Abdulloh ibn Abu Mulayka

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، أَوْ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اخْتَرْ ‏"‏‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ أَوْ يَكُونُ بَيْعَ خِيَارٍ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha, yoki ulardan biri boshqasiga: ‹(Endi) tanla (yaʼni savdoni bekor yoki tasdiqlash haqida qaror qil)›, — demaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar. Balki u zot: «Yoki (savdo) ixtiyorli boʻlsa», — degan boʻlishi (mumkin). Ibn Umar, Shurayh, Shaʼbiy, Tovus, Ato va Ibn Abu Mulayka bu hukmda (bir-biriga) muvofiq (keldi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча, ёки улардан бири бошқасига: ‹(Энди) танла (яъни савдони бекор ёки тасдиқлаш ҳақида қарор қил)›, — демагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар. Балки у зот: «Ёки (савдо) ихтиёрли бўлса», — деган бўлиши (мумкин). Ибн Умар, Шурайҳ, Шаъбий, Товус, Ато ва Ибн Абу Мулайка бу ҳукмда (бир-бирига) мувофиқ (келди).

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانٍ بِنْتِ عُثْمَانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدٌ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنَ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ - كَأَنَّهُ يَعْرِضُ عَلَى عَمْرٍو أَنْ يَقُومَ فَيَنْهَاهُمْ - سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي شَجَرَةٍ فَقَالَ لِيَ اذْهَبْ فَاعْلَمْ لِي مَنْ ذَاكَ الرَّجُلُ ‏.‏ فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ ‏.‏ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ ‏.‏ قَالَ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا ‏.‏ فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ ‏.‏ قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ - وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا - فَلَمَّا قَدِمْنَا لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوْ لَمْ تَسْمَعْ - قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ أَوَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضٍ ‏.‏ فَقُمْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَحَدَّثْتُهَا بِمَا، قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَلَكِنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْكَافِرَ يَزِيدُهُ اللَّهُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِّي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلاَ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umarning yonida oʻtirgan edim, biz Usmonning qizi Ummu Abonning janozasini kutayotgan edik, uning yonida Amr ibn Usmon ham bor edi. Shu payt Ibn Abbos keldi, uni bir yetaklovchi yetaklab kelmoqda edi. Oʻylaymanki, u (yetaklovchi) Ibn Umarning joyini unga aytdi. Shunda u kelib, mening yonimga oʻtirdi, men ularning ikkovi orasida boʻldim. Shu payt uydan bir ovoz (yigʻi-nola) keldi. Shunda Ibn Umar — goʻyo Amrga: turib, ularni qaytarsin, deb taklif qilayotgandek — dedi: Men Rasululloh ﷺ ni: «Albatta, marhum ahli yigʻlagani sababli azoblanadi», deyayotganlarini eshitganman. (Roviy) dedi: Abdulloh buni (har holatga) umumiy qilib aytdi. Shunda Ibn Abbos dedi: Biz moʻminlarning amiri Umar ibn Xattob bilan birga edik, nihoyat Baydoga yetganimizda, qarasak, bir kishi daraxt (soyasi)da tushib turardi. (Umar) menga: «Borib, anavi kishi kim ekanini bilib kel», dedi. Men bordim, qarasam, u Suhayb edi. Uning oldiga qaytib: «Sen menga, anavi kishi kim ekanini bilib kel, deb buyurgan eding, u Suhayb ekan», dedim. (Umar): «Unga ayt, bizga qoʻshilsin», dedi. Men: «Uning yonida ahli (oilasi) bor», dedim. (Umar): «Yonida ahli boʻlsa ham (mayli)», dedi. — Ayyub baʼzan: «Unga ayt, bizga qoʻshilsin», degan. — Biz (Madinaga) yetib kelganimizda, koʻp oʻtmay moʻminlarning amiri yaralandi. Shunda Suhayb: «Voy birodarim! Voy doʻstim!» deya keldi. Shunda Umar: «Bilmadingmi yoki eshitmadingmi, — Ayyub dedi: yoki ‹bilmadingmi yoki eshitmadingmi›, dedi, — Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum ahlining baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlarini?» dedi. (Roviy) dedi: Abdullohga kelsak, u buni (har holatga) umumiy qilib aytdi, Umarga kelsak, u: «baʼzi», dedi. Shunda men turib, Oishaning oldiga kirdim-da, unga Ibn Umar aytgan narsani aytdim. Shunda u: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum birovning yigʻisi sababli azoblanadi›, deb hech qachon aytmaganlar. Balki u zot: ‹Albatta, kofirga Alloh ahli yigʻlagani sababli azobni ziyoda qiladi›, deganlar. Va albatta, Allohning Oʻzi kuldiradi va yigʻlatadi. {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) boshqaning yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164)», dedi. Ayyub dedi: Ibn Abu Mulayka dedi: menga Qosim ibn Muhammad hadis aytdi, u: Oishaga Umar va Ibn Umarning soʻzi yetganda, u: «Sizlar menga yolgʻonchi ham, yolgʻonchiga chiqarilgan ham boʻlmagan kishilardan rivoyat qilyapsizlar, lekin quloq (eshitishda) xato qiladi», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умарнинг ёнида ўтирган эдим, биз Усмоннинг қизи Умму Абоннинг жанозасини кутаётган эдик, унинг ёнида Амр ибн Усмон ҳам бор эди. Шу пайт Ибн Аббос келди, уни бир етакловчи етаклаб келмоқда эди. Ўйлайманки, у (етакловчи) Ибн Умарнинг жойини унга айтди. Шунда у келиб, менинг ёнимга ўтирди, мен уларнинг иккови орасида бўлдим. Шу пайт уйдан бир овоз (йиғи-нола) келди. Шунда Ибн Умар — гўё Амрга: туриб, уларни қайтарсин, деб таклиф қилаётгандек — деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Албатта, марҳум аҳли йиғлагани сабабли азобланади», деяётганларини эшитганман. (Ровий) деди: Абдуллоҳ буни (ҳар ҳолатга) умумий қилиб айтди. Шунда Ибн Аббос деди: Биз мўминларнинг амири Умар ибн Хаттоб билан бирга эдик, ниҳоят Байдога етганимизда, қарасак, бир киши дарахт (сояси)да тушиб турарди. (Умар) менга: «Бориб, анави киши ким эканини билиб кел», деди. Мен бордим, қарасам, у Суҳайб эди. Унинг олдига қайтиб: «Сен менга, анави киши ким эканини билиб кел, деб буюрган эдинг, у Суҳайб экан», дедим. (Умар): «Унга айт, бизга қўшилсин», деди. Мен: «Унинг ёнида аҳли (оиласи) бор», дедим. (Умар): «Ёнида аҳли бўлса ҳам (майли)», деди. — Айюб баъзан: «Унга айт, бизга қўшилсин», деган. — Биз (Мадинага) етиб келганимизда, кўп ўтмай мўминларнинг амири яраланди. Шунда Суҳайб: «Вой биродарим! Вой дўстим!» дея келди. Шунда Умар: «Билмадингми ёки эшитмадингми, — Айюб деди: ёки ‹билмадингми ёки эшитмадингми›, деди, — Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деганларини?» деди. (Ровий) деди: Абдуллоҳга келсак, у буни (ҳар ҳолатга) умумий қилиб айтди, Умарга келсак, у: «баъзи», деди. Шунда мен туриб, Оишанинг олдига кирдим-да, унга Ибн Умар айтган нарсани айтдим. Шунда у: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум бировнинг йиғиси сабабли азобланади›, деб ҳеч қачон айтмаганлар. Балки у зот: ‹Албатта, кофирга Аллоҳ аҳли йиғлагани сабабли азобни зиёда қилади›, деганлар. Ва албатта, Аллоҳнинг Ўзи кулдиради ва йиғлатади. {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) бошқанинг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164)», деди. Айюб деди: Ибн Абу Мулайка деди: менга Қосим ибн Муҳаммад ҳадис айтди, у: Оишага Умар ва Ибн Умарнинг сўзи етганда, у: «Сизлар менга ёлғончи ҳам, ёлғончига чиқарилган ҳам бўлмаган кишилардан ривоят қиляпсизлар, лекин қулоқ (эшитишда) хато қилади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ زِيَادٍ الْمُؤَذِّنُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّيْمِيِّ، قَالَ سُئِلَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ الْوُضُوءِ، فَقَالَ رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ سُئِلَ عَنِ الْوُضُوءِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَأُتِيَ بِمِيضَأَةٍ فَأَصْغَى عَلَى يَدِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ أَدْخَلَهَا فِي الْمَاءِ فَتَمَضْمَضَ ثَلاَثًا وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثًا وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى ثَلاَثًا وَغَسَلَ يَدَهُ الْيُسْرَى ثَلاَثًا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فَأَخَذَ مَاءً فَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ فَغَسَلَ بُطُونَهُمَا وَظُهُورَهُمَا مَرَّةً وَاحِدَةً ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُونَ عَنِ الْوُضُوءِ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَحَادِيثُ عُثْمَانَ - رضى الله عنه - الصِّحَاحُ كُلُّهَا تَدُلُّ عَلَى مَسْحِ الرَّأْسِ أَنَّهُ مَرَّةٌ فَإِنَّهُمْ ذَكَرُوا الْوُضُوءَ ثَلاَثًا وَقَالُوا فِيهَا وَمَسَحَ رَأْسَهُ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرُوا عَدَدًا كَمَا ذَكَرُوا فِي غَيْرِهِ ‏.‏

