حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّهُ تَزَوَّجَ ابْنَةً لأَبِي إِهَابِ بْنِ عَزِيزٍ، فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُ عُقْبَةَ وَالَّتِي تَزَوَّجَ بِهَا. فَقَالَ لَهَا عُقْبَةُ مَا أَعْلَمُ أَنَّكِ أَرْضَعْتِنِي وَلاَ أَخْبَرْتِنِي. فَرَكِبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ فَسَأَلَهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ وَقَدْ قِيلَ ". فَفَارَقَهَا عُقْبَةُ، وَنَكَحَتْ زَوْجًا غَيْرَهُ.
Abdulloh ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilinadi: Uqba ibn al-Horis Abu Ihob ibn Aziz ning qiziga uylangan edi. Soʻng bir ayol kelib: «Men Uqbani ham, u uylangan ayolni ham (oʻz) koʻkragimdan emizganman», — dedi. Uqba unga: «Men seni meni emizganingni bilmas edim, sen ham menga aytmagansan», — dedi. Soʻng u Madinaga Rasululloh ﷺ ni koʻrish uchun (ulov)ga minib borib, bu haqda soʻradi. Rasululloh ﷺ: «(Bu ayol seni emizgan ekan, deb) aytilgandan keyin, uni qanday (xotinlikda) saqlaysan?» — dedilar. Shunda Uqba undan ajrashdi va u (ayol) boshqa kishiga turmushga chiqdi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайкадан ривоят қилинади: Уқба ибн ал-Ҳорис Абу Иҳоб ибн Азиз нинг қизига уйланган эди. Сўнг бир аёл келиб: «Мен Уқбани ҳам, у уйланган аёлни ҳам (ўз) кўкрагимдан эмизганман», — деди. Уқба унга: «Мен сени мени эмизганингни билмас эдим, сен ҳам менга айтмагансан», — деди. Сўнг у Мадинага Расулуллоҳ ﷺ ни кўриш учун (улов)га миниб бориб, бу ҳақда сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «(Бу аёл сени эмизган экан, деб) айтилгандан кейин, уни қандай (хотинликда) сақлайсан?» — дедилар. Шунда Уқба ундан ажрашди ва у (аёл) бошқа кишига турмушга чиқди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ لاَ تَسْمَعُ شَيْئًا لاَ تَعْرِفُهُ إِلاَّ رَاجَعَتْ فِيهِ حَتَّى تَعْرِفَهُ، وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حُوسِبَ عُذِّبَ ". قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ أَوَ لَيْسَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="84" aya_start="8" aya_end="8"]{فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا} قَالَتْ فَقَالَ " إِنَّمَا ذَلِكَ الْعَرْضُ، وَلَكِنْ مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ يَهْلِكْ ".
Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilinadi: Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) tushunmagan biror narsani eshitsa, toʻliq anglagunicha qayta soʻrar edi. Oisha aytdi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ: «Kim (Qiyomatda amali haqida) hisob-kitobga tutilsa, albatta azoblanadi», — dedilar. Men: «Axir Alloh: ‹U yengil hisob bilan hisob qilinadi› (Inshiqoq, 8) — demaganmi?» — dedim. U zot: «Bu — faqat (amallarning) koʻrsatilishidir; ammo kim hisobda surishtiruvga tutilsa, albatta halok boʻladi», — dedilar.Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилинади: Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) тушунмаган бирор нарсани эшица, тўлиқ англагунича қайта сўрар эди. Оиша айтди: Бир куни Пайғамбар ﷺ: «Ким (Қиёматда амали ҳақида) ҳисоб-китобга тутилса, албатта азобланади», — дедилар. Мен: «Ахир Аллоҳ: ‹У енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади› (Иншиқоқ, 8) — демаганми?» — дедим. У зот: «Бу — фақат (амалларнинг) кўрсатилишидир; аммо ким ҳисобда суриштирувга тутилса, албатта ҳалок бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَتَبْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَكَتَبَ إِلَىَّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ.
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbosga bir maktub yozdim va u menga — Paygʻambar ﷺ: ‹Javobgar (raqib) qasam ichsin›, — deb hukm qilgan, deb — yozdi.Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббосга бир мактуб ёздим ва у менга — Пайғамбар ﷺ: ‹Жавобгар (рақиб) қасам ичсин›, — деб ҳукм қилган, деб — ёзди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَتَبَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِالْيَمِينِ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ.
Ibn Abu Mulayka (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos — Paygʻambar ﷺ javobgar (raqib)ning qasami asosida hukm qilgan, deb — yozdi.Ибн Абу Мулайка (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос — Пайғамбар ﷺ жавобгар (рақиб)нинг қасами асосида ҳукм қилган, деб — ёзди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، وَحُمَيْدُ بْنُ الأَسْوَدِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ لاِبْنِ جَعْفَرٍ ـ رضى الله عنهم أَتَذْكُرُ إِذْ تَلَقَّيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَأَنْتَ وَابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ، فَحَمَلَنَا وَتَرَكَكَ.
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Zubayr Ibn Jaʼfarga: «Men, sen va Ibn Abbos Allohning Rasuli ﷺ ni kutib olishga chiqqanimiz esingdami?» — dedi. Ibn Jaʼfar ‹ha› deb javob berdi. Ibn Zubayr qoʻshdi: «Va Allohning Rasuli ﷺ bizni (yaʼni meni va Ibn Abbosni) oʻzi bilan birga (ulovga) mingashtirdi va seni qoldirdi».Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Зубайр Ибн Жаъфарга: «Мен, сен ва Ибн Аббос Аллоҳнинг Расули ﷺ ни кутиб олишга чиққанимиз эсингдами?» — деди. Ибн Жаъфар ‹ҳа› деб жавоб берди. Ибн Зубайр қўшди: «Ва Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни (яъни мени ва Ибн Аббосни) ўзи билан бирга (уловга) мингаштирди ва сени қолдирди».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي، وَفِي نَوْبَتِي، وَبَيْنَ سَحْرِي وَنَحْرِي، وَجَمَعَ اللَّهُ بَيْنَ رِيقِي وَرِيقِهِ. قَالَتْ دَخَلَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بِسِوَاكٍ، فَضَعُفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ، فَأَخَذْتُهُ فَمَضَغْتُهُ ثُمَّ سَنَنْتُهُ بِهِ.
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh) (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha: «Paygʻambar ﷺ mening navbat kunimda mening uyimda — koʻkragimga, boʻynimga yaqin (joyga) suyangan holatda — vafot etdi va Alloh mening tupugimni uning tupugi bilan aralashtirdi», — dedi. Oisha qoʻshdi: «Abdurrahmon bir misvok bilan keldi va Paygʻambar ﷺ uni ishlatishga (juda) holsiz edi; bas, men uni olib, chaynadim, soʻng (unga berdim va) u u bilan tishlarini tozaladi».Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ) (Оишадан) ривоят қилади: Оиша: «Пайғамбар ﷺ менинг навбат кунимда менинг уйимда — кўкрагимга, бўйнимга яқин (жойга) суянган ҳолатда — вафот этди ва Аллоҳ менинг тупугимни унинг тупуги билан аралаштирди», — деди. Оиша қўшди: «Абдурраҳмон бир мисвок билан келди ва Пайғамбар ﷺ уни ишлатишга (жуда) ҳолсиз эди; бас, мен уни олиб, чайнадим, сўнг (унга бердим ва) у у билан тишларини тозалади».
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَتَبَ أَهْلُ الْكُوفَةِ إِلَى ابْنِ الزُّبَيْرِ فِي الْجَدِّ. فَقَالَ أَمَّا الَّذِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُهُ ". أَنْزَلَهُ أَبًا يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ.
Kufa ahli Ibn Zubayrga (meros taqsimida) bobo haqida yozishdi. Shunda u: «Rasululloh ﷺ: ‹Agar men bu ummatdan bir xalil tutadigan boʻlsam, albatta uni tutardim› deb aytgan kishini — yaʼni Abu Bakrni — u zot ota (oʻrnida) qoʻyganlar», dedi.Куфа аҳли Ибн Зубайрга (мерос тақсимида) бобо ҳақида ёзишди. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар мен бу умматдан бир халил тутадиган бўлсам, албатта уни тутардим› деб айтган кишини — яъни Абу Бакрни — у зот ота (ўрнида) қўйганлар», деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ أَوْتَرَ مُعَاوِيَةُ بَعْدَ الْعِشَاءِ بِرَكْعَةٍ وَعِنْدَهُ مَوْلًى لاِبْنِ عَبَّاسٍ، فَأَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ دَعْهُ، فَإِنَّهُ صَحِبَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Muoviya xufton (namozi)dan keyin bir rakat vitr oʻqidi, uning yonida Ibn Abbosning bir quli (xizmatkori) bor edi. U Ibn Abbosning oldiga kelib (buni aytdi). Shunda (Ibn Abbos): «Uni qoʻy, chunki u Rasululloh ﷺga hamrohlik qilgan», dedi.Муовия хуфтон (намози)дан кейин бир ракат витр ўқиди, унинг ёнида Ибн Аббоснинг бир қули (хизматкори) бор эди. У Ибн Аббоснинг олдига келиб (буни айтди). Шунда (Ибн Аббос): «Уни қўй, чунки у Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳлик қилган», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ هَلْ لَكَ فِي أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ مُعَاوِيَةَ، فَإِنَّهُ مَا أَوْتَرَ إِلاَّ بِوَاحِدَةٍ. قَالَ إِنَّهُ فَقِيهٌ.
Ibn Abbosga: «Moʻminlar amiri Muoviya haqida (nima deysan)? U faqat bitta (rakat) vitr oʻqidi (xolos)», deyildi. U: «Albatta u faqihdir (din olimidir)», dedi.Ибн Аббосга: «Мўминлар амири Муовия ҳақида (нима дейсан)? У фақат битта (ракат) витр ўқиди (холос)», дейилди. У: «Албатта у фақиҳдир (дин олимидир)», деди.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُ، قَدِمَ رَكْبٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَمِّرِ الْقَعْقَاعَ بْنَ مَعْبَدِ بْنِ زُرَارَةَ. قَالَ عُمَرُ بَلْ أَمِّرِ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا أَرَدْتَ إِلاَّ خِلاَفِي. قَالَ عُمَرُ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ. فَتَمَارَيَا حَتَّى ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فَنَزَلَ فِي ذَلِكَ [quran sura="49" aya_start="1" aya_end="1"]{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُقَدِّمُوا} حَتَّى انْقَضَتْ.
(Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Bani Tamimdan bir karvon Paygʻambar ﷺning oldiga keldi. Abu Bakr: «Qaʼqoʼ ibn Maʼbad ibn Zurorani amir qil», dedi. Umar: «Yoʻq, Aqraʼ ibn Hobisni amir qil», dedi. Abu Bakr: «Sen faqat menga xilof (qarshi ish) qilishni iroda qilding», dedi. Umar: «Men senga xilof qilishni iroda qilmadim», dedi. Ikkovi tortishdi, to ovozlari koʻtarildi. Shunda bu haqida: «Ey iymon keltirganlar! (Alloh va Rasuli) oldida (oldinga) oʻtmanglar...» (Hujurot surasi, 1) (oyati) — tamom boʻ lguncha — nozil boʻ ldi.(Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Бани Тамимдан бир карвон Пайғамбар ﷺнинг олдига келди. Абу Бакр: «Қаъқў ибн Маъбад ибн Зурорани амир қил», деди. Умар: «Йўқ, Ақраъ ибн Ҳобисни амир қил», деди. Абу Бакр: «Сен фақат менга хилоф (қарши иш) қилишни ирода қилдинг», деди. Умар: «Мен сенга хилоф қилишни ирода қилмадим», деди. Иккови тортишди, то овозлари кўтарилди. Шунда бу ҳақида: «Эй иймон келтирганлар! (Аллоҳ ва Расули) олдида (олдинга) ўтманглар...» (Ҳужурот сураси, 1) (ояти) — тамом бў лгунча — нозил бў лди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ [quran sura="12" aya_start="110" aya_end="110"]{حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا} خَفِيفَةً، ذَهَبَ بِهَا هُنَاكَ، وَتَلاَ [quran sura="2" aya_start="214" aya_end="214"]{حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلاَ إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ} فَلَقِيتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَذَكَرْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَعَاذَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا وَعَدَ اللَّهُ رَسُولَهُ مِنْ شَىْءٍ قَطُّ إِلاَّ عَلِمَ أَنَّهُ كَائِنٌ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ، وَلَكِنْ لَمْ يَزَلِ الْبَلاَءُ بِالرُّسُلِ حَتَّى خَافُوا أَنْ يَكُونَ مَنْ مَعَهُمْ يُكَذِّبُونَهُمْ، فَكَانَتْ تَقْرَؤُهَا [quran sura="12" aya_start="110" aya_end="110"]{وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِّبُوا} مُثَقَّلَةً.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): ‹...to rasullar (najotdan) noumid boʻ lib, oʻzlari yolgʻonga chiqarildik deb oʻylaganlarida (kuzibu — yengil)› (Yusuf surasi, 110) (deb yengil oʻqidi) va: «U (umidsizlik) — oʻsha tomonga (kufrga) ketdi», dedi va: ‹...to rasul va u bilan iymon keltirganlar: ‹Allohning nusrati qachon?› deganlarida (keldi); ogoh boʻ linglar, albatta Allohning nusrati yaqindir› (Baqara surasi, 214) (oyatini) tilovat qildi. Men Urva ibn Zubayrni uchratib, unga buni zikr qildim. U: «Oisha: ‹Allohga panoh! Allohga qasamki, Alloh oʻz Rasuliga biror narsani vaʼda qilgan boʻ lsa, u zot — vafot etishidan oldin — uning roʻy berishini albatta bilgan edilar; lekin rasullarga — oʻ zlari bilan boʻ lganlar (ergashganlar) ularni yolgʻonga chiqaradigan boʻ lishidan qoʻrqquncha — balo (sinov) davom etaverdi› dedi va u (Oisha) buni ‹...va (ummatlari ularni) yolgʻonga chiqardi deb (rasullar) aniq bilganlarida (kuzzibu — ogʻir)› (Yusuf surasi, 110) deb ogʻir (shaddali) oʻqirdi», dedi.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): ‹...то расуллар (нажотдан) ноумид бў либ, ўзлари ёлғонга чиқарилдик деб ўйлаганларида (кузибу — енгил)› (Юсуф сураси, 110) (деб енгил ўқиди) ва: «У (умидсизлик) — ўша томонга (куфрга) кетди», деди ва: ‹...то расул ва у билан иймон келтирганлар: ‹Аллоҳнинг нусрати қачон?› деганларида (келди); огоҳ бў линглар, албатта Аллоҳнинг нусрати яқиндир› (Бақара сураси, 214) (оятини) тиловат қилди. Мен Урва ибн Зубайрни учратиб, унга буни зикр қилдим. У: «Оиша: ‹Аллоҳга паноҳ! Аллоҳга қасамки, Аллоҳ ўз Расулига бирор нарсани ваъда қилган бў лса, у зот — вафот этишидан олдин — унинг рўй беришини албатта билган эдилар; лекин расулларга — ў злари билан бў лганлар (эргашганлар) уларни ёлғонга чиқарадиган бў лишидан қўрққунча — бало (синов) давом этаверди› деди ва у (Оиша) буни ‹...ва (умматлари уларни) ёлғонга чиқарди деб (расуллар) аниқ билганларида (куззибу — оғир)› (Юсуф сураси, 110) деб оғир (шаддали) ўқирди», деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ امْرَأَتَيْنِ، كَانَتَا تَخْرِزَانِ فِي بَيْتٍ ـ أَوْ فِي الْحُجْرَةِ ـ فَخَرَجَتْ إِحْدَاهُمَا وَقَدْ أُنْفِذَ بِإِشْفًى فِي كَفِّهَا، فَادَّعَتْ عَلَى الأُخْرَى، فَرُفِعَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ لَذَهَبَ دِمَاءُ قَوْمٍ وَأَمْوَالُهُمْ ". ذَكِّرُوهَا بِاللَّهِ وَاقْرَءُوا عَلَيْهَا [quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ}. فَذَكَّرُوهَا فَاعْتَرَفَتْ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْيَمِينُ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ ".
(Ibn Abu Mulayka rivoyat qildi)ki, ikki ayol bir uyda — yoki hujrada — (charm) tikar edi. Ulardan biri — kaftiga bigiz (ishfo) sanchilgan holda — chiqib, (buni) ikkinchisining ustiga daʼvo qildi. (Ish) Ibn Abbosga koʻ tarildi. Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺ: ‹Agar odamlarga (faqat) daʼvolari bilan (hukm) berilsa, (baʼzi) qavmlarning qonlari va mollari (nohaq) ketgan boʻ lardi› dedilar. Unga (daʼvogarga emas, ayblanuvchiga) Allohni eslating va unga: ‹Albatta Allohning ahdini (oz bahoga sotadiganlar...)› (Al-Imron surasi, 77) (oyatini) oʻqib bering», dedi. Shunda unga (Allohni) eslatdilar, u (gunohini) eʼtirof qildi. Ibn Abbos: «Paygʻambar ﷺ: ‹Qasam — ayblanuvchi (muddaa alayh) zimmasidadir› dedilar», dedi.(Ибн Абу Мулайка ривоят қилди)ки, икки аёл бир уйда — ёки ҳужрада — (чарм) тикар эди. Улардан бири — кафтига бигиз (ишфо) санчилган ҳолда — чиқиб, (буни) иккинчисининг устига даъво қилди. (Иш) Ибн Аббосга кў тарилди. Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар одамларга (фақат) даъволари билан (ҳукм) берилса, (баъзи) қавмларнинг қонлари ва моллари (ноҳақ) кетган бў ларди› дедилар. Унга (даъвогарга эмас, айбланувчига) Аллоҳни эслатинг ва унга: ‹Албатта Аллоҳнинг аҳдини (оз баҳога сотадиганлар...)› (Ал-Имрон сураси, 77) (оятини) ўқиб беринг», деди. Шунда унга (Аллоҳни) эслатдилар, у (гуноҳини) эътироф қилди. Ибн Аббос: «Пайғамбар ﷺ: ‹Қасам — айбланувчи (муддаа алайҳ) зиммасидадир› дедилар», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، تَلاَ [quran sura="4" aya_start="98" aya_end="98"]{ِلاَّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ} قَالَ كُنْتُ أَنَا وَأُمِّي مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ. وَيُذْكَرُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ {حَصِرَتْ} ضَاقَتْ {تَلْوُوا} أَلْسِنَتَكُمْ بِالشَّهَادَةِ. وَقَالَ غَيْرُهُ الْمُرَاغَمُ الْمُهَاجَرُ. رَاغَمْتُ هَاجَرْتُ قَوْمِي. {مَوْقُوتًا} مُوَقَّتًا وَقْتَهُ عَلَيْهِمْ.
(Ibn Abu Mulayka rivoyat qildi)ki, Ibn Abbos: ‹Faqat erkaklar, ayollar va bolalardan boʻ lgan ojizlar (mustasno)› (Niso surasi, 98) (oyatini) tilovat qildi va: «Men va onam — Alloh uzrli (deb) qabul qilgan (kishilar)dan edik», dedi. Ibn Abbosdan (rivoyatda yana): ‹hasirat› — toraydi (degani); ‹talvuu (alsinatakum)› — guvohlikda tillaringizni (egib, oʻzgartirib aytasiz) (degani) zikr qilinadi. Boshqa (rovi): ‹murogʻam› — hijrat (joyi) (degani); ‹rogʻamtu› — qavmimdan hijrat qildim (degani), dedi. ‹mavquta› — vaqtlangan, (Alloh) uning vaqtini ularga (belgilab qoʻ ygan) (degani).(Ибн Абу Мулайка ривоят қилди)ки, Ибн Аббос: ‹Фақат эркаклар, аёллар ва болалардан бў лган ожизлар (мустасно)› (Нисо сураси, 98) (оятини) тиловат қилди ва: «Мен ва онам — Аллоҳ узрли (деб) қабул қилган (кишилар)дан эдик», деди. Ибн Аббосдан (ривоятда яна): ‹ҳасират› — торайди (дегани); ‹талвуу (алсинатакум)› — гувоҳликда тилларингизни (эгиб, ўзгартириб айтасиз) (дегани) зикр қилинади. Бошқа (рови): ‹муроғам› — ҳижрат (жойи) (дегани); ‹роғамту› — қавмимдан ҳижрат қилдим (дегани), деди. ‹мавқута› — вақтланган, (Аллоҳ) унинг вақтини уларга (белгилаб қў йган) (дегани).
