حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّهُ تَزَوَّجَ ابْنَةً لأَبِي إِهَابِ بْنِ عَزِيزٍ، فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُ عُقْبَةَ وَالَّتِي تَزَوَّجَ بِهَا. فَقَالَ لَهَا عُقْبَةُ مَا أَعْلَمُ أَنَّكِ أَرْضَعْتِنِي وَلاَ أَخْبَرْتِنِي. فَرَكِبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ فَسَأَلَهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ وَقَدْ قِيلَ ". فَفَارَقَهَا عُقْبَةُ، وَنَكَحَتْ زَوْجًا غَيْرَهُ.
Abdulloh ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilinadi: Uqba ibn al-Horis Abu Ihob ibn Aziz ning qiziga uylangan edi. Soʻng bir ayol kelib: «Men Uqbani ham, u uylangan ayolni ham (oʻz) koʻkragimdan emizganman», — dedi. Uqba unga: «Men seni meni emizganingni bilmas edim, sen ham menga aytmagansan», — dedi. Soʻng u Madinaga Rasululloh ﷺ ni koʻrish uchun (ulov)ga minib borib, bu haqda soʻradi. Rasululloh ﷺ: «(Bu ayol seni emizgan ekan, deb) aytilgandan keyin, uni qanday (xotinlikda) saqlaysan?» — dedilar. Shunda Uqba undan ajrashdi va u (ayol) boshqa kishiga turmushga chiqdi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайкадан ривоят қилинади: Уқба ибн ал-Ҳорис Абу Иҳоб ибн Азиз нинг қизига уйланган эди. Сўнг бир аёл келиб: «Мен Уқбани ҳам, у уйланган аёлни ҳам (ўз) кўкрагимдан эмизганман», — деди. Уқба унга: «Мен сени мени эмизганингни билмас эдим, сен ҳам менга айтмагансан», — деди. Сўнг у Мадинага Расулуллоҳ ﷺ ни кўриш учун (улов)га миниб бориб, бу ҳақда сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «(Бу аёл сени эмизган экан, деб) айтилгандан кейин, уни қандай (хотинликда) сақлайсан?» — дедилар. Шунда Уқба ундан ажрашди ва у (аёл) бошқа кишига турмушга чиқди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ لاَ تَسْمَعُ شَيْئًا لاَ تَعْرِفُهُ إِلاَّ رَاجَعَتْ فِيهِ حَتَّى تَعْرِفَهُ، وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حُوسِبَ عُذِّبَ ". قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ أَوَ لَيْسَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="84" aya_start="8" aya_end="8"]{فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا} قَالَتْ فَقَالَ " إِنَّمَا ذَلِكَ الْعَرْضُ، وَلَكِنْ مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ يَهْلِكْ ".
Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qilinadi: Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) tushunmagan biror narsani eshitsa, toʻliq anglagunicha qayta soʻrar edi. Oisha aytdi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ: «Kim (Qiyomatda amali haqida) hisob-kitobga tutilsa, albatta azoblanadi», — dedilar. Men: «Axir Alloh: ‹U yengil hisob bilan hisob qilinadi› (Inshiqoq, 8) — demaganmi?» — dedim. U zot: «Bu — faqat (amallarning) koʻrsatilishidir; ammo kim hisobda surishtiruvga tutilsa, albatta halok boʻladi», — dedilar.Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилинади: Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) тушунмаган бирор нарсани эшица, тўлиқ англагунича қайта сўрар эди. Оиша айтди: Бир куни Пайғамбар ﷺ: «Ким (Қиёматда амали ҳақида) ҳисоб-китобга тутилса, албатта азобланади», — дедилар. Мен: «Ахир Аллоҳ: ‹У енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади› (Иншиқоқ, 8) — демаганми?» — дедим. У зот: «Бу — фақат (амалларнинг) кўрсатилишидир; аммо ким ҳисобда суриштирувга тутилса, албатта ҳалок бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَتَبْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَكَتَبَ إِلَىَّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ.
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbosga bir maktub yozdim va u menga — Paygʻambar ﷺ: ‹Javobgar (raqib) qasam ichsin›, — deb hukm qilgan, deb — yozdi.Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббосга бир мактуб ёздим ва у менга — Пайғамбар ﷺ: ‹Жавобгар (рақиб) қасам ичсин›, — деб ҳукм қилган, деб — ёзди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَتَبَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِالْيَمِينِ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ.
Ibn Abu Mulayka (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos — Paygʻambar ﷺ javobgar (raqib)ning qasami asosida hukm qilgan, deb — yozdi.Ибн Абу Мулайка (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос — Пайғамбар ﷺ жавобгар (рақиб)нинг қасами асосида ҳукм қилган, деб — ёзди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، وَحُمَيْدُ بْنُ الأَسْوَدِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ لاِبْنِ جَعْفَرٍ ـ رضى الله عنهم أَتَذْكُرُ إِذْ تَلَقَّيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَأَنْتَ وَابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ، فَحَمَلَنَا وَتَرَكَكَ.
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Zubayr Ibn Jaʼfarga: «Men, sen va Ibn Abbos Allohning Rasuli ﷺ ni kutib olishga chiqqanimiz esingdami?» — dedi. Ibn Jaʼfar ‹ha› deb javob berdi. Ibn Zubayr qoʻshdi: «Va Allohning Rasuli ﷺ bizni (yaʼni meni va Ibn Abbosni) oʻzi bilan birga (ulovga) mingashtirdi va seni qoldirdi».Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Зубайр Ибн Жаъфарга: «Мен, сен ва Ибн Аббос Аллоҳнинг Расули ﷺ ни кутиб олишга чиққанимиз эсингдами?» — деди. Ибн Жаъфар ‹ҳа› деб жавоб берди. Ибн Зубайр қўшди: «Ва Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни (яъни мени ва Ибн Аббосни) ўзи билан бирга (уловга) мингаштирди ва сени қолдирди».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي، وَفِي نَوْبَتِي، وَبَيْنَ سَحْرِي وَنَحْرِي، وَجَمَعَ اللَّهُ بَيْنَ رِيقِي وَرِيقِهِ. قَالَتْ دَخَلَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بِسِوَاكٍ، فَضَعُفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ، فَأَخَذْتُهُ فَمَضَغْتُهُ ثُمَّ سَنَنْتُهُ بِهِ.
