺ shu qadar roʻza tutar edilarki, biz: ‹Endi iftor qilmasalar kerak›, der edik; va shu qadar iftor qilar edilarki, biz: ‹Endi roʻza tutmasalar kerak›, der edik», dedi.Усмон ибн Ҳаким айтди: Мен Саид ибн Жубайрдан Ражаб (ойи)да рўза тутиш — бу ҳақда нима дейсан, деб сўрадим. У: «Менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деб ҳадис айтди: Расулуллоҳ ﷺ шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: ‹Энди ифтор қилмасалар керак›, дер эдик; ва шу қадар ифтор қилар эдиларки, биз: ‹Энди рўза тутмасалар керак›, дер эдик», деди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ أَكْحَالِكُمُ الْإِثْمِدُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعَرَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Surmalaringizning eng yaxshisi ismiddir, u koʻz nurini ravshan qiladi va (kiprik) tukini oʻstiradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сурмаларингизнинг энг яхшиси исмиддир, у кўз нурини равшан қилади ва (киприк) тукини ўстиради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَلَقِيَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ تَزَوَّجْتَ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ تَزَوَّجْ ثُمَّ لَقِيَنِي بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ تَزَوَّجْتَ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ تَزَوَّجْ فَإِنَّ خَيْرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَكْثَرُهَا نِسَاءً

Said ibn Jubayr (rahimahulloh) aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) meni uchratib: «Uylandingmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Uylan», dedi. Soʻng shundan keyin meni yana uchratib: «Uylandingmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Uylan, chunki bu ummatning eng yaxshisi — ayollari koʻp boʻlganidir», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) мени учратиб: «Уйландингми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Уйлан», деди. Сўнг шундан кейин мени яна учратиб: «Уйландингми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Уйлан, чунки бу умматнинг энг яхшиси — аёллари кўп бўлганидир», деди.

حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرْسَلْتَ الْكَلْبَ فَأَكَلَ مِنْ الصَّيْدِ فَلَا تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِذَا أَرْسَلْتَهُ فَقَتَلَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى صَاحِبِهِقَالَ عَبْد اللَّهِ وَكَانَ فِي كِتَابِ أَبِي عَنْ إِبْرَاهِيمَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَضَرَبَ عَلَيْهِ أَبِي كَذَا قَالَ أَسْبَاطٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Itni (ov ustiga) qoʻyib yuborsang-u, u ovdan yesa, sen yema — chunki u faqat oʻzi uchun tutgan. Uni qoʻyib yuborsang va u (ovni) oʻldirib, yemasa, yeyaver — chunki u sohibi uchun tutgan», dedilar. Abdulloh aytdi: Otamning kitobida Ibrohimdan: «Men Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim», (degani) bor edi, otam esa uning ustidan chizib tashladi. Asbot shunday dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Итни (ов устига) қўйиб юборсанг-у, у овдан еса, сен ема — чунки у фақат ўзи учун тутган. Уни қўйиб юборсанг ва у (овни) ўлдириб, емаса, еявер — чунки у соҳиби учун тутган», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Отамнинг китобида Иброҳимдан: «Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим», (дегани) бор эди, отам эса унинг устидан чизиб ташлади. Асбот шундай деди.

حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنْ أَبِي جَنَابٍ الْكَلْبِيِّ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ثَلَاثٌ هُنَّ عَلَيَّ فَرَائِضُ وَهُنَّ لَكُمْ تَطَوُّعٌ الْوَتْرُ وَالنَّحْرُ وَصَلَاةُ الضُّحَى

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Uch (narsa) bor — ular menga farz, sizlarga esa nafldir: vitr, nahr (qurbonlik) va zuho namozi», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Уч (нарса) бор — улар менга фарз, сизларга эса нафлдир: витр, наҳр (қурбонлик) ва зуҳо намози», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ قَالَ سَمِعْتُ الْأَعْمَشَ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفَاضَ مِنْ مُزْدَلِفَةَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ quyosh chiqmasdan oldin Muzdalifadan qaytib joʻnadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қуёш чиқмасдан олдин Муздалифадан қайтиб жўнадилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى أَوْ خَامِسَةٍ تَبْقَى أَوْ سَابِعَةٍ تَبْقَى

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Uni (Qadr kechasini) oxirgi oʻn kunlikda — toʻqqiz qolganida, yoki besh qolganida, yoki yetti qolganida izlanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни (Қадр кечасини) охирги ўн кунликда — тўққиз қолганида, ёки беш қолганида, ёки етти қолганида изланглар», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَا قَاتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَوْمًا حَتَّى يَدْعُوَهُمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ hech bir qavm bilan, ularni (Islomga) daʼvat qilmagunlaricha, jang qilmadilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ҳеч бир қавм билан, уларни (Исломга) даъват қилмагунларича, жанг қилмадилар».