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ حِينَ وَقَعَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ ابْنِ الزُّبَيْرِ قُلْتُ أَبُوهُ الزُّبَيْرُ، وَأُمُّهُ أَسْمَاءُ، وَخَالَتُهُ عَائِشَةُ، وَجَدُّهُ أَبُو بَكْرٍ، وَجَدَّتُهُ صَفِيَّةُ. فَقُلْتُ لِسُفْيَانَ إِسْنَادُهُ. فَقَالَ حَدَّثَنَا، فَشَغَلَهُ إِنْسَانٌ وَلَمْ يَقُلِ ابْنُ جُرَيْجٍ.
(Ibn Abu Mulayka rivoyat qildi)ki, Ibn Abbos — oʻ ziga va Ibn Zubayrga (oʻ rtasida nizo) tushganida: «Uning otasi — Zubayr, onasi — Asmo, xolasi — Oisha, bobosi — Abu Bakr, buvisi — Safiyya (edi-yu, qanday past sanay)?» dedi. (Rovi:) Men Sufyonga: «Uning isnodi (nima)?» dedim. U: «Bizga soʻzlab berdi» dedi, soʻng uni bir kishi mashgʻ ul qildi va Ibn Jurayjni (isnodda) aytmadi.(Ибн Абу Мулайка ривоят қилди)ки, Ибн Аббос — ў зига ва Ибн Зубайрга (ў ртасида низо) тушганида: «Унинг отаси — Зубайр, онаси — Асмо, холаси — Оиша, бобоси — Абу Бакр, бувиси — Сафийя (эди-ю, қандай паст санай)?» деди. (Рови:) Мен Суфёнга: «Унинг исноди (нима)?» дедим. У: «Бизга сўзлаб берди» деди, сўнг уни бир киши машғ ул қилди ва Ибн Журайжни (иснодда) айтмади.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَكَانَ بَيْنَهُمَا شَىْءٌ فَغَدَوْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَتُرِيدُ أَنْ تُقَاتِلَ ابْنَ الزُّبَيْرِ، فَتُحِلُّ حَرَمَ اللَّهِ. فَقَالَ مَعَاذَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ ابْنَ الزُّبَيْرِ وَبَنِي أُمَيَّةَ مُحِلِّينَ، وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُحِلُّهُ أَبَدًا. قَالَ قَالَ النَّاسُ بَايِعْ لاِبْنِ الزُّبَيْرِ. فَقُلْتُ وَأَيْنَ بِهَذَا الأَمْرِ عَنْهُ أَمَّا أَبُوهُ فَحَوَارِيُّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، يُرِيدُ الزُّبَيْرَ، وَأَمَّا جَدُّهُ فَصَاحِبُ الْغَارِ، يُرِيدُ أَبَا بَكْرٍ، وَأُمُّهُ فَذَاتُ النِّطَاقِ، يُرِيدُ أَسْمَاءَ، وَأَمَّا خَالَتُهُ فَأُمُّ الْمُؤْمِنِينَ، يُرِيدُ عَائِشَةَ، وَأَمَّا عَمَّتُهُ فَزَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، يُرِيدُ خَدِيجَةَ، وَأَمَّا عَمَّةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَدَّتُهُ، يُرِيدُ صَفِيَّةَ، ثُمَّ عَفِيفٌ فِي الإِسْلاَمِ، قَارِئٌ لِلْقُرْآنِ. وَاللَّهِ إِنْ وَصَلُونِي وَصَلُونِي مِنْ قَرِيبٍ، وَإِنْ رَبُّونِي رَبَّنِي أَكْفَاءٌ كِرَامٌ، فَآثَرَ التُّوَيْتَاتِ وَالأُسَامَاتِ وَالْحُمَيْدَاتِ، يُرِيدُ أَبْطُنًا مِنْ بَنِي أَسَدٍ بَنِي تُوَيْتٍ وَبَنِي أُسَامَةَ وَبَنِي أَسَدٍ، إِنَّ ابْنَ أَبِي الْعَاصِ بَرَزَ يَمْشِي الْقُدَمِيَّةَ، يَعْنِي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ مَرْوَانَ، وَإِنَّهُ لَوَّى ذَنَبَهُ، يَعْنِي ابْنَ الزُّبَيْرِ.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Ular (Ibn Abbos bilan Ibn Zubayr) orasida (bir nizo) bor edi. Men Ibn Abbosning oldiga ertalab bordim va: «Ibn Zubayr bilan jang qilmoqchimisan, (shu bilan) Allohning Haramini halol qilasanmi?» dedim. U: «Allohga panoh; albatta Alloh Ibn Zubayr va Banu Umayyani (Haramni) halol qiluvchilar (deb) yozdi; men esa, Allohga qasamki, uni aslo halol qilmayman», dedi. (Ibn Abbos) aytdi: Odamlar: «Ibn Zubayrga bayʼat qil» dedi. Men: «Bu ish (xilofat) undan qaerga (uzoq)? Otasi — Paygʻambar ﷺning havoriysi (Zubayr); bobosi — gʻor sohibi (Abu Bakr); onasi — ‹Zotun-nitoqayn› (Asmo); xolasi — moʻminlar onasi (Oisha); ammasi — Paygʻambar ﷺning zavjasi (Xadija — yaʼni xola tomondan); Paygʻambar ﷺning ammasi (Safiyya) esa uning buvisidir; soʻng (oʻ zi) islomda iffatli, Qurʼon qorisi. Allohga qasamki, agar ular meni (oʻ zlariga) ulasa, yaqindan ulagan boʻ ladi; agar meni (boshqarib) tarbiyalasa, meni karim (sharafli) tengkurlar tarbiyalagan boʻ ladi», dedim. (Lekin) u — Tuvaytlar, Usomalar va Humaydlarni — yaʼni Banu Asaddan baʼzi xonadonlarni — afzal koʻ rdi. Ibn Abul-Os esa — yaʼni Abdulmalik ibn Marvon — oldinga chiqib, toʻ gʻ ri (dadil) yurdi; u (esa) — yaʼni Ibn Zubayr — dumini bukdi (chekindi).(Ибн Абу Мулайка айтди:) Улар (Ибн Аббос билан Ибн Зубайр) орасида (бир низо) бор эди. Мен Ибн Аббоснинг олдига эрталаб бордим ва: «Ибн Зубайр билан жанг қилмоқчимисан, (шу билан) Аллоҳнинг Ҳарамини ҳалол қиласанми?» дедим. У: «Аллоҳга паноҳ; албатта Аллоҳ Ибн Зубайр ва Бану Умайяни (Ҳарамни) ҳалол қилувчилар (деб) ёзди; мен эса, Аллоҳга қасамки, уни асло ҳалол қилмайман», деди. (Ибн Аббос) айтди: Одамлар: «Ибн Зубайрга байъат қил» деди. Мен: «Бу иш (хилофат) ундан қаэрга (узоқ)? Отаси — Пайғамбар ﷺнинг ҳаворийси (Зубайр); бобоси — ғор соҳиби (Абу Бакр); онаси — ‹Зотун-нитоқайн› (Асмо); холаси — мўминлар онаси (Оиша); аммаси — Пайғамбар ﷺнинг завжаси (Хадижа — яъни хола томондан); Пайғамбар ﷺнинг аммаси (Сафийя) эса унинг бувисидир; сўнг (ў зи) исломда иффатли, Қуръон қориси. Аллоҳга қасамки, агар улар мени (ў зларига) уласа, яқиндан улаган бў лади; агар мени (бошқариб) тарбияласа, мени карим (шарафли) тенгкурлар тарбиялаган бў лади», дедим. (Лекин) у — Тувайтлар, Усомалар ва Ҳумайдларни — яъни Бану Асаддан баъзи хонадонларни — афзал кў рди. Ибн Абул-Ос эса — яъни Абдулмалик ибн Марвон — олдинга чиқиб, тў ғ ри (дадил) юрди; у (эса) — яъни Ибн Зубайр — думини букди (чекинди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، دَخَلْنَا عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَلاَ تَعْجَبُونَ لاِبْنِ الزُّبَيْرِ قَامَ فِي أَمْرِهِ هَذَا فَقُلْتُ لأُحَاسِبَنَّ نَفْسِي لَهُ مَا حَاسَبْتُهَا لأَبِي بَكْرٍ وَلاَ لِعُمَرَ، وَلَهُمَا كَانَا أَوْلَى بِكُلِّ خَيْرٍ مِنْهُ، وَقُلْتُ ابْنُ عَمَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَابْنُ الزُّبَيْرِ، وَابْنُ أَبِي بَكْرٍ، وَابْنُ أَخِي خَدِيجَةَ، وَابْنُ أُخْتِ عَائِشَةَ فَإِذَا هُوَ يَتَعَلَّى عَنِّي وَلاَ يُرِيدُ ذَلِكَ فَقُلْتُ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنِّي أَعْرِضُ هَذَا مِنْ نَفْسِي، فَيَدَعُهُ، وَمَا أُرَاهُ يُرِيدُ خَيْرًا، وَإِنْ كَانَ لاَ بُدَّ لأَنْ يَرُبَّنِي بَنُو عَمِّي أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ يَرُبَّنِي غَيْرُهُمْ.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Biz Ibn Abbosning oldiga kirdik; u: «Ibn Zubayrdan ajablanmaysizmi — u oʻ zining bu ishida (xilofatda) qoim boʻ ldi (daʼvo qildi)?! Men: ‹Men oʻ zimni — uni Abu Bakr va Umar uchun hisoblamaganimdek — u (Ibn Zubayr) uchun hisoblab (qadrlab) koʻ raman; holbuki ular ikkovi har bir yaxshilikda undan haqliroq edilar›, dedim va: ‹U — Paygʻambar ﷺ ammasining oʻgʻ li, Zubayrning oʻgʻ li, Abu Bakrning (nabirasi-)oʻgʻ li, Xadijaning ukasining oʻgʻ li, Oishaning singlisining oʻgʻ li (edi-yu...)›, dedim. (Lekin) u mendan yuqori (kibrli) tutdi va buni (mening yaqinligimni) istamadi. Men: ‹Men oʻ zimning bu (yaqinligimni) unga taqdim qilaman, u esa uni tark etadi (qabul qilmaydi) deb oʻ ylamas edim; men uni yaxshilik istaydi deb ham koʻ rmayman; agar (kimnidir) menga boshliq (tarbiyachi) boʻ lishi muqarrar boʻ lsa, amakimning oʻgʻ illari menga boshliq boʻ lishi — boshqalar menga boshliq boʻ lishidan suyukliroqdir›, dedim», dedi.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Биз Ибн Аббоснинг олдига кирдик; у: «Ибн Зубайрдан ажабланмайсизми — у ў зининг бу ишида (хилофатда) қоим бў лди (даъво қилди)?! Мен: ‹Мен ў зимни — уни Абу Бакр ва Умар учун ҳисобламаганимдек — у (Ибн Зубайр) учун ҳисоблаб (қадрлаб) кў раман; ҳолбуки улар иккови ҳар бир яхшиликда ундан ҳақлироқ эдилар›, дедим ва: ‹У — Пайғамбар ﷺ аммасининг ўғ ли, Зубайрнинг ўғ ли, Абу Бакрнинг (набираси-)ўғ ли, Хадижанинг укасининг ўғ ли, Оишанинг синглисининг ўғ ли (эди-ю...)›, дедим. (Лекин) у мендан юқори (кибрли) тутди ва буни (менинг яқинлигимни) истамади. Мен: ‹Мен ў зимнинг бу (яқинлигимни) унга тақдим қиламан, у эса уни тарк этади (қабул қилмайди) деб ў йламас эдим; мен уни яхшилик истайди деб ҳам кў рмайман; агар (кимнидир) менга бошлиқ (тарбиячи) бў лиши муқаррар бў лса, амакимнинг ўғ иллари менга бошлиқ бў лиши — бошқалар менга бошлиқ бў лишидан суюклироқдир›, дедим», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقْرَأُ [quran sura="24" aya_start="15" aya_end="15"]{إِذْ تَلِقُونَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ}