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh) (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha: «Paygʻambar ﷺ mening navbat kunimda mening uyimda — koʻkragimga, boʻynimga yaqin (joyga) suyangan holatda — vafot etdi va Alloh mening tupugimni uning tupugi bilan aralashtirdi», — dedi. Oisha qoʻshdi: «Abdurrahmon bir misvok bilan keldi va Paygʻambar ﷺ uni ishlatishga (juda) holsiz edi; bas, men uni olib, chaynadim, soʻng (unga berdim va) u u bilan tishlarini tozaladi».Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ) (Оишадан) ривоят қилади: Оиша: «Пайғамбар ﷺ менинг навбат кунимда менинг уйимда — кўкрагимга, бўйнимга яқин (жойга) суянган ҳолатда — вафот этди ва Аллоҳ менинг тупугимни унинг тупуги билан аралаштирди», — деди. Оиша қўшди: «Абдурраҳмон бир мисвок билан келди ва Пайғамбар ﷺ уни ишлатишга (жуда) ҳолсиз эди; бас, мен уни олиб, чайнадим, сўнг (унга бердим ва) у у билан тишларини тозалади».
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَتَبَ أَهْلُ الْكُوفَةِ إِلَى ابْنِ الزُّبَيْرِ فِي الْجَدِّ. فَقَالَ أَمَّا الَّذِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُهُ ". أَنْزَلَهُ أَبًا يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ.
Kufa ahli Ibn Zubayrga (meros taqsimida) bobo haqida yozishdi. Shunda u: «Rasululloh ﷺ: ‹Agar men bu ummatdan bir xalil tutadigan boʻlsam, albatta uni tutardim› deb aytgan kishini — yaʼni Abu Bakrni — u zot ota (oʻrnida) qoʻyganlar», dedi.Куфа аҳли Ибн Зубайрга (мерос тақсимида) бобо ҳақида ёзишди. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар мен бу умматдан бир халил тутадиган бўлсам, албатта уни тутардим› деб айтган кишини — яъни Абу Бакрни — у зот ота (ўрнида) қўйганлар», деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ أَوْتَرَ مُعَاوِيَةُ بَعْدَ الْعِشَاءِ بِرَكْعَةٍ وَعِنْدَهُ مَوْلًى لاِبْنِ عَبَّاسٍ، فَأَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ دَعْهُ، فَإِنَّهُ صَحِبَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Muoviya xufton (namozi)dan keyin bir rakat vitr oʻqidi, uning yonida Ibn Abbosning bir quli (xizmatkori) bor edi. U Ibn Abbosning oldiga kelib (buni aytdi). Shunda (Ibn Abbos): «Uni qoʻy, chunki u Rasululloh ﷺga hamrohlik qilgan», dedi.Муовия хуфтон (намози)дан кейин бир ракат витр ўқиди, унинг ёнида Ибн Аббоснинг бир қули (хизматкори) бор эди. У Ибн Аббоснинг олдига келиб (буни айтди). Шунда (Ибн Аббос): «Уни қўй, чунки у Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳлик қилган», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ هَلْ لَكَ فِي أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ مُعَاوِيَةَ، فَإِنَّهُ مَا أَوْتَرَ إِلاَّ بِوَاحِدَةٍ. قَالَ إِنَّهُ فَقِيهٌ.
Ibn Abbosga: «Moʻminlar amiri Muoviya haqida (nima deysan)? U faqat bitta (rakat) vitr oʻqidi (xolos)», deyildi. U: «Albatta u faqihdir (din olimidir)», dedi.Ибн Аббосга: «Мўминлар амири Муовия ҳақида (нима дейсан)? У фақат битта (ракат) витр ўқиди (холос)», дейилди. У: «Албатта у фақиҳдир (дин олимидир)», деди.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُ، قَدِمَ رَكْبٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَمِّرِ الْقَعْقَاعَ بْنَ مَعْبَدِ بْنِ زُرَارَةَ. قَالَ عُمَرُ بَلْ أَمِّرِ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا أَرَدْتَ إِلاَّ خِلاَفِي. قَالَ عُمَرُ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ. فَتَمَارَيَا حَتَّى ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فَنَزَلَ فِي ذَلِكَ [quran sura="49" aya_start="1" aya_end="1"]{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُقَدِّمُوا} حَتَّى انْقَضَتْ.
(Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Bani Tamimdan bir karvon Paygʻambar ﷺning oldiga keldi. Abu Bakr: «Qaʼqoʼ ibn Maʼbad ibn Zurorani amir qil», dedi. Umar: «Yoʻq, Aqraʼ ibn Hobisni amir qil», dedi. Abu Bakr: «Sen faqat menga xilof (qarshi ish) qilishni iroda qilding», dedi. Umar: «Men senga xilof qilishni iroda qilmadim», dedi. Ikkovi tortishdi, to ovozlari koʻtarildi. Shunda bu haqida: «Ey iymon keltirganlar! (Alloh va Rasuli) oldida (oldinga) oʻtmanglar...» (Hujurot surasi, 1) (oyati) — tamom boʻ lguncha — nozil boʻ ldi.(Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Бани Тамимдан бир карвон Пайғамбар ﷺнинг олдига келди. Абу Бакр: «Қаъқў ибн Маъбад ибн Зурорани амир қил», деди. Умар: «Йўқ, Ақраъ ибн Ҳобисни амир қил», деди. Абу Бакр: «Сен фақат менга хилоф (қарши иш) қилишни ирода қилдинг», деди. Умар: «Мен сенга хилоф қилишни ирода қилмадим», деди. Иккови тортишди, то овозлари кўтарилди. Шунда бу ҳақида: «Эй иймон келтирганлар! (Аллоҳ ва Расули) олдида (олдинга) ўтманглар...» (Ҳужурот сураси, 1) (ояти) — тамом бў лгунча — нозил бў лди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ [quran sura="12" aya_start="110" aya_end="110"]{حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا} خَفِيفَةً، ذَهَبَ بِهَا هُنَاكَ، وَتَلاَ [quran sura="2" aya_start="214" aya_end="214"]{حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلاَ إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ} فَلَقِيتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَذَكَرْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَعَاذَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا وَعَدَ اللَّهُ رَسُولَهُ مِنْ شَىْءٍ قَطُّ إِلاَّ عَلِمَ أَنَّهُ كَائِنٌ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ، وَلَكِنْ لَمْ يَزَلِ الْبَلاَءُ بِالرُّسُلِ حَتَّى خَافُوا أَنْ يَكُونَ مَنْ مَعَهُمْ يُكَذِّبُونَهُمْ، فَكَانَتْ تَقْرَؤُهَا [quran sura="12" aya_start="110" aya_end="110"]{وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِّبُوا} مُثَقَّلَةً.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): ‹...to rasullar (najotdan) noumid boʻ lib, oʻzlari yolgʻonga chiqarildik deb oʻylaganlarida (kuzibu — yengil)› (Yusuf surasi, 110) (deb yengil oʻqidi) va: «U (umidsizlik) — oʻsha tomonga (kufrga) ketdi», dedi va: ‹...to rasul va u bilan iymon keltirganlar: ‹Allohning nusrati qachon?› deganlarida (keldi); ogoh boʻ linglar, albatta Allohning nusrati yaqindir› (Baqara surasi, 214) (oyatini) tilovat qildi. Men Urva ibn Zubayrni uchratib, unga buni zikr qildim. U: «Oisha: ‹Allohga panoh! Allohga qasamki, Alloh oʻz Rasuliga biror narsani vaʼda qilgan boʻ lsa, u zot — vafot etishidan oldin — uning roʻy berishini albatta bilgan edilar; lekin rasullarga — oʻ zlari bilan boʻ lganlar (ergashganlar) ularni yolgʻonga chiqaradigan boʻ lishidan qoʻrqquncha — balo (sinov) davom etaverdi› dedi va u (Oisha) buni ‹...va (ummatlari ularni) yolgʻonga chiqardi deb (rasullar) aniq bilganlarida (kuzzibu — ogʻir)› (Yusuf surasi, 110) deb ogʻir (shaddali) oʻqirdi», dedi.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): ‹...то расуллар (нажотдан) ноумид бў либ, ўзлари ёлғонга чиқарилдик деб ўйлаганларида (кузибу — енгил)› (Юсуф сураси, 110) (деб енгил ўқиди) ва: «У (умидсизлик) — ўша томонга (куфрга) кетди», деди ва: ‹...то расул ва у билан иймон келтирганлар: ‹Аллоҳнинг нусрати қачон?› деганларида (келди); огоҳ бў линглар, албатта Аллоҳнинг нусрати яқиндир› (Бақара сураси, 214) (оятини) тиловат қилди. Мен Урва ибн Зубайрни учратиб, унга буни зикр қилдим. У: «Оиша: ‹Аллоҳга паноҳ! Аллоҳга қасамки, Аллоҳ ўз Расулига бирор нарсани ваъда қилган бў лса, у зот — вафот этишидан олдин — унинг рўй беришини албатта билган эдилар; лекин расулларга — ў злари билан бў лганлар (эргашганлар) уларни ёлғонга чиқарадиган бў лишидан қўрққунча — бало (синов) давом этаверди› деди ва у (Оиша) буни ‹...ва (умматлари уларни) ёлғонга чиқарди деб (расуллар) аниқ билганларида (куззибу — оғир)› (Юсуф сураси, 110) деб оғир (шаддали) ўқирди», деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ امْرَأَتَيْنِ، كَانَتَا تَخْرِزَانِ فِي بَيْتٍ ـ أَوْ فِي الْحُجْرَةِ ـ فَخَرَجَتْ إِحْدَاهُمَا وَقَدْ أُنْفِذَ بِإِشْفًى فِي كَفِّهَا، فَادَّعَتْ عَلَى الأُخْرَى، فَرُفِعَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ لَذَهَبَ دِمَاءُ قَوْمٍ وَأَمْوَالُهُمْ ". ذَكِّرُوهَا بِاللَّهِ وَاقْرَءُوا عَلَيْهَا [quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ}. فَذَكَّرُوهَا فَاعْتَرَفَتْ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْيَمِينُ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ ".
(Ibn Abu Mulayka rivoyat qildi)ki, ikki ayol bir uyda — yoki hujrada — (charm) tikar edi. Ulardan biri — kaftiga bigiz (ishfo) sanchilgan holda — chiqib, (buni) ikkinchisining ustiga daʼvo qildi. (Ish) Ibn Abbosga koʻ tarildi. Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺ: ‹Agar odamlarga (faqat) daʼvolari bilan (hukm) berilsa, (baʼzi) qavmlarning qonlari va mollari (nohaq) ketgan boʻ lardi› dedilar. Unga (daʼvogarga emas, ayblanuvchiga) Allohni eslating va unga: ‹Albatta Allohning ahdini (oz bahoga sotadiganlar...)› (Al-Imron surasi, 77) (oyatini) oʻqib bering», dedi. Shunda unga (Allohni) eslatdilar, u (gunohini) eʼtirof qildi. Ibn Abbos: «Paygʻambar ﷺ: ‹Qasam — ayblanuvchi (muddaa alayh) zimmasidadir› dedilar», dedi.(Ибн Абу Мулайка ривоят қилди)ки, икки аёл бир уйда — ёки ҳужрада — (чарм) тикар эди. Улардан бири — кафтига бигиз (ишфо) санчилган ҳолда — чиқиб, (буни) иккинчисининг устига даъво қилди. (Иш) Ибн Аббосга кў тарилди. Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар одамларга (фақат) даъволари билан (ҳукм) берилса, (баъзи) қавмларнинг қонлари ва моллари (ноҳақ) кетган бў ларди› дедилар. Унга (даъвогарга эмас, айбланувчига) Аллоҳни эслатинг ва унга: ‹Албатта Аллоҳнинг аҳдини (оз баҳога сотадиганлар...)› (Ал-Имрон сураси, 77) (оятини) ўқиб беринг», деди. Шунда унга (Аллоҳни) эслатдилар, у (гуноҳини) эътироф қилди. Ибн Аббос: «Пайғамбар ﷺ: ‹Қасам — айбланувчи (муддаа алайҳ) зиммасидадир› дедилар», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، تَلاَ [quran sura="4" aya_start="98" aya_end="98"]{ِلاَّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ} قَالَ كُنْتُ أَنَا وَأُمِّي مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ. وَيُذْكَرُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ {حَصِرَتْ} ضَاقَتْ {تَلْوُوا} أَلْسِنَتَكُمْ بِالشَّهَادَةِ. وَقَالَ غَيْرُهُ الْمُرَاغَمُ الْمُهَاجَرُ. رَاغَمْتُ هَاجَرْتُ قَوْمِي. {مَوْقُوتًا} مُوَقَّتًا وَقْتَهُ عَلَيْهِمْ.