حَدَّثَنَا حَفْصٌ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُ بَنَاتَهُ وَنِسَاءَهُ أَنْ يَخْرُجْنَ فِي الْعِيدَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ qizlarini va ayollarini ikki iydda (namozgohga) chiqishga buyurar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ қизларини ва аёлларини икки ийдда (намозгоҳга) чиқишга буюрар эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْأَرْقَمِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ ثُمَّ وَجَدَ خِفَّةً فَخَرَجَ فَلَمَّا أَحَسَّ بِهِ أَبُو بَكْرٍ أَرَادَ أَنْ يَنْكُصَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ يَسَارِهِ وَاسْتَفْتَحَ مِنْ الْآيَةِ الَّتِي انْتَهَى إِلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ kasal boʻlganlarida, Abu Bakrga odamlarga imomlik qilib namoz oʻqishni buyurdilar. Soʻng oʻzlarini yengil his qilib chiqdilar. Abu Bakr u zotni sezgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, Nabiy ﷺ esa unga (joyida turishga) ishora qildilar va Abu Bakrning yon tomoniga, chap yoniga oʻtirdilar hamda Abu Bakr yetib toʻxtagan oyatdan (qiroatni) boshladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлганларида, Абу Бакрга одамларга имомлик қилиб намоз ўқишни буюрдилар. Сўнг ўзларини енгил ҳис қилиб чиқдилар. Абу Бакр у зотни сезгач, орқага чекинмоқчи бўлди, Набий ﷺ эса унга (жойида туришга) ишора қилдилар ва Абу Бакрнинг ён томонига, чап ёнига ўтирдилар ҳамда Абу Бакр етиб тўхтаган оятдан (қироатни) бошладилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَمَى الْجَمْرَةَ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ يَوْمَ النَّحْرِ رَاكِبًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ nahr kuni jamraga — Jamratul Aqabaga — ulov ustida turib tosh otdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ наҳр куни жамрага — Жамратул Ақабага — улов устида туриб тош отдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَا تَعِبْ عَلَى مَنْ صَامَ فِي السَّفَرِ وَلَا عَلَى مَنْ أَفْطَرَ قَدْ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ وَأَفْطَرَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «(Safarda) roʻza tutgan kishini ham, iftor qilgan kishini ham ayblama. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ safarda roʻza ham tutdilar, iftor ham qildilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «(Сафарда) рўза тутган кишини ҳам, ифтор қилган кишини ҳам айблама. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ сафарда рўза ҳам тутдилар, ифтор ҳам қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ أَوْ غَيْرِهِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى قَرْيَةٍ عَلَى رَأْسِ أَرْبَعَةِ فَرَاسِخَ أَوْ قَالَ فَرْسَخَيْنِ يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَأَمَرَ مَنْ أَكَلَ أَنْ لَا يَأْكُلَ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ وَمَنْ لَمْ يَأْكُلْ أَنْ يُتِمَّ صَوْمَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Ashuro kuni toʻrt farsax — yoki: ikki farsax — naridagi bir qishloqqa (odam) yubordilar va yegan kishiga kunning qolgan (qismi)da yemaslikni, yemagan kishiga esa roʻzasini toʻldirishni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Ашуро куни тўрт фарсах — ёки: икки фарсах — наридаги бир қишлоққа (одам) юбордилар ва еган кишига куннинг қолган (қисми)да емасликни, емаган кишига эса рўзасини тўлдиришни буюрдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا جَاءَ مُسْلِمًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَاءَتْ امْرَأَتُهُ مُسْلِمَةً بَعْدَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا أَسْلَمَتْ مَعِي فَرَدَّهَا عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Rasululloh ﷺ zamonida musulmon boʻlib keldi, soʻngra undan keyin xotini musulmon boʻlib keldi. Shunda u: «Yo Rasululloh, u men bilan birga islom qabul qilgan edi», dedi. Bas, u zot (xotinni) unga qaytarib berdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Расулуллоҳ ﷺ замонида мусулмон бўлиб келди, сўнгра ундан кейин хотини мусулмон бўлиб келди. Шунда у: «Ё Расулуллоҳ, у мен билан бирга ислом қабул қилган эди», деди. Бас, у зот (хотинни) унга қайтариб бердилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي جَهْضَمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِسْبَاغِ الْوُضُوءِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni tahoratni mukammal qilishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни таҳоратни мукаммал қилишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَسَلَمَةَ بْنِ وَهْرَامٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى بِسَاطٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ gilam ustida namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ гилам устида намоз ўқидилар.