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Men Oishani ‹Oʻ shanda siz uni tillaringiz bilan (uzatib) olardingiz› (Nur surasi, 15) (deb) oʻqiyotganini eshitdim.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Мен Оишани ‹Ў шанда сиз уни тилларингиз билан (узатиб) олардингиз› (Нур сураси, 15) (деб) ўқиётганини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ اسْتَأْذَنَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَبْلَ مَوْتِهَا عَلَى عَائِشَةَ، وَهْىَ مَغْلُوبَةٌ قَالَتْ أَخْشَى أَنْ يُثْنِيَ عَلَىَّ. فَقِيلَ ابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمِنْ وُجُوهِ الْمُسْلِمِينَ. قَالَتِ ائْذَنُوا لَهُ. فَقَالَ كَيْفَ تَجِدِينَكِ قَالَتْ بِخَيْرٍ إِنِ اتَّقَيْتُ. قَالَ فَأَنْتِ بِخَيْرٍ ـ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ـ زَوْجَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَنْكِحْ بِكْرًا غَيْرَكِ، وَنَزَلَ عُذْرُكِ مِنَ السَّمَاءِ. وَدَخَلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ خِلاَفَهُ فَقَالَتْ دَخَلَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَثْنَى عَلَىَّ وَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ نِسْيًا مَنْسِيًّا.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Ibn Abbos — Oishaning vafotidan oldin, u (kasallikdan) majolsiz (holda) — uning oldiga (kirishga) ruxsat soʻradi. U (Oisha): «Men u meni (haddan) madh (maqtov) qilishidan qoʻ rqaman», dedi. Unga: «(U) — Rasululloh ﷺning amakivachchasi va musulmonlarning koʻ zga koʻ ringan (zotlari)dan», deyildi. U: «Unga ruxsat beringlar», dedi. U (Ibn Abbos): «Oʻ zingni qanday (his) topyapsan?» dedi. U: «Agar (Allohdan) qoʻ rqsam (taqvoli boʻ lsam), yaxshi(man)», dedi. U: «Unda sen yaxshisan — Alloh xohlasa: Rasululloh ﷺning zavjasi; u zot sendan boshqa hech bir bokiraga uylanmaganlar va sening uzring (pokliging) osmondan nozil boʻ ldi», dedi. Soʻng undan keyin Ibn Zubayr kirdi. U (Oisha): «Ibn Abbos kirib, meni madh qildi; men (oʻ shanda) unutilgan, esdan chiqarilgan bir narsa (yoʻq) boʻ lishni istar edim», dedi.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Ибн Аббос — Оишанинг вафотидан олдин, у (касалликдан) мажолсиз (ҳолда) — унинг олдига (киришга) рухсат сўради. У (Оиша): «Мен у мени (ҳаддан) мадҳ (мақтов) қилишидан қў рқаман», деди. Унга: «(У) — Расулуллоҳ ﷺнинг амакиваччаси ва мусулмонларнинг кў зга кў ринган (зотлари)дан», дейилди. У: «Унга рухсат беринглар», деди. У (Ибн Аббос): «Ў зингни қандай (ҳис) топяпсан?» деди. У: «Агар (Аллоҳдан) қў рқсам (тақволи бў лсам), яхши(ман)», деди. У: «Унда сен яхшисан — Аллоҳ хоҳласа: Расулуллоҳ ﷺнинг завжаси; у зот сендан бошқа ҳеч бир бокирага уйланмаганлар ва сенинг узринг (поклигинг) осмондан нозил бў лди», деди. Сўнг ундан кейин Ибн Зубайр кирди. У (Оиша): «Ибн Аббос кириб, мени мадҳ қилди; мен (ў шанда) унутилган, эсдан чиқарилган бир нарса (йўқ) бў лишни истар эдим», деди.
حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ بْنِ جَمِيلٍ اللَّخْمِيُّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَادَ الْخَيِّرَانِ أَنْ يَهْلِكَا ـ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ رَفَعَا أَصْوَاتَهُمَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَدِمَ عَلَيْهِ رَكْبُ بَنِي تَمِيمٍ، فَأَشَارَ أَحَدُهُمَا بِالأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ أَخِي بَنِي مُجَاشِعٍ، وَأَشَارَ الآخَرُ بِرَجُلٍ آخَرَ ـ قَالَ نَافِعٌ لاَ أَحْفَظُ اسْمَهُ ـ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعُمَرَ مَا أَرَدْتَ إِلاَّ خِلاَفِي. قَالَ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ. فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فِي ذَلِكَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="49" aya_start="2" aya_end="2"]{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ} الآيَةَ. قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ فَمَا كَانَ عُمَرُ يُسْمِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ هَذِهِ الآيَةِ حَتَّى يَسْتَفْهِمَهُ. وَلَمْ يَذْكُرْ ذَلِكَ عَنْ أَبِيهِ، يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Ikki yaxshi (kishi) — Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) — halok boʻ lishga oz qoldi: ular Banu Tamim suvoriysi (vakillari) u zotning oldigʻa kelgan paytda, Paygʻambar ﷺ huzurida ovozlarini koʻ tardi; ularning biri Aqraʼ ibn Hobis — Banu Mujoshiʼ birodari — bilan (uni amir qilishni), boshqasi (esa) boshqa bir kishi bilan ishora qildi (Nofeʼ: ‹Uning ismini eslamayman› dedi). Abu Bakr Umarga: ‹Sen faqat menga xilof qilishni istading› dedi. (Umar): ‹Senga xilof qilishni istamadim› dedi. Shu (haqda) ularning ovozlari koʻ tarildi. Shunda Alloh ‹Ey iymon keltirganlar! Ovozlaringizni Paygʻambar ﷺ ovozidan baland qilmanglar...› (Hujurot surasi, 2) (oyatini) nozil qildi. Ibn Zubayr aytdi: Shu oyatdan keyin Umar — Rasululloh ﷺga (gapni) eshittirgan paytda — u zotga (yana) qaytarib soʻrashga (majbur boʻ ladigan darajada past ovoz bilan gapirar) edi. (Ibn Abu Mulayka) buni otasi — yaʼni Abu Bakr — haqida zikr qilmadi.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Икки яхши (киши) — Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) — ҳалок бў лишга оз қолди: улар Бану Тамим суворийси (вакиллари) у зотнинг олдиға келган пайтда, Пайғамбар ﷺ ҳузурида овозларини кў тарди; уларнинг бири Ақраъ ибн Ҳобис — Бану Мужошиъ биродари — билан (уни амир қилишни), бошқаси (эса) бошқа бир киши билан ишора қилди (Нофеъ: ‹Унинг исмини эсламайман› деди). Абу Бакр Умарга: ‹Сен фақат менга хилоф қилишни истадинг› деди. (Умар): ‹Сенга хилоф қилишни истамадим› деди. Шу (ҳақда) уларнинг овозлари кў тарилди. Шунда Аллоҳ ‹Эй иймон келтирганлар! Овозларингизни Пайғамбар ﷺ овозидан баланд қилманглар...› (Ҳужурот сураси, 2) (оятини) нозил қилди. Ибн Зубайр айтди: Шу оятдан кейин Умар — Расулуллоҳ ﷺга (гапни) эшиттирган пайтда — у зотга (яна) қайтариб сўрашга (мажбур бў ладиган даражада паст овоз билан гапирар) эди. (Ибн Абу Мулайка) буни отаси — яъни Абу Бакр — ҳақида зикр қилмади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ الْيَهُودَ، أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ. قَالَ " وَعَلَيْكُمْ ". فَقَالَتْ عَائِشَةُ السَّامُ عَلَيْكُمْ، وَلَعَنَكُمُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْكُمْ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَهْلاً يَا عَائِشَةُ، عَلَيْكِ بِالرِّفْقِ، وَإِيَّاكِ وَالْعُنْفَ أَوِ الْفُحْشَ ". قَالَتْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ " أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قُلْتُ رَدَدْتُ عَلَيْهِمْ، فَيُسْتَجَابُ لِي فِيهِمْ، وَلاَ يُسْتَجَابُ لَهُمْ فِيَّ ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Yahudiylar Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «As-Somu alayk» (Senga oʻlim boʻlsin) dedilar. U zot: «Va alaykum (sizlarga ham)», dedilar. Oisha: «As-Somu alaykum (sizlarga oʻlim boʻlsin); Alloh sizlarni