حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ قَالَرَأَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ رَمَى الْجَمْرَةَ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ قَالَ هَذَا وَالَّذِي لَا إِلَهَ غَيْرُهُ مَقَامُ الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ

Abdurrahmon ibn Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Masʼudni vodiy tubidan jamraga — Aqaba jamrasiga — tosh otganini koʻrdim, soʻng u: «Undan boshqa iloh yoʻq Zot bilan qasamki, oʻziga Baqara surasi nozil qilingan zot turgan joy mana shu yer», dedi.Абдурраҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Масъудни водий тубидан жамрага — Ақаба жамрасига — тош отганини кўрдим, сўнг у: «Ундан бошқа илоҳ йўқ Зот билан қасамки, ўзига Бақара сураси нозил қилинган зот турган жой мана шу ер», деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا حُصَيْنٌ عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُدْرِكٍ الْأَشْجَعِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ لَبَّى حِينَ أَفَاضَ مِنْ جَمْعٍ فَقِيلَ أَعْرَابِيٌّ هَذَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَنَسِيَ النَّاسُ أَمْ ضَلُّوا سَمِعْتُ الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ يَقُولُ فِي هَذَا الْمَكَانِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Jamʼdan (Muzdalifadan) qaytib chiqayotganida talbiya aytdi. Shunda: «Bu aʼrobiy (sahroyi) boʻlsa kerak», — deyildi. Abdulloh esa: «Odamlar unutdimi yoki adashdimi? Men oʻziga Baqara surasi nozil qilingan zotning shu joyda: ‹Labbayka allohumma labbayk› deb aytayotganlarini eshitganman», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Жамъдан (Муздалифадан) қайтиб чиқаётганида талбия айтди. Шунда: «Бу аъробий (саҳройи) бўлса керак», — дейилди. Абдуллоҳ эса: «Одамлар унутдими ёки адашдими? Мен ўзига Бақара сураси нозил қилинган зотнинг шу жойда: ‹Лаббайка аллоҳумма лаббайк› деб айтаётганларини эшитганман», — деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا حُصَيْنٌ عَنْ هِلَالِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ أَبِي حَيَّانَ الْأَشْجَعِيِّ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالَ لِيَ اقْرَأْ عَلَيَّ مِنْ الْقُرْآنِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَلَيْسَ مِنْكَ تَعَلَّمْتُهُ وَأَنْتَ تُقْرِئُنَا فَقَالَ إِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ اقْرَأْ عَلَيَّ مِنْ الْقُرْآنِ قَالَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَيْسَ عَلَيْكَ أُنْزِلَ وَمِنْكَ تَعَلَّمْنَاهُ قَالَ بَلَى وَلَكِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِي

Abu Hayyon al-Ashjaʼiy aytdi: Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) menga: «Menga Qurʼondan oʻqib ber», dedi. Men unga: «Men uni sendan oʻrganmadimmi, sen bizga oʻqitib turasan-ku?» dedim. U: «Men bir kuni Nabiy ﷺning huzurlariga keldim. U zot: ‹Menga Qurʼondan oʻqib ber›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, u Sizga nozil qilingan va biz uni Sizdan oʻrgangan emasmizmi?› dedim. U zot: ‹Ha, lekin men uni oʻzgadan eshitishni yaxshi koʻraman›, dedilar», dedi.Абу Ҳайён ал-Ашжаъий айтди: Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) менга: «Менга Қуръондан ўқиб бер», деди. Мен унга: «Мен уни сендан ўрганмадимми, сен бизга ўқитиб турасан-ку?» дедим. У: «Мен бир куни Набий ﷺнинг ҳузурларига келдим. У зот: ‹Менга Қуръондан ўқиб бер›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, у Сизга нозил қилинган ва биз уни Сиздан ўрганган эмасмизми?› дедим. У зот: ‹Ҳа, лекин мен уни ўзгадан эшитишни яхши кўраман›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا مُغِيرَةُ عَنْ أَبِي رَزِينٍ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ سُورَةِ النِّسَاءِ فَلَمَّا بَلَغْتُ هَذِهِ الْآيَةَ {فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا} قَالَ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺga Niso surasidan oʻqib berdim. Bu oyatga yetganimda: {Bas, har bir ummatdan bir guvoh keltirganimizda va seni ana shularga guvoh qilib keltirganimizda, qanday boʻlar ekan?} — u zot ﷺning ikki koʻzlari yosh toʻkib ketdi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга Нисо сурасидан ўқиб бердим. Бу оятга етганимда: {Бас, ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтирганимизда ва сени ана шуларга гувоҳ қилиб келтирганимизда, қандай бўлар экан?} — у зот ﷺнинг икки кўзлари ёш тўкиб кетди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا سَيَّارٌ وَمُغِيرَةُ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍخَصْلَتَانِ يَعْنِي إِحْدَاهُمَا سَمِعْتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْأُخْرَى مِنْ نَفْسِي مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَجْعَلُ لِلَّهِ نِدًّا دَخَلَ النَّارَوَأَنَا أَقُولُ مَنْ مَاتَ وَهُوَ لَا يَجْعَلُ لِلَّهِ نِدًّا وَلَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ

Abu Voil aytdi: Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) dedi: Ikki xislat bor — ulardan birini men Rasululloh ﷺdan eshitganman, ikkinchisi esa oʻzimdan: «Kim Allohga teng (sherik) qilgan holda oʻlsa, doʻzaxga kiradi». Men esa aytaman: kim Allohga teng qilmagan va Unga hech narsani sherik qilmagan holda oʻlsa, jannatga kiradi.Абу Воил айтди: Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) деди: Икки хислат бор — улардан бирини мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман, иккинчиси эса ўзимдан: «Ким Аллоҳга тенг (шерик) қилган ҳолда ўлса, дўзахга киради». Мен эса айтаман: ким Аллоҳга тенг қилмаган ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда ўлса, жаннатга киради.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ النُّطْفَةَ تَكُونُ فِي الرَّحِمِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا عَلَى حَالِهَا لَا تَغَيَّرُ فَإِذَا مَضَتْ الْأَرْبَعُونَ صَارَتْ عَلَقَةً ثُمَّ مُضْغَةً كَذَلِكَ ثُمَّ عِظَامًا كَذَلِكَ فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يُسَوِّيَ خَلْقَهُ بَعَثَ إِلَيْهَا مَلَكًا فَيَقُولُ الْمَلَكُ الَّذِي يَلِيهِ أَيْ رَبِّ أَذَكَرٌ أَمْ أُنْثَى أَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ أَقَصِيرٌ أَمْ طَوِيلٌ أَنَاقِصٌ أَمْ زَائِدٌ قُوتُهُ وَأَجَلُهُ أَصَحِيحٌ أَمْ سَقِيمٌ قَالَ فَيَكْتُبُ ذَلِكَ كُلَّهُ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ فَفِيمَ الْعَمَلُ إِذَنْ وَقَدْ فُرِغَ مِنْ هَذَا كُلِّهِ قَالَ اعْمَلُوا فَكُلٌّ سَيُوَجَّهُ لِمَا خُلِقَ لَهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, nutfa bachadonda qirq kun oʻz holicha oʻzgarmay turadi. Qirq (kun) oʻtgach, alaqa (laxta qon) boʻladi, soʻng shuncha (muddat)da mudgʻa (bir chaynam goʻsht) boʻladi, soʻng shuncha (muddat)da suyaklar boʻladi. Alloh uning xilqatini tugal qilishni iroda qilganida, unga bir farishta yuboradi. Unga tayinlangan farishta: ‹Ey Robbim, oʻgʻilmi yoki qizmi? Baxtsizmi yoki baxtlimi? Kaltami yoki uzunmi? Rizqi va ajali kammi yoki koʻpmi? Sogʻlommi yoki kasalmi?› deydi». U zot dedilar: «Bas, u shularning barchasini yozadi». Shunda qavmdan bir kishi: «Unda amalning nima keragi bor — bularning hammasi bitirilgan boʻlsa?» dedi. U zot: «Amal qilinglar, har kim nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻshanga yoʻllanadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, нутфа бачадонда қирқ кун ўз ҳолича ўзгармай туради. Қирқ (кун) ўтгач, алақа (лахта қон) бўлади, сўнг шунча (муддат)да мудға (бир чайнам гўшт) бўлади, сўнг шунча (муддат)да суяклар бўлади. Аллоҳ унинг хилқатини тугал қилишни ирода қилганида, унга бир фаришта юборади. Унга тайинланган фаришта: ‹Эй Роббим, ўғилми ёки қизми? Бахтсизми ёки бахтлими? Калтами ёки узунми? Ризқи ва ажали камми ёки кўпми? Соғломми ёки касалми?› дейди». У зот дедилар: «Бас, у шуларнинг барчасини ёзади». Шунда қавмдан бир киши: «Унда амалнинг нима кераги бор — буларнинг ҳаммаси битирилган бўлса?» деди. У зот: «Амал қилинглар, ҳар ким нима учун яратилган бўлса, ўшанга йўлланади», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا الْعَوَّامُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مُحَمَّدٍ مَوْلًى لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَمُوتُ لَهُمَا ثَلَاثَةٌ مِنْ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلَّا كَانُوا لَهُ حِصْنًا حَصِينًا مِنْ النَّارِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنْ كَانَ اثْنَيْنِ قَالَ وَإِنْ كَانَا اثْنَيْنِ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ أُقَدِّمْ إِلَّا اثْنَيْنِ قَالَ وَإِنْ كَانَا اثْنَيْنِ قَالَ فَقَالَ أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ أَبُو الْمُنْذِرِ سَيِّدُ الْقُرَّاءِ لَمْ أُقَدِّمْ إِلَّا وَاحِدًا قَالَ فَقِيلَ لَهُ وَإِنْ كَانَ وَاحِدًا فَقَالَ إِنَّمَا ذَاكَ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الْأُولَى

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Balogʻatga yetmagan uchta farzandi vafot etgan har qanday ikki musulmon boʻlmasinki, oʻsha (farzandlar) ularga doʻzaxdan saqlovchi mustahkam qalʼa boʻlmasin», dedilar. Shunda: «Yo Rasululloh, ikkita boʻlsa-chi?» deyildi. U zot: «Ikkita boʻlsa ham», dedilar. Abu Zar: «Yo Rasululloh, men faqat ikkitasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Ikkita boʻlsa ham», dedilar. Qorilar sarvari Abul Munzir Ubay ibn Kaʼb esa: «Men faqat bittasini oldin qoʻydim», dedi. Unga: «Bittasi boʻlsa ham», deyildi. U zot: «Albatta, bu — birinchi zarba (musibatning ilk lahzasi) paytidadir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Балоғатга етмаган учта фарзанди вафот этган ҳар қандай икки мусулмон бўлмасинки, ўша (фарзандлар) уларга дўзахдан сақловчи мустаҳкам қалъа бўлмасин», дедилар. Шунда: «Ё Расулуллоҳ, иккита бўлса-чи?» дейилди. У зот: «Иккита бўлса ҳам», дедилар. Абу Зар: «Ё Расулуллоҳ, мен фақат иккитасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Иккита бўлса ҳам», дедилар. Қорилар сарвари Абул Мунзир Убай ибн Каъб эса: «Мен фақат биттасини олдин қўйдим», деди. Унга: «Биттаси бўлса ҳам», дейилди. У зот: «Албатта, бу — биринчи зарба (мусибатнинг илк лаҳзаси) пайтидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِأَنَّ الْمُشْرِكِينَ شَغَلُوا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ عَنْ أَرْبَعِ صَلَوَاتٍ حَتَّى ذَهَبَ مِنْ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ قَالَ قَالَ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَ

Abu Ubayda ibn Abdulloh otasidan rivoyat qildi: Mushriklar Xandaq kunida Nabiy ﷺni toʻrt namozdan mashgʻul qildilar, hatto kechadan Alloh xohlagancha (vaqt) oʻtib ketdi. Soʻng u zot Bilolga buyurdilar, u azon aytdi, soʻng iqomat aytdi va u zot peshin namozini oʻqidilar; soʻng iqomat aytdi va u zot asr namozini oʻqidilar; soʻng iqomat aytdi va u zot shom namozini oʻqidilar; soʻng iqomat aytdi va u zot xufton namozini oʻqidilar.Абу Убайда ибн Абдуллоҳ отасидан ривоят қилди: Мушриклар Хандақ кунида Набий ﷺни тўрт намоздан машғул қилдилар, ҳатто кечадан Аллоҳ хоҳлаганча (вақт) ўтиб кетди. Сўнг у зот Билолга буюрдилар, у азон айтди, сўнг иқомат айтди ва у зот пешин намозини ўқидилар; сўнг иқомат айтди ва у зот аср намозини ўқидилар; сўнг иқомат айтди ва у зот шом намозини ўқидилар; сўнг иқомат айтди ва у зот хуфтон намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا الْعَوَّامُ عَنْ جَبَلَةَ بْنِ سُحَيْمٍ عَنْ مُؤْثِرِ بْنِ عَفَازَةَ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَقِيتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى قَالَ فَتَذَاكَرُوا أَمْرَ السَّاعَةِ فَرَدُّوا أَمْرَهُمْ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لَا عِلْمَ لِي بِهَا فَرَدُّوا الْأَمْرَ إِلَى مُوسَى فَقَالَ لَا عِلْمَ لِي بِهَا فَرَدُّوا الْأَمْرَ إِلَى عِيسَى فَقَالَ أَمَّا وَجْبَتُهَا فَلَا يَعْلَمُهَا أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ ذَلِكَ وَفِيمَا عَهِدَ إِلَيَّ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَنَّ الدَّجَّالَ خَارِجٌ قَالَ وَمَعِي قَضِيبَانِ فَإِذَا رَآنِي ذَابَ كَمَا يَذُوبُ الرَّصَاصُ قَالَ فَيُهْلِكُهُ اللَّهُ حَتَّى إِنَّ الْحَجَرَ وَالشَّجَرَ لَيَقُولُ يَا مُسْلِمُ إِنَّ تَحْتِي كَافِرًا فَتَعَالَ فَاقْتُلْهُ قَالَ فَيُهْلِكُهُمْ اللَّهُ ثُمَّ يَرْجِعُ النَّاسُ إِلَى بِلَادِهِمْ وَأَوْطَانِهِمْ قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ يَخْرُجُ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ فَيَطَئُونَ بِلَادَهُمْ لَا يَأْتُونَ عَلَى شَيْءٍ إِلَّا أَهْلَكُوهُ وَلَا يَمُرُّونَ عَلَى مَاءٍ إِلَّا شَرِبُوهُ ثُمَّ يَرْجِعُ النَّاسُ إِلَيَّ فَيَشْكُونَهُمْ فَأَدْعُو اللَّهَ عَلَيْهِمْ فَيُهْلِكُهُمْ اللَّهُ وَيُمِيتُهُمْ حَتَّى تَجْوَى الْأَرْضُ مِنْ نَتْنِ رِيحِهِمْ قَالَ فَيُنْزِلُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْمَطَرَ فَتَجْرُفُ أَجْسَادَهُمْ حَتَّى يَقْذِفَهُمْ فِي الْبَحْرِ قَالَ أَبِي ذَهَبَ عَلَيَّ هَاهُنَا شَيْءٌ لَمْ أَفْهَمْهُ كَأَدِيمٍ وَقَالَ يَزِيدُ يَعْنِي ابْنَ هَارُونَ ثُمَّ تُنْسَفُ الْجِبَالُ وَتُمَدُّ الْأَرْضُ مَدَّ الْأَدِيمِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى حَدِيثِ هُشَيْمٍ قَالَ فَفِيمَا عَهِدَ إِلَيَّ رَبِّي

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot dedilar: «Men tunda sayr qildirilgan kechada Ibrohim, Muso va Iyso bilan uchrashdim. Ular soat (qiyomat) ishini oʻzaro muhokama qilib, bu ishni Ibrohimga havola qildilar. U: ‹Mening u haqda ilmim yoʻq›, dedi. Soʻng ishni Musoga havola qildilar. U: ‹Mening u haqda ilmim yoʻq›, dedi. Soʻng ishni Iysoga havola qildilar. U dedi: ‹Uning qoim boʻlish (vaqti)ni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. Robbim azza va jalla menga ahd qilgan narsalar orasida shu (bor)ki, Dajjol chiqadi. Mening yonimda ikki tayoq boʻladi; u meni koʻrgach, qoʻrgʻoshin erigandek eriydi. Bas, Alloh uni halok qiladi, hatto tosh va daraxt ham: ‹Ey musulmon! Ostimda kofir bor, kel-da, uni oʻldir›, deb turadi. Bas, Alloh ularni halok qiladi. Soʻng odamlar oʻz yurtlariga va vatanlariga qaytadilar. Ana oʻshanda Yaʼjuj va Maʼjuj chiqadi; ular har bir balandlikdan oqib tushib, yurtlarni bosib oʻtadilar; hech narsaga duch kelmaydilarki, uni halok qilmasinlar; hech bir suvdan oʻtmaydilarki, uni ichib tugatmasinlar. Soʻng odamlar mening oldimga qaytib, ulardan shikoyat qiladilar. Men Allohga ularning ustidan duo qilaman. Bas, Alloh ularni halok qilib, oʻldiradi, hatto yer ularning sassiq hididan (badboʻy) boʻlib ketadi. Soʻng Alloh azza va jalla yomgʻir yogʻdiradi va u ularning jasadlarini yuvib, dengizga tashlaydi›». Otam aytdi: Bu yerda men tushunmagan bir narsa oʻtib ketdi — «teri kabi» (degan soʻz). Yazid — yaʼni Ibn Horun — dedi: «Soʻng togʻlar sochib yuboriladi va yer teri yoyilgandek yoyiladi». Soʻng (rovi) Hushaymning hadisiga qaytdi: «Robbim menga ahd qilgan narsalar orasida...»Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот дедилар: «Мен тунда сайр қилдирилган кечада Иброҳим, Мусо ва Ийсо билан учрашдим. Улар соат (қиёмат) ишини ўзаро муҳокама қилиб, бу ишни Иброҳимга ҳавола қилдилар. У: ‹Менинг у ҳақда илмим йўқ›, деди. Сўнг ишни Мусога ҳавола қилдилар. У: ‹Менинг у ҳақда илмим йўқ›, деди. Сўнг ишни Ийсога ҳавола қилдилар. У деди: ‹Унинг қоим бўлиш (вақти)ни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Роббим азза ва жалла менга аҳд қилган нарсалар орасида шу (бор)ки, Дажжол чиқади. Менинг ёнимда икки таёқ бўлади; у мени кўргач, қўрғошин эригандек эрийди. Бас, Аллоҳ уни ҳалок қилади, ҳатто тош ва дарахт ҳам: ‹Эй мусулмон! Остимда кофир бор, кел-да, уни ўлдир›, деб туради. Бас, Аллоҳ уларни ҳалок қилади. Сўнг одамлар ўз юртларига ва ватанларига қайтадилар. Ана ўшанда Яъжуж ва Маъжуж чиқади; улар ҳар бир баландликдан оқиб тушиб, юртларни босиб ўтадилар; ҳеч нарсага дуч келмайдиларки, уни ҳалок қилмасинлар; ҳеч бир сувдан ўтмайдиларки, уни ичиб тугатмасинлар. Сўнг одамлар менинг олдимга қайтиб, улардан шикоят қиладилар. Мен Аллоҳга уларнинг устидан дуо қиламан. Бас, Аллоҳ уларни ҳалок қилиб, ўлдиради, ҳатто ер уларнинг сассиқ ҳидидан (бадбўй) бўлиб кетади. Сўнг Аллоҳ азза ва жалла ёмғир ёғдиради ва у уларнинг жасадларини ювиб, денгизга ташлайди›». Отам айтди: Бу ерда мен тушунмаган бир нарса ўтиб кетди — «тери каби» (деган сўз). Язид — яъни Ибн Ҳорун — деди: «Сўнг тоғлар сочиб юборилади ва ер тери ёйилгандек ёйилади». Сўнг (рови) Ҳушаймнинг ҳадисига қайтди: «Роббим менга аҳд қилган нарсалар орасида...»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍأَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ فُلَانًا نَامَ الْبَارِحَةَ عَنْ الصَّلَاةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ الشَّيْطَانُ بَالَ فِي أُذُنِهِ أَوْ فِي أُذُنَيْهِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Falonchi kecha namozdan (uxlab) qolibdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U — shayton uning qulogʻiga, yoki ikkala qulogʻiga siygan (kishi)dir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Фалончи кеча намоздан (ухлаб) қолибди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У — шайтон унинг қулоғига, ёки иккала қулоғига сийган (киши)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ صُبَيْحٍ قَالَكُنْتُ مَعَ مَسْرُوقٍ فِي بَيْتٍ فِيهِ تِمْثَالُ مَرْيَمَ فَقَالَ مَسْرُوقٌ هَذَا تِمْثَالُ كِسْرَى فَقُلْتُ لَا وَلَكِنْ تِمْثَالُ مَرْيَمَ فَقَالَ مَسْرُوقٌ أَمَا إِنِّي سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُصَوِّرُونَ

Muslim ibn Subayh aytdi: Men Masruq bilan ichida Maryamning surati boʻlgan bir uyda edim. Masruq: «Bu Kisroning suratidir», — dedi. Men: «Yoʻq, bu Maryamning suratidir», — dedim. Masruq: «Darhaqiqat, men Abdulloh ibn Masʼudni shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: ‹Qiyomat kuni odamlarning eng qattiq azoblanadigani — surat yasaydiganlardir›, — dedilar», — dedi.Муслим ибн Субайҳ айтди: Мен Масруқ билан ичида Марямнинг сурати бўлган бир уйда эдим. Масруқ: «Бу Кисронинг суратидир», — деди. Мен: «Йўқ, бу Марямнинг суратидир», — дедим. Масруқ: «Дарҳақиқат, мен Абдуллоҳ ибн Масъудни шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қиёмат куни одамларнинг энг қаттиқ азобланадигани — сурат ясайдиганлардир›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ هُوَ الْأَزْرَقُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَتَمَثَّلَ بِمَثَلِي

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim meni tushida koʻrsa, demak rostdan ham meni koʻribdi, chunki shayton mening qiyofamga kira olmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мени тушида кўрса, демак ростдан ҳам мени кўрибди, чунки шайтон менинг қиёфамга кира олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كُنْتُمْ ثَلَاثَةً فَلَا يَتَنَاجَى اثْنَانِ دُونَ صَاحِبِهِمَا فَإِنَّ ذَلِكَ يَحْزُنُهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar uch kishi boʻlsangiz, ikkingiz hamrohingizni qoldirib pichirlashmang, chunki bu uni xafa qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар уч киши бўлсангиз, иккингиз ҳамроҳингизни қолдириб пичирлашманг, чунки бу уни хафа қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ خُصَيْفٍ حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَصَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْخَوْفِ فَقَامُوا صَفَّيْنِ فَقَامَ صَفٌّ خَلْفَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَفٌّ مُسْتَقْبِلَ الْعَدُوِّ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّفِّ الَّذِينَ يَلُونَهُ رَكْعَةً ثُمَّ قَامُوا فَذَهَبُوا فَقَامُوا مَقَامَ أُولَئِكَ مُسْتَقْبِلَ الْعَدُوِّ وَجَاءَ أُولَئِكَ فَقَامُوا مَقَامَهُمْ فَصَلَّى بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ قَامُوا فَصَلَّوْا لِأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمُوا ثُمَّ ذَهَبُوا فَقَامُوا مَقَامَ أُولَئِكَ مُسْتَقْبِلَ الْعَدُوِّ وَرَجَعَ أُولَئِكَ إِلَى مَقَامِهِمْ فَصَلَّوْا لِأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمُوا

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga xavf namozini oʻqitdilar. Shunda (odamlar) ikki saf boʻlib turdilar: bir saf Nabiy ﷺning orqalarida, bir saf esa dushmanga roʻbaroʻ. Rasululloh ﷺ oʻzlariga yaqin safga bir rakaat oʻqitdilar. Soʻng ular turib borib, anavilarning oʻrniga, dushmanga roʻbaroʻ turdilar; anavilar kelib, bularning oʻrniga turdilar. Rasululloh ﷺ ularga bir rakaat oʻqitdilar, soʻng salom berdilar. Soʻng bular turib, oʻzlari uchun bir rakaat oʻqidilar, soʻng salom berdilar; soʻng ketib, anavilarning oʻrniga, dushmanga roʻbaroʻ turdilar. Anavilar esa oʻz oʻrinlariga qaytib, oʻzlari uchun bir rakaat oʻqidilar, soʻng salom berdilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хавф намозини ўқитдилар. Шунда (одамлар) икки саф бўлиб турдилар: бир саф Набий ﷺнинг орқаларида, бир саф эса душманга рўбарў. Расулуллоҳ ﷺ ўзларига яқин сафга бир ракаат ўқитдилар. Сўнг улар туриб бориб, анавиларнинг ўрнига, душманга рўбарў турдилар; анавилар келиб, буларнинг ўрнига турдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга бир ракаат ўқитдилар, сўнг салом бердилар. Сўнг булар туриб, ўзлари учун бир ракаат ўқидилар, сўнг салом бердилар; сўнг кетиб, анавиларнинг ўрнига, душманга рўбарў турдилар. Анавилар эса ўз ўринларига қайтиб, ўзлари учун бир ракаат ўқидилар, сўнг салом бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ الْجَزَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَعَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّشَهُّدَ وَأَمَرَهُ أَنْ يُعَلِّمَ النَّاسَ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ unga tashahhudni oʻrgatdilar va odamlarga ham oʻrgatishni buyurdilar: ‹At-tahiyyaatu lillaahi was-salawaatu wat-toyyibaat, as-salaamu alayka ayyuhan-Nabiyyu wa rahmatullohi wa barakaatuh, as-salaamu alaynaa wa alaa ibaadillaahis-soolihiyn, ashhadu an laa ilaaha illalloh wa ashhadu anna Muhammadan abduhu wa rasuuluh›.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ унга ташаҳҳудни ўргатдилар ва одамларга ҳам ўргатишни буюрдилар: ‹Ат-таҳийяату лиллааҳи wас-салаwаату wат-тоййибаат, ас-салааму алайка айюҳан-Набийю wа раҳматуллоҳи wа баракаатуҳ, ас-салааму алайнаа wа алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн, ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ wа ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу wа расуулуҳ›.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنَّا نُسَلِّمُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الصَّلَاةِ فَيَرُدُّ عَلَيْنَا فَلَمَّا رَجَعْنَا مِنْ عِنْدِ النَّجَاشِيِّ سَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْنَا فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنَّا نُسَلِّمُ عَلَيْكَ فِي الصَّلَاةِ فَتَرُدُّ عَلَيْنَا فَقَالَ إِنَّ فِيَّ أَوْ فِي الصَّلَاةِ لَشُغْلًا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ namozda boʻlgan paytlarida u zotga salom berar edik, u zot esa bizga (salomimizni) qaytarardilar. Najoshiyning oldidan qaytib kelganimizda u zotga salom berdik, biroq u zot bizga (salomni) qaytarmadilar. Biz: «Yo Rasululloh! Biz Sizga namozda salom berar edik, Siz esa bizga (salomni) qaytarardingiz», dedik. Shunda u zot: «Albatta, namozda mashgʻullik bor», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ намозда бўлган пайтларида у зотга салом берар эдик, у зот эса бизга (саломимизни) қайтарардилар. Нажошийнинг олдидан қайтиб келганимизда у зотга салом бердик, бироқ у зот бизга (саломни) қайтармадилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ! Биз Сизга намозда салом берар эдик, Сиз эса бизга (саломни) қайтарардингиз», дедик. Шунда у зот: «Албатта, намозда машғуллик бор», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضْلُ صَلَاةِ الرَّجُلِ فِي الْجَمَاعَةِ عَلَى صَلَاتِهِ وَحْدَهُ بِضْعٌ وَعِشْرُونَ دَرَجَةً