حَدَّثَنِي وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ قَالَقُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ أَشَهِدْتَ الْعِيدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ وَلَوْلَا مَكَانِي مِنْهُ مَا شَهِدْتُهُ لِصِغَرِي قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى عِنْدَ دَارِ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَطَبَ لَمْ يَذْكُرْ أَذَانًا وَلَا إِقَامَةً

Abdurahmon ibn Obis aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Rasululloh ﷺ bilan birga iyd (namozi)da hozir boʻlganmisan?» dedim. U: «Ha. Agar u zotning huzurlarida menga (boʻlgan yaqinlik) oʻrnim boʻlmaganida, yoshim kichikligi sababli unda hozir boʻlmas edim», dedi. (Soʻng) u aytdi: Rasululloh ﷺ chiqib, Kasir ibn as-Salt uyi yonida ikki rakaat namoz oʻqidilar, soʻng xutba qildilar. U azon ham, iqomat ham (boʻlganini) zikr qilmadi.Абдураҳмон ибн Обис айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ийд (намози)да ҳозир бўлганмисан?» дедим. У: «Ҳа. Агар у зотнинг ҳузурларида менга (бўлган яқинлик) ўрним бўлмаганида, ёшим кичиклиги сабабли унда ҳозир бўлмас эдим», деди. (Сўнг) у айтди: Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, Касир ибн ас-Салт уйи ёнида икки ракаат намоз ўқидилар, сўнг хутба қилдилар. У азон ҳам, иқомат ҳам (бўлганини) зикр қилмади.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ بْنِ صُخَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْخَوْفِ بِذِي قَرَدٍ أَرْضٍ مِنْ أَرْضِ بَنِي سُلَيْمٍ فَصَفَّ النَّاسُ خَلْفَهُ صَفَّيْنِ صَفٌّ مُوَازِي الْعَدُوِّ وَصَفٌّ خَلْفَهُ فَصَلَّى بِالصَّفِّ الَّذِي يَلِيهِ رَكْعَةً ثُمَّ نَكَصَ هَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَى

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Banu Sulaym yerlaridan boʻlgan Zu Qarad (degan joy)da xavf namozini oʻqidilar. Odamlar u zotning ortlarida ikki saf boʻlib turishdi: bir saf dushmanga roʻbaroʻ, bir saf esa u zotning ortlarida. U zot oʻzlariga yaqin saf bilan bir rakaat oʻqidilar, soʻng bular ularning safiga, ular esa bularning safiga oʻtdilar va u zot ular bilan yana bir rakaat oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бану Сулайм ерларидан бўлган Зу Қарад (деган жой)да хавф намозини ўқидилар. Одамлар у зотнинг ортларида икки саф бўлиб туришди: бир саф душманга рўбарў, бир саф эса у зотнинг ортларида. У зот ўзларига яқин саф билан бир ракаат ўқидилар, сўнг булар уларнинг сафига, улар эса буларнинг сафига ўтдилар ва у зот улар билан яна бир ракаат ўқидилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ قَالَ سَأَلْتُ طَاوُسًا عَنْ السُّبْحَةِ فِي السَّفَرِ قَالَ وَكَانَ الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ يَنَّاقٍ جَالِسًا فَقَالَ الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ وَطَاوُسٌ يَسْمَعُ حَدَّثَنَا طَاوُسٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَفَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ فَكَمَا تُصَلِّي فِي الْحَضَرِ قَبْلَهَا وَبَعْدَهَا فَصَلِّ فِي السَّفَرِ قَبْلَهَا وَبَعْدَهَا قَالَ وَكِيعٌ مَرَّةً وَصَلِّهَا فِي السَّفَرِ