laʼnatlasin va sizlarga gʻazab qilsin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sekin (shoshma), ey Oisha; muloyim boʻl, qoʻpollik va dagʻal soʻzdan saqlan», dedilar. (Oisha): «Ularning nima deganini eshitmadingizmi?» dedi. U zot: «Men aytgan (javob)ni eshitmadingmi? Men ularga (soʻzlarini) qaytardim — bas, men haqimda (qilgan) duom ular haqida ijobat boʻladi, ularniki esa men haqimda ijobat boʻlmaydi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Яҳудийлар Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Ас-Сому алайк» (Сенга ўлим бўлсин) дедилар. У зот: «Ва алайкум (сизларга ҳам)», дедилар. Оиша: «Ас-Сому алайкум (сизларга ўлим бўлсин); Аллоҳ сизларни лаънатласин ва сизларга ғазаб қилсин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Секин (шошма), эй Оиша; мулойим бўл, қўполлик ва дағал сўздан сақлан», дедилар. (Оиша): «Уларнинг нима деганини эшитмадингизми?» деди. У зот: «Мен айтган (жавоб)ни эшитмадингми? Мен уларга (сўзларини) қайтардим — бас, мен ҳақимда (қилган) дуом улар ҳақида ижобат бўлади, уларники эса мен ҳақимда ижобат бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ عُذِّبَ ". قَالَتْ قُلْتُ أَلَيْسَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="84" aya_start="8" aya_end="8"]{فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا}. قَالَ " ذَلِكِ الْعَرْضُ ". حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ. وَتَابَعَهُ ابْنُ جُرَيْجٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمٍ وَأَيُّوبُ وَصَالِحُ بْنُ رُسْتُمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kimning hisobi (surishtirib) munoqasha qilinsa, azoblanadi», dedilar. (Oisha): «Men: ‹Alloh taolo — Bas, (kitobi oʻng qoʻliga berilgan kishi) yengil hisob bilan hisob qilinadi (Inshiqoq surasi, 8-oyat) — demaganmi?› dedim», (dedi). U zot: «U — (faqat amallarning) koʻrsatilishidir», dedilar. (Buni Ibn Jurayj, Muhammad ibn Sulaym, Ayyub va Solih ibn Rustam Ibn Abu Mulaykadan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan mutoba qilib rivoyat qildilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Кимнинг ҳисоби (суриштириб) муноқаша қилинса, азобланади», дедилар. (Оиша): «Мен: ‹Аллоҳ таоло — Бас, (китоби ўнг қўлига берилган киши) енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади (Иншиқоқ сураси, 8-оят) — демаганми?› дедим», (деди). У зот: «У — (фақат амалларнинг) кўрсатилишидир», дедилар. (Буни Ибн Журайж, Муҳаммад ибн Сулайм, Айюб ва Солиҳ ибн Рустам Ибн Абу Мулайкадан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан мутоба қилиб ривоят қилдилар.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَادَ الْخَيِّرَانِ أَنْ يَهْلِكَا أَبُو بَكْرٍ، وَعُمَرُ، لَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفْدُ بَنِي تَمِيمٍ، أَشَارَ أَحَدُهُمَا بِالأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيِّ أَخِي بَنِي مُجَاشِعٍ، وَأَشَارَ الآخَرُ بِغَيْرِهِ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعُمَرَ إِنَّمَا أَرَدْتَ خِلاَفِي. فَقَالَ عُمَرُ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ. فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَتْ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ} إِلَى قَوْلِهِ {عَظِيمٌ}. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ فَكَانَ عُمَرُ بَعْدُ ـ وَلَمْ يَذْكُرْ ذَلِكَ عَنْ أَبِيهِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ ـ إِذَا حَدَّثَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِحَدِيثٍ حَدَّثَهُ كَأَخِي السِّرَارِ، لَمْ يُسْمِعْهُ حَتَّى يَسْتَفْهِمَهُ.
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh) aytadi: Ikki yaxshi kishi — Abu Bakr va Umar halok boʻlishlariga sal qoldi. Nabiy ﷺ ning huzurlariga Banu Tamim elchilari kelganda, ulardan biri Banu Mujoshiʼning ogʻasi Aqraʼ ibn Hobis al-Hanzaliyni (boshliq qilishni) maslahat berdi, ikkinchisi esa undan boshqasini maslahat berdi. Shunda Abu Bakr Umarga: «Sen faqat menga qarshi chiqishni istading», dedi. Umar: «Men senga qarshi chiqishni istaganim yoʻq», dedi. Nabiy ﷺ ning huzurlarida ularning ovozlari koʻtarilib ketdi. Shunda {Ey iymon keltirganlar! Ovozlaringizni koʻtarmanglar} oyati ... {ulkan (savobingiz behuda ketib qolar)} (Hujurot 2) degan soʻzigacha nozil boʻldi. Ibn Abu Mulayka aytadi: Ibn Zubayr aytdi: Shundan keyin Umar — buni otasi Abu Bakrdan zikr qilmadi — Nabiy ﷺ ga biror gap soʻzlaganda, xuddi pichirlagandek soʻzlardi, hatto u zot soʻrab oydinlashtirmaguncha eshittirmasdi.Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Икки яхши киши — Абу Бакр ва Умар ҳалок бўлишларига сал қолди. Набий ﷺ нинг ҳузурларига Бану Тамим элчилари келганда, улардан бири Бану Мужошиънинг оғаси Ақраъ ибн Ҳобис ал-Ҳанзалийни (бошлиқ қилишни) маслаҳат берди, иккинчиси эса ундан бошқасини маслаҳат берди. Шунда Абу Бакр Умарга: «Сен фақат менга қарши чиқишни истадинг», деди. Умар: «Мен сенга қарши чиқишни истаганим йўқ», деди. Набий ﷺ нинг ҳузурларида уларнинг овозлари кўтарилиб кетди. Шунда {Эй иймон келтирганлар! Овозларингизни кўтарманглар} ояти ... {улкан (савобингиз беҳуда кетиб қолар)} (Ҳужурот 2) деган сўзигача нозил бўлди. Ибн Абу Мулайка айтади: Ибн Зубайр айтди: Шундан кейин Умар — буни отаси Абу Бакрдан зикр қилмади — Набий ﷺ га бирор гап сўзлаганда, худди пичирлагандек сўзларди, ҳатто у зот сўраб ойдинлаштирмагунча эшиттирмасди.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ سَهْلَةَ بِنْتَ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو جَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ سَالِمًا - لِسَالِمٍ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ - مَعَنَا فِي بَيْتِنَا وَقَدْ بَلَغَ مَا يَبْلُغُ الرِّجَالُ وَعَلِمَ مَا يَعْلَمُ الرِّجَالُ . قَالَ " أَرْضِعِيهِ تَحْرُمِي عَلَيْهِ " . قَالَ فَمَكَثْتُ سَنَةً أَوْ قَرِيبًا مِنْهَا لاَ أُحَدِّثُ بِهِ وَهِبْتُهُ ثُمَّ لَقِيتُ الْقَاسِمَ فَقُلْتُ لَهُ لَقَدْ حَدَّثْتَنِي حَدِيثًا مَا حَدَّثْتُهُ بَعْدُ . قَالَ فَمَا هُوَ فَأَخْبَرْتُهُ . قَالَ فَحَدِّثْهُ عَنِّي أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْنِيهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Sahla bint Suhayl ibn Amr Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh! Solim — Abu Huzayfaning ozod qili Solim — biz bilan uyimizda (birga), u erkaklar yetadigan (balogʻat)ga yetdi va erkaklar biladigan narsalarni biladigan boʻldi», — dedi. U zot: «Uni emizib qoʻy, (shunda) unga harom boʻlasan», — dedilar. (Roviy) dedi: Men bir yil yoki shunga yaqin (muddat) buni hech kimga aytmay, undan tortinib turdim. Soʻng al-Qosim bilan uchrashib, unga: «Sen menga bir hadis aytgan eding, men uni keyin hech kimga aytmadim», — dedim. U: «U nima edi?» — dedi. Men unga xabar berdim. U: «Buni mendan rivoyat qil: Oisha buni menga xabar bergan», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Саҳла бинт Суҳайл ибн Амр Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Солим — Абу Ҳузайфанинг озод қили Солим — биз билан уйимизда (бирга), у эркаклар етадиган (балоғат)га етди ва эркаклар биладиган нарсаларни биладиган бўлди», — деди. У зот: «Уни эмизиб қўй, (шунда) унга ҳаром бўласан», — дедилар. (Ровий) деди: Мен бир йил ёки шунга яқин (муддат) буни ҳеч кимга айтмай, ундан тортиниб турдим. Сўнг ал-Қосим билан учрашиб, унга: «Сен менга бир ҳадис айтган эдинг, мен уни кейин ҳеч кимга айтмадим», — дедим. У: «У нима эди?» — деди. Мен унга хабар бердим. У: «Буни мендан ривоят қил: Оиша буни менга хабар берган», — деди.
وَحَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، ح
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنِ ابْنِ،
أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، وَسُئِلَتْ، مَنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَخْلِفًا لَوِ
اسْتَخْلَفَهُ قَالَتْ أَبُو بَكْرٍ . فَقِيلَ لَهَا ثُمَّ مَنْ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ عُمَرُ . ثُمَّ قِيلَ لَهَا مَنْ بَعْدَ
عُمَرَ قَالَتْ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ . ثُمَّ انْتَهَتْ إِلَى هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: undan: «Agar Rasululloh ﷺ (vafotlaridan keyin) biror kishini oʻrinbosar qilib tayinlaydigan boʻlsalar, kimni tayinlagan boʻlardilar?» deb soʻralganda, u: «Abu Bakrni», dedi. Unga: «Abu Bakrdan keyin kimni?» deyildi. U: «Umarni», dedi. Soʻng unga: «Umardan keyin kimni?» deyildi. U: «Abu Ubayda ibnul-Jarrohni», dedi. Soʻng shu yerda toʻxtadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: ундан: «Агар Расулуллоҳ ﷺ (вафотларидан кейин) бирор кишини ўринбосар қилиб тайинлайдиган бўлсалар, кимни тайинлаган бўлардилар?» деб сўралганда, у: «Абу Бакрни», деди. Унга: «Абу Бакрдан кейин кимни?» дейилди. У: «Умарни», деди. Сўнг унга: «Умардан кейин кимни?» дейилди. У: «Абу Убайда ибнул-Жарроҳни», деди. Сўнг шу ерда тўхтади.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الأَشْعَثِيُّ، وَأَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ
- وَاللَّفْظُ لأَبِي كُرَيْبٍ - قَالَ أَبُو الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ
عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ وُضِعَ عُمَرُ
بْنُ الْخَطَّابِ عَلَى سَرِيرِهِ فَتَكَنَّفَهُ النَّاسُ يَدْعُونَ وَيُثْنُونَ وَيُصَلُّونَ عَلَيْهِ قَبْلَ أَنْ يُرْفَعَ وَأَنَا
فِيهِمْ - قَالَ - فَلَمْ يَرُعْنِي إِلاَّ بِرَجُلٍ قَدْ أَخَذَ بِمَنْكِبِي مِنْ وَرَائِي فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِ فَإِذَا هُوَ
عَلِيُّ فَتَرَحَّمَ عَلَى عُمَرَ وَقَالَ مَا خَلَّفْتَ أَحَدًا أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ أَلْقَى اللَّهَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ مِنْكَ وَايْمُ
اللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأَظُنُّ أَنْ يَجْعَلَكَ اللَّهُ مَعَ صَاحِبَيْكَ وَذَاكَ أَنِّي كُنْتُ أُكَثِّرُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم يَقُولُ " جِئْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَخَرَجْتُ
أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " . فَإِنْ كُنْتُ لأَرْجُو أَوْ لأَظُنُّ أَنْ يَجْعَلَكَ اللَّهُ مَعَهُمَا .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob soʻrisiga qoʻyildi va u koʻtarilishidan (dafnga olib ketilishidan) oldin odamlar uning atrofini oʻrab, duo qilib, maqtab va unga (janoza) namozi oʻqib turardilar, men ham ularning orasida edim. (Ibn Abbos) dedi: Birdan orqamdan bir kishi yelkamdan ushlab oldi, men unga oʻgirilib qarasam, u Ali ekan. U Umarga rahmat tilab, soʻngra dedi: «Sen (ortingdan) ortta hech kimni qoldirmadingki, men uning ameli misli (amellar) bilan Allohga roʻbaroʻ boʻlishni sendan koʻra koʻproq sevaman. Allohga qasamki, men Alloh seni ikki sohibing bilan birga qiladi, deb oʻylar edim. Buning sababi shuki, men Rasululloh ﷺ ning koʻp marta: ‹Men, Abu Bakr va Umar keldik; men, Abu Bakr va Umar kirdik; men, Abu Bakr va Umar chiqdik›, deyayotganlarini eshitar edim. Shu boisdan men Alloh seni ular bilan birga qiladi, deb umid qilaman yoki oʻylayman», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб сўрисига қўйилди ва у кўтарилишидан (дафнга олиб кетилишидан) олдин одамлар унинг атрофини ўраб, дуо қилиб, мақтаб ва унга (жаноза) намози ўқиб турардилар, мен ҳам уларнинг орасида эдим. (Ибн Аббос) деди: Бирдан орқамдан бир киши елкамдан ушлаб олди, мен унга ўгирилиб қарасам, у Али экан. У Умарга раҳмат тилаб, сўнгра деди: «Сен (ортингдан) ортта ҳеч кимни қолдирмадингки, мен унинг амели мисли (амеллар) билан Аллоҳга рўбарў бўлишни сендан кўра кўпроқ севаман. Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳ сени икки соҳибинг билан бирга қилади, деб ўйлар эдим. Бунинг сабаби шуки, мен Расулуллоҳ ﷺ нинг кўп марта: ‹Мен, Абу Бакр ва Умар келдик; мен, Абу Бакр ва Умар кирдик; мен, Абу Бакр ва Умар чиқдик›, деяётганларини эшитар эдим. Шу боисдан мен Аллоҳ сени улар билан бирга қилади, деб умид қиламан ёки ўйлайман», деди.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ بِحُبْشِيٍّ . قَالَ فَحُمِلَ إِلَى مَكَّةَ فَدُفِنَ فِيهَا فَلَمَّا قَدِمَتْ عَائِشَةُ أَتَتْ قَبْرَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَتْ وَكُنَّا كَنَدْمَانَىْ جَذِيمَةَ حِقْبَةً مِنَ الدَّهْرِ حَتَّى قِيلَ لَنْ يَتَصَدَّعَا فَلَمَّا تَفَرَّقْنَا كَأَنِّي وَمَالِكًا لِطُولِ اجْتِمَاعٍ لَمْ نَبِتْ لَيْلَةً مَعَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ لَوْ حَضَرْتُكَ مَا دُفِنْتَ إِلاَّ حَيْثُ مُتَّ وَلَوْ شَهِدْتُكَ مَا زُرْتُكَ .
Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Abu Bakr Hubshiy (degan joy)da vafot etdi. U Makkaga koʻtarib keltirildi va shu yerda dafn qilindi. Oisha (roziyalloho anho) kelgach, Abdurrahmon ibn Abu Bakrning qabri yoniga bordi va (shu maʼnodagi sheʼrni) aytdi: «Biz dahrning bir uzun muddati davomida Jazimaning ikki nadimi (ichkilik hamrohi) kabi edik, hatto: ‹Ular hech ajralmaydilar›, deyildi. Biz ajralganimizda esa, uzoq vaqt birga boʻlganimiz sababli, men bilan Molik goʻyo bir kechani ham birga oʻtkazmaganga oʻxshaymiz». Soʻng u (Oisha): «Vallohi, agar (oʻliming chogʻida) yoningda hozir boʻlganimda edi, sen oʻlgan joydan boshqa joyga dafn etilmas eding. Agar dafningda hozir boʻlganimda edi, (hozir) seni ziyorat qilmas edim», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Абу Бакр Ҳубший (деган жой)да вафот этди. У Маккага кўтариб келтирилди ва шу ерда дафн қилинди. Оиша (розияллоҳо анҳо) келгач, Абдурраҳмон ибн Абу Бакрнинг қабри ёнига борди ва (шу маънодаги шеърни) айтди: «Биз даҳрнинг бир узун муддати давомида Жазиманинг икки надими (ичкилик ҳамроҳи) каби эдик, ҳатто: ‹Улар ҳеч ажралмайдилар›, дейилди. Биз ажралганимизда эса, узоқ вақт бирга бўлганимиз сабабли, мен билан Молик гўё бир кечани ҳам бирга ўтказмаганга ўхшаймиз». Сўнг у (Оиша): «Валлоҳи, агар (ўлиминг чоғида) ёнингда ҳозир бўлганимда эди, сен ўлган жойдан бошқа жойга дафн этилмас эдинг. Агар дафнингда ҳозир бўлганимда эди, (ҳозир) сени зиёрат қилмас эдим», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ وَسَمِعْتُهُ مِنْ، عُقْبَةَ وَلَكِنِّي لِحَدِيثِ عُبَيْدٍ أَحْفَظُ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً فَجَاءَتْنَا امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا . فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ تَزَوَّجْتُ فُلاَنَةَ بِنْتَ فُلاَنٍ فَجَاءَتْنَا امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا وَهِيَ كَاذِبَةٌ . قَالَ فَأَعْرَضَ عَنِّي . قَالَ فَأَتَيْتُهُ مِنْ قِبَلِ وَجْهِهِ فَأَعْرَضَ عَنِّي بِوَجْهِهِ فَقُلْتُ إِنَّهَا كَاذِبَةٌ . قَالَ " وَكَيْفَ بِهَا وَقَدْ زَعَمَتْ أَنَّهَا قَدْ أَرْضَعَتْكُمَا دَعْهَا عَنْكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ " دَعْهَا عَنْكَ " . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَجَازُوا شَهَادَةَ الْمَرْأَةِ الْوَاحِدَةِ فِي الرَّضَاعِ . وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ تَجُوزُ شَهَادَةُ امْرَأَةٍ وَاحِدَةٍ فِي الرَّضَاعِ وَيُؤْخَذُ يَمِينُهَا . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ الْمَرْأَةِ الْوَاحِدَةِ حَتَّى يَكُونَ أَكْثَرَ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ . سَمِعْتُ الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ امْرَأَةٍ وَاحِدَةٍ فِي الْحُكْمِ وَيُفَارِقُهَا فِي الْوَرَعِ .