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kishining jamoat bilan oʻqigan namozining yolgʻiz oʻqigan namozidan afzalligi yigirma necha darajadir», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг жамоат билан ўқиган намозининг ёлғиз ўқиган намозидан афзаллиги йигирма неча даражадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ أَبُو قَطَنٍ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍأَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَتَى لَيْلَةُ الْقَدْرِ قَالَ مَنْ يَذْكُرُ مِنْكُمْ لَيْلَةَ الصَّهْبَاوَاتِ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَنَا بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي وَإِنَّ فِي يَدِي لَتَمَرَاتٍ أَسْتَحِرُ بِهِنَّ مُسْتَتِرًا بِمُؤْخِرَةِ رَحْلِي مِنْ الْفَجْرِ وَذَلِكَ حِينَ طَلَعَ الْقَمَرُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Qadr kechasi qachon?» dedi. U zot: «Sizlardan kim Sahbovot kechasini eslaydi?» dedilar. Abdulloh: «Men (eslayman), otam va onam Sizga fido boʻlsin. Oʻshanda qoʻlimda xurmolar bor edi; ulov egarimning orqa tomoniga tongdan pana boʻlib, oʻsha (xurmolar) bilan sahar qilardim — bu oy chiqqan payt edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Қадр кечаси қачон?» деди. У зот: «Сизлардан ким Саҳбовот кечасини эслайди?» дедилар. Абдуллоҳ: «Мен (эслайман), отам ва онам Сизга фидо бўлсин. Ўшанда қўлимда хурмолар бор эди; улов эгаримнинг орқа томонига тонгдан пана бўлиб, ўша (хурмолар) билан саҳар қилардим — бу ой чиққан пайт эди», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسًا فَقِيلَ زِيدَ فِي الصَّلَاةِ قِيلَ صَلَّيْتَ خَمْسًا فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ peshin namozini besh (rakaat) oʻqidilar. Shunda: «Namozga (rakaat) ziyoda qilindimi?» deyildi. Soʻng: «Siz besh (rakaat) oʻqidingiz», deyildi. Bas, u zot ikki sajda (sahv sajdasi) qildilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ пешин намозини беш (ракаат) ўқидилар. Шунда: «Намозга (ракаат) зиёда қилиндими?» дейилди. Сўнг: «Сиз беш (ракаат) ўқидингиз», дейилди. Бас, у зот икки сажда (саҳв саждаси) қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ صَلَاةُ الْجَمِيعِ تَفْضُلُ عَلَى صَلَاةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ خَمْسَةً وَعِشْرِينَ ضِعْفًا كُلُّهَا مِثْلُ صَلَاتِهِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Jamoat namozi kishining yolgʻiz oʻqigan namozidan yigirma besh baravar afzaldir; ularning har biri uning (bir) namozi kabidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Жамоат намози кишининг ёлғиз ўқиган намозидан йигирма беш баравар афзалдир; уларнинг ҳар бири унинг (бир) намози кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ قَالَ أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلِ بْنِ مُقَرِّنٍ قَالَدَخَلْتُ مَعَ أَبِي عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَنْتَ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ النَّدَمُ تَوْبَةٌ قَالَ نَعَمْ وَقَالَ مَرَّةً سَمِعْتُهُ يَقُولُ النَّدَمُ تَوْبَةٌ

Abdulloh ibn Maʼqil ibn Muqarrin aytdi: Men otam bilan Abdulloh ibn Masʼudning huzuriga kirdim. (Otam) unga: «Sen Nabiy ﷺning: ‹Nadomat (pushaymonlik) — tavbadir›, deganlarini eshitdingmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Rovi) bir marta: «Men u zotning: ‹Nadomat — tavbadir›, deganlarini eshitdim», dedi.Абдуллоҳ ибн Маъқил ибн Муқаррин айтди: Мен отам билан Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳузурига кирдим. (Отам) унга: «Сен Набий ﷺнинг: ‹Надомат (пушаймонлик) — тавбадир›, деганларини эшитдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Рови) бир марта: «Мен у зотнинг: ‹Надомат — тавбадир›, деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ ذَرٍّ عَنْ وَائِلِ بْنِ مَهَانَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَصَدَّقْنَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ وَلَوْ مِنْ حُلِيِّكُنَّ فَإِنَّكُنَّ أَكْثَرُ أَهْلِ النَّارِ فَقَامَتْ امْرَأَةٌ لَيْسَتْ مِنْ عِلْيَةِ النِّسَاءِ فَقَالَتْ لِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لِأَنَّكُنَّ تُكْثِرْنَ اللَّعْنَ وَتَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi, sadaqa qilinglar — zebu ziynatlaringizdan boʻlsa ham. Chunki sizlar doʻzax ahlining koʻpchiligisizlar», dedilar. Shunda ayollarning ulugʻlaridan boʻlmagan bir ayol turib: «Nega, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Chunki sizlar koʻp laʼnat aytasizlar va erning (yaxshiligiga) noshukurlik qilasizlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси, садақа қилинглар — зебу зийнатларингиздан бўлса ҳам. Чунки сизлар дўзах аҳлининг кўпчилигисизлар», дедилар. Шунда аёлларнинг улуғларидан бўлмаган бир аёл туриб: «Нега, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Чунки сизлар кўп лаънат айтасизлар ва эрнинг (яхшилигига) ношукурлик қиласизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَقَالَ مَرَّةً إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ السَّجْدَتَيْنِ فِي السَّهْوِ بَعْدَ السَّلَامِ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ u ikki (sajda)ni salomdan keyin qildilar. (Rovi) bir marta: «Albatta, Nabiy ﷺ sahv (unutish) sajdasi boʻlmish ikki sajdani salomdan keyin qildilar», dedi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ у икки (сажда)ни саломдан кейин қилдилар. (Рови) бир марта: «Албатта, Набий ﷺ саҳв (унутиш) саждаси бўлмиш икки саждани саломдан кейин қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَلِيَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِيقَالَ أَبِي حَدَّثَنَا بِهِ فِي بَيْتِهِ فِي غُرْفَتِهِ أُرَاهُ سَأَلَهُ بَعْضُ وَلَدِ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى أَوْ يَحْيَى بْنِ خَالِدِ بْنِ يَحْيَى

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Ahli baytimdan ismi mening ismimga muvofiq keladigan bir kishi (ishlarni) boshqarmaguncha qiyomat qoim boʻlmaydi». Otam aytdi: U buni bizga oʻz uyida, xonasida hadis qilib aytdi; menimcha, undan Jaʼfar ibn Yahyoning yoki Yahyo ibn Xolid ibn Yahyoning bolalaridan biri soʻragan edi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Аҳли байтимдан исми менинг исмимга мувофиқ келадиган бир киши (ишларни) бошқармагунча қиёмат қоим бўлмайди». Отам айтди: У буни бизга ўз уйида, хонасида ҳадис қилиб айтди; менимча, ундан Жаъфар ибн Яҳёнинг ёки Яҳё ибн Холид ибн Яҳёнинг болаларидан бири сўраган эди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَنْقَضِي الْأَيَّامُ وَلَا يَذْهَبُ الدَّهْرُ حَتَّى يَمْلِكَ الْعَرَبَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي اسْمُهُ يُوَاطِئُ اسْمِي

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ahli baytimdan ismi mening ismimga muvofiq keladigan bir kishi arablarga podshoh boʻlmaguncha, kunlar tugamaydi va zamon oʻtib ketmaydi», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аҳли байтимдан исми менинг исмимга мувофиқ келадиган бир киши арабларга подшоҳ бўлмагунча, кунлар тугамайди ва замон ўтиб кетмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَذْهَبُ الدُّنْيَا أَوْ قَالَ لَا تَنْقَضِي الدُّنْيَا حَتَّى يَمْلِكَ الْعَرَبَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي وَيُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Ahli baytimdan bir kishi arablarga podshoh boʻlmaguncha va uning ismi mening ismimga muvofiq kelmaguncha, dunyo ketmaydi» — yoki: «dunyo tugamaydi» — dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Аҳли байтимдан бир киши арабларга подшоҳ бўлмагунча ва унинг исми менинг исмимга мувофиқ келмагунча, дунё кетмайди» — ёки: «дунё тугамайди» — дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَارٍ فَنَزَلَتْ عَلَيْهِ وَالْمُرْسَلَاتِ عُرْفًا فَأَخَذْتُهَا مِنْ فِيهِ وَإِنَّ فَاهُ لَرَطْبٌ بِهَا فَلَا أَدْرِي بِأَيِّهَا خَتَمَ {فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ} أَوْ {قِيلَ لَهُمْ ارْكَعُوا لَا يَرْكَعُونَ} سَبَقَتْنَا حَيَّةٌ فَدَخَلَتْ فِي جُحْرٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ وُقِيتُمْ شَرَّهَا وَوُقِيَتْ شَرَّكُمْ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺ bilan bir gʻorda edik. Shunda u zotga {Val-mursalaati urfan} (surasi) nozil boʻldi. Men uni u zotning ogʻizlaridan oldim — ogʻizlari hali u bilan hoʻl edi. Qaysi (oyat) bilan tugatganlarini bilmayman: {Bas, undan keyin qaysi soʻzga imon keltirarlar?} bilanmi yoki {Ularga: rukuv qilinglar, deyilganda, rukuv qilmaydilar} bilanmi. Bizdan oldin bir ilon chiqib, bir inga kirib ketdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Sizlar uning yomonligidan saqlandingiz, u ham sizlarning yomonligingizdan saqlandi», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺ билан бир ғорда эдик. Шунда у зотга {Вал-мурсалаати урфан} (сураси) нозил бўлди. Мен уни у зотнинг оғизларидан олдим — оғизлари ҳали у билан ҳўл эди. Қайси (оят) билан тугатганларини билмайман: {Бас, ундан кейин қайси сўзга имон келтирарлар?} биланми ёки {Уларга: рукув қилинглар, дейилганда, рукув қилмайдилар} биланми. Биздан олдин бир илон чиқиб, бир инга кириб кетди. Шунда Набий ﷺ: «Сизлар унинг ёмонлигидан сақландингиз, у ҳам сизларнинг ёмонлигингиздан сақланди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنَّا نُسَلِّمُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كُنَّا بِمَكَّةَ قَبْلَ أَنْ نَأْتِيَ أَرْضَ الْحَبَشَةِ فَلَمَّا قَدِمْنَا مِنْ أَرْضِ الْحَبَشَةِ أَتَيْنَاهُ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ فَأَخَذَنِي مَا قَرُبَ وَمَا بَعُدَ حَتَّى قَضَوْا الصَّلَاةَ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُحْدِثُ فِي أَمْرِهِ مَا يَشَاءُ وَإِنَّهُ قَدْ أُحْدِثَ مِنْ أَمْرِهِ أَنْ لَا نَتَكَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Makkada, Habashiston yeriga borishimizdan oldin Nabiy ﷺga salom berar edik. Habashiston yeridan qaytib kelganimizda u zotning oldilariga kelib salom berdik, ammo u zot (salomni) qaytarmadilar. Shunda meni yaqin va uzoq (har xil xayollar) oʻrab oldi, toki ular namozni tugatdilar. Men u zotdan soʻradim. U zot: «Albatta, Alloh azza va jalla Oʻz ishida xohlaganini yangitdan paydo qiladi. Uning ishidan (endi) namozda soʻzlashmasligimiz yuzaga keldi», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Маккада, Ҳабашистон ерига боришимиздан олдин Набий ﷺга салом берар эдик. Ҳабашистон еридан қайтиб келганимизда у зотнинг олдиларига келиб салом бердик, аммо у зот (саломни) қайтармадилар. Шунда мени яқин ва узоқ (ҳар хил хаёллар) ўраб олди, токи улар намозни тугатдилар. Мен у зотдан сўрадим. У зот: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Ўз ишида хоҳлаганини янгитдан пайдо қилади. Унинг ишидан (энди) намозда сўзлашмаслигимиз юзага келди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَامِعٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ مُسْلِمٍ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ وَقَرَأَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمْ اللَّهُ}

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Kim bir musulmonning molini kesib (egallab) olish uchun qasam ichsa, Allohga — U undan gʻazablangan holda — yoʻliqadi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bizga uning tasdigʻini Alloh azza va jallaning Kitobidan tilovat qilib berdilar: {Albatta, Allohning ahdini va oʻz qasamlarini oz bahoga sotadiganlar — ana oʻshalarga oxiratda hech qanday nasiba yoʻq va Alloh ularga soʻzlamaydi}.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Ким бир мусулмоннинг молини кесиб (эгаллаб) олиш учун қасам ичса, Аллоҳга — У ундан ғазабланган ҳолда — йўлиқади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга унинг тасдиғини Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидан тиловат қилиб бердилар: {Албатта, Аллоҳнинг аҳдини ва ўз қасамларини оз баҳога сотадиганлар — ана ўшаларга охиратда ҳеч қандай насиба йўқ ва Аллоҳ уларга сўзламайди}.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَامِعٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَمْنَعُ عَبْدٌ زَكَاةَ مَالِهِ إِلَّا جُعِلَ لَهُ شُجَاعٌ أَقْرَعُ يَتْبَعُهُ يَفِرُّ مِنْهُ وَهُوَ يَتْبَعُهُ فَيَقُولُ أَنَا كَنْزُكَ ثُمَّ قَرَأَ عَبْدُ اللَّهِ مِصْدَاقَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ {سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ} قَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً يُطَوَّقُهُ فِي عُنُقِهِ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Hech bir banda molining zakotini bermas ekan, unga taqir bosh ilon qilinadi; u undan qochadi, u esa uning ortidan quvib: ‹Men sening xazinangman›, deydi». Soʻng Abdulloh uning tasdigʻini Allohning Kitobidan oʻqidi: {Baxillik qilgan narsalari qiyomat kuni boʻyinlariga oʻraladi}. Sufyon bir marta: «Uning boʻyniga oʻraladi», dedi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Ҳеч бир банда молининг закотини бермас экан, унга тақир бош илон қилинади; у ундан қочади, у эса унинг ортидан қувиб: ‹Мен сенинг хазинангман›, дейди». Сўнг Абдуллоҳ унинг тасдиғини Аллоҳнинг Китобидан ўқиди: {Бахиллик қилган нарсалари қиёмат куни бўйинларига ўралади}. Суфён бир марта: «Унинг бўйнига ўралади», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِيبٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍيَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ دَاءً إِلَّا قَدْ أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ

Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn Habib aytdi: Men Abdulloh ibn Masʼudni Nabiy ﷺga yetkazgan holda shunday deganini eshitdim: «Alloh biror dardni tushirmadiki, unga shifo ham tushirmagan boʻlsa — uni bilgan bildi, bilmagan esa bilmay qoldi».Абу Абдурраҳмон Абдуллоҳ ибн Ҳабиб айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Масъудни Набий ﷺга етказган ҳолда шундай деганини эшитдим: «Аллоҳ бирор дардни туширмадики, унга шифо ҳам туширмаган бўлса — уни билган билди, билмаган эса билмай қолди».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ شِمْرٍ عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ سَعْدِ بْنِ الْأَخْرَمِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَتَّخِذُوا الضَّيْعَةَ فَتَرْغَبُوا فِي الدُّنْيَا

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Yer-mulk orttirmanglar, aks holda dunyoga ragʻbat qoʻyib qolasizlar», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ер-мулк орттирманглар, акс ҳолда дунёга рағбат қўйиб қоласизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَى كُلِّ خَلِيلٍ مِنْ خُلَّتِهِ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا وَإِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Albatta, men har bir doʻstning doʻstligidan voz kechaman. Agar birovni doʻst tutadigan boʻlsam, albatta Abu Bakrni doʻst tutgan boʻlardim. Albatta, sizlarning sohibingiz Alloh azza va jallaning doʻstidir».Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Албатта, мен ҳар бир дўстнинг дўстлигидан воз кечаман. Агар бировни дўст тутадиган бўлсам, албатта Абу Бакрни дўст тутган бўлардим. Албатта, сизларнинг соҳибингиз Аллоҳ азза ва жалланинг дўстидир».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ سُلَيْمَانُ سَمِعْتُ شَقِيقًا يَقُولُكُنَّا نَنْتَظِرُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ فِي الْمَسْجِدِ يَخْرُجُ عَلَيْنَا فَجَاءَنَا يَزِيدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ يَعْنِي النَّخَعِيَّ قَالَ فَقَالَ أَلَا أَذْهَبُ فَأَنْظُرَ فَإِنْ كَانَ فِي الدَّارِ لَعَلِّي أَنْ أُخْرِجَهُ إِلَيْكُمْ فَجَاءَنَا فَقَامَ عَلَيْنَا فَقَالَ إِنَّهُ لَيُذْكَرُ لِي مَكَانُكُمْ فَمَا آتِيكُمْ كَرَاهِيَةَ أَنْ أُمِلَّكُمْ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَخَوَّلُنَا بِالْمَوْعِظَةِ فِي الْأَيَّامِ كَرَاهِيَةَ السَّآمَةِ عَلَيْنَا

Shaqiq aytdi: Biz masjidda Abdulloh ibn Masʼudning oldimizga chiqishini kutib turardik. Shunda oldimizga Yazid ibn Muoviya — yaʼni an-Naxaʼiy — keldi va: «Borib koʻrmaymanmi? Agar u uyda boʻlsa, ehtimol uni sizlarning oldingizga chiqarsam», dedi. Soʻng (Abdulloh) oldimizga kelib, tepamizda turib dedi: «Menga sizlarning shu yerdaligingiz aytiladi, ammo sizlarni zeriktirib qoʻyishni yoqtirmaganim uchun oldingizga chiqmayman. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ bizga malol kelishidan qoʻrqib, (baʼzi) kunlardagina vaʼz qilib turardilar».Шақиқ айтди: Биз масжидда Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдимизга чиқишини кутиб турардик. Шунда олдимизга Язид ибн Муовия — яъни ан-Нахаъий — келди ва: «Бориб кўрмайманми? Агар у уйда бўлса, эҳтимол уни сизларнинг олдингизга чиқарсам», деди. Сўнг (Абдуллоҳ) олдимизга келиб, тепамизда туриб деди: «Менга сизларнинг шу ердалигингиз айтилади, аммо сизларни зериктириб қўйишни ёқтирмаганим учун олдингизга чиқмайман. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ бизга малол келишидан қўрқиб, (баъзи) кунлардагина ваъз қилиб турардилар».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْكَنُودِأَصَبْتُ خَاتَمًا يَوْمًا فَذَكَرَهُ فَرَآهُ ابْنُ مَسْعُودٍ فِي يَدِهِ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ حَلَقَةِ الذَّهَبِ

Abul Kanud aytdi: Bir kuni men bir uzuk topib oldim — soʻng uni zikr qildi — Ibn Masʼud uni uning qoʻlida koʻrib: «Rasululloh ﷺ oltin halqadan qaytardilar», dedi.Абул Кануд айтди: Бир куни мен бир узук топиб олдим — сўнг уни зикр қилди — Ибн Масъуд уни унинг қўлида кўриб: «Расулуллоҳ ﷺ олтин ҳалқадан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍانْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِقَّتَيْنِ حَتَّى نَظَرُوا إِلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اشْهَدُوا

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ davrida oy ikkiga boʻlindi, hatto (odamlar) unga qarab turdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Guvoh boʻlinglar», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ даврида ой иккига бўлинди, ҳатто (одамлар) унга қараб турдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Гувоҳ бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍدَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَوْلَ الْكَعْبَةِ سِتُّونَ وَثَلَاثُ مِائَةِ نُصُبٍ فَجَعَلَ يَطْعُنُهَا بِعُودٍ كَانَ بِيَدِهِ وَيَقُولُ {جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ} {جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا}

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (Makkaga) kirdilar, Kaʼba atrofida uch yuz oltmishta but bor edi. U zot qoʻllaridagi tayoq bilan ularni sancha boshladilar va: {Haq keldi, botil esa na (yangidan) paydo qila oladi va na (qaytarib) keltira oladi} (Saba 49), {Haq keldi va botil yoʻq boʻldi. Albatta, botil yoʻq boʻlguvchidir} (Isro 81), derdilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (Маккага) кирдилар, Каъба атрофида уч юз олтмишта бут бор эди. У зот қўлларидаги таёқ билан уларни санча бошладилар ва: {Ҳақ келди, ботил эса на (янгидан) пайдо қила олади ва на (қайтариб) келтира олади} (Саба 49), {Ҳақ келди ва ботил йўқ бўлди. Албатта, ботил йўқ бўлгувчидир} (Исро 81), дердилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ وَلَيْسَ مِنْهَا مَنْ يَقْدُمُهَا وَقُرِئَ عَلَى سُفْيَانَ سَمِعْتُ يَحْيَى الْجَابِرَ عَنْ أَبِي مَاجِدٍ الْحَنَفِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَقُولُسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ السَّيْرِ بِالْجِنَازَةِ فَقَالَ مَتْبُوعَةٌ وَلَيْسَتْ بِتَابِعَةٍ

Sufyon aytdi: Ulardan hech biri uning oldida yurmaydi. Sufyonga oʻqib berildi: Men Yahyo al-Jobirdan eshitdim, u Abu Mojid al-Hanafiydan (rivoyat qildi). U aytdi: Men Abdullohni shunday deganini eshitdim: Biz Rasululloh ﷺdan janoza bilan yurish haqida soʻradik. U zot: «U — ergashiladigan (narsa)dir, ergashuvchi emas», dedilar.Суфён айтди: Улардан ҳеч бири унинг олдида юрмайди. Суфёнга ўқиб берилди: Мен Яҳё ал-Жобирдан эшитдим, у Абу Можид ал-Ҳанафийдан (ривоят қилди). У айтди: Мен Абдуллоҳни шундай деганини эшитдим: Биз Расулуллоҳ ﷺдан жаноза билан юриш ҳақида сўрадик. У зот: «У — эргашиладиган (нарса)дир, эргашувчи эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى قَالَ فَخَرَجَتْ عَلَيْنَا حَيَّةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اقْتُلُوهَا فَابْتَدَرْنَاهَا فَسَبَقَتْنَا

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Minoda edik. Shunda oldimizga bir ilon chiqdi. Rasululloh ﷺ: «Uni oʻldiringlar», dedilar. Biz uni oʻldirishga shoshildik, ammo u bizdan oʻzib (qochib) ketdi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Минода эдик. Шунда олдимизга бир илон чиқди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўлдиринглар», дедилар. Биз уни ўлдиришга шошилдик, аммо у биздан ўзиб (қочиб) кетди.

حَدَّثَنَا عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِيسَ قَالَ سَمِعْتُ الْأَعْمَشَ يَرْوِي عَنْ شَقِيقٍ قَالَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَخْرُجُ إِلَيْنَا فَيَقُولُ إِنَّنِي لَأُخْبَرُ بِمَكَانِكُمْ وَمَا يَمْنَعُنِي أَنْ أَخْرُجَ إِلَيْكُمْ إِلَّا كَرَاهِيَةُ أَنْ أُمِلَّكُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَخَوَّلُنَا بِالْمَوْعِظَةِ فِي الْأَيَّامِ كَرَاهِيَةَ السَّآمَةِ عَلَيْنَا

Shaqiq aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) oldimizga chiqib, shunday derdi: «Menga sizlarning shu yerdaligingiz xabar qilinadi. Meni sizlarning oldingizga chiqishdan toʻxtatgan narsa faqat sizlarni zeriktirib qoʻyishni yoqtirmaganimdir. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ bizga malol kelishidan qoʻrqib, (baʼzi) kunlarda vaʼz qilib turardilar».Шақиқ айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) олдимизга чиқиб, шундай дерди: «Менга сизларнинг шу ердалигингиз хабар қилинади. Мени сизларнинг олдингизга чиқишдан тўхтатган нарса фақат сизларни зериктириб қўйишни ёқтирмаганимдир. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ бизга малол келишидан қўрқиб, (баъзи) кунларда ваъз қилиб турардилар».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ وَعَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَإِذَا رَكَعَ أَحَدُكُمْ فَلْيُفْرِشْ ذِرَاعَيْهِ فَخِذَيْهِ وَلْيَجْنَأْ ثُمَّ طَبَّقَ بَيْنَ كَفَّيْهِ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى اخْتِلَافِ أَصَابِعِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ طَبَّقَ كَفَّيْهِ فَأَرَاهُمْ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: «Birortangiz ruku qilsa, ikki bilagini ikki soni ustiga yozsin va egilsin», soʻng ikki kaftini birlashtirdi — goʻyo men Rasululloh ﷺ barmoqlarining (oʻzgacha) holatiga qarab turgandekman. (Rovi) aytdi: Soʻng u ikki kaftini birlashtirib, ularga koʻrsatdi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: «Бирортангиз руку қилса, икки билагини икки сони устига ёзсин ва эгилсин», сўнг икки кафтини бирлаштирди — гўё мен Расулуллоҳ ﷺ бармоқларининг (ўзгача) ҳолатига қараб тургандекман. (Рови) айтди: Сўнг у икки кафтини бирлаштириб, уларга кўрсатди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ} شَقَّ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ وَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَيُّنَا لَا يَظْلِمُ نَفْسَهُ قَالَ إِنَّهُ لَيْسَ الَّذِي تَعْنُونَ أَلَمْ تَسْمَعُوا مَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ {يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ} إِنَّمَا هُوَ الشِّرْكُ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: {Iymon keltirgan va oʻz iymonlarini zulm bilan aralashtirmaganlar} degan oyat nozil boʻlganda, bu odamlarga ogʻir tuyuldi va ular: «Yo Rasululloh, bizdan qaysi birimiz oʻziga zulm qilmaydi?» dedilar. U zot: «U — sizlar oʻylayotgan narsa emas. Solih banda nima deganini eshitmadingizmi: {Ey oʻgʻilcham, Allohga sherik qoʻshma; albatta, shirk katta zulmdir}. U — faqat shirkdir», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: {Иймон келтирган ва ўз иймонларини зулм билан аралаштирмаганлар} деган оят нозил бўлганда, бу одамларга оғир туюлди ва улар: «Ё Расулуллоҳ, биздан қайси биримиз ўзига зулм қилмайди?» дедилар. У зот: «У — сизлар ўйлаётган нарса эмас. Солиҳ банда нима деганини эшитмадингизми: {Эй ўғилчам, Аллоҳга шерик қўшма; албатта, ширк катта зулмдир}. У — фақат ширкдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَقَالَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ أَبَلَغَكَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَحْمِلُ الْخَلَائِقَ عَلَى أُصْبُعٍ وَالسَّمَوَاتِ عَلَى أُصْبُعٍ وَالْأَرَضِينَ عَلَى أُصْبُعٍ وَالشَّجَرَ عَلَى أُصْبُعٍ وَالثَّرَى عَلَى أُصْبُعٍ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ} الْآيَةَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ahli kitobdan bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Abul-Qosim! Alloh azza va jalla maxluqotni bir barmoq ustida, osmonlarni bir barmoq ustida, yerlarni bir barmoq ustida, daraxtni bir barmoq ustida va tuproqni bir barmoq ustida koʻtarib turishi senga yetib kelganmi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ ozoriq tishlari koʻringuncha kuldilar va Alloh azza va jalla: {Ular Allohni haqiqiy qadriga koʻra qadrlamadilar} oyatini nozil qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аҳли китобдан бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Абул-Қосим! Аллоҳ азза ва жалла махлуқотни бир бармоқ устида, осмонларни бир бармоқ устида, ерларни бир бармоқ устида, дарахтни бир бармоқ устида ва тупроқни бир бармоқ устида кўтариб туриши сенга етиб келганми?» деди. Шунда Набий ﷺ озориқ тишлари кўрингунча кулдилар ва Аллоҳ азза ва жалла: {Улар Аллоҳни ҳақиқий қадрига кўра қадрламадилар} оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّهُ قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ بِحِمْصَ فَقَالَ رَجُلٌ مَا هَكَذَا أُنْزِلَتْ فَدَنَا مِنْهُ عَبْدُ اللَّهِ فَوَجَدَ مِنْهُ رِيحَ الْخَمْرِ فَقَالَ أَتُكَذِّبُ بِالْحَقِّ وَتَشْرَبُ الرِّجْسَ لَا أَدَعُكَ حَتَّى أَجْلِدَكَ حَدًّا قَالَ فَضَرَبَهُ الْحَدَّ وَقَالَ وَاللَّهِ لَهَكَذَا أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Himsda Yusuf surasini qiroat qildi. Shunda bir kishi: «Bu bunday nozil qilinmagan», dedi. Abdulloh unga yaqinlashdi va undan xamr hidini sezdi-da: «Sen haqni yolgʻonga chiqarasanmi va nopok (ichimlik)ni ichasanmi? Senga hadd (jazosi)ni urmagunimcha qoʻyib yubormayman», dedi. (Roviy) dedi: Bas, u unga hadd urdi va: «Vallohi, Rasululloh ﷺ menga uni mana shunday oʻqitganlar», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Ҳимсда Юсуф сурасини қироат қилди. Шунда бир киши: «Бу бундай нозил қилинмаган», деди. Абдуллоҳ унга яқинлашди ва ундан хамр ҳидини сезди-да: «Сен ҳақни ёлғонга чиқарасанми ва нопок (ичимлик)ни ичасанми? Сенга ҳадд (жазоси)ни урмагунимча қўйиб юбормайман», деди. (Ровий) деди: Бас, у унга ҳадд урди ва: «Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ менга уни мана шундай ўқитганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ قَالَكُنْتُ أَمْشِي مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بِمِنًى فَلَقِيَهُ عُثْمَانُ فَقَامَ مَعَهُ يُحَدِّثُهُ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَلَا نُزَوِّجُكَ جَارِيَةً شَابَّةً لَعَلَّهَا أَنْ تُذَكِّرَكَ مَا مَضَى مِنْ زَمَانِكَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَمَا لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ لَقَدْ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ

Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Mino (vodiy)sida Abdulloh (ibn Masʼud) bilan yurardim, shunda unga Usmon yoʻliqdi va u bilan birga turib, suhbatlasha boshladi. Usmon unga: «Yo Abu Abdurahmon! Senga yosh joriyani uylantirib qoʻymaylikmi? Ehtimol u senga oʻtmishingdagi baʼzi narsalarni eslatib turar», dedi. (Alqama) dedi: Shunda Abdulloh: «Mabodo shuni aytsang (bil-ki), Rasululloh ﷺ bizga: ‹Ey yigitlar jamoasi! Sizlardan kim uylanishga qodir boʻlsa, uylansin. Zero, bu (nigohni gunohdan) toʻsuvchiroq va avratni saqlovchiroqdir. Kim qodir boʻlmasa, roʻza tutsin. Zero, bu uning uchun (shahvatni boʻgʻuvchi) qalqondir›, deganlar», dedi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Мино (водий)сида Абдуллоҳ (ибн Масъуд) билан юрардим, шунда унга Усмон йўлиқди ва у билан бирга туриб, суҳбатлаша бошлади. Усмон унга: «Ё Абу Абдураҳмон! Сенга ёш жорияни уйлантириб қўймайликми? Эҳтимол у сенга ўтмишингдаги баъзи нарсаларни эслатиб турар», деди. (Алқама) деди: Шунда Абдуллоҳ: «Мабодо шуни айтсанг (бил-ки), Расулуллоҳ ﷺ бизга: ‹Эй йигитлар жамоаси! Сизлардан ким уйланишга қодир бўлса, уйлансин. Зеро, бу (нигоҳни гуноҳдан) тўсувчироқ ва авратни сақловчироқдир. Ким қодир бўлмаса, рўза тутсин. Зеро, бу унинг учун (шаҳватни бўғувчи) қалқондир›, деганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَقَالَ صَلَّى عُثْمَانُ بِمِنًى أَرْبَعًا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ أَبِي بَكْرٍ رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ عُمَرَ رَكْعَتَيْنِ

Abdurrahmon ibn Yazid (rahimahulloh) aytadi: Usmon (roziyallohu anhu) Minoda toʻrt rakat oʻqidi. Shunda Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu): «Men Nabiy ﷺ bilan Minoda ikki rakat, Abu Bakr bilan ikki rakat va Umar bilan ikki rakat oʻqiganman», dedi.Абдурраҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Усмон (розияллоҳу анҳу) Минода тўрт ракат ўқиди. Шунда Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу): «Мен Набий ﷺ билан Минода икки ракат, Абу Бакр билан икки ракат ва Умар билан икки ракат ўқиганман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَأْتِي بَعْدَ ذَلِكَ قَوْمٌ تَسْبِقُ شَهَادَاتُهُمْ أَيْمَانَهُمْ وَأَيْمَانُهُمْ شَهَادَاتِهِمْ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarning eng yaxshisi mening asrim (avlodim)dir, soʻngra ulardan keyingilar, soʻngra ulardan keyingilar, soʻngra ulardan keyingilardir. Soʻngra shundan keyin shunday qavm keladiki, ularning guvohliklari qasamlaridan, qasamlari esa guvohliklaridan oʻzib ketadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг энг яхшиси менинг асрим (авлодим)дир, сўнгра улардан кейингилар, сўнгра улардан кейингилар, сўнгра улардан кейингилардир. Сўнгра шундан кейин шундай қавм келадики, уларнинг гувоҳликлари қасамларидан, қасамлари эса гувоҳликларидан ўзиб кетади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّنِي لَأَعْرِفُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنْ النَّارِ رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنْهَا زَحْفًا فَيُقَالُ لَهُ انْطَلِقْ فَادْخُلْ الْجَنَّةَ قَالَ فَيَذْهَبُ يَدْخُلُ فَيَجِدُ النَّاسَ قَدْ أَخَذُوا الْمَنَازِلَ قَالَ فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ قَدْ أَخَذَ النَّاسُ الْمَنَازِلَ قَالَ فَيُقَالُ لَهُ أَتَذْكُرُ الزَّمَانَ الَّذِي كُنْتَ فِيهِ قَالَ فَيَقُولُ نَعَمْ فَيُقَالُ لَهُ تَمَنَّهْ فَيَتَمَنَّى فَيُقَالُ إِنَّ لَكَ الَّذِي تَمَنَّيْتَ وَعَشَرَةَ أَضْعَافِ الدُّنْيَا قَالَ فَيَقُولُ أَتَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta men doʻzax ahlidan undan eng oxirgi chiquvchini taniyman: (u) undan emaklab (sudralib) chiqadigan bir kishidir. Shunda unga: ‹Bor, jannatga kir›, deyiladi. Bas, u borib kiradi, ammo odamlar manzillarni (allaqachon) egallab boʻlganini koʻradi. Shunda u qaytib: ‹Yo Robbim, odamlar manzillarni egallab boʻlibdi›, deydi. Unga: ‹Sen (doʻzaxda) boʻlgan zamonni eslaysanmi?› deyiladi. U: ‹Ha›, deydi. Unga: ‹Orzu qil›, deyiladi. Bas, u orzu qiladi. Unga: ‹Senga orzu qilganing — va dunyoning oʻn baravari — bordir›, deyiladi. Shunda u: ‹Meni masxara qilyapsanmi, holbuki Sen Podshohsan?› deydi», dedilar. (Roviy) dedi: Men Rasululloh ﷺning — hatto ozoriq tishlari koʻringuncha — kulganlarini koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта мен дўзах аҳлидан ундан энг охирги чиқувчини танийман: (у) ундан эмаклаб (судралиб) чиқадиган бир кишидир. Шунда унга: ‹Бор, жаннатга кир›, дейилади. Бас, у бориб киради, аммо одамлар манзилларни (аллақачон) эгаллаб бўлганини кўради. Шунда у қайтиб: ‹Ё Роббим, одамлар манзилларни эгаллаб бўлибди›, дейди. Унга: ‹Сен (дўзахда) бўлган замонни эслайсанми?› дейилади. У: ‹Ҳа›, дейди. Унга: ‹Орзу қил›, дейилади. Бас, у орзу қилади. Унга: ‹Сенга орзу қилганинг — ва дунёнинг ўн баравари — бордир›, дейилади. Шунда у: ‹Мени масхара қиляпсанми, ҳолбуки Сен Подшоҳсан?› дейди», дедилар. (Ровий) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг — ҳатто озориқ тишлари кўрингунча — кулганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا أَحْسَنْتُ فِي الْإِسْلَامِ أُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَالَ إِذَا أَحْسَنْتَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ تُؤَاخَذْ بِمَا عَمِلْتَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَإِذَا أَسَأْتَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذْتَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir kishi kelib: «Yo Rasululloh! Agar men Islomda chiroyli amal qilsam, johiliyatda qilgan (ishlarim) uchun jazolanamanmi?» dedi. U zot: «Agar Islomda chiroyli amal qilsang, johiliyatda qilganing uchun jazolanmaysan; agar Islomda yomonlik qilsang, avvalgisi va keyingisi uchun (birdek) tutilasan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ! Агар мен Исломда чиройли амал қилсам, жоҳилиятда қилган (ишларим) учун жазоланаманми?» деди. У зот: «Агар Исломда чиройли амал қилсанг, жоҳилиятда қилганинг учун жазоланмайсан; агар Исломда ёмонлик қилсанг, аввалгиси ва кейингиси учун (бирдек) тутиласан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ فَقَالَ الْأَشْعَثُ فِيَّ وَاللَّهِ كَانَ ذَلِكَ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنْ الْيَهُودِ أَرْضٌ فَجَحَدَنِي فَقَدَّمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَكَ بَيِّنَةٌ قُلْتُ لَا فَقَالَ لِلْيَهُودِيِّ احْلِفْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَنْ يَحْلِفَ فَيَذْهَبَ مَالِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmonning molini nohaq olib qoʻyish uchun yolgʻonchi boʻla turib qasam ichsa, Alloh azza va jallaga U undan gʻazablangan holda roʻbaroʻ boʻladi», dedilar. Shunda Ashʼas: «Vallohi, bu mening haqimda edi. Men bilan bir yahudiy oʻrtasida yer (haqida nizo) bor edi, u (haqimni) inkor qildi. Men uni Nabiy ﷺ huzurlariga olib bordim. Rasululloh ﷺ menga: ‹Daliling bormi?› dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U zot yahudiyga: ‹Qasam ich›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, unday boʻlsa, u qasam ichib, molimni olib ketadi-ku›, dedim. Shunda Alloh azza va jalla: {Albatta, Allohga bergan ahdlarini va qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar} oyatining oxirigacha nozil qildi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмоннинг молини ноҳақ олиб қўйиш учун ёлғончи бўла туриб қасам ичса, Аллоҳ азза ва жаллага У ундан ғазабланган ҳолда рўбарў бўлади», дедилар. Шунда Ашъас: «Валлоҳи, бу менинг ҳақимда эди. Мен билан бир яҳудий ўртасида ер (ҳақида низо) бор эди, у (ҳақимни) инкор қилди. Мен уни Набий ﷺ ҳузурларига олиб бордим. Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Далилинг борми?› дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У зот яҳудийга: ‹Қасам ич›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, ундай бўлса, у қасам ичиб, молимни олиб кетади-ку›, дедим. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Албатта, Аллоҳга берган аҳдларини ва қасамларини арзон баҳога сотадиганлар} оятининг охиригача нозил қилди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنِي عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَكُنْتُ أَرْعَى غَنَمًا لِعُقْبَةَ بْنِ أَبِي مُعَيْطٍ فَمَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فَقَالَ يَا غُلَامُ هَلْ مِنْ لَبَنٍ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ وَلَكِنِّي مُؤْتَمَنٌ قَالَ فَهَلْ مِنْ شَاةٍ لَمْ يَنْزُ عَلَيْهَا الْفَحْلُ فَأَتَيْتُهُ بِشَاةٍ فَمَسَحَ ضَرْعَهَا فَنَزَلَ لَبَنٌ فَحَلَبَهُ فِي إِنَاءٍ فَشَرِبَ وَسَقَى أَبَا بَكْرٍ ثُمَّ قَالَ لِلضَّرْعِ اقْلِصْ فَقَلَصَ قَالَ ثُمَّ أَتَيْتُهُ بَعْدَ هَذَا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي مِنْ هَذَا الْقَوْلِ قَالَ فَمَسَحَ رَأْسِي وَقَالَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ فَإِنَّكَ غُلَيِّمٌ مُعَلَّمٌحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَاصِمٍ بِإِسْنَادِهِ قَالَ فَأَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ بِصَخْرَةٍ مَنْقُورَةٍ فَاحْتَلَبَ فِيهَا فَشَرِبَ وَشَرِبَ أَبُو بَكْرٍ وَشَرِبْتُ قَالَ ثُمَّ أَتَيْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ قُلْتُ عَلِّمْنِي مِنْ هَذَا الْقُرْآنِ قَالَ إِنَّكَ غُلَامٌ مُعَلَّمٌ قَالَ فَأَخَذْتُ مِنْ فِيهِ سَبْعِينَ سُورَةً

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Men Uqba ibn Abu Muayt uchun qoʻy boqar edim. Rasululloh ﷺ va Abu Bakr yonimdan oʻtib qoldilar. U zot: «Ey bola! Sut bormi?» dedilar. Men: «Ha, lekin men (bularga) omonatdorman», dedim. U zot: «Ustiga erkagi kelmagan qoʻy bormi?» dedilar. Men u zotga bir qoʻyni olib keldim. U zot uning yelinini siladilar, shunda sut tushdi va u zot uni bir idishga sogʻib ichdilar hamda Abu Bakrga ham ichirdilar. Soʻng yelinga: «Tortil», dedilar, u tortildi. (Abdulloh) dedi: Soʻng shundan keyin u zotning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh! Menga bu kalomdan (bir nimani) oʻrgating», dedim. Shunda u zot boshimni siladilar va: «Alloh senga rahm qilsin, sen — taʼlim berilgan boladirsan», dedilar. Affon rivoyatida (shunday keladi): Abu Bakr u zotga oʻyilgan bir toshni keltirdi, u zot unga sogʻdilar va ichdilar, Abu Bakr ham ichdi, men ham ichdim. (Abdulloh) dedi: Soʻng shundan keyin u zotning huzurlariga kelib: «Menga bu Qurʼondan oʻrgating», dedim. U zot: «Albatta sen — taʼlim berilgan boladirsan», dedilar. Bas, men u zotning ogʻizlaridan yetmishta surani oldim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Уқба ибн Абу Муайт учун қўй боқар эдим. Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр ёнимдан ўтиб қолдилар. У зот: «Эй бола! Сут борми?» дедилар. Мен: «Ҳа, лекин мен (буларга) омонатдорман», дедим. У зот: «Устига эркаги келмаган қўй борми?» дедилар. Мен у зотга бир қўйни олиб келдим. У зот унинг елинини силадилар, шунда сут тушди ва у зот уни бир идишга соғиб ичдилар ҳамда Абу Бакрга ҳам ичирдилар. Сўнг елинга: «Тортил», дедилар, у тортилди. (Абдуллоҳ) деди: Сўнг шундан кейин у зотнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Менга бу каломдан (бир нимани) ўргатинг», дедим. Шунда у зот бошимни силадилар ва: «Аллоҳ сенга раҳм қилсин, сен — таълим берилган боладирсан», дедилар. Аффон ривоятида (шундай келади): Абу Бакр у зотга ўйилган бир тошни келтирди, у зот унга соғдилар ва ичдилар, Абу Бакр ҳам ичди, мен ҳам ичдим. (Абдуллоҳ) деди: Сўнг шундан кейин у зотнинг ҳузурларига келиб: «Менга бу Қуръондан ўргатинг», дедим. У зот: «Албатта сен — таълим берилган боладирсан», дедилар. Бас, мен у зотнинг оғизларидан етмишта сурани олдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَإِنَّ اللَّهَ نَظَرَ فِي قُلُوبِ الْعِبَادِ فَوَجَدَ قَلْبَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرَ قُلُوبِ الْعِبَادِ فَاصْطَفَاهُ لِنَفْسِهِ فَابْتَعَثَهُ بِرِسَالَتِهِ ثُمَّ نَظَرَ فِي قُلُوبِ الْعِبَادِ بَعْدَ قَلْبِ مُحَمَّدٍ فَوَجَدَ قُلُوبَ أَصْحَابِهِ خَيْرَ قُلُوبِ الْعِبَادِ فَجَعَلَهُمْ وُزَرَاءَ نَبِيِّهِ يُقَاتِلُونَ عَلَى دِينِهِ فَمَا رَأَى الْمُسْلِمُونَ حَسَنًا فَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ حَسَنٌ وَمَا رَأَوْا سَيِّئًا فَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ سَيِّئٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Albatta Alloh bandalarning qalblariga nazar soldi va Muhammadning ﷺ qalbini bandalar qalblarining eng yaxshisi deb topdi, bas, uni Oʻzi uchun tanladi va uni Oʻz risolati bilan yubordi. Soʻng Muhammadning qalbidan keyin bandalarning qalblariga nazar soldi va uning ashoblarining qalblarini bandalar qalblarining eng yaxshisi deb topdi, bas, ularni Nabiysining vazirlari qildi — ular Uning dini uchun jang qiladilar. Bas, musulmonlar yaxshi deb bilgan narsa Alloh nazdida ham yaxshidir, ular yomon deb bilgan narsa Alloh nazdida ham yomondir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Албатта Аллоҳ бандаларнинг қалбларига назар солди ва Муҳаммаднинг ﷺ қалбини бандалар қалбларининг энг яхшиси деб топди, бас, уни Ўзи учун танлади ва уни Ўз рисолати билан юборди. Сўнг Муҳаммаднинг қалбидан кейин бандаларнинг қалбларига назар солди ва унинг ашобларининг қалбларини бандалар қалбларининг энг яхшиси деб топди, бас, уларни Набийсининг вазирлари қилди — улар Унинг дини учун жанг қиладилар. Бас, мусулмонлар яхши деб билган нарса Аллоҳ наздида ҳам яхшидир, улар ёмон деб билган нарса Аллоҳ наздида ҳам ёмондир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَلَّكُمْ سَتُدْرِكُونَ أَقْوَامًا يُصَلُّونَ صَلَاةً لِغَيْرِ وَقْتِهَا فَإِذَا أَدْرَكْتُمُوهُمْ فَصَلُّوا فِي بُيُوتِكُمْ فِي الْوَقْتِ الَّذِي تَعْرِفُونَ ثُمَّ صَلُّوا مَعَهُمْ وَاجْعَلُوهَا سُبْحَةً

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ehtimol, sizlar namozni oʻz vaqtidan boshqa vaqtda oʻqiydigan qavmlarga yetishasizlar. Agar ularga yetishsangizlar, oʻzingiz biladigan vaqtda uylaringizda namoz oʻqinglar, soʻng ular bilan birga ham oʻqinglar va uni nafl qilinglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳтимол, сизлар намозни ўз вақтидан бошқа вақтда ўқийдиган қавмларга етишасизлар. Агар уларга етишсангизлар, ўзингиз биладиган вақтда уйларингизда намоз ўқинглар, сўнг улар билан бирга ҳам ўқинглар ва уни нафл қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةً فَلَا أَدْرِي زَادَ أَمْ نَقَصَ فَلَمَّا سَلَّمَ قِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ حَدَثَ فِي الصَّلَاةِ شَيْءٌ قَالَ لَا وَمَا ذَاكَ قَالُوا صَلَّيْتَ كَذَا وَكَذَا قَالَ فَثَنَى رِجْلَيْهِ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ وَإِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلَاةِ فَلْيَتَحَرَّ الصَّلَاةَ فَإِذَا سَلَّمَ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir namoz oʻqidilar — (rakatni) ziyoda qildilarmi yoki kam qildilarmi, bilmayman. Salom berganlarida u zotga: «Yo Rasululloh! Namozda biror yangi narsa boʻldimi?» deyildi. U zot: «Yoʻq, nima boʻlibdi?» dedilar. Ular: «Siz mana bunday-bunday oʻqidingiz», dedilar. Shunda u zot ikki oyoqlarini bukib, sahv (unutish) uchun ikki sajda qildilar. Salom berganlaridan soʻng: «Men ham insonman, sizlar unutganingizdek unutaman. Biringiz namozida shubhaga tushsa, toʻgʻrisini izlab (namozini tugatsin), salom berganida esa ikki sajda qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир намоз ўқидилар — (ракатни) зиёда қилдиларми ёки кам қилдиларми, билмайман. Салом берганларида у зотга: «Ё Расулуллоҳ! Намозда бирор янги нарса бўлдими?» дейилди. У зот: «Йўқ, нима бўлибди?» дедилар. Улар: «Сиз мана бундай-бундай ўқидингиз», дедилар. Шунда у зот икки оёқларини букиб, саҳв (унутиш) учун икки сажда қилдилар. Салом берганларидан сўнг: «Мен ҳам инсонман, сизлар унутганингиздек унутаман. Бирингиз намозида шубҳага тушса, тўғрисини излаб (намозини тугатсин), салом берганида эса икки сажда қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ خَيْثَمَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ قَوْمِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا سَمَرَ بَعْدَ الصَّلَاةِ يَعْنِي الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ إِلَّا لِأَحَدِ رَجُلَيْنِ مُصَلٍّ أَوْ مُسَافِرٍ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozdan — yaʼni oxirgi xufton (namozi)dan — keyin ikki kishining biridan boshqasi uchun tungi suhbat yoʻqdir: (yo) namoz oʻquvchi, (yo) musofir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намоздан — яъни охирги хуфтон (намози)дан — кейин икки кишининг биридан бошқаси учун тунги суҳбат йўқдир: (ё) намоз ўқувчи, (ё) мусофир», дедилар.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ نَاسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِأَعْمَالِنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَالَ مَنْ أَحْسَنَ مِنْكُمْ فِي الْإِسْلَامِ فَلَا يُؤَاخَذُ بِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَيُؤْخَذُ بِعَمَلِهِ الْأَوَّلِ وَالْآخِرِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi odamlar: «Yo Rasululloh! Biz johiliyatda qilgan amallarimiz uchun jazolanamizmi?» dedilar. Shunda u zot: «Sizlardan kim Islomda chiroyli amal qilsa, u (johiliyatdagisi) uchun jazolanmaydi; kim yomonlik qilsa, avvalgi va keyingi amali uchun (birdek) tutiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи одамлар: «Ё Расулуллоҳ! Биз жоҳилиятда қилган амалларимиз учун жазоланамизми?» дедилар. Шунда у зот: «Сизлардан ким Исломда чиройли амал қилса, у (жоҳилиятдагиси) учун жазоланмайди; ким ёмонлик қилса, аввалги ва кейинги амали учун (бирдек) тутилади», дедилар.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ الرُّكَيْنِ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَكْرَهُ عَشْرَ خِلَالٍ تَخَتُّمَ الذَّهَبِ وَجَرَّ الْإِزَارِ وَالصُّفْرَةَ يَعْنِي الْخَلُوقَ وَتَغْيِيرَ الشَّيْبِ قَالَ جَرِيرٌ إِنَّمَا يَعْنِي بِذَلِكَ نَتْفَهُ وَعَزْلَ الْمَاءِ عَنْ مَحِلِّهِ وَالرُّقَى إِلَّا بِالْمُعَوِّذَاتِ وَفَسَادَ الصَّبِيِّ غَيْرَ مُحَرِّمِهِ وَعَقْدَ التَّمَائِمِ وَالتَّبَرُّجَ بِالزِّينَةِ لِغَيْرِ مَحِلِّهَا وَالضَّرْبَ بِالْكِعَابِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻnta xislatni yomon koʻrar edilar: oltin uzuk taqishni; izorni sudrab yurishni; sarigʻlikni, yaʼni xaluqni; oq sochni oʻzgartirishni — Jarir dedi: bu bilan uni yulishni nazarda tutadi — suvni oʻz oʻrnidan boshqa yerga toʻkishni; muavvizatlardan boshqasi bilan afsun qilishni; bolaga zarar berishni, biroq buni harom demasdilar; tumor bogʻlashni; ziynatni oʻz oʻrni boʻlmagan joyda koʻz-koʻz qilishni va oshiq suyaklari bilan (qimor) oʻynashni.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўнта хислатни ёмон кўрар эдилар: олтин узук тақишни; изорни судраб юришни; сариғликни, яъни халуқни; оқ сочни ўзгартиришни — Жарир деди: бу билан уни юлишни назарда тутади — сувни ўз ўрнидан бошқа ерга тўкишни; муаввизатлардан бошқаси билан афсун қилишни; болага зарар беришни, бироқ буни ҳаром демасдилар; тумор боғлашни; зийнатни ўз ўрни бўлмаган жойда кўз-кўз қилишни ва ошиқ суяклари билан (қимор) ўйнашни.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سُلَيْمَانُ وَبَعْضُ الْحَدِيثِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِي الضُّحَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اقْرَأْ عَلَيَّ قَالَ قُلْتُ أَقْرَأُ عَلَيْكَ وَعَلَيْكَ أُنْزِلَ قَالَ إِنَّنِي أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِي فَقَرَأْتُ حَتَّى إِذَا بَلَغْتُ {فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا} قَالَ رَأَيْتُ عَيْنَيْهِ تَذْرِفَانِ دُمُوعًا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Menga (Qurʼon) oʻqib ber», dedilar. Men: «Senga oʻqib beraymi — holbuki u senga nozil qilingan-ku?» dedim. U zot: «Albatta men uni oʻzimdan boshqadan eshitishni yaxshi koʻraman», dedilar. Bas, men oʻqidim, to {Bas, har bir ummatdan bir guvoh keltirgan va seni ana shularga guvoh qilib keltirgan paytimizda qanday boʻlar ekan?} (oyatiga) yetganimda, u zotning ikki koʻzlari yosh toʻkib turganini koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менга (Қуръон) ўқиб бер», дедилар. Мен: «Сенга ўқиб берайми — ҳолбуки у сенга нозил қилинган-ку?» дедим. У зот: «Албатта мен уни ўзимдан бошқадан эшитишни яхши кўраман», дедилар. Бас, мен ўқидим, то {Бас, ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтирган ва сени ана шуларга гувоҳ қилиб келтирган пайтимизда қандай бўлар экан?} (оятига) етганимда, у зотнинг икки кўзлари ёш тўкиб турганини кўрдим.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ مِنْ بَنِي بَجِيلَةَ يُقَالُ لَهُ نَهِيكُ بْنُ سِنَانٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَيْفَ تَقْرَأُ هَذِهِ الْآيَةَ أَيَاءً تَجِدُهَا أَوْ أَلِفًا {مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ} أَوْ {غَيْرِ يَاسِنٍ} فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَوَكُلَّ الْقُرْآنِ أَحْصَيْتَ غَيْرَ هَذِهِ الْآيَةِ قَالَ إِنَّنِي لَأَقْرَأُ الْمُفَصَّلَ فِي رَكْعَةٍ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ هَذًّا كَهَذِّ الشِّعْرِ إِنَّ مِنْ أَحْسَنِ الصَّلَاةِ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ وَلَيَقْرَأَنَّ الْقُرْآنَ أَقْوَامٌ لَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ وَلَكِنَّهُ إِذَا قَرَأَهُ فَرَسَخَ فِي الْقَلْبِ نَفَعَ إِنِّي لَأَعْرِفُ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ سُورَتَيْنِ فِي رَكْعَةٍ قَالَ ثُمَّ قَامَ فَدَخَلَ فَجَاءَ عَلْقَمَةُ فَدَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ فَقُلْنَا لَهُ سَلْهُ لَنَا عَنْ النَّظَائِرِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ سُورَتَيْنِ فِي رَكْعَةٍ قَالَ فَدَخَلَ فَسَأَلَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ عِشْرُونَ سُورَةً مِنْ أَوَّلِ الْمُفَصَّلِ فِي تَأْلِيفِ عَبْدِ اللَّهِ