(Ibn Abu Mulayka rivoyat qildi)ki, Ibn Abbos: ‹Faqat erkaklar, ayollar va bolalardan boʻ lgan ojizlar (mustasno)› (Niso surasi, 98) (oyatini) tilovat qildi va: «Men va onam — Alloh uzrli (deb) qabul qilgan (kishilar)dan edik», dedi. Ibn Abbosdan (rivoyatda yana): ‹hasirat› — toraydi (degani); ‹talvuu (alsinatakum)› — guvohlikda tillaringizni (egib, oʻzgartirib aytasiz) (degani) zikr qilinadi. Boshqa (rovi): ‹murogʻam› — hijrat (joyi) (degani); ‹rogʻamtu› — qavmimdan hijrat qildim (degani), dedi. ‹mavquta› — vaqtlangan, (Alloh) uning vaqtini ularga (belgilab qoʻ ygan) (degani).(Ибн Абу Мулайка ривоят қилди)ки, Ибн Аббос: ‹Фақат эркаклар, аёллар ва болалардан бў лган ожизлар (мустасно)› (Нисо сураси, 98) (оятини) тиловат қилди ва: «Мен ва онам — Аллоҳ узрли (деб) қабул қилган (кишилар)дан эдик», деди. Ибн Аббосдан (ривоятда яна): ‹ҳасират› — торайди (дегани); ‹талвуу (алсинатакум)› — гувоҳликда тилларингизни (эгиб, ўзгартириб айтасиз) (дегани) зикр қилинади. Бошқа (рови): ‹муроғам› — ҳижрат (жойи) (дегани); ‹роғамту› — қавмимдан ҳижрат қилдим (дегани), деди. ‹мавқута› — вақтланган, (Аллоҳ) унинг вақтини уларга (белгилаб қў йган) (дегани).
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ حِينَ وَقَعَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ ابْنِ الزُّبَيْرِ قُلْتُ أَبُوهُ الزُّبَيْرُ، وَأُمُّهُ أَسْمَاءُ، وَخَالَتُهُ عَائِشَةُ، وَجَدُّهُ أَبُو بَكْرٍ، وَجَدَّتُهُ صَفِيَّةُ. فَقُلْتُ لِسُفْيَانَ إِسْنَادُهُ. فَقَالَ حَدَّثَنَا، فَشَغَلَهُ إِنْسَانٌ وَلَمْ يَقُلِ ابْنُ جُرَيْجٍ.
(Ibn Abu Mulayka rivoyat qildi)ki, Ibn Abbos — oʻ ziga va Ibn Zubayrga (oʻ rtasida nizo) tushganida: «Uning otasi — Zubayr, onasi — Asmo, xolasi — Oisha, bobosi — Abu Bakr, buvisi — Safiyya (edi-yu, qanday past sanay)?» dedi. (Rovi:) Men Sufyonga: «Uning isnodi (nima)?» dedim. U: «Bizga soʻzlab berdi» dedi, soʻng uni bir kishi mashgʻ ul qildi va Ibn Jurayjni (isnodda) aytmadi.(Ибн Абу Мулайка ривоят қилди)ки, Ибн Аббос — ў зига ва Ибн Зубайрга (ў ртасида низо) тушганида: «Унинг отаси — Зубайр, онаси — Асмо, холаси — Оиша, бобоси — Абу Бакр, бувиси — Сафийя (эди-ю, қандай паст санай)?» деди. (Рови:) Мен Суфёнга: «Унинг исноди (нима)?» дедим. У: «Бизга сўзлаб берди» деди, сўнг уни бир киши машғ ул қилди ва Ибн Журайжни (иснодда) айтмади.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَكَانَ بَيْنَهُمَا شَىْءٌ فَغَدَوْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَتُرِيدُ أَنْ تُقَاتِلَ ابْنَ الزُّبَيْرِ، فَتُحِلُّ حَرَمَ اللَّهِ. فَقَالَ مَعَاذَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ ابْنَ الزُّبَيْرِ وَبَنِي أُمَيَّةَ مُحِلِّينَ، وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُحِلُّهُ أَبَدًا. قَالَ قَالَ النَّاسُ بَايِعْ لاِبْنِ الزُّبَيْرِ. فَقُلْتُ وَأَيْنَ بِهَذَا الأَمْرِ عَنْهُ أَمَّا أَبُوهُ فَحَوَارِيُّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، يُرِيدُ الزُّبَيْرَ، وَأَمَّا جَدُّهُ فَصَاحِبُ الْغَارِ، يُرِيدُ أَبَا بَكْرٍ، وَأُمُّهُ فَذَاتُ النِّطَاقِ، يُرِيدُ أَسْمَاءَ، وَأَمَّا خَالَتُهُ فَأُمُّ الْمُؤْمِنِينَ، يُرِيدُ عَائِشَةَ، وَأَمَّا عَمَّتُهُ فَزَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، يُرِيدُ خَدِيجَةَ، وَأَمَّا عَمَّةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَدَّتُهُ، يُرِيدُ صَفِيَّةَ، ثُمَّ عَفِيفٌ فِي الإِسْلاَمِ، قَارِئٌ لِلْقُرْآنِ. وَاللَّهِ إِنْ وَصَلُونِي وَصَلُونِي مِنْ قَرِيبٍ، وَإِنْ رَبُّونِي رَبَّنِي أَكْفَاءٌ كِرَامٌ، فَآثَرَ التُّوَيْتَاتِ وَالأُسَامَاتِ وَالْحُمَيْدَاتِ، يُرِيدُ أَبْطُنًا مِنْ بَنِي أَسَدٍ بَنِي تُوَيْتٍ وَبَنِي أُسَامَةَ وَبَنِي أَسَدٍ، إِنَّ ابْنَ أَبِي الْعَاصِ بَرَزَ يَمْشِي الْقُدَمِيَّةَ، يَعْنِي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ مَرْوَانَ، وَإِنَّهُ لَوَّى ذَنَبَهُ، يَعْنِي ابْنَ الزُّبَيْرِ.