Tovus (rahimahulloh) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ muqimlikdagi namoz bilan safardagi namozni farz qildilar. Bas, muqimlikda undan oldin va undan keyin qanday oʻqisang, safarda ham undan oldin va undan keyin shunday oʻqi. Vakiʼ bir marta: «Va uni safarda oʻqi», dedi.Товус (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ муқимликдаги намоз билан сафардаги намозни фарз қилдилар. Бас, муқимликда ундан олдин ва ундан кейин қандай ўқисанг, сафарда ҳам ундан олдин ва ундан кейин шундай ўқи. Вакиъ бир марта: «Ва уни сафарда ўқи», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ بِرَكْعَتَيْ الضُّحَى وَبِالْوَتْرِ وَلَمْ يُكْتَبْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga zuhoning ikki rakaati va vitr buyurildi, (ammo) u farz qilinmadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга зуҳонинг икки ракаати ва витр буюрилди, (аммо) у фарз қилинмади», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا قَرَأَ {سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى} قَالَ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ {Eng Oliy boʻlmish Robbingning nomini poklab yod et} (oyatini) oʻqiganlarida: «Subhona Robbiyal aʼla (Eng Oliy boʻlmish Robbim pokdir)», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ {Энг Олий бўлмиш Роббингнинг номини поклаб ёд эт} (оятини) ўқиганларида: «Субҳона Роббиял аъла (Энг Олий бўлмиш Роббим покдир)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ وَهْرَامٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِوَادِي عُسْفَانَ حِينَ حَجَّ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَيُّ وَادٍ هَذَا قَالَ وَادِي عُسْفَانَ قَالَ لَقَدْ مَرَّ بِهِ هُودٌ وَصَالِحٌ عَلَى بَكَرَاتٍ حُمْرٍ خُطُمُهَا اللِّيفُ أُزُرُهُمْ الْعَبَاءُ وَأَرْدِيَتُهُمْ النِّمَارُ يُلَبُّونَ يَحُجُّونَ الْبَيْتَ الْعَتِيقَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ haj qilganlarida Usfon vodiysidan oʻtayotib: «Ey Abu Bakr, bu qaysi vodiy?» dedilar. U: «Usfon vodiysi», dedi. U zot: «Bu (vodiy)dan Hud va Solih — jilovlari xurmo tolasidan boʻlgan qizil yosh tuyalar ustida, izorlari abo, ridolari nimor (yoʻl-yoʻl chopon) holida, talbiya aytib, Baytul Atiqni haj qilib oʻtganlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилганларида Усфон водийсидан ўтаётиб: «Эй Абу Бакр, бу қайси водий?» дедилар. У: «Усфон водийси», деди. У зот: «Бу (водий)дан Ҳуд ва Солиҳ — жиловлари хурмо толасидан бўлган қизил ёш туялар устида, изорлари або, ридолари нимор (йўл-йўл чопон) ҳолида, талбия айтиб, Байтул Атиқни ҳаж қилиб ўтганлар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُنْبَذُ لَهُ لَيْلَةَ الْخَمِيسِ فَيَشْرَبُهُ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَيَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ وَأُرَاهُ قَالَ وَيَوْمَ السَّبْتِ فَإِذَا كَانَ عِنْدَ الْعَصْرِ فَإِنْ بَقِيَ مِنْهُ شَيْءٌ سَقَاهُ الْخَدَمَ أَوْ أَمَرَ بِهِ فَأُهْرِيقَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uchun payshanba kechasi nabiz tayyorlanar, u zot uni payshanba kuni va juma kuni ichar edilar — (rovi) aytdi: shanba kuni ham, degan boʻlsalar kerak. Asr paytiga kelganda, agar undan biror narsa qolsa, uni xizmatkorlarga ichirar yoki buyurar edilar, bas, u toʻkib tashlanar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ учун пайшанба кечаси набиз тайёрланар, у зот уни пайшанба куни ва жума куни ичар эдилар — (рови) айтди: шанба куни ҳам, деган бўлсалар керак. Аср пайтига келганда, агар ундан бирор нарса қолса, уни хизматкорларга ичирар ёки буюрар эдилар, бас, у тўкиб ташланар эди.