Shaqiq ibn Salama (rahimahulloh) aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud)ning huzuriga Bani Bajila (qabilasi)dan Nahik ibn Sinon deb ataladigan bir kishi kelib: «Ey Abu Abdurahmon! Sen mana bu oyatni qanday oʻqiysan — uni yo bilan topasanmi yoki alif bilan: {min moin gʻayri osin}mi yoki {gʻayri yosin}mi?» dedi. Shunda Abdulloh unga: «Sen shu oyatdan boshqa butun Qurʼonni sanab (yodlab) boʻldingmi?» dedi. U: «Albatta men mufassalni bir rakatda oʻqiyman», dedi. Abdulloh dedi: «Sheʼrni shosha-pisha oʻqigandek shosha-pisha oʻqish (ekan-da)! Albatta namozning eng chiroylisidan (biri) — ruku va sujuddir. Albatta shunday qavmlar Qurʼon oʻqiydilarki, u ularning oʻmrovlaridan oʻtmaydi. Lekin kishi uni oʻqiganida u qalbga oʻrnashsa, foyda beradi. Albatta men Rasululloh ﷺ bir rakatda ikki suradan oʻqiydigan nazoirni (juft suralarni) bilaman». Soʻng u turib, (uyiga) kirib ketdi. Keyin Alqama kelib, uning huzuriga kirdi. Biz unga: «Biz uchun undan Rasululloh ﷺ bir rakatda ikki suradan oʻqiydigan nazoir haqida soʻra», dedik. U kirib, undan soʻradi, soʻng oldimizga chiqib: «Abdullohning tartibida mufassalning boshidan yigirmata sura», dedi.Шақиқ ибн Салама (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг ҳузурига Бани Бажила (қабиласи)дан Наҳик ибн Синон деб аталадиган бир киши келиб: «Эй Абу Абдураҳмон! Сен мана бу оятни қандай ўқийсан — уни ё билан топасанми ёки алиф билан: {мин моин ғайри осин}ми ёки {ғайри ёсин}ми?» деди. Шунда Абдуллоҳ унга: «Сен шу оятдан бошқа бутун Қуръонни санаб (ёдлаб) бўлдингми?» деди. У: «Албатта мен муфассални бир ракатда ўқийман», деди. Абдуллоҳ деди: «Шеърни шоша-пиша ўқигандек шоша-пиша ўқиш (экан-да)! Албатта намознинг энг чиройлисидан (бири) — руку ва сужуддир. Албатта шундай қавмлар Қуръон ўқийдиларки, у уларнинг ўмровларидан ўтмайди. Лекин киши уни ўқиганида у қалбга ўрнашса, фойда беради. Албатта мен Расулуллоҳ ﷺ бир ракатда икки сурадан ўқийдиган назоирни (жуфт сураларни) биламан». Сўнг у туриб, (уйига) кириб кетди. Кейин Алқама келиб, унинг ҳузурига кирди. Биз унга: «Биз учун ундан Расулуллоҳ ﷺ бир ракатда икки сурадан ўқийдиган назоир ҳақида сўра», дедик. У кириб, ундан сўради, сўнг олдимизга чиқиб: «Абдуллоҳнинг тартибида муфассалнинг бошидан йигирмата сура», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ قَسْمًا قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ إِنَّ هَذِهِ لَقِسْمَةٌ مَا أُرِيدَ بِهَا وَجْهُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَقُلْتُ يَا عَدُوَّ اللَّهِ أَمَا لَأُخْبِرَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا قُلْتَ قَالَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاحْمَرَّ وَجْهُهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَى مُوسَى لَقَدْ أُوذِيَ بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni bir (mol) taqsim qildilar. Shunda ansorlardan bir kishi: «Bu shunday taqsimotki, bunda Alloh azza va jallaning yuzi (roziligi) koʻzlanmagan», dedi. Men: «Ey Allohning dushmani! Albatta men aytganingni Rasululloh ﷺga xabar beraman», dedim. Soʻng buni Nabiy ﷺga aytdi, shunda u zotning yuzlari qizarib ketdi. Keyin u zot: «Musoga Allohning rahmati boʻlsin! Unga bundan ham koʻproq aziyat berilgan edi, ammo u sabr qildi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни бир (мол) тақсим қилдилар. Шунда ансорлардан бир киши: «Бу шундай тақсимотки, бунда Аллоҳ азза ва жалланинг юзи (розилиги) кўзланмаган», деди. Мен: «Эй Аллоҳнинг душмани! Албатта мен айтганингни Расулуллоҳ ﷺга хабар бераман», дедим. Сўнг буни Набий ﷺга айтди, шунда у зотнинг юзлари қизариб кетди. Кейин у зот: «Мусога Аллоҳнинг раҳмати бўлсин! Унга бундан ҳам кўпроқ азият берилган эди, аммо у сабр қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُبَاشِرْ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ حَتَّى تَصِفَهَا لِزَوْجِهَا كَأَنَّمَا يَنْظُرُ إِلَيْهَا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol kishi boshqa ayolga — uni eriga goʻyo eri unga qarab turgandek taʼriflab beradigan darajada — tegib turmasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл киши бошқа аёлга — уни эрига гўё эри унга қараб тургандек таърифлаб берадиган даражада — тегиб турмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنَّا نَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَرَّ بِابْنِ صَيَّادٍ فَقَالَ إِنِّي قَدْ خَبَأْتُ لَكَ خَبْئًا قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ دُخٌّ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعْنِي أَضْرِبْ عُنُقَهُ قَالَ لَا إِنْ يَكُنْ الَّذِي نَخَافُ فَلَنْ تَسْتَطِيعَ قَتْلَهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga yurar edik. U zot Ibn Sayyodning yonidan oʻtdilar va: «Men sen uchun bir narsani yashirdim», dedilar. Ibn Sayyod: «Duxx», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻqol! Sen oʻz darajangdan oʻta olmaysan», dedilar. Umar: «Yo Rasululloh! Meni qoʻying, uning boʻynini chopay», dedi. U zot: «Yoʻq. Agar u biz qoʻrqayotgan (kishi) boʻlsa, sen uni oʻldira olmaysan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ билан бирга юрар эдик. У зот Ибн Сайёднинг ёнидан ўтдилар ва: «Мен сен учун бир нарсани яширдим», дедилар. Ибн Сайёд: «Духх», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқол! Сен ўз даражангдан ўта олмайсан», дедилар. Умар: «Ё Расулуллоҳ! Мени қўйинг, унинг бўйнини чопай», деди. У зот: «Йўқ. Агар у биз қўрқаётган (киши) бўлса, сен уни ўлдира олмайсан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْكِي نَبِيًّا ضَرَبَهُ قَوْمُهُ فَهُوَ يَمْسَحُ عَنْ وَجْهِهِ الدَّمَ وَيَقُولُ رَبِّ اغْفِرْ لِقَوْمِي فَإِنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Goʻyo men Rasululloh ﷺni koʻrib turgandekman — u zot qavmi tomonidan urilgan bir paygʻambarni hikoya qilar edilar: u yuzidan qonni artib turib: «Ey Robbim, qavmimni magʻfirat qil, chunki ular bilmaydilar», der edi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Гўё мен Расулуллоҳ ﷺни кўриб тургандекман — у зот қавми томонидан урилган бир пайғамбарни ҳикоя қилар эдилар: у юзидан қонни артиб туриб: «Эй Роббим, қавмимни мағфират қил, чунки улар билмайдилар», дер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الذَّنْبِ أَكْبَرُ قَالَ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ قَالَ ثُمَّ أَيٌّ قَالَ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ قَالَ ثُمَّ أَيٌّ قَالَ أَنْ تُزَانِيَ حَلِيلَةَ جَارِكَ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ {وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا}

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan: «Qaysi gunoh eng katta?» deb soʻraldi. U zot: «Seni Alloh yaratgan boʻla turib, Unga teng (sherik) qilishingdir», dedilar. (Soʻrovchi): «Soʻng qaysi?» dedi. U zot: «Farzandingni — sen bilan birga yeyishidan (qoʻrqib) — oʻldirishingdir», dedilar. (U): «Soʻng qaysi?» dedi. U zot: «Qoʻshningning jufti bilan zino qilishingdir», dedilar. Abdulloh dedi: Shunda Alloh buning tasdigʻini nozil qildi: {Va ular Alloh bilan birga boshqa ilohga ibodat qilmaydilar; Alloh (oʻldirishni) harom qilgan jonni — haq (asos) bilan boʻlmasa — oʻldirmaydilar va zino qilmaydilar; kim shularni qilsa, jazoga yoʻliqadi}.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси гуноҳ энг катта?» деб сўралди. У зот: «Сени Аллоҳ яратган бўла туриб, Унга тенг (шерик) қилишингдир», дедилар. (Сўровчи): «Сўнг қайси?» деди. У зот: «Фарзандингни — сен билан бирга ейишидан (қўрқиб) — ўлдиришингдир», дедилар. (У): «Сўнг қайси?» деди. У зот: «Қўшнингнинг жуфти билан зино қилишингдир», дедилар. Абдуллоҳ деди: Шунда Аллоҳ бунинг тасдиғини нозил қилди: {Ва улар Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга ибодат қилмайдилар; Аллоҳ (ўлдиришни) ҳаром қилган жонни — ҳақ (асос) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар ва зино қилмайдилар; ким шуларни қилса, жазога йўлиқади}.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ فِي الْمَسْجِدِ رَجُلًا يُفَسِّرُ الْقُرْآنَ بِرَأْيِهِ يَقُولُ فِي هَذِهِ الْآيَةِ {يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ} إِلَى آخِرِهَا يَغْشَاهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ دُخَانٌ يَأْخُذُ بِأَنْفَاسِهِمْ حَتَّى يُصِيبَهُمْ مِنْهُ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَنْ عَلِمَ عِلْمًا فَلْيَقُلْ بِهِ وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلْ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ مِنْ فِقْهِ الرَّجُلِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لَا يَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ إِنَّمَا كَانَ هَذَا لِأَنَّ قُرَيْشًا لَمَّا اسْتَعْصَتْ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَا عَلَيْهِمْ بِسِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ فَأَصَابَهُمْ قَحْطٌ وَجَهِدُوا حَتَّى أَكَلُوا الْعِظَامَ وَجَعَلَ الرَّجُلُ يَنْظُرُ إِلَى السَّمَاءِ فَيَنْظُرُ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ مِنْ الْجَهْدِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ} فَأَتَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَسْقِ اللَّهَ لِمُضَرَ فَإِنَّهُمْ قَدْ هَلَكُوا قَالَ فَدَعَا لَهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ} فَلَمَّا أَصَابَهُمْ الْمَرَّةَ الثَّانِيَةَ عَادُوا فَنَزَلَتْ {يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ} يَوْمَ بَدْرٍ

Masruq (rahimahulloh) aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud)ning huzuriga bir kishi kelib: «Men masjidda Qurʼonni oʻz raʼyi bilan tafsir qilayotgan bir kishini qoldirib keldim. U mana bu oyat — {Osmon ochiq-oydin tutun keltiradigan kun} (va uning oxirigacha) — haqida: ‹Qiyomat kuni ularni tutun oʻrab oladi va nafaslarini bogʻlaydi, hatto ularga undan zukom (tumov) holatiga oʻxshash (narsa) yetadi›, deydi», dedi. Shunda Abdulloh dedi: «Kim biror ilmni bilsa, u bilan gapirsin; kim bilmasa, ‹Alloh yaxshiroq biluvchi› desin. Zero, kishining bilmagan narsasi haqida ‹Alloh yaxshiroq biluvchi› deyishi uning fiqhidandir. Bu faqat shu sababdan boʻlgan: Quraysh Nabiyga ﷺ itoatsizlik qilganida, u zot ularga qarshi Yusufning yillari kabi yillar (qahatchilik) tilab duo qildilar. Bas, ularni qahatchilik tutdi va shu qadar mashaqqat chekdilarki, hatto suyaklarni yedilar. Kishi osmonga qarasa, oʻzi bilan osmon orasida ochlikdan tutun holatiga oʻxshash (narsani) koʻrar edi. Shunda Alloh azza va jalla: {Bas, osmon ochiq-oydin tutun keltiradigan kunni kut! (U) odamlarni oʻrab oladi. Bu alamli azobdir}ni nozil qildi. Soʻng Rasululloh ﷺning oldilariga kelinib: ‹Yo Rasululloh! Muzar uchun Allohdan yomgʻir soʻrang, chunki ular halok boʻldilar›, deyildi. Bas, u zot ular uchun duo qildilar va Alloh azza va jalla: {Albatta Biz azobni ariytuvchimiz}ni nozil qildi. Ikkinchi marta ularga (yana oʻsha hol) yetganida esa, ular (avvalgi holatlariga) qaytdilar. Shunda: {Biz eng katta tutish bilan tutadigan kunda, albatta Biz oʻch oluvchidirmiz} nozil boʻldi — (bu) Badr kunidir».Масруқ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг ҳузурига бир киши келиб: «Мен масжидда Қуръонни ўз раъйи билан тафсир қилаётган бир кишини қолдириб келдим. У мана бу оят — {Осмон очиқ-ойдин тутун келтирадиган кун} (ва унинг охиригача) — ҳақида: ‹Қиёмат куни уларни тутун ўраб олади ва нафасларини боғлайди, ҳатто уларга ундан зуком (тумов) ҳолатига ўхшаш (нарса) етади›, дейди», деди. Шунда Абдуллоҳ деди: «Ким бирор илмни билса, у билан гапирсин; ким билмаса, ‹Аллоҳ яхшироқ билувчи› десин. Зеро, кишининг билмаган нарсаси ҳақида ‹Аллоҳ яхшироқ билувчи› дейиши унинг фиқҳидандир. Бу фақат шу сабабдан бўлган: Қурайш Набийга ﷺ итоатсизлик қилганида, у зот уларга қарши Юсуфнинг йиллари каби йиллар (қаҳатчилик) тилаб дуо қилдилар. Бас, уларни қаҳатчилик тутди ва шу қадар машаққат чекдиларки, ҳатто суякларни едилар. Киши осмонга қараса, ўзи билан осмон орасида очликдан тутун ҳолатига ўхшаш (нарсани) кўрар эди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Бас, осмон очиқ-ойдин тутун келтирадиган кунни кут! (У) одамларни ўраб олади. Бу аламли азобдир}ни нозил қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиниб: ‹Ё Расулуллоҳ! Музар учун Аллоҳдан ёмғир сўранг, чунки улар ҳалок бўлдилар›, дейилди. Бас, у зот улар учун дуо қилдилар ва Аллоҳ азза ва жалла: {Албатта Биз азобни арийтувчимиз}ни нозил қилди. Иккинчи марта уларга (яна ўша ҳол) етганида эса, улар (аввалги ҳолатларига) қайтдилар. Шунда: {Биз энг катта тутиш билан тутадиган кунда, албатта Биз ўч олувчидирмиз} нозил бўлди — (бу) Бадр кунидир».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنْتُ مُسْتَتِرًا بِسِتَارِ الْكَعْبَةِ فَجَاءَ ثَلَاثَةُ نَفَرٍ قُرَشِيٌّ وَخَتَنَاهُ ثَقَفِيَّانِ أَوْ ثَقَفِيٌّ وَخَتَنَاهُ قُرَشِيَّانِ كَثِيرٌ شَحْمُ بُطُونِهِمْ قَلِيلٌ فِقْهُ قُلُوبِهِمْ فَتَكَلَّمُوا بِكَلَامٍ لَمْ أَسْمَعْهُ فَقَالَ أَحَدُهُمْ أَتَرَوْنَ اللَّهَ يَسْمَعُ كَلَامَنَا هَذَا فَقَالَ الْآخَرُ أُرَانَا إِذَا رَفَعْنَا أَصْوَاتَنَا سَمِعَهُ وَإِذَا لَمْ نَرْفَعْهَا لَمْ يَسْمَعْ فَقَالَ الْآخَرُ إِنْ سَمِعَ مِنْهُ شَيْئًا سَمِعَهُ كُلَّهُ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ إِلَى قَوْلِهِ ذَلِكُمْ ظَنُّكُمْ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنْ الْخَاسِرِينَ}

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Men Kaʼbaning pardasi ortida yashirinib turgan edim. Shunda uch kishi keldi — qorinlarining yogʻi koʻp, qalblarining fiqhi (tushunchasi) oz edi: bir qurayshlik va uning ikki kuyovi saqafiylar, yoki bir saqafiy va uning ikki kuyovi qurayshliklar. Ular men eshitmagan bir soʻzni gaplashdilar. Ulardan biri: «Alloh shu soʻzimizni eshitadi deb oʻylaysizlarmi?» dedi. Boshqasi: «Menimcha, ovozimizni koʻtarsak eshitadi, koʻtarmasak eshitmaydi», dedi. Yana biri: «Agar undan bir narsani eshitsa, hammasini eshitadi», dedi. (Abdulloh) dedi: Bas, men buni Nabiy ﷺga aytdim, shunda Alloh azza va jalla: {Sizlar quloqlaringiz, koʻzlaringiz va terilaringiz oʻzlaringizga qarshi guvohlik berishidan yashirinmas edingizlar} (oyatidan) to {Mana shu — Robbingiz haqida oʻylagan gumoningiz sizni halok qildi va ziyon koʻruvchilardan boʻlib qoldingiz} (degan soʻziga) qadar nozil qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Каъбанинг пардаси ортида яшириниб турган эдим. Шунда уч киши келди — қоринларининг ёғи кўп, қалбларининг фиқҳи (тушунчаси) оз эди: бир қурайшлик ва унинг икки куёви сақафийлар, ёки бир сақафий ва унинг икки куёви қурайшликлар. Улар мен эшитмаган бир сўзни гаплашдилар. Улардан бири: «Аллоҳ шу сўзимизни эшитади деб ўйлайсизларми?» деди. Бошқаси: «Менимча, овозимизни кўтарсак эшитади, кўтармасак эшитмайди», деди. Яна бири: «Агар ундан бир нарсани эшитса, ҳаммасини эшитади», деди. (Абдуллоҳ) деди: Бас, мен буни Набий ﷺга айтдим, шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Сизлар қулоқларингиз, кўзларингиз ва териларингиз ўзларингизга қарши гувоҳлик беришидан яширинмас эдингизлар} (оятидан) то {Мана шу — Роббингиз ҳақида ўйлаган гумонингиз сизни ҳалок қилди ва зиён кўрувчилардан бўлиб қолдингиз} (деган сўзига) қадар нозил қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ عَنْ ابْنِ أَخِي زَيْنَبَ عَنْ زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَتْكَانَ عَبْدُ اللَّهِ إِذَا جَاءَ مِنْ حَاجَةٍ فَانْتَهَى إِلَى الْبَابِ تَنَحْنَحَ وَبَزَقَ كَرَاهِيَةَ أَنْ يَهْجُمَ مِنَّا عَلَى شَيْءٍ يَكْرَهُهُ قَالَتْ وَإِنَّهُ جَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ فَتَنَحْنَحَ قَالَتْ وَعِنْدِي عَجُوزٌ تَرْقِينِي مِنْ الْحُمْرَةِ فَأَدْخَلْتُهَا تَحْتَ السَّرِيرِ فَدَخَلَ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَرَأَى فِي عُنُقِي خَيْطًا قَالَ مَا هَذَا الْخَيْطُ قَالَتْ قُلْتُ خَيْطٌ أُرْقِيَ لِي فِيهِ قَالَتْ فَأَخَذَهُ فَقَطَعَهُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ آلَ عَبْدِ اللَّهِ لَأَغْنِيَاءُ عَنْ الشِّرْكِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الرُّقَى وَالتَّمَائِمَ وَالتِّوَلَةَ شِرْكٌ قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ لِمَ تَقُولُ هَذَا وَقَدْ كَانَتْ عَيْنِي تَقْذِفُ فَكُنْتُ أَخْتَلِفُ إِلَى فُلَانٍ الْيَهُودِيِّ يَرْقِيهَا وَكَانَ إِذَا رَقَاهَا سَكَنَتْ قَالَ إِنَّمَا ذَلِكَ عَمَلُ الشَّيْطَانِ كَانَ يَنْخُسُهَا بِيَدِهِ فَإِذَا رَقَيْتِهَا كَفَّ عَنْهَا إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكِ أَنْ تَقُولِي كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَذْهِبْ الْبَاسَ رَبَّ النَّاسِ اشْفِ أَنْتَ الشَّافِي لَا شِفَاءَ إِلَّا شِفَاؤُكَ شِفَاءً لَا يُغَادِرُ سَقَمًا