Uqba ibnul-Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men bir ayolga uylandim. Soʻng oldimizga bir qora ayol kelib: ‹Men ikkovingizni emizganman›, dedi. Men Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: ‹Falon binti falonga uylangan edim, oldimizga bir qora ayol kelib: ‹Men ikkovingizni emizganman› deyapti, holbuki u yolgʻonchidir›, dedim. U zot mendan yuz oʻgirdilar. Men yuzlari tomonidan kelsam, yuzlarini mendan oʻgirdilar. Men: ‹U yolgʻonchidir›, dedim. U zot: ‹Sizni ikkalangizni emizganini daʼvo qilgan boʻlsa, u bilan qanday (oila boʻlasiz)? Uni oʻzingdan qoʻyib yubor (yaʼni undan ajral)›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Uqba ibnul-Horisning hadisi hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺning baʼzi sahobalaridan boʻlmish ilm ahli va boshqalar huzurida amal shu hadisga binoan boʻlib, ular emizish (masalasi)da bitta ayolning guvohligini joiz sanaganlar. Ibn Abbos: «Emizishda bitta ayolning guvohligi joizdir va undan qasam olinadi», degan. Buni Ahmad va Ishoq ham aytadi. Baʼzi ilm ahli esa: «Bitta ayolning guvohligi (koʻproq boʻlmaguncha) joiz emas», deganlar. Bu Shofiiyning soʻzidir.Уқба ибнул-Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен бир аёлга уйландим. Сўнг олдимизга бир қора аёл келиб: ‹Мен икковингизни эмизганман›, деди. Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: ‹Фалон бинти фалонга уйланган эдим, олдимизга бир қора аёл келиб: ‹Мен икковингизни эмизганман› деяпти, ҳолбуки у ёлғончидир›, дедим. У зот мендан юз ўгирдилар. Мен юзлари томонидан келсам, юзларини мендан ўгирдилар. Мен: ‹У ёлғончидир›, дедим. У зот: ‹Сизни иккалангизни эмизганини даъво қилган бўлса, у билан қандай (оила бўласиз)? Уни ўзингдан қўйиб юбор (яъни ундан ажрал)›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Уқба ибнул-Ҳориснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺнинг баъзи саҳобаларидан бўлмиш илм аҳли ва бошқалар ҳузурида амал шу ҳадисга биноан бўлиб, улар эмизиш (масаласи)да битта аёлнинг гувоҳлигини жоиз санаганлар. Ибн Аббос: «Эмизишда битта аёлнинг гувоҳлиги жоиздир ва ундан қасам олинади», деган. Буни Аҳмад ва Ишоқ ҳам айтади. Баъзи илм аҳли эса: «Битта аёлнинг гувоҳлиги (кўпроқ бўлмагунча) жоиз эмас», деганлар. Бу Шофиийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ هَلَكَ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولَُ: (فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ * فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا ) قَالَ " ذَلِكَ الْعَرْضُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ أَيْضًا عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning shunday deyotganlarini eshitdim: ‹Kim hisob-kitobda surishtirilsa (puxta tekshirilsa), halok boʻladi›. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, albatta Alloh taolo: {Kimning nomasi oʻng qoʻliga berilsa, u tezda yengil hisob bilan hisob-kitob qilinadi} (Inshiqoq 7-8), deydi-ku?›, dedim. U zot: ‹Bu — (faqat) koʻrsatishdir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih hasandir, uni Ayyub ham Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деётганларини эшитдим: ‹Ким ҳисоб-китобда суриштирилса (пухта текширилса), ҳалок бўлади›. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Аллоҳ таоло: {Кимнинг номаси ўнг қўлига берилса, у тезда енгил ҳисоб билан ҳисоб-китоб қилинади} (Иншиқоқ 7-8), дейди-ку?›, дедим. У зот: ‹Бу — (фақат) кўрсатишдир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ҳасандир, уни Айюб ҳам Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَطِّعُ قِرَاءَتَهُ يَقْرَأُ (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ) ثُمَّ يَقِفُ ( الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ) ثُمَّ يَقِفُ وَكَانَ يَقْرَؤُهَا (مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَبِهِ يَقْرَأُ أَبُو عُبَيْدٍ وَيَخْتَارُهُ هَكَذَا رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ وَغَيْرُهُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ لأَنَّ اللَّيْثَ بْنَ سَعْدٍ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّهَا وَصَفَتْ قِرَاءَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَرْفًا حَرْفًا وَحَدِيثُ اللَّيْثِ أَصَحُّ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ اللَّيْثِ وَكَانَ يَقْرَأُ (مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ qiroatlarini boʻlib-boʻlib oʻqirdilar: {Alhamdu lillahi rabbil-olamiyn} deb, soʻng toʻxtardilar; {ar-Rahmanir-rahiym} deb, soʻng toʻxtardilar; va uni {Maliki yavmid-diyn} deb oʻqirdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Abu Ubayd shunga koʻra oʻqiydi va shuni ixtiyor qiladi. Yahyo ibn Said al-Amaviy va boshqalar shu tarzda Ibn Jurayjdan, u Ibn Abu Mulaykadan, u Ummu Saladan rivoyat qilganlar, biroq uning isnodi muttasil emas. Chunki Lays ibn Saʼd bu hadisni Ibn Abu Mulaykadan, u Yaʼlo ibn Mamlakdan, u Ummu Saladan rivoyat qilgan boʻlib, unda Ummu Sala Paygʻambar ﷺning qiroatlarini harf-baharf vasf qilgan. Laysning hadisi sahihroqdir va Laysning hadisida «uni {Maliki yavmid-diyn} deb oʻqirdilar» degan soʻz yoʻq.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ қироатларини бўлиб-бўлиб ўқирдилар: {Алҳамду лиллаҳи раббил-оламийн} деб, сўнг тўхтардилар; {ар-Раҳманир-раҳийм} деб, сўнг тўхтардилар; ва уни {Малики явмид-дийн} деб ўқирдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Абу Убайд шунга кўра ўқийди ва шуни ихтиёр қилади. Яҳё ибн Саид ал-Амавий ва бошқалар шу тарзда Ибн Журайждан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Умму Саладан ривоят қилганлар, бироқ унинг исноди муттасил эмас. Чунки Лайс ибн Саъд бу ҳадисни Ибн Абу Мулайкадан, у Яъло ибн Мамлакдан, у Умму Саладан ривоят қилган бўлиб, унда Умму Сала Пайғамбар ﷺнинг қироатларини ҳарф-баҳарф васф қилган. Лайснинг ҳадиси саҳиҳроқдир ва Лайснинг ҳадисида «уни {Малики явмид-дийн} деб ўқирдилар» деган сўз йўқ.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُؤَمَّلِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى فِي بَيْتِ الزُّبَيْرِ مِصْبَاحًا فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ مَا أُرَى أَسْمَاءَ إِلاَّ قَدْ نَفِسَتْ فَلاَ تُسَمُّوهُ حَتَّى أُسَمِّيَهُ " . فَسَمَّاهُ عَبْدَ اللَّهِ وَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ بِيَدِهِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Zubayrning uyida bir chiroq koʻrdilar va: «Ey Oisha, men Asmoni faqat tugʻib boʻlibdi deb oʻylayapman. Uni men ism qoʻymagunimcha, siz ism qoʻymanglar», dedilar. Soʻng uni Abdulloh deb nomladilar va oʻz qoʻllari bilan bir dona xurmoni chaynab ogʻziga surtdilar (tahnik qildilar). Bu hadis hasan gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Зубайрнинг уйида бир чироқ кўрдилар ва: «Эй Оиша, мен Асмони фақат туғиб бўлибди деб ўйлаяпман. Уни мен исм қўймагунимча, сиз исм қўйманглар», дедилар. Сўнг уни Абдуллоҳ деб номладилар ва ўз қўллари билан бир дона хурмони чайнаб оғзига суртдилар (таҳник қилдилар). Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ فَسَكَتَ عَلِيٌّ عَنْ ذَلِكَ النِّكَاحِ
Ibn Abi Mulayka (rahimahulloh)dan ushbu xabar (rivoyat qilinadi). U: «Soʻng Ali (roziyallohu anhu) oʻsha nikohdan (yaʼni Abu Jahlning qiziga uylanishdan) jim boʻldi (voz kechdi)» dedi.Ибн Аби Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ушбу хабар (ривоят қилинади). У: «Сўнг Али (розияллоҳу анҳу) ўша никоҳдан (яъни Абу Жаҳлнинг қизига уйланишдан) жим бўлди (воз кечди)» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِالْيَمِينِ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ .
Abdulloh ibn Maslama al-Qaʼnabiy bizga aytib berdi: Nofeʼ ibn Umar bizga Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qildi. U dedi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) menga: «Rasululloh ﷺ qasamni daʼvo qilinuvchi (javobgar) zimmasiga hukm qilganlar», deb yozib yubordi.Абдуллоҳ ибн Маслама ал-Қаънабий бизга айтиб берди: Нофеъ ибн Умар бизга Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилди. У деди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) менга: «Расулуллоҳ ﷺ қасамни даъво қилинувчи (жавобгар) зиммасига ҳукм қилганлар», деб ёзиб юборди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَانَتْ جَارِيَتَانِ تَخْرُزَانِ بِالطَّائِفِ فَخَرَجَتْ إِحْدَاهُمَا وَيَدُهَا تَدْمَى فَزَعَمَتْ أَنَّ صَاحِبَتَهَا أَصَابَتْهَا وَأَنْكَرَتِ الأُخْرَى فَكَتَبْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فِي ذَلِكَ فَكَتَبَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ وَلَوْ أَنَّ النَّاسَ أُعْطُوا بِدَعْوَاهُمْ لاَدَّعَى نَاسٌ أَمْوَالَ نَاسٍ وَدِمَاءَهُمْ فَادْعُهَا وَاتْلُ عَلَيْهَا هَذِهِ الآيَةَ { إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً أُولَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ } حَتَّى خَتَمَ الآيَةَ فَدَعَوْتُهَا فَتَلَوْتُ عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ بِذَلِكَ فَسَرَّهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Toifda ikki juvon bigiz bilan teri tikishardi. Ulardan biri qoʻli qonab chiqib qoldi va sherigi uni yarador qilganini daʼvo qildi, ikkinchisi esa buni inkor etdi. Bu haqda Ibn Abbosga xat yozdim. U shunday deb yozdi: «Rasululloh ﷺ qasam daʼvo qilingan kishiga (yaʼni ayblanuvchiga) tushishini hukm qilganlar. Chunki agar odamlarga faqat daʼvolariga koʻra berilaversa, baʼzi kishilar oʻzga odamlarning mollari va qonlarini daʼvo qilib olardi. Bas, uni chaqir va unga ushbu oyatni oʻqib ber: {Albatta, Alloh ahdini va oʻz qasamlarini oz baholab sotadiganlar bor-ku, aynan oʻshalarga oxiratda hech qanday nasiba yoʻq}» — deb oyatni oxirigacha keltirdi. Shunda uni chaqirib, unga oʻqib berdim, u ham buni tan oldi. Bu esa uni xursand qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Тоифда икки жувон бигиз билан тери тикишарди. Улардан бири қўли қонаб чиқиб қолди ва шериги уни ярадор қилганини даъво қилди, иккинчиси эса буни инкор этди. Бу ҳақда Ибн Аббосга хат ёздим. У шундай деб ёзди: «Расулуллоҳ ﷺ қасам даъво қилинган кишига (яъни айбланувчига) тушишини ҳукм қилганлар. Чунки агар одамларга фақат