Abdurahmon at-Tamimiy aytadi: Ibn Abu Mulaykadan tahorat haqida soʻrashdi. U: «Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan tahorat haqida soʻralganini koʻrdim. U suv soʻradi va unga bir idish keltirildi; u uni oʻng qoʻliga egib (suv quydi), soʻng (qoʻlini) suvga botirdi; uch marta ogʻzini chaydi, uch marta burnini qoqdi, yuzini uch marta yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini uch marta yuvdi, chap qoʻlini uch marta yuvdi; soʻng qoʻlini (suvga) solib, suv olib, boshini va quloqlarini mash qildi — ularning ichi va tashini bir marta (mash qildi); soʻng oyoqlarini yuvdi va: ‹Tahorat haqida soʻraganlar qani? Men Rasululloh ﷺ ni mana shunday tahorat olganlarini koʻrganman›, — dedi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Usmon (roziyallohu anhu)dan (kelgan) sahih hadislarning hammasi bosh bir marta mash qilinishiga dalolat qiladi — chunki ular tahoratni (har bir aʼzoni) uch marta (yuvishni) zikr qilganlarida, bosh haqida ‹va boshini mash qildi› deganlar, boshqalarida (sonni) zikr qilganlaridek bunda son zikr qilmaganlar.Абдураҳмон ат-Тамимий айтади: Ибн Абу Мулайкадан таҳорат ҳақида сўрашди. У: «Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан таҳорат ҳақида сўралганини кўрдим. У сув сўради ва унга бир идиш келтирилди; у уни ўнг қўлига эгиб (сув қуйди), сўнг (қўлини) сувга ботирди; уч марта оғзини чайди, уч марта бурнини қоқди, юзини уч марта ювди; сўнг ўнг қўлини уч марта ювди, чап қўлини уч марта ювди; сўнг қўлини (сувга) солиб, сув олиб, бошини ва қулоқларини маш қилди — уларнинг ичи ва ташини бир марта (маш қилди); сўнг оёқларини ювди ва: ‹Таҳорат ҳақида сўраганлар қани? Мен Расулуллоҳ ﷺ ни мана шундай таҳорат олганларини кўрганман›, — деди», — деди. Абу Довуд айтди: Усмон (розияллоҳу анҳу)дан (келган) саҳиҳ ҳадисларнинг ҳаммаси бош бир марта маш қилинишига далолат қилади — чунки улар таҳоратни (ҳар бир аъзони) уч марта (ювишни) зикр қилганларида, бош ҳақида ‹ва бошини маш қилди› деганлар, бошқаларида (сонни) зикр қилганларидек бунда сон зикр қилмаганлар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْوَرْدِ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ لَمَّا هَلَكَتْ أُمُّ أَبَانَ حَضَرْتُ مَعَ النَّاسِ فَجَلَسْتُ بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ فَبَكَيْنَ النِّسَاءُ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ أَلاَ تَنْهَى هَؤُلاَءِ عَنِ الْبُكَاءِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ خَرَجْتُ مَعَ عُمَرَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ رَأَى رَكْبًا تَحْتَ شَجَرَةٍ فَقَالَ انْظُرْ مَنِ الرَّكْبُ فَذَهَبْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ وَأَهْلُهُ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَذَا صُهَيْبٌ وَأَهْلُهُ ‏.‏ فَقَالَ عَلَىَّ بِصُهَيْبٍ ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ أُصِيبَ عُمَرُ فَجَلَسَ صُهَيْبٌ يَبْكِي عِنْدَهُ يَقُولُ وَاأُخَيَّاهُ وَاأُخَيَّاهُ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ لاَ تَبْكِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ أَمَا وَاللَّهِ مَا تُحَدِّثُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ كَاذِبَيْنِ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْقُرْآنِ لَمَا يَشْفِيكُمْ ‏{‏ أَلاَّ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ‏}‏ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ummu Abon vafot etganida, men odamlar bilan hozir boʻldim va Abdulloh ibn Umar bilan Ibn Abbosning oʻrtasida oʻtirdim. Ayollar yigʻlashdi. Ibn Umar: «Nega bularni yigʻlashdan qaytarmaysanmi? Chunki men Rasululloh ﷺ: ‹Marhum, ahli uning uchun qilgan baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deb aytganlarini eshitdim», dedi. Ibn Abbos esa: «Umar ham buning baʼzisini aytardi. Men Umar bilan chiqqan edim, Baydoga yetganimizda u bir daraxt ostida bir karvonni koʻrdi-da: ‹Bu kimning karvoni ekan, qarab kel›, dedi. Men bordim, u Suhayb va uning ahli ekan. Qaytib kelib: ‹Ey amirul-moʻminin, bu Suhayb va uning ahli›, dedim. U: ‹Suhaybni oldimga chaqir›, dedi. Madinaga kirganimizda Umar ‹jarohat bilan› urildi. Suhayb uning yonida oʻtirib: ‹Voh, birodarim! Voh, birodarim!› deya yigʻlay boshladi. Umar: ‹Ey Suhayb, yigʻlama, chunki men Rasululloh ﷺ: «Marhum, ahli uning uchun qilgan baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi«, deb aytganlarini eshitganman›, dedi», dedi. Ibn Abbos aytdi: Men buni Oishaga zikr qildim. U: «Yoʻq, vallohi, siz bu hadisni yolgʻonchi yoxud yolgʻonga chiqarilgan kishilardan rivoyat qilayotganingiz yoʻq, lekin eshitishda xato boʻladi. Sizlarga Qurʼonda shifo beradigan narsa bordir: {Hech bir gunohkor jon boshqasining gunohini koʻtarmas}. Lekin Rasululloh ﷺ: ‹Alloh kofirning azobini ahli uning uchun yigʻlagani sababli ziyoda qiladi›, dedilar», dedi. (Anʼom 164)Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умму Абон вафот этганида, мен одамлар билан ҳозир бўлдим ва Абдуллоҳ ибн Умар билан Ибн Аббоснинг ўртасида ўтирдим. Аёллар йиғлашди. Ибн Умар: «Нега буларни йиғлашдан қайтармайсанми? Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Марҳум, аҳли унинг учун қилган баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деб айтганларини эшитдим», деди. Ибн Аббос эса: «Умар ҳам бунинг баъзисини айтарди. Мен Умар билан чиққан эдим, Байдога етганимизда у бир дарахт остида бир карвонни кўрди-да: ‹Бу кимнинг карвони экан, қараб кел›, деди. Мен бордим, у Суҳайб ва унинг аҳли экан. Қайтиб келиб: ‹Эй амирул-мўминин, бу Суҳайб ва унинг аҳли›, дедим. У: ‹Суҳайбни олдимга чақир›, деди. Мадинага кирганимизда Умар ‹жароҳат билан› урилди. Суҳайб унинг ёнида ўтириб: ‹Воҳ, биродарим! Воҳ, биродарим!› дея йиғлай бошлади. Умар: ‹Эй Суҳайб, йиғлама, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: «Марҳум, аҳли унинг учун қилган баъзи йиғиси сабабли азобланади«, деб айтганларини эшитганман›, деди», деди. Ибн Аббос айтди: Мен буни Оишага зикр қилдим. У: «Йўқ, валлоҳи, сиз бу ҳадисни ёлғончи ёхуд ёлғонга чиқарилган кишилардан ривоят қилаётганингиз йўқ, лекин эшитишда хато бўлади. Сизларга Қуръонда шифо берадиган нарса бордир: {Ҳеч бир гуноҳкор жон бошқасининг гуноҳини кўтармас}. Лекин Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ кофирнинг азобини аҳли унинг учун йиғлагани сабабли зиёда қилади›, дедилар», деди. (Анъом 164)

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَدَنِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ لِلصَّائِمِ عِنْدَ فِطْرِهِ لَدَعْوَةً مَا تُرَدُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يَقُولُ إِذَا أَفْطَرَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ الَّتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ أَنْ تَغْفِرَ لِي ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, roʻzador uchun roʻza ochish paytida rad qilinmaydigan bir duo bordir», dedilar. Ibn Abu Mulayka aytadi: «Abdulloh ibn Amrni roʻza ochganida shunday deganini eshitdim: ‹Allohim, Sendan har narsani qamrab olgan rahmating bilan meni magʻfirat qilishingni soʻrayman›.»Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, рўзадор учун рўза очиш пайтида рад қилинмайдиган бир дуо бордир», дедилар. Ибн Абу Мулайка айтади: «Абдуллоҳ ибн Амрни рўза очганида шундай деганини эшитдим: ‹Аллоҳим, Сендан ҳар нарсани қамраб олган раҳматинг билан мени мағфират қилишингни сўрайман›.»