Abdullohning xotini Zaynab aytdi: Abdulloh biror hojatdan kelib, eshikka yetganida, bizdan yoqtirmaydigan biror narsa ustiga birdan kirib qolmaslik uchun tomoq qirar va tupurar edi. (Zaynab) dedi: Bir kuni u keldi va tomoq qirdi. Mening huzurimda esa menga humradan (qizil yaradan) afsun qilayotgan bir kampir bor edi, men uni karavot tagiga kiritib yubordim. U kirib, yonimga oʻtirdi va boʻynimda bir ipni koʻrdi-da: «Bu ip nima?» dedi. Men: «Menga (shifo uchun) afsun qilingan ip», dedim. Shunda u uni olib uzdi, soʻng: «Albatta, Abdullohning oilasi shirkka muhtoj emas. Men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta afsunlar, tumorlar va tivala (er-xotinni bir-biriga moyil qiladigan sehr) shirkdir›, deb aytayotganlarini eshitganman», dedi. Men unga: «Nega buni aytasiz? Koʻzim oqib turardi, men falon yahudiyning oldiga qatnardim, u unga afsun qilar va afsun qilganida (koʻzim) tinchir edi», dedim. U: «Bu faqat shaytonning ishi edi — u (koʻzni) qoʻli bilan nuqir, sen unga afsun qilganingda esa undan tiyilar edi. Senga Rasululloh ﷺ aytgan (soʻzni) aytishing kifoya edi: ‹Azobni ketkaz, ey odamlarning Robbi! Shifo ber, Sen Shifo beruvchisan, Sening shifongdan boshqa shifo yoʻqdir — hech qanday kasallikni qoldirmaydigan shifo (ber)›», dedi.Абдуллоҳнинг хотини Зайнаб айтди: Абдуллоҳ бирор ҳожатдан келиб, эшикка етганида, биздан ёқтирмайдиган бирор нарса устига бирдан кириб қолмаслик учун томоқ қирар ва тупурар эди. (Зайнаб) деди: Бир куни у келди ва томоқ қирди. Менинг ҳузуримда эса менга ҳумрадан (қизил ярадан) афсун қилаётган бир кампир бор эди, мен уни каравот тагига киритиб юбордим. У кириб, ёнимга ўтирди ва бўйнимда бир ипни кўрди-да: «Бу ип нима?» деди. Мен: «Менга (шифо учун) афсун қилинган ип», дедим. Шунда у уни олиб узди, сўнг: «Албатта, Абдуллоҳнинг оиласи ширкка муҳтож эмас. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта афсунлар, туморлар ва тивала (эр-хотинни бир-бирига мойил қиладиган сеҳр) ширкдир›, деб айтаётганларини эшитганман», деди. Мен унга: «Нега буни айтасиз? Кўзим оқиб турарди, мен фалон яҳудийнинг олдига қатнардим, у унга афсун қилар ва афсун қилганида (кўзим) тинчир эди», дедим. У: «Бу фақат шайтоннинг иши эди — у (кўзни) қўли билан нуқир, сен унга афсун қилганингда эса ундан тийилар эди. Сенга Расулуллоҳ ﷺ айтган (сўзни) айтишинг кифоя эди: ‹Азобни кетказ, эй одамларнинг Робби! Шифо бер, Сен Шифо берувчисан, Сенинг шифонгдан бошқа шифо йўқдир — ҳеч қандай касалликни қолдирмайдиган шифо (бер)›», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا أَحَدَ أَغْيَرُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَلِذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا أَحَدَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Allohdan koʻra gʻayratliroq hech kim yoʻq — shuning uchun U fahsh ishlarni, oshkorasini ham, yashirinini ham harom qilgan. Allohdan koʻra maqtovni sevadigan hech kim yoʻq».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Аллоҳдан кўра ғайратлироқ ҳеч ким йўқ — шунинг учун У фаҳш ишларни, ошкорасини ҳам, яширинини ҳам ҳаром қилган. Аллоҳдан кўра мақтовни севадиган ҳеч ким йўқ».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَأَنْ أَحْلِفَ بِاللَّهِ تِسْعًا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُتِلَ قَتْلًا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَحْلِفَ وَاحِدَةً وَذَلِك بِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ نَبِيًّا وَجَعَلَهُ شَهِيدًا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Alloh bilan toʻqqiz marta «Rasululloh ﷺ oʻldirilgan (shahid qilingan)» deb qasam ichishim, bir marta (aksini) qasam ichishimdan koʻra menga sevimliroqdir. Bu — Alloh azza va jalla u zotni nabiy qilib olgani va shahid qilgani sababidandir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳ билан тўққиз марта «Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган (шаҳид қилинган)» деб қасам ичишим, бир марта (аксини) қасам ичишимдан кўра менга севимлироқдир. Бу — Аллоҳ азза ва жалла у зотни набий қилиб олгани ва шаҳид қилгани сабабидандир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَدَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُوعَكُ فَمَسِسْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ لَتُوعَكُ وَعْكًا شَدِيدًا قَالَ أَجَلْ إِنِّي أُوعَكُ كَمَا يُوعَكُ رَجُلَانِ مِنْكُمْ قُلْتُ إِنَّ لَكَ أَجْرَيْنِ قَالَ نَعَمْ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا عَلَى الْأَرْضِ مُسْلِمٌ يُصِيبُهُ أَذًى مِنْ مَرَضٍ فَمَا سِوَاهُ إِلَّا حَطَّ اللَّهُ عَنْهُ بِهِ خَطَايَاهُ كَمَا تَحُطُّ الشَّجَرُ وَرَقَهَاحَدَّثَنَاه يَعْلَى حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ مِثْلَهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga kirdim, u zot isitmada edilar. Men u zotni (qoʻlim bilan) ushlab koʻrib: «Yo Rasululloh! Sizni juda qattiq isitma tutgan ekan», dedim. U zot: «Ha, men sizlardan ikki kishi tutiladigandek tutilaman», dedilar. Men: «Bu sizga ikki ajr boʻlgani uchundir», dedim. U zot: «Ha. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, yer yuzida qaysi bir musulmonga kasallikdan yo undan boshqasidan biror aziyat yetsa, albatta Alloh, daraxt bargini toʻkkanidek, u sababli uning xatolarini toʻkadi», dedilar. Buni bizga Yaʼlo ham Aʼmashdan shu kabi rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига кирдим, у зот иситмада эдилар. Мен у зотни (қўлим билан) ушлаб кўриб: «Ё Расулуллоҳ! Сизни жуда қаттиқ иситма тутган экан», дедим. У зот: «Ҳа, мен сизлардан икки киши тутиладигандек тутиламан», дедилар. Мен: «Бу сизга икки ажр бўлгани учундир», дедим. У зот: «Ҳа. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, ер юзида қайси бир мусулмонга касалликдан ё ундан бошқасидан бирор азият етса, албатта Аллоҳ, дарахт баргини тўкканидек, у сабабли унинг хатоларини тўкади», дедилар. Буни бизга Яъло ҳам Аъмашдан шу каби ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَتَعَاهَدُوا هَذِهِ الْمَصَاحِفَ وَرُبَّمَا قَالَ الْقُرْآنَ فَلَهُوَ أَشَدُّ تَفَصِّيًا مِنْ صُدُورِ الرِّجَالِ مِنْ النَّعَمِ مِنْ عُقُلِهِ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَقُلْ أَحَدُكُمْ إِنِّي نَسِيتُ آيَةَ كَيْتَ وَكَيْتَ بَلْ هُوَ نُسِّيَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Mana shu mushaflarni (Qurʼonni) saqlab turinglar» — baʼzan «Qurʼonni» derdi — «chunki u kishilarning koʻksidan boylab qoʻyilgan tuyadan koʻra tezroq qochadi». Rasululloh ﷺ ham: «Biringiz ‹falon-falon oyatni unutdim› demasin, aksincha, unga (oʻsha oyat) unuttirilgan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мана шу мушафларни (Қуръонни) сақлаб туринглар» — баъзан «Қуръонни» дерди — «чунки у кишиларнинг кўксидан бойлаб қўйилган туядан кўра тезроқ қочади». Расулуллоҳ ﷺ ҳам: «Бирингиз ‹фалон-фалон оятни унутдим› демасин, аксинча, унга (ўша оят) унуттирилган», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ الثَّيِّبُ الزَّانِي وَالنَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohdan boshqa iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekaniga guvohlik beradigan musulmon kishining qoni faqat uchta (sabab)ning biri bilangina halol boʻladi: zino qilgan muhsan (avval uylangan)dir, jon evaziga jon (oluvchi qotil)dir va dinini tark etib, jamoatdan ajralib chiqqan kishidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони фақат учта (сабаб)нинг бири билангина ҳалол бўлади: зино қилган муҳсан (аввал уйланган)дир, жон эвазига жон (олувчи қотил)дир ва динини тарк этиб, жамоатдан ажралиб чиққан кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنَّا إِذَا جَلَسْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ قُلْنَا السَّلَامُ عَلَى اللَّهِ قَبْلَ عِبَادِهِ السَّلَامُ عَلَى جِبْرِيلَ السَّلَامُ عَلَى مِيكَائِيلَ السَّلَامُ عَلَى فُلَانٍ السَّلَامُ عَلَى فُلَانٍ فَسَمِعَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلَامُ فَإِذَا جَلَسَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلَاةِ فَلْيَقُلْ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ فَإِذَا قَالَهَا أَصَابَتْ كُلَّ عَبْدٍ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ يَتَخَيَّرُ بَعْدُ مِنْ الدُّعَاءِ مَا شَاءَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Biz namozda Rasululloh ﷺ bilan oʻtirganimizda: «Assalomu alalloh qabla ibodihi, assalomu ala Jibril, assalomu ala Mikoil, assalomu ala falon, assalomu ala falon» der edik. Rasululloh ﷺ buni eshitib qoldilar-da: «Albatta, Alloh — Oʻzi ‹Salom›dir. Bas, biringiz namozda oʻtirsa, (shunday) desin: ‹At-tahiyyatu lillahi vas-salavotu vat-toyyibat; assalomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakotuh; assalomu alayna va ala ibodillahis-solihin› — chunki u buni aytganda, (bu salom) osmon va yerdagi har bir solih bandaga yetadi — ‹ashhadu al-la ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh›. Soʻng shundan keyin duodan xohlaganini ixtiyor qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз намозда Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирганимизда: «Ассалому алаллоҳ қабла ибодиҳи, ассалому ала Жибрил, ассалому ала Микоил, ассалому ала фалон, ассалому ала фалон» дер эдик. Расулуллоҳ ﷺ буни эшитиб қолдилар-да: «Албатта, Аллоҳ — Ўзи ‹Салом›дир. Бас, бирингиз намозда ўтирса, (шундай) десин: ‹Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибат; ассалому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ; ассалому алайна ва ала ибодиллаҳис-солиҳин› — чунки у буни айтганда, (бу салом) осмон ва ердаги ҳар бир солиҳ бандага етади — ‹ашҳаду ал-ла илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ›. Сўнг шундан кейин дуодан хоҳлаганини ихтиёр қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُسْلِمٍ الْهَجَرِيُّ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَمَنْ سَرَّهُ أَنْ يَلْقَى اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ غَدًا مُسْلِمًا فَلْيُحَافِظْ عَلَى هَؤُلَاءِ الصَّلَوَاتِ الْمَكْتُوبَاتِ حَيْثُ يُنَادَى بِهِنَّ فَإِنَّهُنَّ مِنْ سُنَنِ الْهُدَى وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ شَرَعَ لِنَبِيِّكُمْ سُنَنَ الْهُدَى وَمَا مِنْكُمْ إِلَّا وَلَهُ مَسْجِدٌ فِي بَيْتِهِ وَلَوْ صَلَّيْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ كَمَا يُصَلِّي هَذَا الْمُتَخَلِّفُ فِي بَيْتِهِ لَتَرَكْتُمْ سُنَّةَ نَبِيِّكُمْ وَلَوْ تَرَكْتُمْ سُنَّةَ نَبِيِّكُمْ لَضَلَلْتُمْ وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي وَمَا يَتَخَلَّفُ عَنْهَا إِلَّا مُنَافِقٌ مَعْلُومٌ نِفَاقُهُ وَلَقَدْ رَأَيْتُ الرَّجُلَ يُهَادَى بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ حَتَّى يُقَامَ فِي الصَّفِّ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ رَجُلٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ ثُمَّ يَأْتِي مَسْجِدًا مِنْ الْمَسَاجِدِ فَيَخْطُو خُطْوَةً إِلَّا رُفِعَ بِهَا دَرَجَةً أَوْ حُطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةٌ أَوْ كُتِبَتْ لَهُ بِهَا حَسَنَةٌ حَتَّى إِنْ كُنَّا لَنُقَارِبُ بَيْنَ الْخُطَى وَإِنَّ فَضْلَ صَلَاةِ الرَّجُلِ فِي جَمَاعَةٍ عَلَى صَلَاتِهِ وَحْدَهُ بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Kim ertaga Alloh azza va jallaga musulmon holida yoʻliqishi uni xursand qilsa, ushbu farz namozlarni azon aytiladigan joyda (jamoat bilan) muhofaza qilsin. Chunki ular hidoyat sunnatlaridandir va albatta Alloh azza va jalla Paygʻambaringizga hidoyat sunnatlarini joriy qildi. Sizlardan har biringizning uyida namozgohi bor; agar uylaringizda mana shu (jamoatdan) qolgan kishi oʻz uyida oʻqiganidek oʻqisangiz, Paygʻambaringizning sunnatini tark etgan boʻlasiz; Paygʻambaringizning sunnatini tark etsangiz, adashasiz. Men shunday zamonni koʻrganmanki, undan (jamoatdan) nifoqi maʼlum boʻlgan munofiqdan boshqa hech kim qolmas edi. Men bir kishini ikki kishining orasida suyab keltirilib, safda tik turgʻizilganini ham koʻrganman. Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi tahoratni chiroyli qilib olib, soʻng masjidlardan bir masjidga kelsa, bosgan har bir qadami evaziga albatta bir daraja koʻtariladi yoki bir xatosi toʻkiladi yoki unga bir yaxshilik yoziladi», dedilar — hatto biz qadamlarimizni bir-biriga yaqin bosar edik. Albatta kishining jamoat bilan oʻqigan namozining yolgʻiz oʻqigan namozidan afzalligi yigirma besh darajadir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Ким эртага Аллоҳ азза ва жаллага мусулмон ҳолида йўлиқиши уни хурсанд қилса, ушбу фарз намозларни азон айтиладиган жойда (жамоат билан) муҳофаза қилсин. Чунки улар ҳидоят суннатларидандир ва албатта Аллоҳ азза ва жалла Пайғамбарингизга ҳидоят суннатларини жорий қилди. Сизлардан ҳар бирингизнинг уйида намозгоҳи бор; агар уйларингизда мана шу (жамоатдан) қолган киши ўз уйида ўқиганидек ўқисангиз, Пайғамбарингизнинг суннатини тарк этган бўласиз; Пайғамбарингизнинг суннатини тарк этсангиз, адашасиз. Мен шундай замонни кўрганманки, ундан (жамоатдан) нифоқи маълум бўлган мунофиқдан бошқа ҳеч ким қолмас эди. Мен бир кишини икки кишининг орасида суяб келтирилиб, сафда тик турғизилганини ҳам кўрганман. Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши таҳоратни чиройли қилиб олиб, сўнг масжидлардан бир масжидга келса, босган ҳар бир қадами эвазига албатта бир даража кўтарилади ёки бир хатоси тўкилади ёки унга бир яхшилик ёзилади», дедилар — ҳатто биз қадамларимизни бир-бирига яқин босар эдик. Албатта кишининг жамоат билан ўқиган намозининг ёлғиз ўқиган намозидан афзаллиги йигирма беш даражадир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَحَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ الصَّادِقُ الْمُصَدَّقُ إِنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ خَلْقُهُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ فِي أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ يُرْسَلُ إِلَيْهِ الْمَلَكُ فَيَنْفُخُ فِيهِ الرُّوحَ وَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ رِزْقِهِ وَأَجَلِهِ وَعَمَلِهِ وَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ فَوَالَّذِي لَا إِلَهَ غَيْرُهُ إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلَّا ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيُخْتَمُ لَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُهَا وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلَّا ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيُخْتَمُ لَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Bizga Rasululloh ﷺ — u zot oʻzlari rost soʻzlovchi va (Alloh tomonidan) tasdiqlangan zotdirlar — soʻzlab berdilar: «Albatta, sizlardan biringizning xilqati ona qornida qirq kunda jam qilinadi. Soʻng shuncha (muddat ichida) laxta qon boʻladi. Soʻng shuncha (muddat ichida) bir parcha goʻsht boʻladi. Soʻng unga farishta yuboriladi va u unga ruh puflaydi hamda toʻrt kalima — rizqi, ajali, amali va shaqiy yoki said (boʻlishi) — buyuriladi. Undan boshqa iloh boʻlmagan Zotga qasamki, sizlardan biringiz jannat ahlining amalini qiladi, hatto u bilan jannat orasida bir tirsakcha (masofa) qolganda, unga (yozilgan) kitob ustun keladi-da, u doʻzax ahlining amali bilan xotima topib, doʻzaxga kiradi. Yana bir kishi doʻzax ahlining amalini qiladi, hatto u bilan doʻzax orasida bir tirsakcha (masofa) qolganda, unga (yozilgan) kitob ustun keladi-da, u jannat ahlining amali bilan xotima topib, jannatga kiradi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бизга Расулуллоҳ ﷺ — у зот ўзлари рост сўзловчи ва (Аллоҳ томонидан) тасдиқланган зотдирлар — сўзлаб бердилар: «Албатта, сизлардан бирингизнинг хилқати она қорнида қирқ кунда жам қилинади. Сўнг шунча (муддат ичида) лахта қон бўлади. Сўнг шунча (муддат ичида) бир парча гўшт бўлади. Сўнг унга фаришта юборилади ва у унга руҳ пуфлайди ҳамда тўрт калима — ризқи, ажали, амали ва шақий ёки саид (бўлиши) — буюрилади. Ундан бошқа илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, сизлардан бирингиз жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳатто у билан жаннат орасида бир тирсакча (масофа) қолганда, унга (ёзилган) китоб устун келади-да, у дўзах аҳлининг амали билан хотима топиб, дўзахга киради. Яна бир киши дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳатто у билан дўзах орасида бир тирсакча (масофа) қолганда, унга (ёзилган) китоб устун келади-да, у жаннат аҳлининг амали билан хотима топиб, жаннатга киради».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلِمَةً وَقُلْتُ أُخْرَى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ مَاتَ لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَقَالَ وَقُلْتُ أَنَا مَنْ مَاتَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ النَّارَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir soʻzni aytdilar, men esa boshqasini aytdim. Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga hech narsani sherik qilmagan holda vafot etsa, jannatga kiradi», dedilar. Men esa: «Kim Allohga bir narsani sherik qilgan holda vafot etsa, doʻzaxga kiradi», dedim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир сўзни айтдилар, мен эса бошқасини айтдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда вафот этса, жаннатга киради», дедилар. Мен эса: «Ким Аллоҳга бир нарсани шерик қилган ҳолда вафот этса, дўзахга киради», дедим.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّكُمْ مَالُ وَارِثِهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِهِ قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مِنَّا أَحَدٌ إِلَّا مَالُهُ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِ وَارِثِهِ قَالَ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَيْسَ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا مَالُ وَارِثِهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِهِ مَا لَكَ مِنْ مَالِكَ إِلَّا مَا قَدَّمْتَ وَمَالُ وَارِثِكِ مَا أَخَّرْتَ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qay biringizga oʻz molidan koʻra vorisining moli sevimliroqdir?» dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bizdan hech kim yoʻqki, unga oʻz moli vorisining molidan sevimliroq boʻlmasa», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Bilingki, sizlardan hech kim yoʻqki, unga vorisining moli oʻz molidan sevimliroq boʻlmasa. Sening moling — oldindan yuborganingdir, vorisingning moli esa — orqada qoldirganingdir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қай бирингизга ўз молидан кўра ворисининг моли севимлироқдир?» дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биздан ҳеч ким йўқки, унга ўз моли ворисининг молидан севимлироқ бўлмаса», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Билингки, сизлардан ҳеч ким йўқки, унга ворисининг моли ўз молидан севимлироқ бўлмаса. Сенинг молинг — олдиндан юборганингдир, ворисингнинг моли эса — орқада қолдирганингдир», дедилар.

قَالَوَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَعُدُّونَ فِيكُمْ الصُّرَعَةَ قَالَ قُلْنَا الَّذِي لَا يَصْرَعُهُ الرِّجَالُ قَالَ قَالَ لَا وَلَكِنْ الصُّرَعَةُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ

Yana (Abdulloh ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oʻzlaringiz orasida ‹surʼa›ni (pahlavonni) kim deb hisoblaysizlar?» dedilar. Biz: «U — erkaklar yiqita olmaydigan kishidir», dedik. U zot: «Yoʻq, aksincha (haqiqiy) surʼa — gʻazablanganida oʻzini tuta oladigan kishidir», dedilar.Яна (Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзларингиз орасида ‹суръа›ни (паҳлавонни) ким деб ҳисоблайсизлар?» дедилар. Биз: «У — эркаклар йиқита олмайдиган кишидир», дедик. У зот: «Йўқ, аксинча (ҳақиқий) суръа — ғазабланганида ўзини тута оладиган кишидир», дедилар.

قَالَوَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَعُدُّونَ فِيكُمْ الرَّقُوبَ قَالَ قُلْنَا الَّذِي لَا وَلَدَ لَهُ قَالَ لَا وَلَكِنْ الرَّقُوبُ الَّذِي لَمْ يُقَدِّمْ مِنْ وَلَدِهِ شَيْئًا

Yana (Abdulloh ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oʻzlaringiz orasida ‹raqub›ni (befarzandni) kim deb hisoblaysizlar?» dedilar. Biz: «Raqub — farzandi boʻlmagan kishidir», dedik. U zot: «Yoʻq, aksincha raqub — farzandlaridan birortasini oʻzidan oldin (oxiratga) yubormagan kishidir», dedilar.Яна (Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзларингиз орасида ‹рақуб›ни (бефарзандни) ким деб ҳисоблайсизлар?» дедилар. Биз: «Рақуб — фарзанди бўлмаган кишидир», дедик. У зот: «Йўқ, аксинча рақуб — фарзандларидан бирортасини ўзидан олдин (охиратга) юбормаган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدِيثَيْنِ أَحَدَهُمَا عَنْ نَفْسِهِ وَالْآخَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِإِنَّ الْمُؤْمِنَ يَرَى ذُنُوبَهُ كَأَنَّهُ فِي أَصْلِ جَبَلٍ يَخَافُ أَنْ يَقَعَ عَلَيْهِ وَإِنَّ الْفَاجِرَ يَرَى ذُنُوبَهُ كَذُبَابٍ وَقَعَ عَلَى أَنْفِهِ فَقَالَ لَهُ هَكَذَا فَطَارَ

Horis ibn Suvayd (rahimahulloh) aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) bizga ikkita hadis soʻzlab berdi — biri oʻzidan, ikkinchisi Rasululloh ﷺdan edi. Abdulloh dedi: «Albatta, moʻmin oʻz gunohlarini goʻyo togʻ tagida oʻtirib, uning ustiga qulashidan qoʻrqib turgandek koʻradi; fojir esa oʻz gunohlarini burniga qoʻngan pashshadek koʻradi». Soʻng u (qoʻli bilan) unga mana shunday qildi va u uchib ketdi.Ҳорис ибн Сувайд (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) бизга иккита ҳадис сўзлаб берди — бири ўзидан, иккинчиси Расулуллоҳ ﷺдан эди. Абдуллоҳ деди: «Албатта, мўмин ўз гуноҳларини гўё тоғ тагида ўтириб, унинг устига қулашидан қўрқиб тургандек кўради; фожир эса ўз гуноҳларини бурнига қўнган пашшадек кўради». Сўнг у (қўли билан) унга мана шундай қилди ва у учиб кетди.

قَالَوَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَلَّهُ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ أَحَدِكُمْ مِنْ رَجُلٍ خَرَجَ بِأَرْضٍ دَوِّيَّةٍ مَهْلَكَةٍ مَعَهُ رَاحِلَتُهُ عَلَيْهَا طَعَامُهُ وَشَرَابُهُ وَزَادُهُ وَمَا يُصْلِحُهُ فَأَضَلَّهَا فَخَرَجَ فِي طَلَبِهَا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَلَمْ يَجِدْهَا قَالَ أَرْجِعُ إِلَى مَكَانِي الَّذِي أَضْلَلْتُهَا فِيهِ فَأَمُوتُ فِيهِ قَالَ فَأَتَى مَكَانَهُ فَغَلَبَتْهُ عَيْنُهُ فَاسْتَيْقَظَ فَإِذَا رَاحِلَتُهُ عِنْدَ رَأْسِهِ عَلَيْهَا طَعَامُهُ وَشَرَابُهُ وَزَادُهُ وَمَا يُصْلِحُهُحَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ

Yana (Abdulloh ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sizlardan biringizning tavbangizdan — halokatli, suvsiz sahroga chiqqan, yonida taomi, ichimligi, ozuqasi va oʻziga kerakli narsalari yuklangan ulovi boʻlgan, soʻng uni yoʻqotib qoʻygan kishidan ham ortiqroq xursand boʻladi. U uni qidirib chiqdi, hatto unga oʻlim yetganda ham uni topmadi-da: ‹Uni yoʻqotgan joyimga qaytib boray va oʻsha yerda oʻlay›, dedi. Bas, u oʻz joyiga keldi va uni uyqu yengdi. Uygʻonsa, ulovi boshi uchida — ustida taomi, ichimligi, ozuqasi va oʻziga kerakli narsalari bilan turibdi», dedilar. Buni bizga Abu Muoviya ham Aʼmashdan, u Umoradan, u Asvaddan, u Abdullohdan shu kabi rivoyat qildi.Яна (Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сизлардан бирингизнинг тавбангиздан — ҳалокатли, сувсиз саҳрога чиққан, ёнида таоми, ичимлиги, озуқаси ва ўзига керакли нарсалари юкланган улови бўлган, сўнг уни йўқотиб қўйган кишидан ҳам ортиқроқ хурсанд бўлади. У уни қидириб чиқди, ҳатто унга ўлим етганда ҳам уни топмади-да: ‹Уни йўқотган жойимга қайтиб борай ва ўша ерда ўлай›, деди. Бас, у ўз жойига келди ва уни уйқу енгди. Уйғонса, улови боши учида — устида таоми, ичимлиги, озуқаси ва ўзига керакли нарсалари билан турибди», дедилар. Буни бизга Абу Муовия ҳам Аъмашдан, у Уморадан, у Асваддан, у Абдуллоҳдан шу каби ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ وَالْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ عَنْ الْأَسْوَدِ قَالَا قَالَ عَبْدُ اللَّهِإِنَّ الْمُؤْمِنَ يَرَى ذُنُوبَهُ كَأَنَّهُ فِي أَصْلِ جَبَلٍ يَخَافُ أَنْ يَقَعَ عَلَيْهِ وَإِنَّ الْفَاجِرَ يَرَى ذُنُوبَهُ كَذُبَابٍ وَقَعَ عَلَى أَنْفِهِ فَقَالَ بِهِ هَكَذَا فَطَارَ

Horis ibn Suvayd va Asvad (rahimahumulloh) aytdilar: Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) dedi: «Albatta, moʻmin oʻz gunohlarini goʻyo togʻ tagida oʻtirib, uning ustiga qulashidan qoʻrqib turgandek koʻradi; fojir esa oʻz gunohlarini burniga qoʻngan pashshadek koʻradi». Soʻng u unga mana shunday qildi va u uchib ketdi.Ҳорис ибн Сувайд ва Асвад (раҳимаҳумуллоҳ) айтдилар: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) деди: «Албатта, мўмин ўз гуноҳларини гўё тоғ тагида ўтириб, унинг устига қулашидан қўрқиб тургандек кўради; фожир эса ўз гуноҳларини бурнига қўнган пашшадек кўради». Сўнг у унга мана шундай қилди ва у учиб кетди.

قَالَوَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَلَّهُ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ أَحَدِكُمْ مِنْ رَجُلٍ خَرَجَ بِأَرْضٍ دَوِّيَّةٍ ثُمَّ قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدِيثَيْنِ أَحَدَهُمَا عَنْ نَفْسِهِ وَالْآخَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَهْلَكَةٍ مَعَهُ رَاحِلَتُهُ عَلَيْهَا زَادُهُ وَطَعَامُهُ وَشَرَابُهُ وَمَا يُصْلِحُهُ فَأَضَلَّهَا فَخَرَجَ فِي طَلَبِهَا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْمَوْتُ قَالَ أَرْجِعُ إِلَى مَكَانِي الَّذِي أَضْلَلْتُهَا فِيهِ فَأَمُوتُ فِيهِ قَالَ فَرَجَعَ فَغَلَبَتْهُ عَيْنُهُ فَاسْتَيْقَظَ فَإِذَا رَاحِلَتُهُ عِنْدَ رَأْسِهِ عَلَيْهَا زَادُهُ وَطَعَامُهُ وَشَرَابُهُ وَمَا يُصْلِحُهُ

Yana (Abdulloh ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sizlardan biringizning tavbangizdan suvsiz sahroga chiqqan kishidan ham ortiqroq xursand boʻladi» — soʻng Abu Muoviya dedi: (Ikkovi) dedilar: Bizga Abdulloh ikkita hadis soʻzlab berdi, biri oʻzidan, ikkinchisi Rasululloh ﷺdan edi — «halokatli (sahroda), yonida ozuqasi, taomi, ichimligi va oʻziga kerakli narsalari yuklangan ulovi bor edi, soʻng uni yoʻqotib qoʻydi. U uni qidirib chiqdi, hatto unga oʻlim yetganda: ‹Uni yoʻqotgan joyimga qaytib boray va oʻsha yerda oʻlay›, dedi. Bas, u qaytdi va uni uyqu yengdi. Uygʻonsa, ulovi boshi uchida — ustida ozuqasi, taomi, ichimligi va oʻziga kerakli narsalari bilan turibdi», dedilar.Яна (Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сизлардан бирингизнинг тавбангиздан сувсиз саҳрога чиққан кишидан ҳам ортиқроқ хурсанд бўлади» — сўнг Абу Муовия деди: (Иккови) дедилар: Бизга Абдуллоҳ иккита ҳадис сўзлаб берди, бири ўзидан, иккинчиси Расулуллоҳ ﷺдан эди — «ҳалокатли (саҳрода), ёнида озуқаси, таоми, ичимлиги ва ўзига керакли нарсалари юкланган улови бор эди, сўнг уни йўқотиб қўйди. У уни қидириб чиқди, ҳатто унга ўлим етганда: ‹Уни йўқотган жойимга қайтиб борай ва ўша ерда ўлай›, деди. Бас, у қайтди ва уни уйқу енгди. Уйғонса, улови боши учида — устида озуқаси, таоми, ичимлиги ва ўзига керакли нарсалари билан турибди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُقْتَلُ نَفْسٌ ظُلْمًا إِلَّا كَانَ عَلَى ابْنِ آدَمَ الْأَوَّلِ كِفْلٌ مِنْ دَمِهَا لِأَنَّهُ كَانَ أَوَّلَ مَنْ سَنَّ الْقَتْلَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bironta jon zulm bilan oʻldirilsa, albatta uning qonidan (gunohidan) bir ulush Odam (alayhissalom)ning birinchi oʻgʻliga ham (yoziladi), chunki u qotillikni birinchi boʻlib joriy qilgan edi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биронта жон зулм билан ўлдирилса, албатта унинг қонидан (гуноҳидан) бир улуш Одам (алайҳиссалом)нинг биринчи ўғлига ҳам (ёзилади), чунки у қотилликни биринчи бўлиб жорий қилган эди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ وَيَحْيَى عَنْ الْأَعْمَشِ حَدَّثَنِي عُمَارَةُ حَدَّثَنِي الْأَسْوَدُ الْمَعْنَى عَنْ عُمَارَةَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِلَا يَجْعَلُ أَحَدُكُمْ لِلشَّيْطَانِ مِنْ نَفْسِهِ جُزْءًا لَا يَرَى إِلَّا أَنَّ حَقًا عَلَيْهِ أَنْ لَا يَنْصَرِفَ إِلَّا عَنْ يَمِينِهِ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنَّ أَكْثَرَ انْصِرَافِهِ لَعَلَى يَسَارِهِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Biringiz oʻzidan shaytonga bir ulush ajratib qoʻymasin — faqat oʻng tomonidan burilib chiqishnigina oʻziga haq (vojib) deb bilmasin. Men Rasululloh ﷺni koʻrganman: u zotning burilishlari koʻpincha chap tomonlaridan boʻlar edi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бирингиз ўзидан шайтонга бир улуш ажратиб қўймасин — фақат ўнг томонидан бурилиб чиқишнигина ўзига ҳақ (вожиб) деб билмасин. Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрганман: у зотнинг бурилишлари кўпинча чап томонларидан бўлар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَقُولُونَ فِي هَؤُلَاءِ الْأَسْرَى قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمُكَ وَأَهْلُكَ اسْتَبْقِهِمْ وَاسْتَأْنِ بِهِمْ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ قَالَ وَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْرَجُوكَ وَكَذَّبُوكَ قَرِّبْهُمْ فَاضْرِبْ أَعْنَاقَهُمْ قَالَ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ انْظُرْ وَادِيًا كَثِيرَ الْحَطَبِ فَأَدْخِلْهُمْ فِيهِ ثُمَّ أَضْرِمْ عَلَيْهِمْ نَارًا قَالَ فَقَالَ الْعَبَّاسُ قَطَعْتَ رَحِمَكَ قَالَ فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ شَيْئًا قَالَ فَقَالَ نَاسٌ يَأْخُذُ بِقَوْلِ أَبِي بَكْرٍ وَقَالَ نَاسٌ يَأْخُذُ بِقَوْلِ عُمَرَ وَقَالَ نَاسٌ يَأْخُذُ بِقَوْلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ قَالَ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ لَيُلِينُ قُلُوبَ رِجَالٍ فِيهِ حَتَّى تَكُونَ أَلْيَنَ مِنْ اللَّبَنِ وَإِنَّ اللَّهَ لَيَشُدُّ قُلُوبَ رِجَالٍ فِيهِ حَتَّى تَكُونَ أَشَدَّ مِنْ الْحِجَارَةِ وَإِنَّ مَثَلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ كَمَثَلِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ {مَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} وَمَثَلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ كَمَثَلِ عِيسَى قَالَ {إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ} وَإِنَّ مَثَلَكَ يَا عُمَرُ كَمَثَلِ نُوحٍ قَالَ {رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Badr kuni boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Mana bu asirlar haqida nima deysizlar?» dedilar. Abu Bakr: «Yo Rasululloh! (Ular) sizning qavmingiz va ahlingiz — ularni tirik qoldiring va ularga muhlat bering; shoyad Alloh ularning tavbasini qabul qilsa», dedi. Umar esa: «Yo Rasululloh! Ular sizni (yurtingizdan) chiqardilar va sizni yolgʻonchiga chiqardilar — ularni yaqinlashtiring va boʻyinlarini uring», dedi. Abdulloh ibn Ravoha esa: «Yo Rasululloh! Oʻtini koʻp bir vodiyni koʻring-da, ularni unga kiriting, soʻng ularning ustiga olov yoqing», dedi. Shunda Abbos: «Sen oʻz qarindoshlik rishtangni uzding», dedi. Rasululloh ﷺ ularga hech narsa qaytarmay (uylariga) kirib ketdilar. Baʼzi odamlar: «Abu Bakrning soʻzini oladilar», dedi; baʼzilari: «Umarning soʻzini oladilar», dedi; baʼzilari esa: «Abdulloh ibn Ravohaning soʻzini oladilar», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularning oldiga chiqib: «Albatta Alloh (bu ish)da baʼzi kishilarning qalblarini shu qadar yumshatadiki, sutdan ham yumshoqroq boʻladi; va albatta Alloh (bu ish)da baʼzi kishilarning qalblarini shu qadar qattiq qiladiki, toshdan ham qattiqroq boʻladi. Ey Abu Bakr, sening misoling Ibrohim alayhissalomning misoli kabidir — u: {Kim menga ergashsa, u mendandir; kim menga osiy boʻlsa, albatta Sen Magʻfiratli, Rahmlisan} degan edi. Ey Abu Bakr, sening misoling Iysoning misoli kabidir — u: {Agar ularni azoblasang, albatta ular Sening bandalaringdir; agar ularni magʻfirat qilsang, albatta Sen Oʻzing Azizsan, Hakimsan} degan edi. Ey Umar, sening misoling Nuhning misoli kabidir — u: {Robbim, ... ustida qoldirma} degan edi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бадр куни бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Мана бу асирлар ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ! (Улар) сизнинг қавмингиз ва аҳлингиз — уларни тирик қолдиринг ва уларга муҳлат беринг; шояд Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилса», деди. Умар эса: «Ё Расулуллоҳ! Улар сизни (юртингиздан) чиқардилар ва сизни ёлғончига чиқардилар — уларни яқинлаштиринг ва бўйинларини уринг», деди. Абдуллоҳ ибн Равоҳа эса: «Ё Расулуллоҳ! Ўтини кўп бир водийни кўринг-да, уларни унга киритинг, сўнг уларнинг устига олов ёқинг», деди. Шунда Аббос: «Сен ўз қариндошлик риштангни уздинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ уларга ҳеч нарса қайтармай (уйларига) кириб кетдилар. Баъзи одамлар: «Абу Бакрнинг сўзини оладилар», деди; баъзилари: «Умарнинг сўзини оладилар», деди; баъзилари эса: «Абдуллоҳ ибн Равоҳанинг сўзини оладилар», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдига чиқиб: «Албатта Аллоҳ (бу иш)да баъзи кишиларнинг қалбларини шу қадар юмшатадики, сутдан ҳам юмшоқроқ бўлади; ва албатта Аллоҳ (бу иш)да баъзи кишиларнинг қалбларини шу қадар қаттиқ қиладики, тошдан ҳам қаттиқроқ бўлади. Эй Абу Бакр, сенинг мисолинг Иброҳим алайҳиссаломнинг мисоли кабидир — у: {Ким менга эргашса, у мендандир; ким менга осий бўлса, албатта Сен Мағфиратли, Раҳмлисан} деган эди. Эй Абу Бакр, сенинг мисолинг Ийсонинг мисоли кабидир — у: {Агар уларни азобласанг, албатта улар Сенинг бандаларингдир; агар уларни мағфират қилсанг, албатта Сен Ўзинг Азизсан, Ҳакимсан} деган эди. Эй Умар, сенинг мисолинг Нуҳнинг мисоли кабидир — у: {Роббим, ... устида қолдирма} деган эди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ الدِّيَةَ فِي الْخَطَإِ أَخْمَاسًا