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Ular (Ibn Abbos bilan Ibn Zubayr) orasida (bir nizo) bor edi. Men Ibn Abbosning oldiga ertalab bordim va: «Ibn Zubayr bilan jang qilmoqchimisan, (shu bilan) Allohning Haramini halol qilasanmi?» dedim. U: «Allohga panoh; albatta Alloh Ibn Zubayr va Banu Umayyani (Haramni) halol qiluvchilar (deb) yozdi; men esa, Allohga qasamki, uni aslo halol qilmayman», dedi. (Ibn Abbos) aytdi: Odamlar: «Ibn Zubayrga bayʼat qil» dedi. Men: «Bu ish (xilofat) undan qaerga (uzoq)? Otasi — Paygʻambar ﷺning havoriysi (Zubayr); bobosi — gʻor sohibi (Abu Bakr); onasi — ‹Zotun-nitoqayn› (Asmo); xolasi — moʻminlar onasi (Oisha); ammasi — Paygʻambar ﷺning zavjasi (Xadija — yaʼni xola tomondan); Paygʻambar ﷺning ammasi (Safiyya) esa uning buvisidir; soʻng (oʻ zi) islomda iffatli, Qurʼon qorisi. Allohga qasamki, agar ular meni (oʻ zlariga) ulasa, yaqindan ulagan boʻ ladi; agar meni (boshqarib) tarbiyalasa, meni karim (sharafli) tengkurlar tarbiyalagan boʻ ladi», dedim. (Lekin) u — Tuvaytlar, Usomalar va Humaydlarni — yaʼni Banu Asaddan baʼzi xonadonlarni — afzal koʻ rdi. Ibn Abul-Os esa — yaʼni Abdulmalik ibn Marvon — oldinga chiqib, toʻ gʻ ri (dadil) yurdi; u (esa) — yaʼni Ibn Zubayr — dumini bukdi (chekindi).(Ибн Абу Мулайка айтди:) Улар (Ибн Аббос билан Ибн Зубайр) орасида (бир низо) бор эди. Мен Ибн Аббоснинг олдига эрталаб бордим ва: «Ибн Зубайр билан жанг қилмоқчимисан, (шу билан) Аллоҳнинг Ҳарамини ҳалол қиласанми?» дедим. У: «Аллоҳга паноҳ; албатта Аллоҳ Ибн Зубайр ва Бану Умайяни (Ҳарамни) ҳалол қилувчилар (деб) ёзди; мен эса, Аллоҳга қасамки, уни асло ҳалол қилмайман», деди. (Ибн Аббос) айтди: Одамлар: «Ибн Зубайрга байъат қил» деди. Мен: «Бу иш (хилофат) ундан қаэрга (узоқ)? Отаси — Пайғамбар ﷺнинг ҳаворийси (Зубайр); бобоси — ғор соҳиби (Абу Бакр); онаси — ‹Зотун-нитоқайн› (Асмо); холаси — мўминлар онаси (Оиша); аммаси — Пайғамбар ﷺнинг завжаси (Хадижа — яъни хола томондан); Пайғамбар ﷺнинг аммаси (Сафийя) эса унинг бувисидир; сўнг (ў зи) исломда иффатли, Қуръон қориси. Аллоҳга қасамки, агар улар мени (ў зларига) уласа, яқиндан улаган бў лади; агар мени (бошқариб) тарбияласа, мени карим (шарафли) тенгкурлар тарбиялаган бў лади», дедим. (Лекин) у — Тувайтлар, Усомалар ва Ҳумайдларни — яъни Бану Асаддан баъзи хонадонларни — афзал кў рди. Ибн Абул-Ос эса — яъни Абдулмалик ибн Марвон — олдинга чиқиб, тў ғ ри (дадил) юрди; у (эса) — яъни Ибн Зубайр — думини букди (чекинди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، دَخَلْنَا عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَلاَ تَعْجَبُونَ لاِبْنِ الزُّبَيْرِ قَامَ فِي أَمْرِهِ هَذَا فَقُلْتُ لأُحَاسِبَنَّ نَفْسِي لَهُ مَا حَاسَبْتُهَا لأَبِي بَكْرٍ وَلاَ لِعُمَرَ، وَلَهُمَا كَانَا أَوْلَى بِكُلِّ خَيْرٍ مِنْهُ، وَقُلْتُ ابْنُ عَمَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَابْنُ الزُّبَيْرِ، وَابْنُ أَبِي بَكْرٍ، وَابْنُ أَخِي خَدِيجَةَ، وَابْنُ أُخْتِ عَائِشَةَ فَإِذَا هُوَ يَتَعَلَّى عَنِّي وَلاَ يُرِيدُ ذَلِكَ فَقُلْتُ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنِّي أَعْرِضُ هَذَا مِنْ نَفْسِي، فَيَدَعُهُ، وَمَا أُرَاهُ يُرِيدُ خَيْرًا، وَإِنْ كَانَ لاَ بُدَّ لأَنْ يَرُبَّنِي بَنُو عَمِّي أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ يَرُبَّنِي غَيْرُهُمْ.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Biz Ibn Abbosning oldiga kirdik; u: «Ibn Zubayrdan ajablanmaysizmi — u oʻ zining bu ishida (xilofatda) qoim boʻ ldi (daʼvo qildi)?! Men: ‹Men oʻ zimni — uni Abu Bakr va Umar uchun hisoblamaganimdek — u (Ibn Zubayr) uchun hisoblab (qadrlab) koʻ raman; holbuki ular ikkovi har bir yaxshilikda undan haqliroq edilar›, dedim va: ‹U — Paygʻambar ﷺ ammasining oʻgʻ li, Zubayrning oʻgʻ li, Abu Bakrning (nabirasi-)oʻgʻ li, Xadijaning ukasining oʻgʻ li, Oishaning singlisining oʻgʻ li (edi-yu...)›, dedim. (Lekin) u mendan yuqori (kibrli) tutdi va buni (mening yaqinligimni) istamadi. Men: ‹Men oʻ zimning bu (yaqinligimni) unga taqdim qilaman, u esa uni tark etadi (qabul qilmaydi) deb oʻ ylamas edim; men uni yaxshilik istaydi deb ham koʻ rmayman; agar (kimnidir) menga boshliq (tarbiyachi) boʻ lishi muqarrar boʻ lsa, amakimning oʻgʻ illari menga boshliq boʻ lishi — boshqalar menga boshliq boʻ lishidan suyukliroqdir›, dedim», dedi.