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانَ ابْنَةِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدُهُ قَالَ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي وَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنْ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي ظِلِّ شَجَرَةٍ فَقَالَ لِي انْطَلِقْ فَاعْلَمْ مَنْ ذَاكَ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ فَقَالَ مُرُوهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مَرَّةً فَلْيَلْحَقْ بِنَا فَلَمَّا بَلَغْنَا الْمَدِينَةَ لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ فَقَالَ وَا أَخَاهُ وَا صَاحِبَاهُ فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضِ بُكَاءِ فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ فَذَكَرْتُ لَهَا قَوْلَ عُمَرَ فَقَالَتْ لَا وَاللَّهِ مَا قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَزِيدُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى قَالَ أَيُّوبُ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلَا مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ أَيُّوبَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلَا تَنْهَى عَنْ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bilan birga bir gʻazotda otliqlar orasida ketayotgan edim. Bir joyda daraxt soyasida tushib turgan bir kishini koʻrdik. U menga: ‹Bor, u kim ekanini bilib kel›, dedi. Men bordim, qarasam, u Suhayb ekan. Qaytib kelib: ‹Sen menga u kim ekanini bilib kelishni buyurgan eding, u Suhaybdir›, dedim. U: ‹Unga ayting, bizga qoʻshilsin›, dedi. Men: ‹U bilan birga ahli bor›, dedim. U: ‹Ahli bilan birga boʻlsa ham›, dedi. Madinaga yetib kelganimizda, koʻp oʻtmay amirul-moʻʼmininga suiqasd qilindi. Suhayb kelib: ‹Voh, birodarim! Voh, doʻstim!›, deb yigʻladi. Shunda Umar: ‹Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashining baʼzisi sababli azoblanadi›, deganini bilmasmiding yoki eshitmasmiding?›, dedi. Men (Ibn Abbos) Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga borib, unga Umarning soʻzini eslatdim. U: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ mayyit birovning yigʻlashi sababli azoblanadi, demaganlar. Lekin Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh azza va jalla kofirning azobini ahlining unga yigʻlashi sababli oshiradi›, deganlar. Va albatta Alloh kuldiruvchi va yigʻlatuvchidir. Hech bir gunohkor boshqaning gunohini koʻtarmaydi›, dedi.» Qosim aytadi: Oishaga Umar va Ibn Umarning soʻzi yetganida, u: «Siz menga yolgʻonchi ham, yolgʻonga chiqarilgan ham boʻlmagan kishilardan hadis aytyapsiz. Lekin quloq baʼzan xato eshitadi», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир ғазотда отлиқлар орасида кетаётган эдим. Бир жойда дарахт соясида тушиб турган бир кишини кўрдик. У менга: ‹Бор, у ким эканини билиб кел›, деди. Мен бордим, қарасам, у Суҳайб экан. Қайтиб келиб: ‹Сен менга у ким эканини билиб келишни буюрган эдинг, у Суҳайбдир›, дедим. У: ‹Унга айтинг, бизга қўшилсин›, деди. Мен: ‹У билан бирга аҳли бор›, дедим. У: ‹Аҳли билан бирга бўлса ҳам›, деди. Мадинага етиб келганимизда, кўп ўтмай амирул-мўъмининга суиқасд қилинди. Суҳайб келиб: ‹Воҳ, биродарим! Воҳ, дўстим!›, деб йиғлади. Шунда Умар: ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлашининг баъзиси сабабли азобланади›, деганини билмасмидинг ёки эшитмасмидинг?›, деди. Мен (Ибн Аббос) Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига бориб, унга Умарнинг сўзини эслатдим. У: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ маййит бировнинг йиғлаши сабабли азобланади, демаганлар. Лекин Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ азза ва жалла кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлаши сабабли оширади›, деганлар. Ва албатта Аллоҳ кулдирувчи ва йиғлатувчидир. Ҳеч бир гуноҳкор бошқанинг гуноҳини кўтармайди›, деди.» Қосим айтади: Оишага Умар ва Ибн Умарнинг сўзи етганида, у: «Сиз менга ёлғончи ҳам, ёлғонга чиқарилган ҳам бўлмаган кишилардан ҳадис айтяпсиз. Лекин қулоқ баъзан хато эшитади», деди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الشَّرِيكُ شَفِيعٌ وَالشُّفْعَةُ فِي كل شَيْء» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ قَالَ: وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَهُوَ أصح

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sherik — shufʼador, shufʼa esa har bir narsada boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni shu shaklda faqat Abu Hamza as-Sukkariyning hadisidan bilamiz. Bir necha kishi bu hadisni Abdulaziz ibn Rufaydan, u Ibn Abu Mulaykadan, u Nabiy ﷺdan mursal holda rivoyat qilgan, bu (rivoyat) sahihroqdir. Bir necha kishi Abdulaziz ibn Rufaydan shunga oʻxshashini, unda Ibn Abbosdan (deyilmagan holda) rivoyat qilgan, bu Abu Hamzaning hadisidan sahihroqdir. Abu Hamza ishonchli (rovi), xato Abu Hamzadan boshqasidan boʻlishi mumkin. Koʻpchilik ilm ahli: «Shufʼa faqat uy-joy va yerlarda boʻladi», dedilar va har bir narsada shufʼani koʻrmadilar. Baʼzi ilm ahli esa: «Shufʼa har bir narsada boʻladi», dedilar. Birinchi soʻz sahihroqdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шерик — шуфъадор, шуфъа эса ҳар бир нарсада бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни шу шаклда фақат Абу Ҳамза ас-Суккарийнинг ҳадисидан биламиз. Бир неча киши бу ҳадисни Абдулазиз ибн Руфайдан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолда ривоят қилган, бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Бир неча киши Абдулазиз ибн Руфайдан шунга ўхшашини, унда Ибн Аббосдан (дейилмаган ҳолда) ривоят қилган, бу Абу Ҳамзанинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Абу Ҳамза ишончли (рови), хато Абу Ҳамзадан бошқасидан бўлиши мумкин. Кўпчилик илм аҳли: «Шуфъа фақат уй-жой ва ерларда бўлади», дедилар ва ҳар бир нарсада шуфъани кўрмадилар. Баъзи илм аҳли эса: «Шуфъа ҳар бир нарсада бўлади», дедилар. Биринчи сўз саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جَيْشَ الْعُسْرَةِ فَكَانَ مِنْ أَوْثَقِ أَعْمَالِي فِي نَفْسِي، فَكَانَ لِي أَجِيرٌ، فَقَاتَلَ إِنْسَانًا، فَعَضَّ أَحَدُهُمَا إِصْبَعَ صَاحِبِهِ، فَانْتَزَعَ إِصْبَعَهُ، فَأَنْدَرَ ثَنِيَّتَهُ فَسَقَطَتْ، فَانْطَلَقَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَهْدَرَ ثَنِيَّتَهُ وَقَالَ ‏"‏ أَفَيَدَعُ إِصْبَعَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا ـ قَالَ أَحْسِبُهُ قَالَ ـ كَمَا يَقْضَمُ الْفَحْلُ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ جَدِّهِ، بِمِثْلِ هَذِهِ الصِّفَةِ أَنَّ رَجُلاً، عَضَّ يَدَ رَجُلٍ، فَأَنْدَرَ ثَنِيَّتَهُ، فَأَهْدَرَهَا أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan birga Jaysh ul-Usra(da) (Tabuk gʻazotida) jang qildim va menimcha, bu mening eng yaxshi amalim edi. Soʻng mening bir ishchim bor edi; u kimdir bilan janjallashdi va ulardan biri boshqasining barmogʻini tishlab uzdi, (boshqasi esa) uning tishini tushirib yubordi. U (zarar koʻrgan kishi) Paygʻambar ﷺ ning oldiga (shikoyat bilan) bordi, lekin Paygʻambar ﷺ daʼvoni bekor qildi va shikoyatchiga: «Sen — u barmogʻini sening ogʻzingda qoldirishini, toki sen uni (aygʻir tuya kabi) tishlab uzishini — istadingmi?» — dedilar. Ibn Jurayj, Abdulloh ibn Abu Mulayka orqali uning bobosidan shunga oʻxshash voqeani rivoyat qildi: Bir kishi boshqa bir kishining qoʻlini tishlab, oʻz tishini tushirib yubordi, lekin Abu Bakr — uning (singan tishi) uchun (hech) tovon (kompensatsiya) huquqi yoʻq, deb — hukm qildi.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга Жайш ул-Усра(да) (Табук ғазотида) жанг қилдим ва менимча, бу менинг энг яхши амалим эди. Сўнг менинг бир ишчим бор эди; у кимдир билан жанжаллашди ва улардан бири бошқасининг бармоғини тишлаб узди, (бошқаси эса) унинг тишини тушириб юборди. У (зарар кўрган киши) Пайғамбар ﷺ нинг олдига (шикоят билан) борди, лекин Пайғамбар ﷺ даъвони бекор қилди ва шикоятчига: «Сен — у бармоғини сенинг оғзингда қолдиришини, токи сен уни (айғир туя каби) тишлаб узишини — истадингми?» — дедилар. Ибн Журайж, Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка орқали унинг бобосидан шунга ўхшаш воқеани ривоят қилди: Бир киши бошқа бир кишининг қўлини тишлаб, ўз тишини тушириб юборди, лекин Абу Бакр — унинг (синган тиши) учун (ҳеч) товон (компенсация) ҳуқуқи йўқ, деб — ҳукм қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِمَكَّةَ قَالَ فَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا - قَالَ - فَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا - قَالَ - جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ ثُمَّ حَدَّثَ فَقَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ شَجَرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ فَنَظَرْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ - قَالَ - فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي ‏.‏ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ فَلَمَّا أَنْ أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ يَرْحَمُ اللَّهُ عُمَرَ لاَ وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَحَدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَلَكِنْ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ قَالَ وَقَالَتْ عَائِشَةُ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ ‏{‏ وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى‏}‏ قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ أَضْحَكَ وَأَبْكَى ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ فَوَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ مِنْ شَىْءٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affonning bir qizi Makkada vafot etdi. (Abdulloh) dedi: Biz uning (janozasi)da hozir boʻlgani keldik. (U) dedi: Ibn Umar va Ibn Abbos ham unda hozir boʻldilar. (U) dedi: Men esa ularning ikkovi orasida oʻtirgan edim. (U) dedi: Men ulardan birining yoniga oʻtirdim, soʻng ikkinchisi kelib, mening yonimga oʻtirdi. Shunda Abdulloh ibn Umar oʻzining roʻparasidagi Amr ibn Usmonga: «Yigʻidan qaytarmaysanmi? Zero, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagani sababli azoblanadi›, deganlar», dedi. Shunda Ibn Abbos: «Umar ham buning baʼzisini aytar edi», dedi-da, soʻng hadis aytib dedi: Men Umar bilan birga Makkadan qaytdim, nihoyat Baydoga yetganimizda, qarasak, bir daraxt soyasi ostida (otliq) yoʻlovchilar bor edi. (Umar): «Borib, bu yoʻlovchilar kimligini qara», dedi. Men qaradim, u Suhayb edi. (U) dedi: Men buni unga xabar berdim. Shunda (Umar): «Uni menga chaqir», dedi. (U) dedi: Men Suhaybning oldiga qaytib: «Yoʻlga chiqib, moʻminlarning amiriga qoʻshil», dedim. Umar yaralanganda, Suhayb yigʻlab kirib: «Voy birodarim! Voy doʻstim!» dedi. Shunda Umar: «Ey Suhayb! Menga yigʻlayapsanmi? Holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagan baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlar», dedi. Ibn Abbos dedi: Umar vafot etganida, men buni Oishaga aytdim. Shunda u: «Alloh Umarga rahm qilsin! Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh moʻminni birovning yigʻisi sababli azoblaydi›, deb aytmaganlar. Balki u zot: ‹Albatta, Alloh kofirga oʻziga ahli yigʻlagani sababli azobni ziyoda qiladi›, deganlar», dedi. (U) dedi: Oisha: «Sizlarga Qurʼon kifoyadir: {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) boshqaning yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164)», dedi. (U) dedi: Shunda Ibn Abbos: «Allohning Oʻzi kuldiradi va yigʻlatadi», dedi. Ibn Abu Mulayka dedi: Allohga qasamki, Ibn Umar (bunga qarshi) hech narsa demadi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффоннинг бир қизи Маккада вафот этди. (Абдуллоҳ) деди: Биз унинг (жанозаси)да ҳозир бўлгани келдик. (У) деди: Ибн Умар ва Ибн Аббос ҳам унда ҳозир бўлдилар. (У) деди: Мен эса уларнинг иккови орасида ўтирган эдим. (У) деди: Мен улардан бирининг ёнига ўтирдим, сўнг иккинчиси келиб, менинг ёнимга ўтирди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар ўзининг рўпарасидаги Амр ибн Усмонга: «Йиғидан қайтармайсанми? Зеро, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобланади›, деганлар», деди. Шунда Ибн Аббос: «Умар ҳам бунинг баъзисини айтар эди», деди-да, сўнг ҳадис айтиб деди: Мен Умар билан бирга Маккадан қайтдим, ниҳоят Байдога етганимизда, қарасак, бир дарахт сояси остида (отлиқ) йўловчилар бор эди. (Умар): «Бориб, бу йўловчилар кимлигини қара», деди. Мен қарадим, у Суҳайб эди. (У) деди: Мен буни унга хабар бердим. Шунда (Умар): «Уни менга чақир», деди. (У) деди: Мен Суҳайбнинг олдига қайтиб: «Йўлга чиқиб, мўминларнинг амирига қўшил», дедим. Умар яраланганда, Суҳайб йиғлаб кириб: «Вой биродарим! Вой дўстим!» деди. Шунда Умар: «Эй Суҳайб! Менга йиғлаяпсанми? Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлаган баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деганлар», деди. Ибн Аббос деди: Умар вафот этганида, мен буни Оишага айтдим. Шунда у: «Аллоҳ Умарга раҳм қилсин! Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ мўминни бировнинг йиғиси сабабли азоблайди›, деб айтмаганлар. Балки у зот: ‹Албатта, Аллоҳ кофирга ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобни зиёда қилади›, деганлар», деди. (У) деди: Оиша: «Сизларга Қуръон кифоядир: {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) бошқанинг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164)», деди. (У) деди: Шунда Ибн Аббос: «Аллоҳнинг Ўзи кулдиради ва йиғлатади», деди. Ибн Абу Мулайка деди: Аллоҳга қасамки, Ибн Умар (бунга қарши) ҳеч нарса демади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ بَشَّارٍ - عَنْ أَبِي عَامِرٍ الْخَزَّازِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لأَعْلَمُ أَشَدَّ آيَةٍ فِي الْقُرْآنِ قَالَ ‏"‏ أَيَّةُ آيَةٍ يَا عَائِشَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ ‏}‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا عَلِمْتِ يَا عَائِشَةُ أَنَّ الْمُؤْمِنَ تُصِيبُهُ النَّكْبَةُ أَوِ الشَّوْكَةُ فَيُكَافَأُ بِأَسْوَإِ عَمَلِهِ وَمَنْ حُوسِبَ عُذِّبَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أَلَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ ‏{‏ فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا ‏}‏ قَالَ ‏"‏ ذَاكُمُ الْعَرْضُ يَا عَائِشَةُ مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ عُذِّبَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ بَشَّارٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ ‏.‏