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xato (bilan oʻldirish)dagi diyatni besh qismga boʻldilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хато (билан ўлдириш)даги диятни беш қисмга бўлдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُسْلِمٍ الْهَجَرِيُّ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ الْمِسْكِينُ بِالطَّوَّافِ وَلَا بِالَّذِي تَرُدُّهُ التَّمْرَةُ وَلَا التَّمْرَتَانِ وَلَا اللُّقْمَةُ وَلَا اللُّقْمَتَانِ وَلَكِنْ الْمِسْكِينُ الْمُتَعَفِّفُ الَّذِي لَا يَسْأَلُ النَّاسَ شَيْئًا وَلَا يُفْطَنُ لَهُ فَيُتَصَدَّقَ عَلَيْهِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Miskin — (eshikma-eshik) aylanib yuruvchi kishi emas; bir dona yo ikki dona xurmo, bir luqma yo ikki luqma bilan qaytariladigan kishi ham emas. Balki miskin — iffat saqlab, odamlardan hech narsa soʻramaydigan va oʻziga eʼtibor berilmagani uchun sadaqa ham berilmaydigan kishidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мискин — (эшикма-эшик) айланиб юрувчи киши эмас; бир дона ё икки дона хурмо, бир луқма ё икки луқма билан қайтариладиган киши ҳам эмас. Балки мискин — иффат сақлаб, одамлардан ҳеч нарса сўрамайдиган ва ўзига эътибор берилмагани учун садақа ҳам берилмайдиган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى صَلَاةً إِلَّا لِمِيقَاتِهَا إِلَّا صَلَاتَيْنِ صَلَاةَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِجَمْعٍ وَصَلَاةَ الْفَجْرِ يَوْمَئِذٍ قَبْلَ مِيقَاتِهَا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺni har bir namozni oʻz vaqtida oʻqiganlarini koʻrdim, faqat ikki namozdan boshqasini emas: Muzdalifa (Jamʼ)da Magʻrib bilan Xuftonni (birga oʻqidilar), oʻsha kuni Bomdodni esa oʻz vaqtidan oldin oʻqidilar».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺни ҳар бир намозни ўз вақтида ўқиганларини кўрдим, фақат икки намоздан бошқасини эмас: Муздалифа (Жамъ)да Мағриб билан Хуфтонни (бирга ўқидилар), ўша куни Бомдодни эса ўз вақтидан олдин ўқидилар».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ وَمَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَصْدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ صِدِّيقًا وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ وَمَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَكْذِبُ وَيَتَحَرَّى الْكَذِبَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ كَذَّابًا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Rostgoʻylikni lozim tutinglar, chunki rostlik yaxshilikka (birrga) yetaklaydi, yaxshilik esa jannatga yetaklaydi; kishi rost soʻzlab, rostlikni izlayverib, oxiri Alloh huzurida rostgoʻy (siddiq) deb yoziladi. Yolgʻondan saqlaninglar, chunki yolgʻon buzuqlikka (fujurga) yetaklaydi, buzuqlik esa doʻzaxga yetaklaydi; kishi yolgʻon soʻzlab, yolgʻonni izlayverib, oxiri Alloh huzurida yolgʻonchi (kazzob) deb yoziladi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ростгўйликни лозим тутинглар, чунки ростлик яхшиликка (биррга) етаклайди, яхшилик эса жаннатга етаклайди; киши рост сўзлаб, ростликни излайвериб, охири Аллоҳ ҳузурида ростгўй (сиддиқ) деб ёзилади. Ёлғондан сақланинглар, чунки ёлғон бузуқликка (фужурга) етаклайди, бузуқлик эса дўзахга етаклайди; киши ёлғон сўзлаб, ёлғонни излайвериб, охири Аллоҳ ҳузурида ёлғончи (каззоб) деб ёзилади».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ وَلَأُنَازَعَنَّ أَقْوَامًا ثُمَّ لَأُغْلَبَنَّ عَلَيْهِمْ فَأَقُولُ يَا رَبِّ أَصْحَابِي فَيَقُولُ إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men Havz boshida sizlarning peshqadamingizman. Albatta men baʼzi qavmlar (xususida) tortishaman, soʻng ular mendan (tortib) olinadi. Shunda men: ‹Yo Robbim! (Bular) mening ashoblarim› deyman. Shunda: ‹Sen ularning sendan keyin nima (bidʼat) paydo qilganini bilmaysan›, deyiladi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен Ҳавз бошида сизларнинг пешқадамингизман. Албатта мен баъзи қавмлар (хусусида) тортишаман, сўнг улар мендан (тортиб) олинади. Шунда мен: ‹Ё Роббим! (Булар) менинг ашобларим› дейман. Шунда: ‹Сен уларнинг сендан кейин нима (бидъат) пайдо қилганини билмайсан›, дейилади».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ سَيَكُونُ عَلَيْكُمْ أُمَرَاءُ وَتَرَوْنَ أَثَرَةً قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا يَصْنَعُ مَنْ أَدْرَكَ ذَاكَ مِنَّا قَالَ أَدُّوا الْحَقَّ الَّذِي عَلَيْكُمْ وَسَلُوا اللَّهَ الَّذِي لَكُمْ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlarning ustingizda amirlar boʻladi va sizlar (oʻzgalarni oʻzingizdan) afzal koʻrishni (asarani) koʻrasizlar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh! Bizdan kim shunga yetishsa, nima qilsin?» dedilar. U zot: «Zimmangizdagi haqni ado etinglar va oʻzingizga tegishlisini Allohdan soʻranglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизларнинг устингизда амирлар бўлади ва сизлар (ўзгаларни ўзингиздан) афзал кўришни (асарани) кўрасизлар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Биздан ким шунга етишса, нима қилсин?» дедилар. У зот: «Зиммангиздаги ҳақни адо этинглар ва ўзингизга тегишлисини Аллоҳдан сўранглар», дедилар.

سَمِعْت يَحْيَى قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ قَالَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً وَأُمُورًا تُنْكِرُونَهَا قَالَ قُلْنَا مَا تَأْمُرُنَا قَالَ أَدُّوا إِلَيْهِمْ حَقَّهُمْ وَسَلُوا اللَّهَ حَقَّكُمْ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga: «Albatta, sizlar mendan keyin (oʻzgalarni afzal koʻrish) asarani va oʻzingiz inkor qiladigan ishlarni koʻrasizlar», dedilar. Biz: «Bizga nima (qilishni) buyurasiz?» dedik. U zot: «Ularga oʻz haqlarini ado etinglar va oʻz haqqingizni Allohdan soʻranglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Албатта, сизлар мендан кейин (ўзгаларни афзал кўриш) асарани ва ўзингиз инкор қиладиган ишларни кўрасизлар», дедилар. Биз: «Бизга нима (қилишни) буюрасиз?» дедик. У зот: «Уларга ўз ҳақларини адо этинглар ва ўз ҳаққингизни Аллоҳдан сўранглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ قَالَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لِابْنِ النَّوَّاحَةِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنَّكَ رَسُولٌ لَقَتَلْتُكَ فَأَمَّا الْيَوْمَ فَلَسْتَ بِرَسُولٍ يَا خَرَشَةُ قُمْ فَاضْرِبْ عُنُقَهُ قَالَ فَقَامَ إِلَيْهِ فَضَرَبَ عُنُقَهُ

Horisa ibn Muzarrib (rahimahulloh) aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) Ibnun-Navvohaga: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Agar sen elchi boʻlmaganingda edi, boʻyningni urar edim›, deganlarini eshitganman. Bugun esa sen elchi emassan. Ey Xarasha, tur va uning boʻynini ur!» dedi. (Roviy) dedi: Bas, u unga qarab turdi va uning boʻynini urdi.Ҳориса ибн Музарриб (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) Ибнун-Наввоҳага: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Агар сен элчи бўлмаганингда эди, бўйнингни урар эдим›, деганларини эшитганман. Бугун эса сен элчи эмассан. Эй Хараша, тур ва унинг бўйнини ур!» деди. (Ровий) деди: Бас, у унга қараб турди ва унинг бўйнини урди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ يُسَيْرِ بْنِ جَابِرٍ قَالَهَاجَتْ رِيحٌ حَمْرَاءُ بِالْكُوفَةِ فَجَاءَ رَجُلٌ لَيْسَ لَهُ هِجِّيرَى إِلَّا يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ جَاءَتْ السَّاعَةُ قَالَ وَكَانَ مُتَّكِئًا فَجَلَسَ فَقَالَ إِنَّ السَّاعَةَ لَا تَقُومُ حَتَّى لَا يُقْسَمَ مِيرَاثٌ وَلَا يُفْرَحَ بِغَنِيمَةٍ قَالَ عَدُوًّا يَجْمَعُونَ لِأَهْلِ الْإِسْلَامِ وَيَجْمَعُ لَهُمْ أَهْلُ الْإِسْلَامِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ جَاءَهُمْ الصَّرِيخُ أَنَّ الدَّجَّالَ قَدْ خَلَفَ فِي ذَرَارِيِّهِمْ فَيَرْفُضُونَ مَا فِي أَيْدِيهِمْ وَيُقْبِلُونَ فَيَبْعَثُونَ عَشَرَةَ فَوَارِسَ طَلِيعَةً قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي لَأَعْرِفُ أَسْمَاءَهُمْ وَأَسْمَاءَ آبَائِهِمْ وَأَلْوَانَ خُيُولِهِمْ هُمْ خَيْرُ فَوَارِسَ عَلَى ظَهَرِ الْأَرْضِ يَوْمَئِذٍ أَوْ قَالَ هُمْ مِنْ خَيْرِ فَوَارِسَ عَلَى ظَهَرِ الْأَرْضِ يَوْمَئِذٍ

Yusayr ibn Jobir (rahimahulloh) aytdi: Kufada qizil bir shamol koʻtarildi. Shunda bir kishi keldiki, uning «Yo Abdulloh ibn Masʼud! Qiyomat keldi» degandan boshqa takrorlaydigan soʻzi yoʻq edi. (Ibn Masʼud) yonboshlab yotgan edi, oʻtirib oldi-da: «Albatta, qiyomat meros boʻlinmay va gʻanimatga shod boʻlinmay turib qoim boʻlmaydi», dedi. U dedi: «Bir dushman islom ahliga qarshi (kuch) toʻplaydi, islom ahli ham ularga qarshi (kuch) toʻplaydi» — soʻng hadisni zikr qildi. U dedi: «Ularga: ‹Dajjol ortlarida zurriyotlari ichida qolib ketdi›, degan hayqiriq keldi. Shunda ular qoʻllaridagi narsani tashlab, (orqaga) yuz buradilar va oldindan oʻnta otliqni qorovul qilib joʻnatadilar. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta men ularning ismlarini, otalarining ismlarini va otlarining ranglarini bilaman. Ular oʻsha kunda yer yuzidagi eng yaxshi otliqlardir› — yoki: ‹Ular oʻsha kunda yer yuzidagi eng yaxshi otliqlardandir› — dedilar».Юсайр ибн Жобир (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Куфада қизил бир шамол кўтарилди. Шунда бир киши келдики, унинг «Ё Абдуллоҳ ибн Масъуд! Қиёмат келди» дегандан бошқа такрорлайдиган сўзи йўқ эди. (Ибн Масъуд) ёнбошлаб ётган эди, ўтириб олди-да: «Албатта, қиёмат мерос бўлинмай ва ғаниматга шод бўлинмай туриб қоим бўлмайди», деди. У деди: «Бир душман ислом аҳлига қарши (куч) тўплайди, ислом аҳли ҳам уларга қарши (куч) тўплайди» — сўнг ҳадисни зикр қилди. У деди: «Уларга: ‹Дажжол ортларида зурриётлари ичида қолиб кетди›, деган ҳайқириқ келди. Шунда улар қўлларидаги нарсани ташлаб, (орқага) юз бурадилар ва олдиндан ўнта отлиқни қоровул қилиб жўнатадилар. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта мен уларнинг исмларини, оталарининг исмларини ва отларининг рангларини биламан. Улар ўша кунда ер юзидаги энг яхши отлиқлардир› — ёки: ‹Улар ўша кунда ер юзидаги энг яхши отлиқлардандир› — дедилар».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ ابْنِ عَوْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ كُنْتُ لَا أُحْجَبُ عَنْ النَّجْوَى وَلَا عَنْ كَذَا وَلَا عَنْ كَذَا قَالَ ابْنُ عَوْنٍ فَنَسِيَ وَاحِدَةً وَنَسِيتُ أَنَا وَاحِدَةً قَالَ فَأَتَيْتُهُ وَعِنْدَهُ مَالِكُ بْنُ مُرَارَةَ الرَّهَاوِيُّ فَأَدْرَكْتُ مِنْ آخِرِ حَدِيثِهِ وَهُوَ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ قُسِمَ لِي مِنْ الْجِمَالِ مَا تَرَى فَمَا أُحِبُّ أَنَّ أَحَدًا مِنْ النَّاسِ فَضَلَنِي بِشِرَاكَيْنِ فَمَا فَوْقَهَا أَفَلَيْسَ ذَلِكَ هُوَ الْبَغْيُ قَالَ لَا لَيْسَ ذَلِكَ بِالْبَغْيِ وَلَكِنَّ الْبَغْيَ مَنْ بَطِرَ قَالَ أَوْ قَالَ سَفِهَ الْحَقَّ وَغَمَطَ النَّاسَ

Humayd ibn Abdurahmon (rahimahulloh) aytdi: Ibn Masʼud (roziyallohu anhu): «Men najvodan ham, undan ham, undan ham toʻsilmas edim», dedi. Ibn Avn dedi: U bittasini unutdi, men ham bittasini unutdim. (Ibn Masʼud) dedi: Men u zotning huzurlariga keldim, u zotning yonlarida Molik ibn Murora ar-Rahoviy bor edi. Men uning soʻzining oxirini eshitib qoldim, u: «Yo Rasululloh! Menga koʻrib turganingizdek goʻzallikdan (ulush) berilgan; odamlardan birortasi mendan ikki bogʻich (poyabzal ipi) yoki undan ortigʻi bilan ustun boʻlishini yoqtirmayman. Shu bagʻiy (tajovuz) emasmi?» der edi. U zot: «Yoʻq, bu bagʻiy emas. Balki bagʻiy — kibrlangan» — yoki: «haqni mensimagan va odamlarni kamsitgan kishidir», dedilar.Ҳумайд ибн Абдураҳмон (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу): «Мен нажводан ҳам, ундан ҳам, ундан ҳам тўсилмас эдим», деди. Ибн Авн деди: У биттасини унутди, мен ҳам биттасини унутдим. (Ибн Масъуд) деди: Мен у зотнинг ҳузурларига келдим, у зотнинг ёнларида Молик ибн Мурора ар-Раҳовий бор эди. Мен унинг сўзининг охирини эшитиб қолдим, у: «Ё Расулуллоҳ! Менга кўриб турганингиздек гўзалликдан (улуш) берилган; одамлардан бирортаси мендан икки боғич (поябзал ипи) ёки ундан ортиғи билан устун бўлишини ёқтирмайман. Шу бағий (тажовуз) эмасми?» дер эди. У зот: «Йўқ, бу бағий эмас. Балки бағий — кибрланган» — ёки: «ҳақни менсимаган ва одамларни камситган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ قَالَ حَدَّثَنِي عَوْنٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَإِذَا حُدِّثْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا فَظُنُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْيَاهُ وَأَهْدَاهُ وَأَتْقَاهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Sizlarga Rasululloh ﷺdan biror hadis rivoyat qilinsa, Rasululloh ﷺ haqida eng yaxshi, eng hidoyatli va eng taqvodor boʻlgan narsani oʻylanglar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Сизларга Расулуллоҳ ﷺдан бирор ҳадис ривоят қилинса, Расулуллоҳ ﷺ ҳақида энг яхши, энг ҳидоятли ва энг тақводор бўлган нарсани ўйланглар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَلَمْ يَزَلْ قَائِمًا حَتَّى هَمَمْتُ بِأَمْرٍ سُوءٍ قُلْنَا وَمَا هَمَمْتَ بِهِ قَالَ هَمَمْتُ أَنْ أَجْلِسَ وَأَدَعَهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kechasi men Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqidim. U zot shu qadar (uzoq) qoim turdilarki, oxiri men bir yomon ishni qasd qildim. Biz: «Nimani qasd qilding?» dedik. U: «Oʻtirib olib, u zotni (qoim holda) tashlab qoʻyishni qasd qildim», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир кечаси мен Набий ﷺ билан намоз ўқидим. У зот шу қадар (узоқ) қоим турдиларки, охири мен бир ёмон ишни қасд қилдим. Биз: «Нимани қасд қилдинг?» дедик. У: «Ўтириб олиб, у зотни (қоим ҳолда) ташлаб қўйишни қасд қилдим», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي زُبَيْدٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌقَالَ قُلْتُ لِأَبِي وَائِلٍ أَنْتَ سَمِعْتَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Musulmonni soʻkish — fisq, u bilan urushish esa — kufrdir», dedilar. (Roviy) dedi: Men Abu Voilga: «Buni sen Abdullohdan eshitganmisan?» dedim. U: «Ha», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мусулмонни сўкиш — фисқ, у билан урушиш эса — куфрдир», дедилар. (Ровий) деди: Мен Абу Воилга: «Буни сен Абдуллоҳдан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَقَدْ وُكِّلَ بِهِ قَرِينُهُ مِنْ الْجِنِّ وَقَرِينُهُ مِنْ الْمَلَائِكَةِ قَالُوا وَإِيَّاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَإِيَّايَ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَعَانَنِي عَلَيْهِ فَلَا يَأْمُرُنِي إِلَّا بِحَقٍّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech biringiz yoʻqki, unga jinlardan boʻlgan qarini va farishtalardan boʻlgan qarini biriktirib qoʻyilmagan boʻlsa», dedilar. Ular: «Sizga ham-a, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Menga ham. Lekin Alloh menga uning ustidan yordam berdi, shuning uchun u meni faqat haqqagina buyuradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч бирингиз йўқки, унга жинлардан бўлган қарини ва фаришталардан бўлган қарини бириктириб қўйилмаган бўлса», дедилар. Улар: «Сизга ҳам-а, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Менга ҳам. Лекин Аллоҳ менга унинг устидан ёрдам берди, шунинг учун у мени фақат ҳаққагина буюради», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّ مُجَاهِدًا أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنَّا جُلُوسًا فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ لَيْلَةَ عَرَفَةَ قَبْلَ يَوْمِ عَرَفَةَ إِذْ سَمِعْنَا حِسَّ الْحَيَّةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اقْتُلُوا قَالَ فَقُمْنَا قَالَ فَدَخَلَتْ شَقَّ جُحْرٍ فَأُتِيَ بِسَعَفَةٍ فَأُضْرِمَ فِيهَا نَارًا وَأَخَذْنَا عُودًا فَقَلَعْنَا عَنْهَا بَعْضَ الْجُحْرِ فَلَمْ نَجِدْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعُوهَا وَقَاهَا اللَّهُ شَرَّكُمْ كَمَا وَقَاكُمْ شَرَّهَا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Arafa kunidan oldingi Arafa kechasida Xayf masjidida oʻtirgan edik, birdan ilonning shitirlashini eshitib qoldik. Rasululloh ﷺ: «Oʻldiringlar!» dedilar. Bas, biz turdik. U (ilon) bir inning tirqishiga kirib ketdi. Soʻng bir xurmo shoxi keltirilib, unga olov yoqildi va biz bir tayoq olib, indan bir qismini kavlab tashladik, ammo uni topmadik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qoʻyinglar uni! Alloh sizlarni uning yomonligidan saqlagani kabi, uni ham sizlarning yomonligingizdan saqladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Арафа кунидан олдинги Арафа кечасида Хайф масжидида ўтирган эдик, бирдан илоннинг шитирлашини эшитиб қолдик. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлдиринглар!» дедилар. Бас, биз турдик. У (илон) бир иннинг тирқишига кириб кетди. Сўнг бир хурмо шохи келтирилиб, унга олов ёқилди ва биз бир таёқ олиб, индан бир қисмини кавлаб ташладик, аммо уни топмадик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қўйинглар уни! Аллоҳ сизларни унинг ёмонлигидан сақлагани каби, уни ҳам сизларнинг ёмонлигингиздан сақлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ هُوَ ابْنُ أَبِي خَالِدٍ حَدَّثَنِي قَيْسٌ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَكُنَّا نَغْزُو مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ لَنَا نِسَاءٌ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا نَسْتَخْصِي فَنَهَانَا عَنْ ذَلِكَ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga gʻazot qilar edik — bizning ayollarimiz yoʻq edi. Biz: «Yo Rasululloh! (Oʻzimizni) bichdirib olmaylikmi?» dedik. Shunda u zot bizni bundan qaytardilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ғазот қилар эдик — бизнинг аёлларимиз йўқ эди. Биз: «Ё Расулуллоҳ! (Ўзимизни) бичдириб олмайликми?» дедик. Шунда у зот бизни бундан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي قَيْسٌ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا حَسَدَ إِلَّا فِي اثْنَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالًا فَسَلَّطَهُ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ حِكْمَةً فَهُوَ يَقْضِي بِهَا وَيُعَلِّمُهَا النَّاسَ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Faqat ikki (kishi)da hasad (gʻipta) (joiz): Alloh mol-dunyo bergan va uni toʻgʻri yoʻlda sarflaydigan kishi; hamda Alloh hikmat (yaʼni diniy ilm) bergan va u (shunga) qarab hukm qiladigan hamda uni boshqalarga oʻrgatadigan kishi».Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Фақат икки (киши)да ҳасад (ғипта) (жоиз): Аллоҳ мол-дунё берган ва уни тўғри йўлда сарфлайдиган киши; ҳамда Аллоҳ ҳикмат (яъни диний илм) берган ва у (шунга) қараб ҳукм қиладиган ҳамда уни бошқаларга ўргатадиган киши».

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِي يَعْلَى عَنْ رَبِيْعِ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ خَطَّ خَطًّا مُرَبَّعًا وَخَطَّ خَطًّا وَسَطَ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ وَخُطُوطًا إِلَى جَنْبِ الْخَطِّ الَّذِي وَسَطَ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ وَخَطٌّ خَارِجٌ مِنْ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ قَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَا هَذَا قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ هَذَا الْإِنْسَانُ الْخَطُّ الْأَوْسَطُ وَهَذِهِ الْخُطُوطُ الَّتِي إِلَى جَنْبِهِ الْأَعْرَاضُ تَنْهَشُهُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ إِنْ أَخْطَأَهُ هَذَا أَصَابَهُ هَذَا وَالْخَطُّ الْمُرَبَّعُ الْأَجَلُ الْمُحِيطُ بِهِ وَالْخَطُّ الْخَارِجُ الْأَمَلُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladiki, u zot toʻrtburchak bir chiziq chizdilar, toʻrtburchakning oʻrtasidan bir chiziq tortdilar, oʻrtadagi chiziqning yon tomoniga bir necha chiziqlar chizdilar, yana toʻrtburchakdan tashqariga chiquvchi bir chiziq chizdilar. Soʻng: «Bu nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroq», dedilar. U zot: «Bu — inson, yaʼni oʻrtadagi chiziq. Uning yonidagi bu chiziqlar esa har tomondan uni tishlab turgan ofatlardir; bunisi xato ketsa, bunisi tegadi. Toʻrtburchak chiziq — uni oʻrab turgan ajal, tashqariga chiquvchi chiziq esa umiddir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қиладики, у зот тўртбурчак бир чизиқ чиздилар, тўртбурчакнинг ўртасидан бир чизиқ тортдилар, ўртадаги чизиқнинг ён томонига бир неча чизиқлар чиздилар, яна тўртбурчакдан ташқарига чиқувчи бир чизиқ чиздилар. Сўнг: «Бу нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқ», дедилар. У зот: «Бу — инсон, яъни ўртадаги чизиқ. Унинг ёнидаги бу чизиқлар эса ҳар томондан уни тишлаб турган офатлардир; буниси хато кетса, буниси тегади. Тўртбурчак чизиқ — уни ўраб турган ажал, ташқарига чиқувчи чизиқ эса умиддир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍأَنَّ رَجُلًا أَصَابَ مِنْ امْرَأَةٍ قُبْلَةً فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُهُ عَنْ كَفَّارَتِهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {أَقِمْ الصَّلَاةَ طَرَفَيْ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنْ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ} فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِي هَذِهِ فَقَالَ لِمَنْ عَمِلَ كَذَا مِنْ أُمَّتِي