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Биз Ибн Аббоснинг олдига кирдик; у: «Ибн Зубайрдан ажабланмайсизми — у ў зининг бу ишида (хилофатда) қоим бў лди (даъво қилди)?! Мен: ‹Мен ў зимни — уни Абу Бакр ва Умар учун ҳисобламаганимдек — у (Ибн Зубайр) учун ҳисоблаб (қадрлаб) кў раман; ҳолбуки улар иккови ҳар бир яхшиликда ундан ҳақлироқ эдилар›, дедим ва: ‹У — Пайғамбар ﷺ аммасининг ўғ ли, Зубайрнинг ўғ ли, Абу Бакрнинг (набираси-)ўғ ли, Хадижанинг укасининг ўғ ли, Оишанинг синглисининг ўғ ли (эди-ю...)›, дедим. (Лекин) у мендан юқори (кибрли) тутди ва буни (менинг яқинлигимни) истамади. Мен: ‹Мен ў зимнинг бу (яқинлигимни) унга тақдим қиламан, у эса уни тарк этади (қабул қилмайди) деб ў йламас эдим; мен уни яхшилик истайди деб ҳам кў рмайман; агар (кимнидир) менга бошлиқ (тарбиячи) бў лиши муқаррар бў лса, амакимнинг ўғ иллари менга бошлиқ бў лиши — бошқалар менга бошлиқ бў лишидан суюклироқдир›, дедим», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقْرَأُ [quran sura="24" aya_start="15" aya_end="15"]{إِذْ تَلِقُونَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ}
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Men Oishani ‹Oʻ shanda siz uni tillaringiz bilan (uzatib) olardingiz› (Nur surasi, 15) (deb) oʻqiyotganini eshitdim.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Мен Оишани ‹Ў шанда сиз уни тилларингиз билан (узатиб) олардингиз› (Нур сураси, 15) (деб) ўқиётганини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ اسْتَأْذَنَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَبْلَ مَوْتِهَا عَلَى عَائِشَةَ، وَهْىَ مَغْلُوبَةٌ قَالَتْ أَخْشَى أَنْ يُثْنِيَ عَلَىَّ. فَقِيلَ ابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمِنْ وُجُوهِ الْمُسْلِمِينَ. قَالَتِ ائْذَنُوا لَهُ. فَقَالَ كَيْفَ تَجِدِينَكِ قَالَتْ بِخَيْرٍ إِنِ اتَّقَيْتُ. قَالَ فَأَنْتِ بِخَيْرٍ ـ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ـ زَوْجَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَنْكِحْ بِكْرًا غَيْرَكِ، وَنَزَلَ عُذْرُكِ مِنَ السَّمَاءِ. وَدَخَلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ خِلاَفَهُ فَقَالَتْ دَخَلَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَثْنَى عَلَىَّ وَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ نِسْيًا مَنْسِيًّا.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Ibn Abbos — Oishaning vafotidan oldin, u (kasallikdan) majolsiz (holda) — uning oldiga (kirishga) ruxsat soʻradi. U (Oisha): «Men u meni (haddan) madh (maqtov) qilishidan qoʻ rqaman», dedi. Unga: «(U) — Rasululloh ﷺning amakivachchasi va musulmonlarning koʻ zga koʻ ringan (zotlari)dan», deyildi. U: «Unga ruxsat beringlar», dedi. U (Ibn Abbos): «Oʻ zingni qanday (his) topyapsan?» dedi. U: «Agar (Allohdan) qoʻ rqsam (taqvoli boʻ lsam), yaxshi(man)», dedi. U: «Unda sen yaxshisan — Alloh xohlasa: Rasululloh ﷺning zavjasi; u zot sendan boshqa hech bir bokiraga uylanmaganlar va sening uzring (pokliging) osmondan nozil boʻ ldi», dedi. Soʻng undan keyin Ibn Zubayr kirdi. U (Oisha): «Ibn Abbos kirib, meni madh qildi; men (oʻ shanda) unutilgan, esdan chiqarilgan bir narsa (yoʻq) boʻ lishni istar edim», dedi.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Ибн Аббос — Оишанинг вафотидан олдин, у (касалликдан) мажолсиз (ҳолда) — унинг олдига (киришга) рухсат сўради. У (Оиша): «Мен у мени (ҳаддан) мадҳ (мақтов) қилишидан қў рқаман», деди. Унга: «(У) — Расулуллоҳ ﷺнинг амакиваччаси ва мусулмонларнинг кў зга кў ринган (зотлари)дан», дейилди. У: «Унга рухсат беринглар», деди. У (Ибн Аббос): «Ў зингни қандай (ҳис) топяпсан?» деди. У: «Агар (Аллоҳдан) қў рқсам (тақволи бў лсам), яхши(ман)», деди. У: «Унда сен яхшисан — Аллоҳ хоҳласа: Расулуллоҳ ﷺнинг завжаси; у зот сендан бошқа ҳеч бир бокирага уйланмаганлар ва сенинг узринг (поклигинг) осмондан нозил бў лди», деди. Сўнг ундан кейин Ибн Зубайр кирди. У (Оиша): «Ибн Аббос кириб, мени мадҳ қилди; мен (ў шанда) унутилган, эсдан чиқарилган бир нарса (йўқ) бў лишни истар эдим», деди.
حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ بْنِ جَمِيلٍ اللَّخْمِيُّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَادَ الْخَيِّرَانِ أَنْ يَهْلِكَا ـ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ رَفَعَا أَصْوَاتَهُمَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَدِمَ عَلَيْهِ رَكْبُ بَنِي تَمِيمٍ، فَأَشَارَ أَحَدُهُمَا بِالأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ أَخِي بَنِي مُجَاشِعٍ، وَأَشَارَ الآخَرُ بِرَجُلٍ آخَرَ ـ قَالَ نَافِعٌ لاَ أَحْفَظُ اسْمَهُ ـ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعُمَرَ مَا أَرَدْتَ إِلاَّ خِلاَفِي. قَالَ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ. فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فِي ذَلِكَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="49" aya_start="2" aya_end="2"]{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ} الآيَةَ. قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ فَمَا كَانَ عُمَرُ يُسْمِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ هَذِهِ الآيَةِ حَتَّى يَسْتَفْهِمَهُ. وَلَمْ يَذْكُرْ ذَلِكَ عَنْ أَبِيهِ، يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ.
(Ibn Abu Mulayka aytdi:) Ikki yaxshi (kishi) — Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) — halok boʻ lishga oz qoldi: ular Banu Tamim suvoriysi (vakillari) u zotning oldigʻa kelgan paytda, Paygʻambar ﷺ huzurida ovozlarini koʻ tardi; ularning biri Aqraʼ ibn Hobis — Banu Mujoshiʼ birodari — bilan (uni amir qilishni), boshqasi (esa) boshqa bir kishi bilan ishora qildi (Nofeʼ: ‹Uning ismini eslamayman› dedi). Abu Bakr Umarga: ‹Sen faqat menga xilof qilishni istading› dedi. (Umar): ‹Senga xilof qilishni istamadim› dedi. Shu (haqda) ularning ovozlari koʻ tarildi. Shunda Alloh ‹Ey iymon keltirganlar! Ovozlaringizni Paygʻambar ﷺ ovozidan baland qilmanglar...› (Hujurot surasi, 2) (oyatini) nozil qildi. Ibn Zubayr aytdi: Shu oyatdan keyin Umar — Rasululloh ﷺga (gapni) eshittirgan paytda — u zotga (yana) qaytarib soʻrashga (majbur boʻ ladigan darajada past ovoz bilan gapirar) edi. (Ibn Abu Mulayka) buni otasi — yaʼni Abu Bakr — haqida zikr qilmadi.(Ибн Абу Мулайка айтди:) Икки яхши (киши) — Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) — ҳалок бў лишга оз қолди: улар Бану Тамим суворийси (вакиллари) у зотнинг олдиға келган пайтда, Пайғамбар ﷺ ҳузурида овозларини кў тарди; уларнинг бири Ақраъ ибн Ҳобис — Бану Мужошиъ биродари — билан (уни амир қилишни), бошқаси (эса) бошқа бир киши билан ишора қилди (Нофеъ: ‹Унинг исмини эсламайман› деди). Абу Бакр Умарга: ‹Сен фақат менга хилоф қилишни истадинг› деди. (Умар): ‹Сенга хилоф қилишни истамадим› деди. Шу (ҳақда) уларнинг овозлари кў тарилди. Шунда Аллоҳ ‹Эй иймон келтирганлар! Овозларингизни Пайғамбар ﷺ овозидан баланд қилманглар...› (Ҳужурот сураси, 2) (оятини) нозил қилди. Ибн Зубайр айтди: Шу оятдан кейин Умар — Расулуллоҳ ﷺга (гапни) эшиттирган пайтда — у зотга (яна) қайтариб сўрашга (мажбур бў ладиган даражада паст овоз билан гапирар) эди. (Ибн Абу Мулайка) буни отаси — яъни Абу Бакр — ҳақида зикр қилмади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ الْيَهُودَ، أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ. قَالَ " وَعَلَيْكُمْ ". فَقَالَتْ عَائِشَةُ السَّامُ عَلَيْكُمْ، وَلَعَنَكُمُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْكُمْ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَهْلاً يَا عَائِشَةُ، عَلَيْكِ بِالرِّفْقِ، وَإِيَّاكِ وَالْعُنْفَ أَوِ الْفُحْشَ ". قَالَتْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ " أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قُلْتُ رَدَدْتُ عَلَيْهِمْ، فَيُسْتَجَابُ لِي فِيهِمْ، وَلاَ يُسْتَجَابُ لَهُمْ فِيَّ ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Yahudiylar Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «As-Somu alayk» (Senga oʻlim boʻlsin) dedilar. U zot: «Va alaykum (sizlarga ham)», dedilar. Oisha: «As-Somu alaykum (sizlarga oʻlim boʻlsin); Alloh sizlarni laʼnatlasin va sizlarga gʻazab qilsin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sekin (shoshma), ey Oisha; muloyim boʻl, qoʻpollik va dagʻal soʻzdan saqlan», dedilar. (Oisha): «Ularning nima deganini eshitmadingizmi?» dedi. U zot: «Men aytgan (javob)ni eshitmadingmi? Men ularga (soʻzlarini) qaytardim — bas, men haqimda (qilgan) duom ular haqida ijobat boʻladi, ularniki esa men haqimda ijobat boʻlmaydi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Яҳудийлар Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Ас-Сому алайк» (Сенга ўлим бўлсин) дедилар. У зот: «Ва алайкум (сизларга ҳам)», дедилар. Оиша: «Ас-Сому алайкум (сизларга ўлим бўлсин); Аллоҳ сизларни лаънатласин ва сизларга ғазаб қилсин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Секин (шошма), эй Оиша; мулойим бўл, қўполлик ва дағал сўздан сақлан», дедилар. (Оиша): «Уларнинг нима деганини эшитмадингизми?» деди. У зот: «Мен айтган (жавоб)ни эшитмадингми? Мен уларга (сўзларини) қайтардим — бас, мен ҳақимда (қилган) дуом улар ҳақида ижобат бўлади, уларники эса мен ҳақимда ижобат бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ عُذِّبَ ". قَالَتْ قُلْتُ أَلَيْسَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="84" aya_start="8" aya_end="8"]{فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا}. قَالَ " ذَلِكِ الْعَرْضُ ". حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ. وَتَابَعَهُ ابْنُ جُرَيْجٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمٍ وَأَيُّوبُ وَصَالِحُ بْنُ رُسْتُمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kimning hisobi (surishtirib) munoqasha qilinsa, azoblanadi», dedilar. (Oisha): «Men: ‹Alloh taolo — Bas, (kitobi oʻng qoʻliga berilgan kishi) yengil hisob bilan hisob qilinadi (Inshiqoq surasi, 8-oyat) — demaganmi?› dedim», (dedi). U zot: «U — (faqat amallarning) koʻrsatilishidir», dedilar. (Buni Ibn Jurayj, Muhammad ibn Sulaym, Ayyub va Solih ibn Rustam Ibn Abu Mulaykadan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan mutoba qilib rivoyat qildilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Кимнинг ҳисоби (суриштириб) муноқаша қилинса, азобланади», дедилар. (Оиша): «Мен: ‹Аллоҳ таоло — Бас, (китоби ўнг қўлига берилган киши) енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади (Иншиқоқ сураси, 8-оят) — демаганми?› дедим», (деди). У зот: «У — (фақат амалларнинг) кўрсатилишидир», дедилар. (Буни Ибн Журайж, Муҳаммад ибн Сулайм, Айюб ва Солиҳ ибн Рустам Ибн Абу Мулайкадан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан мутоба қилиб ривоят қилдилар.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَادَ الْخَيِّرَانِ أَنْ يَهْلِكَا أَبُو بَكْرٍ، وَعُمَرُ، لَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفْدُ بَنِي تَمِيمٍ، أَشَارَ أَحَدُهُمَا بِالأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيِّ أَخِي بَنِي مُجَاشِعٍ، وَأَشَارَ الآخَرُ بِغَيْرِهِ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعُمَرَ إِنَّمَا أَرَدْتَ خِلاَفِي. فَقَالَ عُمَرُ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ. فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَتْ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ} إِلَى قَوْلِهِ {عَظِيمٌ}. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ فَكَانَ عُمَرُ بَعْدُ ـ وَلَمْ يَذْكُرْ ذَلِكَ عَنْ أَبِيهِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ ـ إِذَا حَدَّثَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِحَدِيثٍ حَدَّثَهُ كَأَخِي السِّرَارِ، لَمْ يُسْمِعْهُ حَتَّى يَسْتَفْهِمَهُ.
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh) aytadi: Ikki yaxshi kishi — Abu Bakr va Umar halok boʻlishlariga sal qoldi. Nabiy ﷺ ning huzurlariga Banu Tamim elchilari kelganda, ulardan biri Banu Mujoshiʼning ogʻasi Aqraʼ ibn Hobis al-Hanzaliyni (boshliq qilishni) maslahat berdi, ikkinchisi esa undan boshqasini maslahat berdi. Shunda Abu Bakr Umarga: «Sen faqat menga qarshi chiqishni istading», dedi. Umar: «Men senga qarshi chiqishni istaganim yoʻq», dedi. Nabiy ﷺ ning huzurlarida ularning ovozlari koʻtarilib ketdi. Shunda {Ey iymon keltirganlar! Ovozlaringizni koʻtarmanglar} oyati ... {ulkan (savobingiz behuda ketib qolar)} (Hujurot 2) degan soʻzigacha nozil boʻldi. Ibn Abu Mulayka aytadi: Ibn Zubayr aytdi: Shundan keyin Umar — buni otasi Abu Bakrdan zikr qilmadi — Nabiy ﷺ ga biror gap soʻzlaganda, xuddi pichirlagandek soʻzlardi, hatto u zot soʻrab oydinlashtirmaguncha eshittirmasdi.Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Икки яхши киши — Абу Бакр ва Умар ҳалок бўлишларига сал қолди. Набий ﷺ нинг ҳузурларига Бану Тамим элчилари келганда, улардан бири Бану Мужошиънинг оғаси Ақраъ ибн Ҳобис ал-Ҳанзалийни (бошлиқ қилишни) маслаҳат берди, иккинчиси эса ундан бошқасини маслаҳат берди. Шунда Абу Бакр Умарга: «Сен фақат менга қарши чиқишни истадинг», деди. Умар: «Мен сенга қарши чиқишни истаганим йўқ», деди. Набий ﷺ нинг ҳузурларида уларнинг овозлари кўтарилиб кетди. Шунда {Эй иймон келтирганлар! Овозларингизни кўтарманглар} ояти ... {улкан (савобингиз беҳуда кетиб қолар)} (Ҳужурот 2) деган сўзигача нозил бўлди. Ибн Абу Мулайка айтади: Ибн Зубайр айтди: Шундан кейин Умар — буни отаси Абу Бакрдан зикр қилмади — Набий ﷺ га бирор гап сўзлаганда, худди пичирлагандек сўзларди, ҳатто у зот сўраб ойдинлаштирмагунча эшиттирмасди.