حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمَكَّةَ وَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا، وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا ـ أَوْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا. ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ، فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ كَانَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ، ثُمَّ حَدَّثَ قَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ، إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ، فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ قَالَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي. فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَلَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهُ، وَاصَاحِبَاهُ. فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ، وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ لَيُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ. وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". وَقَالَتْ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ [quran sura="6" aya_start="164" aya_end="164"]{وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا.
Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Usmonning qizlaridan biri Makkada vafot etdi. Biz uning janozasiga qatnashishga bordik. Ibn Umar va Ibn Abbos ham hozir edi. Men ular ikkovi orasida oʻtirdim (yoki: ulardan birining yonida oʻtirdim; soʻng bir kishi kelib, mening yonimda oʻtirdi). Abdulloh ibn Umar Amr ibn Usmonga: «Yigʻidan qaytarmaysanmi? Chunki Rasululloh ﷺ: ‹Mayyit oʻz yaqinlarining yigʻisi sababli azoblanadi›, — deganlar», — dedi. Ibn Abbos: «Umar (ham) shunday der edi», — dedi. Soʻng u (Ibn Abbos) rivoyat qilib davom etdi: «Men Umar bilan Makkadan safarda — Baydoga yetguncha — hamroh boʻldim. U yerda u bir samura (oʻrmon daraxti)ning soyasida baʼzi safarchilarni koʻrdi. U (menga): ‹Borib, oʻsha safarchilar kim ekanini koʻrib kel›, — dedi. Men borib, ulardan biri Suhayb ekanini koʻrdim. Men buni Umarga aytdim va u meni — uni chaqirishga — buyurdi. Bas, men Suhaybning oldiga qaytib borib, unga: ‹Yoʻlga tush va moʻminlarning amiri orqasidan bor›, — dedim. Keyinchalik, Umar (xanjar bilan) yaralanganda, Suhayb yigʻlab: ‹Voy birodarim, voy doʻstim!› — deb keldi. (Shunda Umar unga: ‹Ey Suhayb, sen men uchun yigʻlaysanmi? Holbuki Paygʻambar ﷺ: Mayyit oʻz yaqinlarining baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi, — deganlar›, — dedi)». Ibn Abbos qoʻshdi: «Umar vafot etganda, men bularning hammasini Oishaga aytdim va u: ‹Alloh Umarga rahm qilsin. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ moʻmin oʻz yaqinlarining yigʻisi sababli azoblanadi, demadilar; balki u zot: Alloh kofirning azobini uning yaqinlarining yigʻisi sababli oshiradi, — dedilar›, — dedi». Oisha yana qoʻshdi: «Sizlarga (bu masalani oydinlashtirishda) Qurʼon kifoya — chunki Alloh: ‹Hech bir yuk koʻtaruvchi (jon) boshqaning yukini koʻtarmaydi› (Fotir, 18) — degan». Soʻng Ibn Abbos: «Faqat Alloh (kishini) kuldirar va yigʻlatadi», — dedi. Ibn Umar shundan keyin hech narsa demadi.Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Усмоннинг қизларидан бири Маккада вафот этди. Биз унинг жанозасига қатнашишга бордик. Ибн Умар ва Ибн Аббос ҳам ҳозир эди. Мен улар иккови орасида ўтирдим (ёки: улардан бирининг ёнида ўтирдим; сўнг бир киши келиб, менинг ёнимда ўтирди). Абдуллоҳ ибн Умар Амр ибн Усмонга: «Йиғидан қайтармайсанми? Чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Маййит ўз яқинларининг йиғиси сабабли азобланади›, — деганлар», — деди. Ибн Аббос: «Умар (ҳам) шундай дер эди», — деди. Сўнг у (Ибн Аббос) ривоят қилиб давом этди: «Мен Умар билан Маккадан сафарда — Байдога етгунча — ҳамроҳ бўлдим. У ерда у бир самура (ўрмон дарахти)нинг соясида баъзи сафарчиларни кўрди. У (менга): ‹Бориб, ўша сафарчилар ким эканини кўриб кел›, — деди. Мен бориб, улардан бири Суҳайб эканини кўрдим. Мен буни Умарга айтдим ва у мени — уни чақиришга — буюрди. Бас, мен Суҳайбнинг олдига қайтиб бориб, унга: ‹Йўлга туш ва мўминларнинг амири орқасидан бор›, — дедим. Кейинчалик, Умар (ханжар билан) яраланганда, Суҳайб йиғлаб: ‹Вой биродарим, вой дўстим!› — деб келди. (Шунда Умар унга: ‹Эй Суҳайб, сен мен учун йиғлайсанми? Ҳолбуки Пайғамбар ﷺ: Маййит ўз яқинларининг баъзи йиғиси сабабли азобланади, — деганлар›, — деди)». Ибн Аббос қўшди: «Умар вафот этганда, мен буларнинг ҳаммасини Оишага айтдим ва у: ‹Аллоҳ Умарга раҳм қилсин. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ мўмин ўз яқинларининг йиғиси сабабли азобланади, демадилар; балки у зот: Аллоҳ кофирнинг азобини унинг яқинларининг йиғиси сабабли оширади, — дедилар›, — деди». Оиша яна қўшди: «Сизларга (бу масалани ойдинлаштиришда) Қуръон кифоя — чунки Аллоҳ: ‹Ҳеч бир юк кўтарувчи (жон) бошқанинг юкини кўтармайди› (Фотир, 18) — деган». Сўнг Ибн Аббос: «Фақат Аллоҳ (кишини) кулдирар ва йиғлатади», — деди. Ибн Умар шундан кейин ҳеч нарса демади.