Abdulloh ibn Abu Mulayka

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ بِحُبْشِيٍّ ‏.‏ قَالَ فَحُمِلَ إِلَى مَكَّةَ فَدُفِنَ فِيهَا فَلَمَّا قَدِمَتْ عَائِشَةُ أَتَتْ قَبْرَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَتْ وَكُنَّا كَنَدْمَانَىْ جَذِيمَةَ حِقْبَةً مِنَ الدَّهْرِ حَتَّى قِيلَ لَنْ يَتَصَدَّعَا فَلَمَّا تَفَرَّقْنَا كَأَنِّي وَمَالِكًا لِطُولِ اجْتِمَاعٍ لَمْ نَبِتْ لَيْلَةً مَعَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ لَوْ حَضَرْتُكَ مَا دُفِنْتَ إِلاَّ حَيْثُ مُتَّ وَلَوْ شَهِدْتُكَ مَا زُرْتُكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Abu Bakr Hubshiy (degan joy)da vafot etdi. U Makkaga koʻtarib keltirildi va shu yerda dafn qilindi. Oisha (roziyalloho anho) kelgach, Abdurrahmon ibn Abu Bakrning qabri yoniga bordi va (shu maʼnodagi sheʼrni) aytdi: «Biz dahrning bir uzun muddati davomida Jazimaning ikki nadimi (ichkilik hamrohi) kabi edik, hatto: ‹Ular hech ajralmaydilar›, deyildi. Biz ajralganimizda esa, uzoq vaqt birga boʻlganimiz sababli, men bilan Molik goʻyo bir kechani ham birga oʻtkazmaganga oʻxshaymiz». Soʻng u (Oisha): «Vallohi, agar (oʻliming chogʻida) yoningda hozir boʻlganimda edi, sen oʻlgan joydan boshqa joyga dafn etilmas eding. Agar dafningda hozir boʻlganimda edi, (hozir) seni ziyorat qilmas edim», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Абу Бакр Ҳубший (деган жой)да вафот этди. У Маккага кўтариб келтирилди ва шу ерда дафн қилинди. Оиша (розияллоҳо анҳо) келгач, Абдурраҳмон ибн Абу Бакрнинг қабри ёнига борди ва (шу маънодаги шеърни) айтди: «Биз даҳрнинг бир узун муддати давомида Жазиманинг икки надими (ичкилик ҳамроҳи) каби эдик, ҳатто: ‹Улар ҳеч ажралмайдилар›, дейилди. Биз ажралганимизда эса, узоқ вақт бирга бўлганимиз сабабли, мен билан Молик гўё бир кечани ҳам бирга ўтказмаганга ўхшаймиз». Сўнг у (Оиша): «Валлоҳи, агар (ўлиминг чоғида) ёнингда ҳозир бўлганимда эди, сен ўлган жойдан бошқа жойга дафн этилмас эдинг. Агар дафнингда ҳозир бўлганимда эди, (ҳозир) сени зиёрат қилмас эдим», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ وَسَمِعْتُهُ مِنْ، عُقْبَةَ وَلَكِنِّي لِحَدِيثِ عُبَيْدٍ أَحْفَظُ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً فَجَاءَتْنَا امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا ‏.‏ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ تَزَوَّجْتُ فُلاَنَةَ بِنْتَ فُلاَنٍ فَجَاءَتْنَا امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا وَهِيَ كَاذِبَةٌ ‏.‏ قَالَ فَأَعْرَضَ عَنِّي ‏.‏ قَالَ فَأَتَيْتُهُ مِنْ قِبَلِ وَجْهِهِ فَأَعْرَضَ عَنِّي بِوَجْهِهِ فَقُلْتُ إِنَّهَا كَاذِبَةٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَكَيْفَ بِهَا وَقَدْ زَعَمَتْ أَنَّهَا قَدْ أَرْضَعَتْكُمَا دَعْهَا عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ ‏"‏ دَعْهَا عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَجَازُوا شَهَادَةَ الْمَرْأَةِ الْوَاحِدَةِ فِي الرَّضَاعِ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ تَجُوزُ شَهَادَةُ امْرَأَةٍ وَاحِدَةٍ فِي الرَّضَاعِ وَيُؤْخَذُ يَمِينُهَا ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ الْمَرْأَةِ الْوَاحِدَةِ حَتَّى يَكُونَ أَكْثَرَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ ‏.‏ سَمِعْتُ الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ امْرَأَةٍ وَاحِدَةٍ فِي الْحُكْمِ وَيُفَارِقُهَا فِي الْوَرَعِ ‏.‏

