حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانٍ بِنْتِ عُثْمَانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدٌ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنَ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ - كَأَنَّهُ يَعْرِضُ عَلَى عَمْرٍو أَنْ يَقُومَ فَيَنْهَاهُمْ - سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي شَجَرَةٍ فَقَالَ لِيَ اذْهَبْ فَاعْلَمْ لِي مَنْ ذَاكَ الرَّجُلُ . فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ . فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ . قَالَ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا . فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ . قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ - وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا - فَلَمَّا قَدِمْنَا لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ . فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوْ لَمْ تَسْمَعْ - قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ أَوَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضٍ . فَقُمْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَحَدَّثْتُهَا بِمَا، قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ " . وَلَكِنَّهُ قَالَ " إِنَّ الْكَافِرَ يَزِيدُهُ اللَّهُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى " . قَالَ أَيُّوبُ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِّي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلاَ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ .
Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umarning yonida oʻtirgan edim, biz Usmonning qizi Ummu Abonning janozasini kutayotgan edik, uning yonida Amr ibn Usmon ham bor edi. Shu payt Ibn Abbos keldi, uni bir yetaklovchi yetaklab kelmoqda edi. Oʻylaymanki, u (yetaklovchi) Ibn Umarning joyini unga aytdi. Shunda u kelib, mening yonimga oʻtirdi, men ularning ikkovi orasida boʻldim. Shu payt uydan bir ovoz (yigʻi-nola) keldi. Shunda Ibn Umar — goʻyo Amrga: turib, ularni qaytarsin, deb taklif qilayotgandek — dedi: Men Rasululloh ﷺ ni: «Albatta, marhum ahli yigʻlagani sababli azoblanadi», deyayotganlarini eshitganman. (Roviy) dedi: Abdulloh buni (har holatga) umumiy qilib aytdi. Shunda Ibn Abbos dedi: Biz moʻminlarning amiri Umar ibn Xattob bilan birga edik, nihoyat Baydoga yetganimizda, qarasak, bir kishi daraxt (soyasi)da tushib turardi. (Umar) menga: «Borib, anavi kishi kim ekanini bilib kel», dedi. Men bordim, qarasam, u Suhayb edi. Uning oldiga qaytib: «Sen menga, anavi kishi kim ekanini bilib kel, deb buyurgan eding, u Suhayb ekan», dedim. (Umar): «Unga ayt, bizga qoʻshilsin», dedi. Men: «Uning yonida ahli (oilasi) bor», dedim. (Umar): «Yonida ahli boʻlsa ham (mayli)», dedi. — Ayyub baʼzan: «Unga ayt, bizga qoʻshilsin», degan. — Biz (Madinaga) yetib kelganimizda, koʻp oʻtmay moʻminlarning amiri yaralandi. Shunda Suhayb: «Voy birodarim! Voy doʻstim!» deya keldi. Shunda Umar: «Bilmadingmi yoki eshitmadingmi, — Ayyub dedi: yoki ‹bilmadingmi yoki eshitmadingmi›, dedi, — Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum ahlining baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlarini?» dedi. (Roviy) dedi: Abdullohga kelsak, u buni (har holatga) umumiy qilib aytdi, Umarga kelsak, u: «baʼzi», dedi. Shunda men turib, Oishaning oldiga kirdim-da, unga Ibn Umar aytgan narsani aytdim. Shunda u: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum birovning yigʻisi sababli azoblanadi›, deb hech qachon aytmaganlar. Balki u zot: ‹Albatta, kofirga Alloh ahli yigʻlagani sababli azobni ziyoda qiladi›, deganlar. Va albatta, Allohning Oʻzi kuldiradi va yigʻlatadi. {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) boshqaning yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164)», dedi. Ayyub dedi: Ibn Abu Mulayka dedi: menga Qosim ibn Muhammad hadis aytdi, u: Oishaga Umar va Ibn Umarning soʻzi yetganda, u: «Sizlar menga yolgʻonchi ham, yolgʻonchiga chiqarilgan ham boʻlmagan kishilardan rivoyat qilyapsizlar, lekin quloq (eshitishda) xato qiladi», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умарнинг ёнида ўтирган эдим, биз Усмоннинг қизи Умму Абоннинг жанозасини кутаётган эдик, унинг ёнида Амр ибн Усмон ҳам бор эди. Шу пайт Ибн Аббос келди, уни бир етакловчи етаклаб келмоқда эди. Ўйлайманки, у (етакловчи) Ибн Умарнинг жойини унга айтди. Шунда у келиб, менинг ёнимга ўтирди, мен уларнинг иккови орасида бўлдим. Шу пайт уйдан бир овоз (йиғи-нола) келди. Шунда Ибн Умар — гўё Амрга: туриб, уларни қайтарсин, деб таклиф қилаётгандек — деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Албатта, марҳум аҳли йиғлагани сабабли азобланади», деяётганларини эшитганман. (Ровий) деди: Абдуллоҳ буни (ҳар ҳолатга) умумий қилиб айтди. Шунда Ибн Аббос деди: Биз мўминларнинг амири Умар ибн Хаттоб билан бирга эдик, ниҳоят Байдога етганимизда, қарасак, бир киши дарахт (сояси)да тушиб турарди. (Умар) менга: «Бориб, анави киши ким эканини билиб кел», деди. Мен бордим, қарасам, у Суҳайб эди. Унинг олдига қайтиб: «Сен менга, анави киши ким эканини билиб кел, деб буюрган эдинг, у Суҳайб экан», дедим. (Умар): «Унга айт, бизга қўшилсин», деди. Мен: «Унинг ёнида аҳли (оиласи) бор», дедим. (Умар): «Ёнида аҳли бўлса ҳам (майли)», деди. — Айюб баъзан: «Унга айт, бизга қўшилсин», деган. — Биз (Мадинага) етиб келганимизда, кўп ўтмай мўминларнинг амири яраланди. Шунда Суҳайб: «Вой биродарим! Вой дўстим!» дея келди. Шунда Умар: «Билмадингми ёки эшитмадингми, — Айюб деди: ёки ‹билмадингми ёки эшитмадингми›, деди, — Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деганларини?» деди. (Ровий) деди: Абдуллоҳга келсак, у буни (ҳар ҳолатга) умумий қилиб айтди, Умарга келсак, у: «баъзи», деди. Шунда мен туриб, Оишанинг олдига кирдим-да, унга Ибн Умар айтган нарсани айтдим. Шунда у: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум бировнинг йиғиси сабабли азобланади›, деб ҳеч қачон айтмаганлар. Балки у зот: ‹Албатта, кофирга Аллоҳ аҳли йиғлагани сабабли азобни зиёда қилади›, деганлар. Ва албатта, Аллоҳнинг Ўзи кулдиради ва йиғлатади. {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) бошқанинг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164)», деди. Айюб деди: Ибн Абу Мулайка деди: менга Қосим ибн Муҳаммад ҳадис айтди, у: Оишага Умар ва Ибн Умарнинг сўзи етганда, у: «Сизлар менга ёлғончи ҳам, ёлғончига чиқарилган ҳам бўлмаган кишилардан ривоят қиляпсизлар, лекин қулоқ (эшитишда) хато қилади», деди.