Musaddad bizga Yahyodan rivoyat qildi; (yana) Muhammad ibn Bashshor bizga Usmon ibn Umardan rivoyat qildi — Abu Dovud aytdi: bu Ibn Bashshorning lafzidir — u (Usmon) Abu Omir al-Xazzozdan, u Ibn Abu Mulaykadan, u Oishadan rivoyat qildi: U (Oisha) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, men Qurʼondagi eng shiddatli oyatni bilaman», dedim. U zot: «Qaysi oyat ekan, ey Oisha?» dedilar. Men: «Allohning ‹Kim yomonlik qilsa, unga jazo beriladi› (Niso 123) degan soʻzidir», dedim. U zot: «Ey Oisha, bilmaysanmi, moʻminga musibat yoki tikan yetsa, bu uning yomon amaliga (kafforat boʻlib) jazo qilinadi-ku, hisob-kitob qilingan kishi esa azoblanadi», dedilar. Men: «Alloh ‹Bas, u yengil hisob-kitob bilan hisoblanadi› (Inshiqoq 8) demaganmi?» dedim. U zot: «Ey Oisha, bu — (faqat amallarning) koʻrsatilishidir. Hisob-kitobda surishtirilgan kishi esa azoblanadi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Ibn Bashshorning lafzidir, u: «Bizga Ibn Abu Mulayka xabar berdi», dedi.Мусаддад бизга Яҳёдан ривоят қилди; (яна) Муҳаммад ибн Башшор бизга Усмон ибн Умардан ривоят қилди — Абу Довуд айтди: бу Ибн Башшорнинг лафзидир — у (Усмон) Абу Омир ал-Хаззоздан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Оишадан ривоят қилди: У (Оиша) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен Қуръондаги энг шиддатли оятни биламан», дедим. У зот: «Қайси оят экан, эй Оиша?» дедилар. Мен: «Аллоҳнинг ‹Ким ёмонлик қилса, унга жазо берилади› (Нисо 123) деган сўзидир», дедим. У зот: «Эй Оиша, билмайсанми, мўминга мусибат ёки тикан етса, бу унинг ёмон амалига (каффорат бўлиб) жазо қилинади-ку, ҳисоб-китоб қилинган киши эса азобланади», дедилар. Мен: «Аллоҳ ‹Бас, у енгил ҳисоб-китоб билан ҳисобланади› (Иншиқоқ 8) демаганми?» дедим. У зот: «Эй Оиша, бу — (фақат амалларнинг) кўрсатилишидир. Ҳисоб-китобда суриштирилган киши эса азобланади», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Ибн Башшорнинг лафзидир, у: «Бизга Ибн Абу Мулайка хабар берди», деди.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ، - وَهُوَ ابْنُ حَبِيبٍ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ سَهْلَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ سَالِمًا يَدْخُلُ عَلَيْنَا وَقَدْ عَقَلَ مَا يَعْقِلُ الرِّجَالُ وَعَلِمَ مَا يَعْلَمُ الرِّجَالُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَرْضِعِيهِ تَحْرُمِي عَلَيْهِ بِذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَمَكَثْتُ حَوْلاً لاَ أُحَدِّثُ بِهِ وَلَقِيتُ الْقَاسِمَ فَقَالَ حَدِّثْ بِهِ وَلاَ تَهَابُهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Sahla Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, Solim oldimizga kirib-chiqadi, holbuki u erkaklar aql yetkazadigan narsalarga aql yetkazib, erkaklar biladigan narsalarni bilib qoldi», dedi. U zot: «Uni emiz, shu bilan unga harom boʻlasan», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Саҳла Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Солим олдимизга кириб-чиқади, ҳолбуки у эркаклар ақл етказадиган нарсаларга ақл етказиб, эркаклар биладиган нарсаларни билиб қолди», деди. У зот: «Уни эмиз, шу билан унга ҳаром бўласан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرَ لَهَا شَيْئًا مِنَ الْقَدَرِ فَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ تَكَلَّمَ فِي شَىْءٍ مِنَ الْقَدَرِ سُئِلَ عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ لَمْ يَتَكَلَّمْ فِيهِ لَمْ يُسْأَلْ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَاهُ خَازِمُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شَيْبَانَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qadar borasida biror soʻz aytsa, qiyomat kuni undan soʻraladi. Kim u haqda biror narsa aytmasa, undan soʻralmaydi», deganlarini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қадар борасида бирор сўз айтса, қиёмат куни ундан сўралади. Ким у ҳақда бирор нарса айтмаса, ундан сўралмайди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ تُوُفِّيَتْ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِمَكَّةَ فَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلَا تَنْهَى عَنْ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affonning bir qizi Makkada vafot etdi. Uning janozasiga Ibn Umar bilan Ibn Abbos hozir boʻlishdi. Men esa ular oʻrtasida oʻtirgan edim. Ibn Umar oʻziga roʻbaroʻ turgan Amr ibn Usmonga: «Nega yigʻlashdan qaytarmaysan? Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashi sababli azoblanadi›, deganlar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффоннинг бир қизи Маккада вафот этди. Унинг жанозасига Ибн Умар билан Ибн Аббос ҳозир бўлишди. Мен эса улар ўртасида ўтирган эдим. Ибн Умар ўзига рўбарў турган Амр ибн Усмонга: «Нега йиғлашдан қайтармайсан? Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлаши сабабли азобланади›, деганлар», деди.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قِيلَ لَهُ: هَلْ لَكَ فِي أَمِير الْمُؤمنِينَ مُعَاوِيَة فَإِنَّهُ مَا أَوْتَرَ إِلَّا بِوَاحِدَةٍ؟ قَالَ: أَصَابَ إِنَّهُ فَقِيهٌ وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ: أَوْتَرَ مُعَاوِيَةُ بَعْدَ الْعِشَاءِ بِرَكْعَةٍ وَعِنْدَهُ مَوْلًى لِابْنِ عَبَّاسٍ فَأَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ: دَعْهُ فَإِنَّهُ قَدْ صَحِبَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Ibn Abbosga: «Moʻminlar amiri Muoviya haqida (nima deysan)? U faqat bitta (rakat) vitr oʻqidi (xolos)», deyildi. U: «Albatta u faqihdir (din olimidir)», dedi.Ибн Аббосга: «Мўминлар амири Муовия ҳақида (нима дейсан)? У фақат битта (ракат) витр ўқиди (холос)», дейилди. У: «Албатта у фақиҳдир (дин олимидир)», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي عَلَى الْحَوْضِ حَتَّى أَنْظُرُ مَنْ يَرِدُ عَلَىَّ مِنْكُمْ، وَسَيُؤْخَذُ نَاسٌ دُونِي فَأَقُولُ يَا رَبِّ مِنِّي وَمِنْ أُمَّتِي‏.‏ فَيُقَالُ هَلْ شَعَرْتَ مَا عَمِلُوا بَعْدَكَ وَاللَّهِ مَا بَرِحُوا يَرْجِعُونَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ ‏"‏‏.‏ فَكَانَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ أَنْ نَرْجِعَ عَلَى أَعْقَابِنَا أَوْ نُفْتَنَ عَنْ دِينِنَا‏.‏ [quran sura="23" aya_start="66" aya_end="66"]‏{‏أَعْقَابِكُمْ تَنْكِصُونَ‏}‏ تَرْجِعُونَ عَلَى الْعَقِبِ‏.‏

(Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Men hovuz ustida (turaman) — toki sizlardan kim mening oldimga kelishini koʻraman; (ammo) baʼzi kishilar mendan (tortib) olib ketiladi. Shunda men: ‹Ey Robbim, (bular) mendan va mening ummatimdan!› deyman. (Menga): ‹Ular sendan keyin nima qilganlarini sezdingmi? Allohga qasamki, ular tinmay orqalariga (dindan) qaytaverdilar›, deyiladi», dedilar. Ibn Abu Mulayka: «Allohim, biz orqalarimizga qaytishimizdan yoki dinimizdan fitnaga solinishimizdan Senga panoh tilaymiz», der edi. ‹...aʼqobikum tankisuna› (Muʼminun surasi, 66-oyat) — ‹tovonlaringiz uzra orqaga qaytasiz› (degani).(Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мен ҳовуз устида (тураман) — токи сизлардан ким менинг олдимга келишини кўраман; (аммо) баъзи кишилар мендан (тортиб) олиб кетилади. Шунда мен: ‹Эй Роббим, (булар) мендан ва менинг умматимдан!› дейман. (Менга): ‹Улар сендан кейин нима қилганларини сездингми? Аллоҳга қасамки, улар тинмай орқаларига (диндан) қайтавердилар›, дейилади», дедилар. Ибн Абу Мулайка: «Аллоҳим, биз орқаларимизга қайтишимиздан ёки динимиздан фитнага солинишимиздан Сенга паноҳ тилаймиз», дер эди. ‹...аъқобикум танкисуна› (Муъминун сураси, 66-оят) — ‹товонларингиз узра орқага қайтасиз› (дегани).