Uqba ibnul-Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men bir ayolga uylandim. Soʻng oldimizga bir qora ayol kelib: ‹Men ikkovingizni emizganman›, dedi. Men Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: ‹Falon binti falonga uylangan edim, oldimizga bir qora ayol kelib: ‹Men ikkovingizni emizganman› deyapti, holbuki u yolgʻonchidir›, dedim. U zot mendan yuz oʻgirdilar. Men yuzlari tomonidan kelsam, yuzlarini mendan oʻgirdilar. Men: ‹U yolgʻonchidir›, dedim. U zot: ‹Sizni ikkalangizni emizganini daʼvo qilgan boʻlsa, u bilan qanday (oila boʻlasiz)? Uni oʻzingdan qoʻyib yubor (yaʼni undan ajral)›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Uqba ibnul-Horisning hadisi hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺning baʼzi sahobalaridan boʻlmish ilm ahli va boshqalar huzurida amal shu hadisga binoan boʻlib, ular emizish (masalasi)da bitta ayolning guvohligini joiz sanaganlar. Ibn Abbos: «Emizishda bitta ayolning guvohligi joizdir va undan qasam olinadi», degan. Buni Ahmad va Ishoq ham aytadi. Baʼzi ilm ahli esa: «Bitta ayolning guvohligi (koʻproq boʻlmaguncha) joiz emas», deganlar. Bu Shofiiyning soʻzidir.Уқба ибнул-Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен бир аёлга уйландим. Сўнг олдимизга бир қора аёл келиб: ‹Мен икковингизни эмизганман›, деди. Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: ‹Фалон бинти фалонга уйланган эдим, олдимизга бир қора аёл келиб: ‹Мен икковингизни эмизганман› деяпти, ҳолбуки у ёлғончидир›, дедим. У зот мендан юз ўгирдилар. Мен юзлари томонидан келсам, юзларини мендан ўгирдилар. Мен: ‹У ёлғончидир›, дедим. У зот: ‹Сизни иккалангизни эмизганини даъво қилган бўлса, у билан қандай (оила бўласиз)? Уни ўзингдан қўйиб юбор (яъни ундан ажрал)›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Уқба ибнул-Ҳориснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺнинг баъзи саҳобаларидан бўлмиш илм аҳли ва бошқалар ҳузурида амал шу ҳадисга биноан бўлиб, улар эмизиш (масаласи)да битта аёлнинг гувоҳлигини жоиз санаганлар. Ибн Аббос: «Эмизишда битта аёлнинг гувоҳлиги жоиздир ва ундан қасам олинади», деган. Буни Аҳмад ва Ишоқ ҳам айтади. Баъзи илм аҳли эса: «Битта аёлнинг гувоҳлиги (кўпроқ бўлмагунча) жоиз эмас», деганлар. Бу Шофиийнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ هَلَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولَُ‏:‏ ‏(‏فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ * فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا ‏)‏ قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ الْعَرْضُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ أَيْضًا عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning shunday deyotganlarini eshitdim: ‹Kim hisob-kitobda surishtirilsa (puxta tekshirilsa), halok boʻladi›. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, albatta Alloh taolo: {Kimning nomasi oʻng qoʻliga berilsa, u tezda yengil hisob bilan hisob-kitob qilinadi} (Inshiqoq 7-8), deydi-ku?›, dedim. U zot: ‹Bu — (faqat) koʻrsatishdir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih hasandir, uni Ayyub ham Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деётганларини эшитдим: ‹Ким ҳисоб-китобда суриштирилса (пухта текширилса), ҳалок бўлади›. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Аллоҳ таоло: {Кимнинг номаси ўнг қўлига берилса, у тезда енгил ҳисоб билан ҳисоб-китоб қилинади} (Иншиқоқ 7-8), дейди-ку?