даъволарига кўра берилаверса, баъзи кишилар ўзга одамларнинг моллари ва қонларини даъво қилиб оларди. Бас, уни чақир ва унга ушбу оятни ўқиб бер: {Албатта, Аллоҳ аҳдини ва ўз қасамларини оз баҳолаб сотадиганлар бор-ку, айнан ўшаларга охиратда ҳеч қандай насиба йўқ}» — деб оятни охиригача келтирди. Шунда уни чақириб, унга ўқиб бердим, у ҳам буни тан олди. Бу эса уни хурсанд қилди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ لَمَّا وُضِعَ عُمَرُ عَلَى سَرِيرِهِ اكْتَنَفَهُ النَّاسُ يَدْعُونَ وَيُصَلُّونَ - أَوْ قَالَ يُثْنُونَ وَيُصَلُّونَ - عَلَيْهِ قَبْلَ أَنْ يُرْفَعَ وَأَنَا فِيهِمْ فَلَمْ يَرُعْنِي إِلاَّ رَجُلٌ قَدْ زَحَمَنِي وَأَخَذَ بِمَنْكِبِي فَالْتَفَتُّ فَإِذَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَتَرَحَّمَ عَلَى عُمَرَ ثُمَّ قَالَ مَا خَلَّفْتُ أَحَدًا أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ أَلْقَى اللَّهَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ مِنْكَ وَايْمُ اللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأَظُنُّ لَيَجْعَلَنَّكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَعَ صَاحِبَيْكَ وَذَلِكَ أَنِّي كُنْتُ أَكْثَرُ أَنْ أَسْمَعَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " ذَهَبْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَخَرَجْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " . فَكُنْتُ أَظُنُّ لَيَجْعَلَنَّكَ اللَّهُ مَعَ صَاحِبَيْكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar oʻzining boʻrasiga qoʻyilganida, u koʻtarilishidan avval odamlar uni oʻrab olib, unga duo qilib, salavot aytishardi — yoki: unga hamdu sano aytib, salavot aytishardi, dedi — men ham ularning orasida edim. Birdan bir kishi meni turtib, yelkamdan ushlaganida seskanib ketdim. Oʻgirilib qarasam, Ali ibn Abu Tolib ekan. U Umarga rahmat tiladi, soʻng: «Men amaliga oʻxshash amal bilan Allohga roʻbaroʻ boʻlishni sendan koʻra sevimliroq koʻradigan hech kimni ortimda qoldirmadim. Allohga qasamki, men Alloh azza va jalla seni ikki sohibing bilan birga qilishiga ishonardim. Chunki men koʻp marta Rasululloh ﷺning: ‹Men, Abu Bakr va Umar bordik; men, Abu Bakr va Umar kirdik; men, Abu Bakr va Umar chiqdik›, deganlarini eshitardim. Shuning uchun Alloh seni ikki sohibing bilan birga qiladi, deb oʻylardim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ўзининг бўрасига қўйилганида, у кўтарилишидан аввал одамлар уни ўраб олиб, унга дуо қилиб, салавот айтишарди — ёки: унга ҳамду сано айтиб, салавот айтишарди, деди — мен ҳам уларнинг орасида эдим. Бирдан бир киши мени туртиб, елкамдан ушлаганида сесканиб кетдим. Ўгирилиб қарасам, Али ибн Абу Толиб экан. У Умарга раҳмат тилади, сўнг: «Мен амалига ўхшаш амал билан Аллоҳга рўбарў бўлишни сендан кўра севимлироқ кўрадиган ҳеч кимни ортимда қолдирмадим. Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳ азза ва жалла сени икки соҳибинг билан бирга қилишига ишонардим. Чунки мен кўп марта Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мен, Абу Бакр ва Умар бордик; мен, Абу Бакр ва Умар кирдик; мен, Абу Бакр ва Умар чиқдик›, деганларини эшитардим. Шунинг учун Аллоҳ сени икки соҳибинг билан бирга қилади, деб ўйлардим», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ، عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قِيلَ لِأَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ فَقَالَ أَنَا خَلِيفَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا رَاضٍ بِهِ وَأَنَا رَاضٍ بِهِ وَأَنَا رَاضٍ.
Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu)ga: «Ey Allohning xalifasi», deyildi. Shunda u kishi: «Men Rasululloh ﷺning xalifasiman va men bunga roziman, men bunga roziman, men roziman», dedilar.Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)га: «Эй Аллоҳнинг халифаси», дейилди. Шунда у киши: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг халифасиман ва мен бунга розиман, мен бунга розиман, мен розиман», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قِيلَ لِأَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ فَقَالَ بَلْ خَلِيفَةُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَرْضَى بِهِ.
Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Ey Allohning xalifasi», deyildi. Shunda u: «Yoʻq, balki Muhammad ﷺning xalifasi, men shunga roziman», dedi.Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга: «Эй Аллоҳнинг халифаси», дейилди. Шунда у: «Йўқ, балки Муҳаммад ﷺнинг халифаси, мен шунга розиман», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُؤَمَّلِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَانَ رُبَّمَا سَقَطَ الْخِطَامُ مِنْ يَدِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَيَضْرِبُ بِذِرَاعِ نَاقَتِهِ فَيُنِيخُهَا فَيَأْخُذُهُ قَالَ فَقَالُوا لَهُ أَفَلَا أَمَرْتَنَا نُنَاوِلُكَهُ فَقَالَ إِنَّ حَبِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنِي أَنْ لَا أَسْأَلَ النَّاسَ شَيْئًا.
Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzan Abu Bakr as-Siddiqning qoʻlidan tuyaning jilovi tushib ketardi. Shunda u tuyasining oldingi oyogʻiga urib, uni choʻktirar va jilovni oʻzi olardi. Odamlar unga: «Nega bizga aytmadingiz, biz uni sizga uzatib berardik?» deyishdi. U: «Sevimli doʻstim Rasululloh ﷺ menga odamlardan hech narsa soʻramaslikni buyurganlar», dedi.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзан Абу Бакр ас-Сиддиқнинг қўлидан туянинг жилови тушиб кетарди. Шунда у туясининг олдинги оёғига уриб, уни чўктирар ва жиловни ўзи оларди. Одамлар унга: «Нега бизга айтмадингиз, биз уни сизга узатиб берардик?» дейишди. У: «Севимли дўстим Расулуллоҳ ﷺ менга одамлардан ҳеч нарса сўрамасликни буюрганлар», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ وُضِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى سَرِيرِهِ فَتَكَنَّفَهُ النَّاسُ يَدْعُونَ وَيُصَلُّونَ قَبْلَ أَنْ يُرْفَعَ وَأَنَا فِيهِمْ فَلَمْ يَرُعْنِي إِلَّا رَجُلٌ قَدْ أَخَذَ بِمَنْكِبِي مِنْ وَرَائِي فَالْتَفَتُّ فَإِذَا هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَتَرَحَّمَ عَلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ مَا خَلَّفْتَ أَحَدًا أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أَلْقَى اللَّهَ تَعَالَى بِمِثْلِ عَمَلِهِ مِنْكَ وَايْمُ اللَّهِ إِنْ كُنْتُ لَأَظُنُّ لَيَجْعَلَنَّكَ اللَّهُ مَعَ صَاحِبَيْكَ وَذَلِكَ أَنِّي كُنْتُ أُكْثِرُ أَنْ أَسْمَعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَذَهَبْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَخَرَجْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَإِنْ كُنْتُ لَأَظُنُّ لَيَجْعَلَنَّكَ اللَّهُ مَعَهُمَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) soʻrisiga qoʻyilganida, jasadi koʻtarilishidan avval odamlar uning atrofini oʻrab, unga duo qilib va salavot aytib turishardi, men ham ular orasida edim. Meni birov orqamdan yelkamdan ushlab qolganidan boshqa hech narsa xavotirga solmadi. Oʻgirilsam, u Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) ekan. U Umar (roziyallohu anhu)ga rahmat tilab, soʻng dedi: «Sen shunday ish qoldirmaganki, ortingda seningdek amali bilan Alloh taoloni uchratishni orzu qiladiganimdan koʻra menga sevimliroq birov qoldirgan boʻlsang. Alloh nomiga qasamki, men Alloh seni ikki hamrohing bilan birga qiladi, deb oʻylardim. Chunki men Rasululloh ﷺning koʻp marta: ‹Men, Abu Bakr va Umar bordik›, ‹Men, Abu Bakr va Umar kirdik›, ‹Men, Abu Bakr va Umar chiqdik›, deganlarini eshitardim. Shu bois men Alloh seni albatta ular ikkovi bilan birga qiladi, deb oʻylardim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) сўрисига қўйилганида, жасади кўтарилишидан аввал одамлар унинг атрофини ўраб, унга дуо қилиб ва салавот айтиб туришарди, мен ҳам улар орасида эдим. Мени биров орқамдан елкамдан ушлаб қолганидан бошқа ҳеч нарса хавотирга солмади. Ўгирилсам, у Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) экан. У Умар (розияллоҳу анҳу)га раҳмат тилаб, сўнг деди: «Сен шундай иш қолдирмаганки, ортингда сенингдек амали билан Аллоҳ таолони учратишни орзу қиладиганимдан кўра менга севимлироқ биров қолдирган бўлсанг. Аллоҳ номига қасамки, мен Аллоҳ сени икки ҳамроҳинг билан бирга қилади, деб ўйлардим. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг кўп марта: ‹Мен, Абу Бакр ва Умар бордик›, ‹Мен, Абу Бакр ва Умар кирдик›, ‹Мен, Абу Бакр ва Умар чиқдик›, деганларини эшитардим. Шу боис мен Аллоҳ сени албатта улар иккови билан бирга қилади, деб ўйлардим».
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَرْدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ نِعْمَ أَهْلُ الْبَيْتِ عَبْدُ اللَّهِ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَأُمُّ عَبْدِ اللَّهِ.
Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Abdulloh, Abu Abdulloh va Ummu Abdulloh — naqadar yaxshi xonadon!› deb aytganlarini eshitdim».Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Абдуллоҳ, Абу Абдуллоҳ ва Умму Абдуллоҳ — нақадар яхши хонадон!› деб айтганларини эшитдим».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْوَرْدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ لَا أُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا إِلَّا أَنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ إِنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ صَالِحِي قُرَيْشٍ قَالَ وَزَادَ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَرْدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ طَلْحَةَ قَالَ نِعْمَ أَهْلُ الْبَيْتِ عَبْدُ اللَّهِ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَأُمُّ عَبْدِ اللَّهِ.
Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan hech narsa rivoyat qilmayman, faqat u zotning: ‹Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) Quraysh solihlaridandir› deb aytganlarini eshitganman». Yana u zot: «Abdulloh, Abu Abdulloh va Ummu Abdulloh — naqadar yaxshi xonadon!» dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан ҳеч нарса ривоят қилмайман, фақат у зотнинг: ‹Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) Қурайш солиҳларидандир› деб айтганларини эшитганман». Яна у зот: «Абдуллоҳ, Абу Абдуллоҳ ва Умму Абдуллоҳ — нақадар яхши хонадон!» дедилар.