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، كُنَّا فِي جَنَازَةِ أُمِّ أَبَانٍ بِنْتِ عُثْمَانَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَلَمْ يَنُصَّ رَفْعَ الْحَدِيثِ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَمَا نَصَّهُ أَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَحَدِيثُهُمَا أَتَمُّ مِنْ حَدِيثِ عَمْرٍو ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Biz Usmonning qizi Umm Abonning janozasida edik», — deb hadisni (oxirigacha) keltirdi. Lekin u (Amr) hadisni Umardan, u Nabiy ﷺ dan (marfuʼ qilib) Ayyub va Ibn Jurayj keltirgani kabi (sarih) keltirmadi. Ularning ikkovining hadisi Amrning hadisidan toʻliqroqdir.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Биз Усмоннинг қизи Умм Абоннинг жанозасида эдик», — деб ҳадисни (охиригача) келтирди. Лекин у (Амр) ҳадисни Умардан, у Набий ﷺ дан (марфуъ қилиб) Айюб ва Ибн Журайж келтиргани каби (сариҳ) келтирмади. Уларнинг икковининг ҳадиси Амрнинг ҳадисидан тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَيَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ مَوْهَبٍ، - الْمَعْنَى - أَنَّ اللَّيْثَ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ - حَدَّثَهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّهُ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةً وَلَمْ يُعْطِ مَخْرَمَةَ شَيْئًا فَقَالَ مَخْرَمَةُ يَا بُنَىَّ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ قَالَ ادْخُلْ فَادْعُهُ لِي قَالَ فَدَعَوْتُهُ فَخَرَجَ إِلَيْهِ وَعَلَيْهِ قِبَاءٌ مِنْهَا فَقَالَ ‏"‏ خَبَأْتُ هَذَا لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ - زَادَ ابْنُ مَوْهَبٍ - مَخْرَمَةُ - ثُمَّ اتَّفَقَا - قَالَ رَضِيَ مَخْرَمَةُ ‏.‏ قَالَ قُتَيْبَةُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ لَمْ يُسَمِّهِ ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ yengi keng toʻnlarni (aqbiya) taqsimladilar, ammo Maxramaga hech narsa bermadilar. Shunda Maxrama: «Ey oʻgʻilcham, biz bilan Rasululloh ﷺning oldilariga yur», dedi. Men u bilan birga bordim. U: «Kirib, u zotni menga chaqir», dedi. Men u zotni chaqirdim. U zot oʻsha toʻnlardan birini ustlariga kiyib, uning oldiga chiqdilar va: «Buni sen uchun yashirib qoʻygan edim», dedilar. (Maxrama) unga qaradi — Ibn Mavhab «Maxrama» soʻzini qoʻshdi, soʻngra ikkovi (rovoyatda) muvofiq boʻlishdi — (u zot): «Maxrama rozi boʻldi», dedilar. Qutayba: «Ibn Abu Mulaykadan», dedi va uni (rovoyatchini) nomlamadi.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ енги кенг тўнларни (ақбия) тақсимладилар, аммо Махрамага ҳеч нарса бермадилар. Шунда Махрама: «Эй ўғилчам, биз билан Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига юр», деди. Мен у билан бирга бордим. У: «Кириб, у зотни менга чақир», деди. Мен у зотни чақирдим. У зот ўша тўнлардан бирини устларига кийиб, унинг олдига чиқдилар ва: «Буни сен учун яшириб қўйган эдим», дедилар. (Махрама) унга қаради — Ибн Мавҳаб «Махрама» сўзини қўшди, сўнгра иккови (ровоятда) мувофиқ бўлишди — (у зот): «Махрама рози бўлди», дедилар. Қутайба: «Ибн Абу Мулайкадан», деди ва уни (ровоятчини) номламади.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ قَيْسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقُولُ أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَنِّي قُلْنَا بَلَى ‏.‏ قَالَتْ لَمَّا كَانَتْ لَيْلَتِي انْقَلَبَ فَوَضَعَ نَعْلَيْهِ عِنْدَ رِجْلَيْهِ وَوَضَعَ رِدَاءَهُ وَبَسَطَ إِزَارَهُ عَلَى فِرَاشِهِ وَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ رَيْثَمَا ظَنَّ أَنِّي قَدْ رَقَدْتُ ثُمَّ انْتَعَلَ رُوَيْدًا وَأَخَذَ رِدَاءَهُ رُوَيْدًا ثُمَّ فَتَحَ الْبَابَ رُوَيْدًا وَخَرَجَ وَأَجَافَهُ رُوَيْدًا وَجَعَلْتُ دِرْعِي فِي رَأْسِي فَاخْتَمَرْتُ وَتَقَنَّعْتُ إِزَارِي وَانْطَلَقْتُ فِي إِثْرِهِ حَتَّى جَاءَ الْبَقِيعَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ انْحَرَفَ وَانْحَرَفْتُ فَأَسْرَعَ فَأَسْرَعْتُ فَهَرْوَلَ فَهَرْوَلْتُ فَأَحْضَرَ فَأَحْضَرْتُ وَسَبَقْتُهُ فَدَخَلْتُ وَلَيْسَ إِلاَّ أَنِ اضْطَجَعْتُ فَدَخَلَ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكِ يَا عَائِشُ رَابِيَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُلَيْمَانُ حَسِبْتُهُ قَالَ حَشْيَا قَالَ ‏"‏ لَتُخْبِرِنِّي أَوْ لَيُخْبِرَنِّي اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي فَأَخْبَرْتُهُ الْخَبَرَ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ السَّوَادُ الَّذِي رَأَيْتُ أَمَامِي ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ - قَالَتْ - فَلَهَدَنِي لَهْدَةً فِي صَدْرِي أَوْجَعَتْنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَظَنَنْتِ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ مَهْمَا يَكْتُمِ النَّاسُ فَقَدْ عَلِمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ - قَالَ - فَإِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَتَانِي حِينَ رَأَيْتِ وَلَمْ يَكُنْ يَدْخُلُ عَلَيْكِ وَقَدْ وَضَعْتِ ثِيَابَكِ فَنَادَانِي فَأَخْفَى مِنْكِ فَأَجَبْتُهُ وَأَخْفَيْتُهُ مِنْكِ وَظَنَنْتُ أَنَّكِ قَدْ رَقَدْتِ فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَكِ وَخَشِيتُ أَنْ تَسْتَوْحِشِي فَأَمَرَنِي أَنْ آتِيَ أَهْلَ الْبَقِيعِ فَأَسْتَغْفِرَ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ خَالَفَهُ حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ فَقَالَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Sizlarga Nabiy ﷺ va oʻzim haqimda soʻzlab beraymi?» dedi. Biz: «Ha», dedik. U aytdi: Mening navbatim kechasi boʻlganida u zot qaytib kelib, oyoq kiyimlarini oyoqlari yoniga qoʻydilar, ridolarini yechdilar va izorlarini toʻshaklariga yozdilar. Men uxlab qoldim, deb oʻylagan zahotlari, ohista oyoq kiyimlarini kiyib, ohista ridolarini oldilar, soʻng ohista eshikni ochib chiqib, uni ohista yopdilar. Men koʻylagimni boshimga solib, roʻmol oʻrab, izorimni yopindim-da, u zotning izidan yoʻlga tushdim. Nihoyat u zot Baqiega keldilar, qoʻllarini uch marta koʻtarib, uzoq turdilar, soʻng orqaga burildilar, men ham burildim. U zot shoshildilar, men ham shoshildim. U zot yugurdilar, men ham yugurdim. U zot tez yurdilar, men ham tez yurdim. U zotdan oldin yetib borib, kirib, endigina yotgan zahotim u zot ham kirdilar. U zot: «Ey Oish, senga nima boʻldi, hansirab qolibsan?» dedilar. Men: «Yoʻq, hech narsa», dedim. U zot: «Menga aytasan yoki menga Latif va Xabir zot xabar beradi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, otam-onam sizga fido boʻlsin», dedim-da, u zotga voqeani aytib berdim. U zot: «Oldimda koʻrgan qorongʻi narsam sen ekansan-da?» dedilar. Men: «Ha», dedim. Shunda u zot koʻkragimga bir turtki berdilar, u meni ogʻritdi. U zot: «Alloh va Uning Rasuli senga zulm qiladi, deb oʻyladingmi?» dedilar. Men: «Odamlar nimani yashirsalar ham, Alloh azza va jalla uni bilib turadi», dedim. U zot: «Ha, sen koʻrgan paytda jabroil alayhissalom huzurimga kelgan edi. U sen liboslaringni echib qoʻyganing uchun sen tomon kirmadi. U menga nido qildi-da, sendan yashirindi. Men unga javob berdim, uni sendan yashidim. Sen uxlab qolgandirsan, deb oʻyladim va seni uygʻotishni istamadim, shuningdek yolgʻiz qolib qoʻrqib ketishingdan xavfsiradim. Bas, u menga Baqi ahlining huzuriga borib, ular uchun istigʻfor aytishni buyurdi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Сизларга Набий ﷺ ва ўзим ҳақимда сўзлаб берайми?» деди. Биз: «Ҳа», дедик. У айтди: Менинг навбатим кечаси бўлганида у зот қайтиб келиб, оёқ кийимларини оёқлари ёнига қўйдилар, ридоларини ечдилар ва изорларини тўшакларига ёздилар. Мен ухлаб қолдим, деб ўйлаган заҳотлари, оҳиста оёқ кийимларини кийиб, оҳиста ридоларини олдилар, сўнг оҳиста эшикни очиб чиқиб, уни оҳиста ёпдилар. Мен кўйлагимни бошимга солиб, рўмол ўраб, изоримни ёпиндим-да, у зотнинг изидан йўлга тушдим. Ниҳоят у зот Бақиэга келдилар, қўлларини уч марта кўтариб, узоқ турдилар, сўнг орқага бурилдилар, мен ҳам бурилдим. У зот шошилдилар, мен ҳам шошилдим. У зот югурдилар, мен ҳам югурдим. У зот тез юрдилар, мен ҳам тез юрдим. У зотдан олдин етиб бориб, кириб, эндигина ётган заҳотим у зот ҳам кирдилар. У зот: «Эй Оиш, сенга нима бўлди, ҳансираб қолибсан?» дедилар. Мен: «Йўқ, ҳеч нарса», дедим. У зот: «Менга айтасан ёки менга Латиф ва Хабир зот хабар беради», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, отам-онам сизга фидо бўлсин», дедим-да, у зотга воқеани айтиб бердим. У зот: «Олдимда кўрган қоронғи нарсам сен экансан-да?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда у зот кўкрагимга бир туртки бердилар, у мени оғритди. У зот: «Аллоҳ ва Унинг Расули сенга зулм қилади, деб ўйладингми?» дедилар. Мен: «Одамлар нимани яширсалар ҳам, Аллоҳ азза ва жалла уни билиб туради», дедим. У зот: «Ҳа, сен кўрган пайтда жаброил алайҳиссалом ҳузуримга келган эди. У сен либосларингни эчиб қўйганинг учун сен томон кирмади. У менга нидо қилди-да, сендан яширинди. Мен унга жавоб бердим, уни сендан яшидим. Сен ухлаб қолгандирсан, деб ўйладим ва сени уйғотишни истамадим, шунингдек ёлғиз қолиб қўрқиб кетишингдан хавфсирадим. Бас, у менга Бақи аҳлининг ҳузурига бориб, улар учун истиғфор айтишни буюрди», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا رَبَاحُ بْنُ أَبِي مَعْرُوفٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ قَالَ لِي عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Albatta mayyit oilasining unga yigʻlashi sababli azoblanadi›, deyayotganlarini eshitdim», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта маййит оиласининг унга йиғлаши сабабли азобланади›, деяётганларини эшитдим», деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ: تُوُفِّيَتْ بِنْتٌ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِمَكَّةَ فَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ فَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بن عمر لعَمْرو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ: أَلَا تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ؟ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ» . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ. ثُمَّ حَدَّثَ فَقَالَ: صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ فَإِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ: اذْهَبْ فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلَاءِ الرَّكْبُ؟ فَنَظَرْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ. قَالَ: فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ: ادْعُهُ فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ: ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَلَمَّا أَنْ أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يبكي يَقُول: وَا أَخَاهُ واصاحباه. فَقَالَ عُمَرُ: يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَيَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ؟» فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ذَكَرْتُ ذَلِك لعَائِشَة فَقَالَت: يَرْحَمُ اللَّهُ عُمَرَ لَا وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَن الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ وَلَكِنْ: إِنَّ اللَّهَ يَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ. وَقَالَتْ عَائِشَةُ: حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ: (وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وزر أُخْرَى) قَالَ ابْن عَبَّاس عِنْد ذَلِك: وَالله أضح وأبكي. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ: فَمَا قَالَ ابْنُ عمر شَيْئا

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affonning bir qizi Makkada vafot etdi. (Abdulloh) dedi: Biz uning (janozasi)da hozir boʻlgani keldik. (U) dedi: Ibn Umar va Ibn Abbos ham unda hozir boʻldilar. (U) dedi: Men esa ularning ikkovi orasida oʻtirgan edim. (U) dedi: Men ulardan birining yoniga oʻtirdim, soʻng ikkinchisi kelib, mening yonimga oʻtirdi. Shunda Abdulloh ibn Umar oʻzining roʻparasidagi Amr ibn Usmonga: «Yigʻidan qaytarmaysanmi? Zero, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagani sababli azoblanadi›, deganlar», dedi. Shunda Ibn Abbos: «Umar ham buning baʼzisini aytar edi», dedi-da, soʻng hadis aytib dedi: Men Umar bilan birga Makkadan qaytdim, nihoyat Baydoga yetganimizda, qarasak, bir daraxt soyasi ostida (otliq) yoʻlovchilar bor edi. (Umar): «Borib, bu yoʻlovchilar kimligini qara», dedi. Men qaradim, u Suhayb edi. (U) dedi: Men buni unga xabar berdim. Shunda (Umar): «Uni menga chaqir», dedi. (U) dedi: Men Suhaybning oldiga qaytib: «Yoʻlga chiqib, moʻminlarning amiriga qoʻshil», dedim. Umar yaralanganda, Suhayb yigʻlab kirib: «Voy birodarim! Voy doʻstim!» dedi. Shunda Umar: «Ey Suhayb! Menga yigʻlayapsanmi? Holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagan baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlar», dedi. Ibn Abbos dedi: Umar vafot etganida, men buni Oishaga aytdim. Shunda u: «Alloh Umarga rahm qilsin! Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh moʻminni birovning yigʻisi sababli azoblaydi›, deb aytmaganlar. Balki u zot: ‹Albatta, Alloh kofirga oʻziga ahli yigʻlagani sababli azobni ziyoda qiladi›, deganlar», dedi. (U) dedi: Oisha: «Sizlarga Qurʼon kifoyadir: {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) boshqaning yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164)», dedi. (U) dedi: Shunda Ibn Abbos: «Allohning Oʻzi kuldiradi va yigʻlatadi», dedi. Ibn Abu Mulayka dedi: Allohga qasamki, Ibn Umar (bunga qarshi) hech narsa demadi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффоннинг бир қизи Маккада вафот этди. (Абдуллоҳ) деди: Биз унинг (жанозаси)да ҳозир бўлгани келдик. (У) деди: Ибн Умар ва Ибн Аббос ҳам унда ҳозир бўлдилар. (У) деди: Мен эса уларнинг иккови орасида ўтирган эдим. (У) деди: Мен улардан бирининг ёнига ўтирдим, сўнг иккинчиси келиб, менинг ёнимга ўтирди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар ўзининг рўпарасидаги Амр ибн Усмонга: «Йиғидан қайтармайсанми? Зеро, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобланади›, деганлар», деди. Шунда Ибн Аббос: «Умар ҳам бунинг баъзисини айтар эди», деди-да, сўнг ҳадис айтиб деди: Мен Умар билан бирга Маккадан қайтдим, ниҳоят Байдога етганимизда, қарасак, бир дарахт сояси остида (отлиқ) йўловчилар бор эди. (Умар): «Бориб, бу йўловчилар кимлигини қара», деди. Мен қарадим, у Суҳайб эди. (У) деди: Мен буни унга хабар бердим. Шунда (Умар): «Уни менга чақир», деди. (У) деди: Мен Суҳайбнинг олдига қайтиб: «Йўлга чиқиб, мўминларнинг амирига қўшил», дедим. Умар яраланганда, Суҳайб йиғлаб кириб: «Вой биродарим! Вой дўстим!» деди. Шунда Умар: «Эй Суҳайб! Менга йиғлаяпсанми? Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлаган баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деганлар», деди. Ибн Аббос деди: Умар вафот этганида, мен буни Оишага айтдим. Шунда у: «Аллоҳ Умарга раҳм қилсин! Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ мўминни бировнинг йиғиси сабабли азоблайди›, деб айтмаганлар. Балки у зот: ‹Албатта, Аллоҳ кофирга ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобни зиёда қилади›, деганлар», деди. (У) деди: Оиша: «Сизларга Қуръон кифоядир: {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) бошқанинг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164)», деди. (У) деди: Шунда Ибн Аббос: «Аллоҳнинг Ўзи кулдиради ва йиғлатади», деди. Ибн Абу Мулайка деди: Аллоҳга қасамки, Ибн Умар (бунга қарши) ҳеч нарса демади.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَتْ أَسْمَاءُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَنَا عَلَى، حَوْضِي أَنْتَظِرُ مَنْ يَرِدُ عَلَىَّ، فَيُؤْخَذُ بِنَاسٍ مِنْ دُونِي فَأَقُولُ أُمَّتِي‏.‏ فَيَقُولُ لاَ تَدْرِي، مَشَوْا عَلَى الْقَهْقَرَى ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ أَنْ نَرْجِعَ عَلَى أَعْقَابِنَا أَوْ نُفْتَنَ‏.‏

(Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Men hovuzimning yonida — kim mening oldimga (suv ichgani) keladi, deb — kutib turaman. Shunda baʼzi kishilar mendan (tortib) olinadi (chetlatiladi); men: ‹(Bular) ummatim!› deyman. (Alloh): ‹Sen bilmaysan — ular ortlariga (orqaga) qaytib ketdilar (dindan yuz oʻgirdilar)›, deydi», dedilar. Ibn Abu Mulayka: «Allohim, biz ortimizga (orqaga) qaytib ketishdan yoki fitnaga uchrashdan Senga panoh tilaymiz», dedi.(Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Мен ҳовузимнинг ёнида — ким менинг олдимга (сув ичгани) келади, деб — кутиб тураман. Шунда баъзи кишилар мендан (тортиб) олинади (четлатилади); мен: ‹(Булар) умматим!› дейман. (Аллоҳ): ‹Сен билмайсан — улар ортларига (орқага) қайтиб кетдилар (диндан юз ўгирдилар)›, дейди», дедилар. Ибн Абу Мулайка: «Аллоҳим, биз ортимизга (орқага) қайтиб кетишдан ёки фитнага учрашдан Сенга паноҳ тилаймиз», деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ خَرَجْتُ فَصُمْتُ فَقَالُوا لِي أَعِدْ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ إِنَّ أَنَسًا أَخْبَرَنِي أَنَّ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانُوا يُسَافِرُونَ فَلاَ يَعِيبُ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ وَلاَ الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ ‏.‏ فَلَقِيتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ فَأَخْبَرَنِي عَنْ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - بِمِثْلِهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ning sahobalari safar qilishar, roʻzador roʻza tutmaganni, roʻza tutmagan esa roʻzadorni ayblamas edi». Oisha (roziyallohu anho)dan ham shunga oʻxshashi rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари сафар қилишар, рўзадор рўза тутмаганни, рўза тутмаган эса рўзадорни айбламас эди». Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ҳам шунга ўхшаши ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَاتَلَ أَجِيرٌ لِي رَجُلاً فَعَضَّ يَدَهُ فَانْتَزَعَهَا فَنَدَرَتْ ثَنِيَّتُهُ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَهْدَرَهَا وَقَالَ ‏"‏ أَتُرِيدُ أَنْ يَضَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَالْفَحْلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَهْدَرَهَا وَقَالَ بَعُدَتْ سِنُّهُ ‏.‏

Musaddad bizga Yahyo orqali, u Ibn Jurayj orqali rivoyat qiladi: U dedi: Menga Ato xabar berdi, u Safvon ibn Yaʼlodan, u otasidan rivoyat qiladi: U dedi: Mening bir yollanma ishchim bir kishi bilan janjallashib, uning qoʻlini tishladi. U (kishi) qoʻlini tortib oldi, shunda (ishchimning) old tishi tushib ketdi. U Nabiy ﷺ huzuriga keldi, u zot esa uni (tishni) behuda (qasossiz) qoldirdilar va: «U qoʻlini sening ogʻzingga qoʻyib, sen uni xuddi (ay gʻir) tuyaga oʻxshab gʻajishingni istaysanmi?» dedilar. (Ato) dedi: Menga Ibn Abu Mulayka bobosidan xabar berdiki, Abu Bakr (roziyallohu anhu) ham uni (tishni) behuda (qasossiz) qoldirib: «Uning tishi yoʻqoldi (ketdi)», degan.Мусаддад бизга Яҳё орқали, у Ибн Журайж орқали ривоят қилади: У деди: Менга Ато хабар берди, у Сафвон ибн Яълодан, у отасидан ривоят қилади: У деди: Менинг бир ёлланма ишчим бир киши билан жанжаллашиб, унинг қўлини тишлади. У (киши) қўлини тортиб олди, шунда (ишчимнинг) олд тиши тушиб кетди. У Набий ﷺ ҳузурига келди, у зот эса уни (тишни) беҳуда (қасоссиз) қолдирдилар ва: «У қўлини сенинг оғзингга қўйиб, сен уни худди (ай ғир) туяга ўхшаб ғажишингни истайсанми?» дедилар. (Ато) деди: Менга Ибн Абу Мулайка бобосидан хабар бердики, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳам уни (тишни) беҳуда (қасоссиз) қолдириб: «Унинг тиши йўқолди (кетди)», деган.