›, дедим. У зот: ‹Бу — (фақат) кўрсатишдир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ҳасандир, уни Айюб ҳам Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَطِّعُ قِرَاءَتَهُ يَقْرَأُ ‏(‏الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏)‏ ثُمَّ يَقِفُ ‏(‏ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ‏)‏ ثُمَّ يَقِفُ وَكَانَ يَقْرَؤُهَا ‏(‏مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏)‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَبِهِ يَقْرَأُ أَبُو عُبَيْدٍ وَيَخْتَارُهُ هَكَذَا رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ وَغَيْرُهُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ لأَنَّ اللَّيْثَ بْنَ سَعْدٍ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّهَا وَصَفَتْ قِرَاءَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَرْفًا حَرْفًا وَحَدِيثُ اللَّيْثِ أَصَحُّ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ اللَّيْثِ وَكَانَ يَقْرَأُ ‏(‏مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏)‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ qiroatlarini boʻlib-boʻlib oʻqirdilar: {Alhamdu lillahi rabbil-olamiyn} deb, soʻng toʻxtardilar; {ar-Rahmanir-rahiym} deb, soʻng toʻxtardilar; va uni {Maliki yavmid-diyn} deb oʻqirdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Abu Ubayd shunga koʻra oʻqiydi va shuni ixtiyor qiladi. Yahyo ibn Said al-Amaviy va boshqalar shu tarzda Ibn Jurayjdan, u Ibn Abu Mulaykadan, u Ummu Saladan rivoyat qilganlar, biroq uning isnodi muttasil emas. Chunki Lays ibn Saʼd bu hadisni Ibn Abu Mulaykadan, u Yaʼlo ibn Mamlakdan, u Ummu Saladan rivoyat qilgan boʻlib, unda Ummu Sala Paygʻambar ﷺning qiroatlarini harf-baharf vasf qilgan. Laysning hadisi sahihroqdir va Laysning hadisida «uni {Maliki yavmid-diyn} deb oʻqirdilar» degan soʻz yoʻq.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ қироатларини бўлиб-бўлиб ўқирдилар: {Алҳамду лиллаҳи раббил-оламийн} деб, сўнг тўхтардилар; {ар-Раҳманир-раҳийм} деб, сўнг тўхтардилар; ва уни {Малики явмид-дийн} деб ўқирдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Абу Убайд шунга кўра ўқийди ва шуни ихтиёр қилади. Яҳё ибн Саид ал-Амавий ва бошқалар шу тарзда Ибн Журайждан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Умму Саладан ривоят қилганлар, бироқ унинг исноди муттасил эмас. Чунки Лайс ибн Саъд бу ҳадисни Ибн Абу Мулайкадан, у Яъло ибн Мамлакдан, у Умму Саладан ривоят қилган бўлиб, унда Умму Сала Пайғамбар ﷺнинг қироатларини ҳарф-баҳарф васф қилган. Лайснинг ҳадиси саҳиҳроқдир ва Лайснинг ҳадисида «уни {Малики явмид-дийн} деб ўқирдилар» деган сўз йўқ.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُؤَمَّلِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى فِي بَيْتِ الزُّبَيْرِ مِصْبَاحًا فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ مَا أُرَى أَسْمَاءَ إِلاَّ قَدْ نَفِسَتْ فَلاَ تُسَمُّوهُ حَتَّى أُسَمِّيَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَسَمَّاهُ عَبْدَ اللَّهِ وَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ بِيَدِهِ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Zubayrning uyida bir chiroq koʻrdilar va: «Ey Oisha, men Asmoni faqat tugʻib boʻlibdi deb oʻylayapman. Uni men ism qoʻymagunimcha, siz ism qoʻymanglar», dedilar. Soʻng uni Abdulloh deb nomladilar va oʻz qoʻllari bilan bir dona xurmoni chaynab ogʻziga surtdilar (tahnik qildilar). Bu hadis hasan gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Зубайрнинг уйида бир чироқ кўрдилар ва: «Эй Оиша, мен Асмони фақат туғиб бўлибди деб ўйлаяпман. Уни мен исм қўймагунимча, сиз исм қўйманглар», дедилар. Сўнг уни Абдуллоҳ деб номладилар ва ўз қўллари билан бир дона хурмони чайнаб оғзига суртдилар (таҳник қилдилар). Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.