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi bir ayolni oʻpib qoʻydi, soʻng Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelib, uning kafforatini soʻradi. Shunda Alloh azza va jalla: {Kunduzning ikki tarafida va kechaning baʼzi soatlarida namozni toʻkis oʻqi. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi} (oyatini) nozil qildi. U kishi: «Ey Allohning Rasuli, bu menga (xosmi)?» dedi. U zot: «Ummatimdan kim shunday qilsa, (barchasiga)», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бир аёлни ўпиб қўйди, сўнг Набий ﷺ нинг ҳузурларига келиб, унинг каффоратини сўради. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Кундузнинг икки тарафида ва кечанинг баъзи соатларида намозни тўкис ўқи. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади} (оятини) нозил қилди. У киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу менга (хосми)?» деди. У зот: «Умматимдан ким шундай қилса, (барчасига)», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَمْنَعَنَّ أَحَدَكُمْ أَذَانُ بِلَالٍ عَنْ سَحُورِهِ فَإِنَّهُ يُؤَذِّنُ أَوْ قَالَ يُنَادِي لِيَرْجِعَ قَائِمُكُمْ وَيَنْتَبِهَ نَائِمُكُمْ لَيْسَ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا وَضَمَّ يَدَهُ وَرَفَعَهَا وَلَكِنْ حَتَّى يَقُولَ هَكَذَا وَفَرَّقَ يَحْيَى بَيْنَ السَّبَّابَتَيْنِقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ هَذَا الْحَدِيثُ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ أَحَدٍ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizni Bilolning azoni saharligidan aslo toʻsmasin; chunki u — (tunda) turganingiz qaytishi va uxlab yotganingiz uygʻonishi uchun azon aytadi (yoki: nido qiladi). (Fajr) — mana bunday deyish emas», deb qoʻllarini birlashtirib koʻtardilar, «balki mana bunday deyilishidir», dedilar — Yahyo ikki koʻrsatkich barmogʻini ochib koʻrsatdi. Abu Abdurrahmon aytdi: Bu hadisni men hech kimdan eshitmaganman.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизни Билолнинг азони саҳарлигидан асло тўсмасин; чунки у — (тунда) турганингиз қайтиши ва ухлаб ётганингиз уйғониши учун азон айтади (ёки: нидо қилади). (Фажр) — мана бундай дейиш эмас», деб қўлларини бирлаштириб кўтардилар, «балки мана бундай дейилишидир», дедилар — Яҳё икки кўрсаткич бармоғини очиб кўрсатди. Абу Абдурраҳмон айтди: Бу ҳадисни мен ҳеч кимдан эшитмаганман.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ عَتِيقٍ عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ عَنِ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا هَلَكَ الْمُتَنَطِّعُونَ ثَلَاثَ مِرَارٍقَالَ يَحْيَى فِي حَدِيثٍ طَوِيلٍ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Ogoh boʻlinglar! (Dinda) haddan oshib, qattiqlik qiluvchilar halok boʻldilar», deb buni uch marta takrorladilar. Yahyo: «(Bu) uzun bir hadis ichida (keldi)», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Огоҳ бўлинглар! (Динда) ҳаддан ошиб, қаттиқлик қилувчилар ҳалок бўлдилар», деб буни уч марта такрорладилар. Яҳё: «(Бу) узун бир ҳадис ичида (келди)», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ كَأَنَّهُ عَلَى الرَّضْفِ قُلْتُ حَتَّى يَقُومَ قَالَ حَتَّى يَقُومَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (dastlabki) ikki rakaatda goʻyo qizigan toshlar ustida (oʻtirgan)dek boʻlar edilar. (Roviy) dedi: Men: «To turgunlaricha?» dedim. U: «To turgunlaricha», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (дастлабки) икки ракаатда гўё қизиган тошлар устида (ўтирган)дек бўлар эдилар. (Ровий) деди: Мен: «То тургунларича?» дедим. У: «То тургунларича», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا جَامِعُ بْنُ شَدَّادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُأَقْبَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْحُدَيْبِيَةِ لَيْلًا فَنَزَلْنَا دَهَاسًا مِنْ الْأَرْضِ فَقَالَ مَنْ يَكْلَؤُنَا فَقَالَ بِلَالٌ أَنَا قَالَ إِذًا تَنَامَ قَالَ لَا فَنَامَ حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ فَاسْتَيْقَظَ فُلَانٌ وَفُلَانٌ فِيهِمْ عُمَرُ فَقَالَ اهْضِبُوا فَاسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ افْعَلُوا مَا كُنْتُمْ تَفْعَلُونَ فَلَمَّا فَعَلُوا قَالَ هَكَذَا فَافْعَلُوا لِمَنْ نَامَ مِنْكُمْ أَوْ نَسِيَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Hudaybiyadan tunda qaytdilar. Biz yumshoq qumloq bir yerga tushdik. U zot: «Bizni kim qoʻriqlaydi?» dedilar. Bilol: «Men», dedi. U zot: «Unda uxlab qolasan», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. Ammo u quyosh chiqquncha uxlab qoldi. Falonchi bilan falonchi — ular orasida Umar ham bor edi — uygʻonib: «Ovozingizni koʻtaringlar!» dedi. Shunda Nabiy ﷺ uygʻonib: «Qilib turgan ishingizni qilaveringlar», dedilar. Ular buni qilganlarida, u zot: «Sizlardan kim uxlab qolsa yoki unutsa, mana shunday qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ҳудайбиядан тунда қайтдилар. Биз юмшоқ қумлоқ бир ерга тушдик. У зот: «Бизни ким қўриқлайди?» дедилар. Билол: «Мен», деди. У зот: «Унда ухлаб қоласан», дедилар. У: «Йўқ», деди. Аммо у қуёш чиққунча ухлаб қолди. Фалончи билан фалончи — улар орасида Умар ҳам бор эди — уйғониб: «Овозингизни кўтаринглар!» деди. Шунда Набий ﷺ уйғониб: «Қилиб турган ишингизни қилаверинглар», дедилар. Улар буни қилганларида, у зот: «Сизлардан ким ухлаб қолса ёки унутса, мана шундай қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنِي زُبَيْدٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الْخُدُودَ وَشَقَّ الْجُيُوبَ وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yuzlarga uradigan, yoqalarni yirtadigan va johiliyat chaqirigʻi bilan chaqiradigan kimsa bizdan emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Юзларга урадиган, ёқаларни йиртадиган ва жоҳилият чақириғи билан чақирадиган кимса биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَمَةَ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِأُوتِيَ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَفَاتِيحَ كُلِّ شَيْءٍ غَيْرَ خَمْسٍ {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiyingiz ﷺ ga beshtasidan boshqa har bir narsaning kalitlari berildi: {Albatta, qiyomat (vaqti) ilmi Allohning huzuridadir; yomgʻirni U yogʻdiradi; bachadonlardagi narsani U biladi; hech bir jon ertaga nima kasb qilishini bilmaydi; hech bir jon qaysi yerda oʻlishini bilmaydi. Albatta, Alloh biluvchi, xabardordir}.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Набийингиз ﷺ га бештасидан бошқа ҳар бир нарсанинг калитлари берилди: {Албатта, қиёмат (вақти) илми Аллоҳнинг ҳузуридадир; ёмғирни У ёғдиради; бачадонлардаги нарсани У билади; ҳеч бир жон эртага нима касб қилишини билмайди; ҳеч бир жон қайси ерда ўлишини билмайди. Албатта, Аллоҳ билувчи, хабардордир}.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ زُهَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنِ الْأَسْوَدِ وَعَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَأَنَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ وَقِيَامٍ وَقُعُودٍ وَيُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدَّيْهِ أَوْ خَدِّهِ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَفْعَلَانِ ذَلِكَ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni koʻrdim: u zot har bir egilish va koʻtarilishda, turish va oʻtirishda takbir aytar, oʻng tomonlariga va chap tomonlariga — yuzlarining oqligi koʻringuncha — salom berar edilar. Abu Bakr bilan Umarni ham shunday qilayotganlarini koʻrdim.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни кўрдим: у зот ҳар бир эгилиш ва кўтарилишда, туриш ва ўтиришда такбир айтар, ўнг томонларига ва чап томонларига — юзларининг оқлиги кўрингунча — салом берар эдилар. Абу Бакр билан Умарни ҳам шундай қилаётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قُبَّةٍ نَحْوٌ مِنْ أَرْبَعِينَ فَقَالَ أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ قُلْنَا نَعَمْ قَالَ أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ قُلْنَا نَعَمْ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا نِصْفَ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَذَاكَ أَنَّ الْجَنَّةَ لَا يَدْخُلُهَا إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَمَا أَنْتُمْ فِي الشِّرْكِ إِلَّا كَالشَّعْرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جِلْدِ ثَوْرٍ أَسْوَدَ أَوْ السَّوْدَاءِ فِي جِلْدِ ثَوْرٍ أَحْمَرَ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺ bilan bir chodirda — qirqqa yaqin kishi — edik. U zot: «Jannat ahlining toʻrtdan biri boʻlishga rozimisizlar?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Jannat ahlining uchdan biri boʻlishga rozimisizlar?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men sizlar jannat ahlining yarmi boʻlishingizni umid qilaman. Chunki jannatga faqat musulmon jongina kiradi. Sizlar shirk (ahli) orasida qora hoʻkiz terisidagi oq tukdek yoki qizil hoʻkiz terisidagi qora tukdeksiz, xolos», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺ билан бир чодирда — қирққа яқин киши — эдик. У зот: «Жаннат аҳлининг тўртдан бири бўлишга розимисизлар?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Жаннат аҳлининг учдан бири бўлишга розимисизлар?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен сизлар жаннат аҳлининг ярми бўлишингизни умид қиламан. Чунки жаннатга фақат мусулмон жонгина киради. Сизлар ширк (аҳли) орасида қора ҳўкиз терисидаги оқ тукдек ёки қизил ҳўкиз терисидаги қора тукдексиз, холос», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَمَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أُصَلِّي فَقَالَ سَلْ تُعْطَهْ يَا ابْنَ أُمِّ عَبْدٍفَابْتَدَرَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ عُمَرُ مَا بَادَرَنِي أَبُو بَكْرٍ إِلَى شَيْءٍ إِلَّا سَبَقَنِي إِلَيْهِ أَبُو بَكْرٍ فَسَأَلَاهُ عَنْ قَوْلِهِ فَقَالَ مِنْ دُعَائِي الَّذِي لَا أَكَادُ أَدَعُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ نَعِيمًا لَا يَبِيدُ وَقُرَّةَ عَيْنٍ لَا تَنْفَدُ وَمُرَافَقَةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَمَّدٍ فِي أَعْلَى الْجَنَّةِ جَنَّةِ الْخُلْدِ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men namoz oʻqib turganimda Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtib: «Soʻra, senga beriladi, ey Ummu Abdning oʻgʻli!» dedilar. Shunda Abu Bakr bilan Umar (roziyallohu anhumo) (buni soʻrashga) shoshildilar. Umar: «Abu Bakr men bilan qaysi ishda bellashgan boʻlsa, albatta unga mendan oldin yetgan», dedi. Ikkovlari mendan aytgan soʻzim haqida soʻradilar. Men: «Men deyarli tark etmaydigan duolarimdan (biri): ‹Allohim, men Sendan tugamaydigan neʼmatni, tinmaydigan koʻz quvonchini va abadiylik jannati boʻlmish jannatning eng yuqorisida Nabiy Muhammad ﷺ ga hamrohlikni soʻrayman› (degan duo)dir», dedim.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен намоз ўқиб турганимда Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтиб: «Сўра, сенга берилади, эй Умму Абднинг ўғли!» дедилар. Шунда Абу Бакр билан Умар (розияллоҳу анҳумо) (буни сўрашга) шошилдилар. Умар: «Абу Бакр мен билан қайси ишда беллашган бўлса, албатта унга мендан олдин етган», деди. Икковлари мендан айтган сўзим ҳақида сўрадилар. Мен: «Мен деярли тарк этмайдиган дуоларимдан (бири): ‹Аллоҳим, мен Сендан тугамайдиган неъматни, тинмайдиган кўз қувончини ва абадийлик жаннати бўлмиш жаннатнинг энг юқорисида Набий Муҳаммад ﷺ га ҳамроҳликни сўрайман› (деган дуо)дир», дедим.

سَمِعْت يَحْيَى قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ قَالَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً وَأُمُورًا تُنْكِرُونَهَا قَالَ قُلْنَا وَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ أَدُّوا إِلَيْهِمْ حَقَّهُمْ وَسَلُوا اللَّهَ حَقَّكُمْ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga: «Albatta, sizlar mendan keyin (boshqalarni oʻzingizdan ustun qoʻyadigan) asara (xudbinlik)ni va oʻzingiz inkor qiladigan ishlarni koʻrasizlar», dedilar. Biz: «Unda bizga nima (qilishni) buyurasiz?» dedik. U zot: «Ularning haqqini ularga ado etinglar, oʻz haqqingizni esa Allohdan soʻranglar», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Албатта, сизлар мендан кейин (бошқаларни ўзингиздан устун қўядиган) асара (худбинлик)ни ва ўзингиз инкор қиладиган ишларни кўрасизлар», дедилар. Биз: «Унда бизга нима (қилишни) буюрасиз?» дедик. У зот: «Уларнинг ҳаққини уларга адо этинглар, ўз ҳаққингизни эса Аллоҳдан сўранглар», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ مُجَالِدٍ عَنْ عَامِرٍ عَنِ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ قَالَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فِي الْمَسْجِدِ فَجِئْنَا نَمْشِي مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فَلَمَّا رَكَعَ النَّاسُ رَكَعَ عَبْدُ اللَّهِ وَرَكَعْنَا مَعَهُ وَنَحْنُ نَمْشِي فَمَرَّ رَجُلٌ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَهُوَ رَاكِعٌ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ سَأَلَهُ بَعْضُ الْقَوْمِ لِمَ قُلْتَ حِينَ سَلَّمَ عَلَيْكَ الرَّجُلُ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ إِذَا كَانَتْ التَّحِيَّةُ عَلَى الْمَعْرِفَةِ

Asvad ibn Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Masjidda namozga iqoma aytildi. Biz Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) bilan birga yurib kelardik. Odamlar rukuga borganlarida, Abdulloh ruku qildi, biz ham u bilan birga — yurgan holimizda — ruku qildik. Shunda bir kishi uning oldidan oʻtib: «Assalomu alayka, ey Abu Abdurrahmon!» dedi. Abdulloh ruku holida: «Alloh va Uning Rasuli rost aytdilar», dedi. Namozdan chiqqach, qavmdan baʼzilari undan: «Haligi kishi senga salom berganda, nega ‹Alloh va Uning Rasuli rost aytdilar› deding?» deb soʻradi. U: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Qiyomat alomatlaridan (biri) — salom faqat tanish kishigagina berilishidir›, deb aytganlarini eshitganman», dedi.Асвад ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Масжидда намозга иқома айтилди. Биз Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) билан бирга юриб келардик. Одамлар рукуга борганларида, Абдуллоҳ руку қилди, биз ҳам у билан бирга — юрган ҳолимизда — руку қилдик. Шунда бир киши унинг олдидан ўтиб: «Ассалому алайка, эй Абу Абдурраҳмон!» деди. Абдуллоҳ руку ҳолида: «Аллоҳ ва Унинг Расули рост айтдилар», деди. Намоздан чиққач, қавмдан баъзилари ундан: «Ҳалиги киши сенга салом берганда, нега ‹Аллоҳ ва Унинг Расули рост айтдилар› дединг?» деб сўради. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Қиёмат аломатларидан (бири) — салом фақат таниш кишигагина берилишидир›, деб айтганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ عَنْ طَلْحَةَ عَنْ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْتُهِيَ بِهِ إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَهِيَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ إِلَيْهَا يُنْتَهَ مَا يُعْرَجُ بِهِ مِنْ الْأَرْضِ فَيُقْبَضُ مِنْهَا وَإِلَيْهَا يُنْتَهَ مَا يُهْبَطُ بِهِ مِنْ فَوْقِهَا فَيُقْبَضُ مِنْهَا قَالَ {إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى} قَالَ فِرَاشٌ مِنْ ذَهَبٍ قَالَ فَأُعْطِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا وَأُعْطِيَ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسَ وَأُعْطِيَ خَوَاتِيمَ سُورَةِ الْبَقَرَةِ وَغُفِرَ لِمَنْ لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ مِنْ أُمَّتِهِ شَيْئًا الْمُقْحِمَاتُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (osmonga) olib ketilganda, U Zot Sidratul-Muntahoga (oxirgi chegaradagi daraxtga) yetkazildi — u oltinchi osmonda boʻlib, yerdan koʻtariladigan (amallar) unga yetib, undan olinadi; va yuqoridan tushiriladigan (narsalar ham) unga yetib, undan olinadi. (Abdulloh) {Oʻshanda Sidrani nimaiki qoplagan boʻlsa, qoplab oldi} (oyatini oʻqib): «(U) oltindan kapalaklar (parvonalar) (edi)», dedi. (Abdulloh) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ ga uch (narsa) berildi: besh (vaqt) namoz berildi; Baqara surasining oxirgi (oyatlari) berildi; va ummatidan Allohga hech narsani sherik qilmagan kishiga (jahannamga) tiqib yuboradigan (katta) gunohlar magʻfirat qilindi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (осмонга) олиб кетилганда, У Зот Сидратул-Мунтаҳога (охирги чегарадаги дарахтга) етказилди — у олтинчи осмонда бўлиб, ердан кўтариладиган (амаллар) унга етиб, ундан олинади; ва юқоридан тушириладиган (нарсалар ҳам) унга етиб, ундан олинади. (Абдуллоҳ) {Ўшанда Сидрани нимаики қоплаган бўлса, қоплаб олди} (оятини ўқиб): «(У) олтиндан капалаклар (парвоналар) (эди)», деди. (Абдуллоҳ) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ га уч (нарса) берилди: беш (вақт) намоз берилди; Бақара сурасининг охирги (оятлари) берилди; ва умматидан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган кишига (жаҳаннамга) тиқиб юборадиган (катта) гуноҳлар мағфират қилинди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ زَاذَانَ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِكَةً فِي الْأَرْضِ سَيَّاحِينَ يُبَلِّغُونِي مِنْ أُمَّتِي السَّلَامَ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Allohning yer yuzida sayr qilib yuruvchi farishtalari bordir; ular menga ummatimdan salomni yetkazadilar», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг ер юзида сайр қилиб юрувчи фаришталари бордир; улар менга умматимдан саломни етказадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْجَنَّةُ أَقْرَبُ إِلَى أَحَدِكُمْ مِنْ شِرَاكِ نَعْلِهِ وَالنَّارُ مِثْلُ ذَلِكَ

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Jannat har biringizga oyogʻining tasmasidan ham yaqinroqdir; doʻzax ham xuddi shunday (yaqindir)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Жаннат ҳар бирингизга оёғининг тасмасидан ҳам яқинроқдир; дўзах ҳам худди шундай (яқиндир)», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُبَاشِرْ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ لِتَنْعَتَهَا لِزَوْجِهَا كَأَنَّهُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayol kishi boshqa bir ayolga — uni eriga xuddi u (er) oʻsha ayolga qarab turgandek qilib taʼriflab berish uchun — tegmasin», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл киши бошқа бир аёлга — уни эрига худди у (эр) ўша аёлга қараб тургандек қилиб таърифлаб бериш учун — тегмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ قَيْسٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ وَالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلَيْسَ لِلْحَجَّةِ الْمَبْرُورَةِ ثَوَابٌ دُونَ الْجَنَّةِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Haj bilan umrani ketma-ket (qatorlashtirib) ado eting, chunki ular bosqon temir, oltin va kumushning zangini ketkazgani kabi kambagʻallik va gunohlarni ketkazadi. Mabrur (qabul boʻlgan) hajning jannatdan boshqa savobi yoʻqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаж билан умрани кетма-кет (қаторлаштириб) адо этинг, чунки улар босқон темир, олтин ва кумушнинг зангини кетказгани каби камбағаллик ва гуноҳларни кетказади. Мабрур (қабул бўлган) ҳажнинг жаннатдан бошқа савоби йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ تَغَيَّرَ وَجْهُهُ ثُمَّ قَالَ نَحْوًا مِنْ ذَا أَوْ قَرِيبًا مِنْ ذَا

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ (shunday) dedilar — soʻng uning yuzi oʻzgardi, keyin u shunga oʻxshash yoki shunga yaqin (soʻzni) aytdi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ (шундай) дедилар — сўнг унинг юзи ўзгарди, кейин у шунга ўхшаш ёки шунга яқин (сўзни) айтди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الصَّبَّاحِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ اسْتَحْيُوا مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَقَّ الْحَيَاءِ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَسْتَحِي وَالْحَمْدُ لِلَّهِ قَالَ لَيْسَ ذَلِكَ وَلَكِنْ مَنْ اسْتَحَى مِنْ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ فَلْيَحْفَظْ الرَّأْسَ وَمَا حَوَى وَلْيَحْفَظْ الْبَطْنَ وَمَا وَعَى وَلْيَذْكُرْ الْمَوْتَ وَالْبِلَى وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ تَرَكَ زِينَةَ الدُّنْيَا فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ اسْتَحْيَا مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَقَّ الْحَيَاءِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni: «Allohdan haqiqiy hayo qilganday hayo qilinglar», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, alhamdulillah, biz hayo qilamiz», dedik. U zot: «Bu unday emas. Balki kim Allohdan haqiqiy hayo qilsa, boshni va u oʻz ichiga olgan narsalarni saqlasin, qorinni va u oʻz ichiga olgan narsalarni saqlasin, oʻlim va chirishni eslasin. Kim oxiratni iroda qilsa, dunyo ziynatini tark etadi. Kim shuni qilsa, Allohdan haqiqiy hayo qilibdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни: «Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилгандай ҳаё қилинглар», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, алҳамдулиллаҳ, биз ҳаё қиламиз», дедик. У зот: «Бу ундай эмас. Балки ким Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилса, бошни ва у ўз ичига олган нарсаларни сақласин, қоринни ва у ўз ичига олган нарсаларни сақласин, ўлим ва чиришни эсласин. Ким охиратни ирода қилса, дунё зийнатини тарк этади. Ким шуни қилса, Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ الصَّبَّاحِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ قَسَمَ بَيْنَكُمْ أَخْلَاقَكُمْ كَمَا قَسَمَ بَيْنَكُمْ أَرْزَاقَكُمْ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُعْطِي الدُّنْيَا مَنْ يُحِبُّ وَمَنْ لَا يُحِبُّ وَلَا يُعْطِي الدِّينَ إِلَّا لِمَنْ أَحَبَّ فَمَنْ أَعْطَاهُ اللَّهُ الدِّينَ فَقَدْ أَحَبَّهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُسْلِمُ عَبْدٌ حَتَّى يَسْلَمَ قَلْبُهُ وَلِسَانُهُ وَلَا يُؤْمِنُ حَتَّى يَأْمَنَ جَارُهُ بَوَائِقَهُ قَالُوا وَمَا بَوَائِقُهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ غَشْمُهُ وَظُلْمُهُ وَلَا يَكْسِبُ عَبْدٌ مَالًا مِنْ حَرَامٍ فَيُنْفِقَ مِنْهُ فَيُبَارَكَ لَهُ فِيهِ وَلَا يَتَصَدَّقُ بِهِ فَيُقْبَلَ مِنْهُ وَلَا يَتْرُكُ خَلْفَ ظَهْرِهِ إِلَّا كَانَ زَادَهُ إِلَى النَّارِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَا يَمْحُو السَّيِّئَ بِالسَّيِّئِ وَلَكِنْ يَمْحُو السَّيِّئَ بِالْحَسَنِ إِنَّ الْخَبِيثَ لَا يَمْحُو الْخَبِيث

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh rizqlaringizni oranglarda taqsim qilgani kabi, xulqlaringizni ham oranglarda taqsim qilgan. Albatta, Alloh azza va jalla dunyoni Oʻzi sevgan kishiga ham, sevmagan kishiga ham beradi; dinni esa faqat Oʻzi sevgan kishigagina beradi. Bas, kimga Alloh dinni bergan boʻlsa, demak uni sevibdi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, banda qalbi va tili salomat boʻlmaguncha musulmon boʻlmaydi; qoʻshnisi uning yomonliklaridan omonda boʻlmaguncha moʻmin boʻlmaydi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Nabiysi, uning yomonliklari nima?» dedilar. U zot: «Uning zoʻravonligi va zulmidir. Banda harom yoʻldan mol topsa, undan sarflasa, unga barakot berilmaydi; undan sadaqa qilsa, qabul qilinmaydi; ortida qoldirsa, faqat doʻzaxga ozuqasi boʻladi. Albatta, Alloh azza va jalla yomonlikni yomonlik bilan oʻchirmaydi, balki yomonlikni yaxshilik bilan oʻchiradi. Albatta, xabis narsa xabisni oʻchirmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ризқларингизни орангларда тақсим қилгани каби, хулқларингизни ҳам орангларда тақсим қилган. Албатта, Аллоҳ азза ва жалла дунёни Ўзи севган кишига ҳам, севмаган кишига ҳам беради; динни эса фақат Ўзи севган кишигагина беради. Бас, кимга Аллоҳ динни берган бўлса, демак уни севибди. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, банда қалби ва тили саломат бўлмагунча мусулмон бўлмайди; қўшниси унинг ёмонликларидан омонда бўлмагунча мўмин бўлмайди», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Набийси, унинг ёмонликлари нима?» дедилар. У зот: «Унинг зўравонлиги ва зулмидир. Банда ҳаром йўлдан мол топса, ундан сарфласа, унга баракот берилмайди; ундан садақа қилса, қабул қилинмайди; ортида қолдирса, фақат дўзахга озуқаси бўлади. Албатта, Аллоҳ азза ва жалла ёмонликни ёмонлик билан ўчирмайди, балки ёмонликни яхшилик билан ўчиради. Албатта, хабис нарса хабисни ўчирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الْبَاقِي يَهْبِطُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا ثُمَّ تُفْتَحُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ ثُمَّ يَبْسُطُ يَدَهُ فَيَقُولُ هَلْ مِنْ سَائِلٍ يُعْطَى سُؤْلَهُ فَلَا يَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يَطْلُعَ الْفَجْرُ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kechaning oxirgi uchdan biri boʻlganda, Alloh azza va jalla dunyo osmoniga tushadi, soʻng osmon eshiklari ochiladi, soʻng U qoʻlini yozib: ‹Soʻrovchi bormi — soʻraganini beray!› deydi. Tong otguncha shundayligicha davom etadi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кечанинг охирги учдан бири бўлганда, Аллоҳ азза ва жалла дунё осмонига тушади, сўнг осмон эшиклари очилади, сўнг У қўлини ёзиб: ‹Сўровчи борми — сўраганини берай!› дейди. Тонг отгунча шундайлигича давом этади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الدِّمَاءِ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar orasida birinchi boʻlib hukm qilinadigan narsa qonlar (toʻgʻrisi)dir», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар орасида биринчи бўлиб ҳукм қилинадиган нарса қонлар (тўғриси)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ سَأَلَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خُدُوشًا أَوْ كُدُوشًا فِي وَجْهِهِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا غِنَاهُ قَالَ خَمْسُونَ دِرْهَمًا وَحِسَابُهَا مِنْ الذَّهَبِ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kimki oʻzini behojat qiladigan narsasi boʻla turib (odamlardan) soʻrasa, qiyomat kuni yuzida tirnalgan yoki tilingan izlar bilan keladi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, behojatlik nima (qancha mol)?» dedilar. U zot: «Ellik dirham yoki uning oltindan boʻlgan qiymati», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ўзини беҳожат қиладиган нарсаси бўла туриб (одамлардан) сўраса, қиёмат куни юзида тирналган ёки тилинган излар билан келади», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, беҳожатлик нима (қанча мол)?» дедилар. У зот: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндан бўлган қиймати», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ السَّمَّاكِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشْتَرُوا السَّمَكَ فِي الْمَاءِ فَإِنَّهُ غَرَرٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Suvdagi baliqni sotib olmanglar, chunki u gʻarardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сувдаги балиқни сотиб олманглар, чунки у ғарардир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ مُحَمَّدٍ ابْنُ أُخْتِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُنَادِيًا يُنَادِي يَا آدَمُ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكَ أَنْ تَبْعَثَ بَعْثًا مِنْ ذُرِّيَّتِكَ إِلَى النَّارِ فَيَقُولُ آدَمُ يَا رَبِّ وَمِنْ كَمْ قَالَ فَيُقَالُ لَهُ مِنْ كُلِّ مِائَةٍ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ مَنْ هَذَا النَّاجِي مِنَّا بَعْدَ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَا أَنْتُمْ فِي النَّاسِ إِلَّا كَالشَّامَةِ فِي صَدْرِ الْبَعِيرِحَدَّثَنَا عُبَيْدَةُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُسْلِمٍ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَجَرِيِّ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ وَقَالَ فَيَقُولُ آدَمُ يَا رَبِّ كَمْ أَبْعَثُ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla qiyomat kuni bir nido qiluvchini yuboradi, u: ‹Ey Odam, Alloh senga zurriyotingdan doʻzaxga bir guruhni yuborishingni buyuradi›, deb nido qiladi. Shunda Odam: ‹Ey Robbim, qanchadan?› deydi. Unga: ‹Har yuztadan toʻqson toʻqqiztasini›, deyiladi», dedilar. Shunda qavmdan bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, bundan keyin bizdan qaysi biri najot topadi?» dedi. U zot: «Bilasizlarmi, sizlar odamlar orasida tuyaning koʻksidagi holdek, xolos», dedilar. Ubayda bizga Ibrohim ibn Muslim Abu Ishoq al-Hajariydan shu maʼnoda rivoyat qildi va: «Shunda Odam: ‹Ey Robbim, qanchasini yuboray?› deydi», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла қиёмат куни бир нидо қилувчини юборади, у: ‹Эй Одам, Аллоҳ сенга зурриётингдан дўзахга бир гуруҳни юборишингни буюради›, деб нидо қилади. Шунда Одам: ‹Эй Роббим, қанчадан?› дейди. Унга: ‹Ҳар юзтадан тўқсон тўққизтасини›, дейилади», дедилар. Шунда қавмдан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, бундан кейин биздан қайси бири нажот топади?» деди. У зот: «Биласизларми, сизлар одамлар орасида туянинг кўксидаги ҳолдек, холос», дедилар. Убайда бизга Иброҳим ибн Муслим Абу Ишоқ ал-Ҳажарийдан шу маънода ривоят қилди ва: «Шунда Одам: ‹Эй Роббим, қанчасини юборай?› дейди», деди.

حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَتَّقِ أَحَدُكُمْ وَجْهَهُ النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz hatto yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham, yuzini doʻzax oʻtidan saqlasin», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ҳатто ярим дона хурмо билан бўлса ҳам, юзини дўзах ўтидан сақласин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْهَجَرِيِّ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ خَادِمُ أَحَدِكُمْ بِطَعَامِهِ فَلْيَبْدَأْ بِهِ فَلْيُطْعِمْهُ أَوْ لِيُجْلِسْهُ مَعَهُ فَإِنَّهُ وَلِيَ حَرَّهُ وَدُخَانَهُ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringizga xizmatkori taomini keltirsa, avval oʻshadan boshlab, unga (bir oz) yedirsin yoki uni oʻzi bilan birga oʻtqazsin. Chunki uning issigʻiga ham, tutuniga ham oʻsha chidagan», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизга хизматкори таомини келтирса, аввал ўшадан бошлаб, унга (бир оз) едирсин ёки уни ўзи билан бирга ўтқазсин. Чунки унинг иссиғига ҳам, тутунига ҳам ўша чидаган», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ عَلْقَمَةَ قَالَ قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍأَلَا أُصَلِّي لَكُمْ صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَصَلَّى فَلَمْ يَرْفَعْ يَدَيْهِ إِلَّا مَرَّةً

Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: u dedi: Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) dedilar: «Sizlarga Rasululloh ﷺ ning namozlaridek qilib namoz oʻqib bermaymi?» (Roviy) dedi: Shunda u namoz oʻqidilar va ikki qoʻllarini faqat bir marta koʻtardilar.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: у деди: Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) дедилар: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺ нинг намозларидек қилиб намоз ўқиб бермайми?» (Ровий) деди: Шунда у намоз ўқидилар ва икки қўлларини фақат бир марта кўтардилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ بِالنَّجْمِ وَسَجَدَ الْمُسْلِمُونَ إِلَّا رَجُلًا مِنْ قُرَيْشٍ أَخَذَ كَفًّا مِنْ تُرَابٍ فَرَفَعَهُ إِلَى جَبْهَتِهِ فَسَجَدَ عَلَيْهِقَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَرَأَيْتُهُ بَعْدُ قُتِلَ كَافِرًا

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Najm (surasini oʻqib) sajda qildilar, musulmonlar ham sajda qildilar. Faqat Quraishdan bir kishi bir hovuch tuproq olib, uni peshonasiga koʻtardi va oʻshanga sajda qildi. Abdulloh dedi: Keyin men uni kofir holida oʻldirilgan koʻrdim.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Нажм (сурасини ўқиб) сажда қилдилар, мусулмонлар ҳам сажда қилдилар. Фақат Қураишдан бир киши бир ҳовуч тупроқ олиб, уни пешонасига кўтарди ва ўшанга сажда қилди. Абдуллоҳ деди: Кейин мен уни кофир ҳолида ўлдирилган кўрдим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا أُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ كَانَ يُكْثِرُ إِذَا قَرَأَهَا وَرَكَعَ أَنْ يَقُولَ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ثَلَاثًا

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ga {Izo jaa nasrulloohi val-fath} nozil qilinganidan keyin, u zot uni oʻqiganlarida va ruku qilganlarida koʻpincha uch marta: «Subhaanakalloohumma robbanaa va bihamdik, alloohummagʻfir liy, innaka Antat-Tavvaabur-Rohiym», der edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ га {Изо жаа насруллооҳи вал-фатҳ} нозил қилинганидан кейин, у зот уни ўқиганларида ва руку қилганларида кўпинча уч марта: «Субҳаанакаллооҳумма роббанаа ва биҳамдик, аллооҳуммағфир лий, иннака Антат-Тавваабур-Роҳийм», дер эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْنُكَ عَلَيَّ أَنْ تَرْفَعَ الْحِجَابَ وَأَنْ تَسْتَمِعَ سِوَادِي حَتَّى أَنْهَاكَسِوَادِي سِرِّي قَالَ أَذِنَ لَهُ أَنْ يَسْمَعَ سِرَّهُ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Sening huzurimga kirishga ruxsating — pardani koʻtarishing va men seni qaytarmagunimcha maxfiy soʻzimni eshitishingdir», dedilar. «Savodiy» — mening sirim (maxfiy soʻzim) demakdir; (yaʼni) u zot unga oʻz sirini eshitishga ruxsat berdilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сенинг ҳузуримга киришга рухсатинг — пардани кўтаришинг ва мен сени қайтармагунимча махфий сўзимни эшитишингдир», дедилар. «Саводий» — менинг сирим (махфий сўзим) демакдир; (яъни) у зот унга ўз сирини эшитишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَهَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ فَقَالَ الْتَمِسْ لِي ثَلَاثَةَ أَحْجَارٍ قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ قَالَ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ إِنَّهَا رِكْسٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Paygʻambar ﷺ hojat qilish uchun chiqib: «Menga uchta tosh topib kel», dedilar. Men u zotga ikkita tosh va bir parcha tezak keltirdim. U zot ikki toshni olib, tezakni tashladilar va: «U riks (nopok narsa)dir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Пайғамбар ﷺ ҳожат қилиш учун чиқиб: «Менга учта тош топиб кел», дедилар. Мен у зотга иккита тош ва бир парча тезак келтирдим. У зот икки тошни олиб, тезакни ташладилар ва: «У рикс (нопок нарса)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْدِبُ لَنَا السَّمَرَ بَعْدَ الْعِشَاءِ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga xufton (namozi)dan keyin tunda suhbat qurishni yomon koʻrar edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хуфтон (намози)дан кейин тунда суҳбат қуришни ёмон кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ عِيسَى بْنِ عَاصِمٍ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الطِّيَرَةُ شِرْكٌ وَمَا مِنَّا إِلَّا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُذْهِبُهُ بِالتَّوَكُّلِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Tiyara (yomon fol olish) — shirkdir», dedilar. (Soʻng): «Bizdan har birimizda (uning bir narsasi) boʻladi, lekin Alloh uni tavakkul bilan ketkazadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Тияра (ёмон фол олиш) — ширкдир», дедилар. (Сўнг): «Биздан ҳар биримизда (унинг бир нарсаси) бўлади, лекин Аллоҳ уни таваккул билан кетказади», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنْتُ أَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرْثٍ بِالْمَدِينَةِ وَهُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى عَسِيبٍ قَالَ فَمَرَّ بِقَوْمٍ مِنْ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ سَلُوهُ عَنْ الرُّوحِ قَالَ بَعْضُهُمْ لَا تَسْأَلُوهُ فَسَأَلُوهُ عَنْ الرُّوحِ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ مَا الرُّوحُ فَقَامَ فَتَوَكَّأَ عَلَى الْعَسِيبِ قَالَ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ فَقَالَ {وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ الرُّوحِ قُلْ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا} قَالَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ قَدْ قُلْنَا لَكُمْ لَا تَسْأَلُوهُ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺ bilan Madinadagi bir ekinzorda yurar edim; u zot xurmo novdasiga suyanib borardilar. Shunda u zot yahudiylardan bir qavmning yonidan oʻtdilar. Ulardan baʼzilari baʼzilariga: «Undan ruh haqida soʻranglar», dedi. Baʼzilari: «Undan soʻramanglar», dedi. Soʻng ular u zotdan ruh haqida soʻrab: «Ey Muhammad, ruh nima?» dedilar. U zot turdilar va novdaga suyandilar. Men u zotga vahiy kelayotgan deb oʻyladim. Soʻng u zot: {Sendan ruh haqida soʻraydilar. Ayt: Ruh — Robbimning amridandir; sizlarga ilmdan faqat ozgina berilgan}, (deb oʻqidilar). Shunda ulardan baʼzilari: «Biz sizlarga ‹undan soʻramanglar› deb aytgan edik-ku», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺ билан Мадинадаги бир экинзорда юрар эдим; у зот хурмо новдасига суяниб борардилар. Шунда у зот яҳудийлардан бир қавмнинг ёнидан ўтдилар. Улардан баъзилари баъзиларига: «Ундан руҳ ҳақида сўранглар», деди. Баъзилари: «Ундан сўраманглар», деди. Сўнг улар у зотдан руҳ ҳақида сўраб: «Эй Муҳаммад, руҳ нима?» дедилар. У зот турдилар ва новдага суяндилар. Мен у зотга ваҳий келаётган деб ўйладим. Сўнг у зот: {Сендан руҳ ҳақида сўрайдилар. Айт: Руҳ — Роббимнинг амридандир; сизларга илмдан фақат озгина берилган}, (деб ўқидилар). Шунда улардан баъзилари: «Биз сизларга ‹ундан сўраманглар› деб айтган эдик-ку», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا إِنِّي أَبْرَأُ إِلَى كُلِّ خَلِيلٍ مِنْ خُلَّتِهِ وَلَوْ اتَّخَذْتُ خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا إِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, men har bir doʻstning doʻstligidan voz kechaman. Agar bir kishini doʻst tutadigan boʻlsam, albatta Abu Bakrni doʻst tutgan boʻlardim. Lekin sizning sohibingiz Allohning doʻstidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, мен ҳар бир дўстнинг дўстлигидан воз кечаман. Агар бир кишини дўст тутадиган бўлсам, албатта Абу Бакрни дўст тутган бўлардим. Лекин сизнинг соҳибингиз Аллоҳнинг дўстидир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَابِرٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَوَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُؤْتَى بِالسَّبْيِ فَيُعْطِي أَهْلَ الْبَيْتِ جَمِيعًا كَرَاهِيَةَ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنهُمْ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga asirlar keltirilsa, bir oiladagilarni bir-biridan ajratib yuborishni yoqtirmaganlari uchun, bir oilaning hammasini birgalikda (bir kishiga) berardilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига асирлар келтирилса, бир оиладагиларни бир-биридан ажратиб юборишни ёқтирмаганлари учун, бир оиланинг ҳаммасини биргаликда (бир кишига) берардилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي قَيْسٍ عَنِ الْهُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي مُوسَى وَسُلَيْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ فَسَأَلَهُمَا عَنْ ابْنَةٍ وَابْنَةِ ابْنٍ وَأُخْتٍ لِأَبٍ فَقَالَا لِلْبِنْتِ النِّصْفُ وَلِلْأُخْتِ النِّصْفُ وَأْتِ ابْنَ مَسْعُودٍ فَإِنَّهُ سَيُتَابِعُنَا قَالَ فَأَتَى ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَأَلَهُ وَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَا فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ لَقَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنْ الْمُهْتَدِينَ سَأَقْضِي بِمَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلِابْنَةِ النِّصْفُ وَلِابْنَةِ الِابْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةَ الثُّلُثَيْنِ وَمَا بَقِيَ فَلِلْأُخْتِ

Huzayl ibn Shurahbil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abu Muso bilan Sulaymon ibn Rabiʼaning huzuriga kelib, ulardan qiz, oʻgʻilning qizi va ota bir singil (ning merosi) haqida soʻradi. Ikkovi: «Qizga yarmi, singilga esa yarmi. Ibn Masʼudning huzuriga borgin, u ham bizga qoʻshiladi», dedilar. Shunda u kishi Ibn Masʼudning huzuriga borib, undan soʻradi va ularning aytganini xabar berdi. Ibn Masʼud: «Unda men adashibman va hidoyat topganlardan boʻlmayman. Men Rasululloh ﷺ hukm qilgan tarzda hukm qilaman: qizga yarmi, oʻgʻilning qiziga uchdan ikkini toʻldirish uchun oltidan bir, qolgani esa singilga», dedi.Ҳузайл ибн Шураҳбил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абу Мусо билан Сулаймон ибн Рабиъанинг ҳузурига келиб, улардан қиз, ўғилнинг қизи ва ота бир сингил (нинг мероси) ҳақида сўради. Иккови: «Қизга ярми, сингилга эса ярми. Ибн Масъуднинг ҳузурига боргин, у ҳам бизга қўшилади», дедилар. Шунда у киши Ибн Масъуднинг ҳузурига бориб, ундан сўради ва уларнинг айтганини хабар берди. Ибн Масъуд: «Унда мен адашибман ва ҳидоят топганлардан бўлмайман. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳукм қилган тарзда ҳукм қиламан: қизга ярми, ўғилнинг қизига учдан иккини тўлдириш учун олтидан бир, қолгани эса сингилга», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى وَالتُّقَى وَالْعِفَّةَ وَالْغِنَى

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Allohim, men Sendan hidoyat, taqvo, iffat (poklik) va (xalqdan) behojatlikni soʻrayman», der edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аллоҳим, мен Сендан ҳидоят, тақво, иффат (поклик) ва (халқдан) беҳожатликни сўрайман», дер эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الدُّهْنِيِّ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ الْأَشْجَعِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنُ سُمَيَّةَ مَا عُرِضَ عَلَيْهِ أَمْرَانِ قَطُّ إِلَّا اخْتَارَ الْأَرْشَدَ مِنْهُمَا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sumayyaning oʻgʻliga qachon ikki ish taklif qilinsa, u albatta ikkovidan toʻgʻrirogʻini tanlagan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сумайянинг ўғлига қачон икки иш таклиф қилинса, у албатта икковидан тўғрироғини танлаган», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَجَمَعَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ أَرْبَعُونَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَكُنْتُ مِنْ آخِرِ مَنْ أَتَاهُ فَقَالَ إِنَّكُمْ مُصِيبُونَ وَمَنْصُورُونَ وَمَفْتُوحٌ لَكُمْ فَمَنْ أَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَلْيَتَّقِ اللَّهَ وَلْيَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَلْيَنْهَ عَنْ الْمُنْكَرِ وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Masʼud otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ bizni bir joyga toʻpladilar, biz qirq kishi edik. Abdulloh (roziyallohu anhu) dedi: Men u zotning huzurlariga kelganlarning eng oxirgisi edim. U zot: «Albatta, sizlar (maqsadga) erishursizlar, nusrat topursizlar va sizlarga (fathlar) ochilur. Sizlardan kim shunga yetishsa, Allohdan qoʻrqsin, yaxshilikka buyursin va yomonlikdan qaytarsin. Kim menga atayin yolgʻon (nisbat) bersa, doʻzaxdan oʻrnini hozirlab qoʻyaversin», dedilar.Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Масъуд отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир жойга тўпладилар, биз қирқ киши эдик. Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) деди: Мен у зотнинг ҳузурларига келганларнинг энг охиргиси эдим. У зот: «Албатта, сизлар (мақсадга) эришурсизлар, нусрат топурсизлар ва сизларга (фатҳлар) очилур. Сизлардан ким шунга етишса, Аллоҳдан қўрқсин, яхшиликка буюрсин ва ёмонликдан қайтарсин. Ким менга атайин ёлғон (нисбат) берса, дўзахдан ўрнини ҳозирлаб қўяверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَكُنْتُ جَالِسًا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي مُوسَى فَقَالَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ أَيَّامًا يَنْزِلُ فِيهَا الْجَهْلُ وَيُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ قَالَ قُلْنَا وَمَا الْهَرْجُ قَالَ الْقَتْلُ

Abu Voil (rahimahulloh) aytdi: Men Abdulloh bilan Abu Musoning huzurida oʻtirgan edim. Ikkovlari: Rasululloh ﷺ: «Albatta, qiyomat oldidan shunday kunlar boʻladiki, ularda jaholat nozil boʻladi, ilm koʻtariladi va harj koʻpayadi», dedilar, deyishdi. Biz: «Harj nima?» dedik. U: «Qatl (oʻldirish)», dedi.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Абдуллоҳ билан Абу Мусонинг ҳузурида ўтирган эдим. Икковлари: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қиёмат олдидан шундай кунлар бўладики, уларда жаҳолат нозил бўлади, илм кўтарилади ва ҳарж кўпаяди», дедилар, дейишди. Биз: «Ҳарж нима?» дедик. У: «Қатл (ўлдириш)», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنِي بَشِيرُ بْنُ سَلْمَانَ عَنْ سَيَّارٍ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ نَزَلَ بِهِ حَاجَةٌ فَأَنْزَلَهَا بِالنَّاسِ كَانَ قَمِنًا مِنْ أَنْ لَا تَسْهُلَ حَاجَتُهُ وَمَنْ أَنْزَلَهَا بِاللَّهِ آتَاهُ بِرِزْقٍ عَاجِلٍ أَوْ بِمَوْتٍ آجِلٍ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kimning boshiga bir hojat tushsa-yu, uni odamlarga (borib) tushirsa, hojati oson boʻlmasligiga loyiqdir. Kim uni Allohga tushirsa, Alloh unga yo tezkor rizqni, yo kechikkan oʻlimni berur», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг бошига бир ҳожат тушса-ю, уни одамларга (бориб) туширса, ҳожати осон бўлмаслигига лойиқдир. Ким уни Аллоҳга туширса, Аллоҳ унга ё тезкор ризқни, ё кечиккан ўлимни берур», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ خُمَيْرِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِقَرَأْتُ مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَبْعِينَ سُورَةً وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ لَهُ ذُؤَابَةٌ فِي الْكُتَّابِ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning ogʻizlaridan yetmishta surani oʻqidim; Zayd ibn Sobit esa oʻsha paytda maktabda kokili turgan (bola) edi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг оғизларидан етмишта сурани ўқидим; Зайд ибн Собит эса ўша пайтда мактабда кокили турган (бола) эди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ وَأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ وَحَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ مُخَارِقٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ شَهِدْتُ مِنْ الْمِقْدَادِ قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ ابْنِ الْأَسْوَدِ مَشْهَدًا لَأَنْ أَكُونَ أَنَا صَاحِبَهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا عُدِلَ بِهِ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَدْعُو عَلَى الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَا نَقُولُ كَمَا قَالَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ لِمُوسَى {اذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ} وَلَكِنْ نُقَاتِلُ عَنْ يَمِينِكَ وَعَنْ يَسَارِكَ وَمِنْ بَيْنِ يَدَيْكَ وَمِنْ خَلْفِكَ فَرَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُشْرِقُ وَسَرَّهُ ذَلِكَ قَالَ أَسْوَدُ فَرَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُشْرِقُ لِذَلِكَ وَسَرَّهُ ذَلِكَ قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْرَقَ وَجْهُهُ وَسَرَّهُ ذَاكَ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Miqdod ibn Asvaddan shunday bir manzarani koʻrdimki, uning sohibi boʻlish men uchun unga teng qoʻyilgan har qanday narsadan suyukliroq edi. U Rasululloh ﷺ mushriklarga qarshi duo qilib turganlarida u zotning huzurlariga kelib: «Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, biz Bani Isroil Musoga aytgandek: {Sen Robbing bilan borib, ikkovingiz jang qilaveringlar, biz mana shu yerda oʻtiruvchimiz} demaymiz. Balki biz sizning oʻng tomoningizdan, chap tomoningizdan, oldingizdan va ortingizdan (turib) jang qilamiz», dedi. Men Rasululloh ﷺ ning yuzlari yorishib, bundan xursand boʻlganlarini koʻrdim.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Миқдод ибн Асваддан шундай бир манзарани кўрдимки, унинг соҳиби бўлиш мен учун унга тенг қўйилган ҳар қандай нарсадан суюклироқ эди. У Расулуллоҳ ﷺ мушрикларга қарши дуо қилиб турганларида у зотнинг ҳузурларига келиб: «Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, биз Бани Исроил Мусога айтгандек: {Сен Роббинг билан бориб, икковингиз жанг қилаверинглар, биз мана шу ерда ўтирувчимиз} демаймиз. Балки биз сизнинг ўнг томонингиздан, чап томонингиздан, олдингиздан ва ортингиздан (туриб) жанг қиламиз», деди. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг юзлари ёришиб, бундан хурсанд бўлганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot oʻng tomonlariga va chap tomonlariga «Assalomu alaykum va rahmatulloh, assalomu alaykum va rahmatulloh», deb, hatto yuzlarining oqligi koʻringuncha salom berar edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот ўнг томонларига ва чап томонларига «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», деб, ҳатто юзларининг оқлиги кўрингунча салом берар эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْيَشْكُرِيِّ عَنْ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ ابْنَةُ أَبِي سُفْيَانَ اللَّهُمَّ أَمْتِعْنِي بِزَوْجِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبِأَبِي أَبِي سُفْيَانَ وَبِأَخِي مُعَاوِيَةَ قَالَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكِ سَأَلْتِ اللَّهَ لِآجَالٍ مَضْرُوبَةٍ وَأَيَّامٍ مَعْدُودَةٍ وَأَرْزَاقٍ مَقْسُومَةٍ لَنْ يُعَجَّلَ شَيْءٌ قَبْلَ حِلِّهِ أَوْ يُؤَخَّرَ شَيْءٌ عَنْ حِلِّهِ وَلَوْ كُنْتِ سَأَلْتِ اللَّهَ أَنْ يُعِيذَكِ مِنْ عَذَابٍ فِي النَّارِ وَعَذَابٍ فِي الْقَبْرِ كَانَ أَخْيَرَ أَوْ أَفْضَلَ قَالَ وَذُكِرَ عِنْدَهُ الْقِرَدَةُ قَالَ مِسْعَرٌ أُرَاهُ قَالَ وَالْخَنَازِيرُ إِنَّهُ مِمَّا مُسِخَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَمْسَخْ شَيْئًا فَيَدَعَ لَهُ نَسْلًا أَوْ عَاقِبَةً وَقَدْ كَانَتْ الْقِرَدَةُ أَوْ الْخَنَازِيرُ قَبْلَ ذَلِكَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Sufyonning qizi Umm Habiba: «Ey Alloh, meni erim Rasululloh ﷺ bilan, otam Abu Sufyon bilan va akam Muoviya bilan bahramand qilgin», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Sen Allohdan belgilangan ajallarni, sanab qoʻyilgan kunlarni va taqsim etilgan rizqlarni soʻrabsan. Hech narsa oʻz vaqtidan oldin shoshirilmaydi, hech narsa oʻz vaqtidan keyinga ham qoldirilmaydi. Agar sen Allohdan seni doʻzaxdagi azobdan va qabrdagi azobdan saqlashini soʻraganingda, bu (sen uchun) yaxshiroq va afzalroq boʻlardi», dedilar. (Roviy) dedi: U zotning huzurlarida maymunlar haqida gap ochildi. Misʼar dedi: Oʻylaymanki, u: «va choʻchqalar — ular masx qilinganlardanmi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh masx qilgan biror narsaga na nasl, na oqibat qoldirgan. Maymun va choʻchqalar esa bundan oldin ham bor edi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Суфённинг қизи Умм Ҳабиба: «Эй Аллоҳ, мени эрим Расулуллоҳ ﷺ билан, отам Абу Суфён билан ва акам Муовия билан баҳраманд қилгин», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен Аллоҳдан белгиланган ажалларни, санаб қўйилган кунларни ва тақсим этилган ризқларни сўрабсан. Ҳеч нарса ўз вақтидан олдин шоширилмайди, ҳеч нарса ўз вақтидан кейинга ҳам қолдирилмайди. Агар сен Аллоҳдан сени дўзахдаги азобдан ва қабрдаги азобдан сақлашини сўраганингда, бу (сен учун) яхшироқ ва афзалроқ бўларди», дедилар. (Ровий) деди: У зотнинг ҳузурларида маймунлар ҳақида гап очилди. Мисъар деди: Ўйлайманки, у: «ва чўчқалар — улар масх қилинганларданми?» деди. Шунда Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ масх қилган бирор нарсага на насл, на оқибат қолдирган. Маймун ва чўчқалар эса бундан олдин ҳам бор эди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ قَوْمًا أَتَوْا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا صَاحِبٌ لَنَا يَشْتَكِي أَنَكْوِيهِ قَالَ فَسَكَتَ ثُمَّ قَالُوا أَنَكْوِيهِ فَسَكَتَ ثُمَّ قَالَ اكْوُوهُ وَارْضِفُوهُ رَضْفًا

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir qavm Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelib: «Bir sherigimiz ogʻriqdan shikoyat qilyapti, uni dogʻlaymizmi?» dedilar. U zot jim turdilar. Soʻng ular yana: «Uni dogʻlaymizmi?» dedilar. U zot yana jim turdilar. Keyin: «Uni dogʻlanglar va qizigan tosh bilan bosinglar», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир қавм Набий ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Бир шеригимиз оғриқдан шикоят қиляпти, уни доғлаймизми?» дедилар. У зот жим турдилар. Сўнг улар яна: «Уни доғлаймизми?» дедилар. У зот яна жим турдилар. Кейин: «Уни доғланглар ва қизиган тош билан босинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي الضُّحَى عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَمَا نَسِيتُ فِيمَا نَسِيتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ حَتَّى يُرَى أَوْ نَرَى بَيَاضَ خَدَّيْهِ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men unutgan narsalarim orasida shuni unutmadimki, Rasululloh ﷺ oʻng tomonlariga va chap tomonlariga «Assalomu alaykum va rahmatulloh, assalomu alaykum va rahmatulloh», deb, hatto ikki yuzlarining oqligi koʻringuncha salom berar edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен унутган нарсаларим орасида шуни унутмадимки, Расулуллоҳ ﷺ ўнг томонларига ва чап томонларига «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», деб, ҳатто икки юзларининг оқлиги кўрингунча салом берар эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Hech kimga ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman› deyish loyiq emas», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч кимга ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман› дейиш лойиқ эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْمَسْعُودِيِّ عَنْ عُثْمَانَ الثَقَفِيِّ أَوْ الْحَسَنِ بْنِ سَعْدٍ شَكَّ الْمَسْعُودِيُّ عَنِ عَبْدَةَ النَّهْدِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يُحَرِّمْ حُرْمَةً إِلَّا وَقَدْ عَلِمَ أَنَّهُ سَيَطَّلِعُهَا مِنْكُمْ مُطَّلِعٌ أَلَا وَإِنِّي آخِذٌ بِحُجَزِكُمْ أَنْ تَهَافَتُوا فِي النَّارِ كَتَهَافُتِ الْفَرَاشِ أَوْ الذُّبَابِحَدَّثَنَا أَبُو قَطَنٍ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ عَبْدَةَ النَّهْدِيِّ فَذَكَرَهُ وَكَذَا قَالَ يَزِيدُ وَأَبَو كَامِلٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ رَوْحٌ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعْدٍ وَقَالَ الْفَرَاشِ أَوْ الذُّبَابِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh biror narsani harom qilgan boʻlsa, sizlardan kimdir unga qoʻl urishini bilib turib harom qilgan. Ogoh boʻlinglar! Men sizlarni belbogʻlaringizdan ushlab turibman — kapalak yoki pashsha (oʻtga) tashlangani kabi doʻzaxga tashlanib ketmasligingiz uchun», dedilar. Abu Qatan bizga aytdi: Masʼudiy bizga Hasan ibn Saʼddan, u Abda an-Nahdiydan (shuni) zikr qildi. Yazid bilan Abu Komil ham Hasan ibn Saʼddan shunday dedilar. Ravh dedi: Masʼudiy bizga aytdi, Abu Mugʻira bizga Hasan ibn Saʼddan aytdi va: «kapalak yoki pashsha», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ бирор нарсани ҳаром қилган бўлса, сизлардан кимдир унга қўл уришини билиб туриб ҳаром қилган. Огоҳ бўлинглар! Мен сизларни белбоғларингиздан ушлаб турибман — капалак ёки пашша (ўтга) ташлангани каби дўзахга ташланиб кетмаслигингиз учун», дедилар. Абу Қатан бизга айтди: Масъудий бизга Ҳасан ибн Саъддан, у Абда ан-Наҳдийдан (шуни) зикр қилди. Язид билан Абу Комил ҳам Ҳасан ибн Саъддан шундай дедилар. Равҳ деди: Масъудий бизга айтди, Абу Муғира бизга Ҳасан ибн Саъддан айтди ва: «капалак ёки пашша», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ قَيْسٍ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَكُنَّا نَغْزُو مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ شَبَابٌ وَلَيْسَ لَنَا نِسَاءٌ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا نَسْتَخْصِي فَنَهَانَا عَنْ ذَلِكَ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga gʻazot qilar edik; biz yosh yigitlar boʻlib, ayollarimiz yoʻq edi. Biz: «Ey Allohning Rasuli, oʻzimizni bichdirib olmaylikmi?» dedik. Shunda u zot bizni bundan qaytardilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺ билан бирга ғазот қилар эдик; биз ёш йигитлар бўлиб, аёлларимиз йўқ эди. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўзимизни бичдириб олмайликми?» дедик. Шунда у зот бизни бундан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنْبَأَنَا الْعَوَّامُ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَدُورُ رَحَى الْإِسْلَامِ عَلَى رَأْسِ خَمْسٍ وَثَلَاثِينَ أَوْ سِتٍّ وَثَلَاثِينَ أَوْ سَبْعٍ وَثَلَاثِينَ فَإِنْ هَلَكُوا فَسَبِيلُ مَنْ هَلَكَ وَإِنْ بَقُوا يَقُمْ لَهُمْ دِينُهُمْ سَبْعِينَ سَنَةً

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Islom tegirmoni oʻttiz besh, yoki oʻttiz olti, yoki oʻttiz yettinchi (yil) boshida aylanadi. Agar ular halok boʻlsalar, halok boʻlganlarning yoʻlidir. Agar boqiy qolsalar, ularga dinlari yetmish yil barpo boʻlib turadi», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Ислом тегирмони ўттиз беш, ёки ўттиз олти, ёки ўттиз еттинчи (йил) бошида айланади. Агар улар ҳалок бўлсалар, ҳалок бўлганларнинг йўлидир. Агар боқий қолсалар, уларга динлари етмиш йил барпо бўлиб туради», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنْبَأَنَا الْمَسْعُودِيُّ حَدَّثَنِي عَاصِمٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ حَيْثُ قُتِلَ ابْنُ النَّوَّاحَةِ إِنَّ هَذَا وَابْنَ أُثَالٍ كَانَا أَتَيَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَسُولَيْنِ لمُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابِ فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَشْهَدَانِ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ قَالَا نَشْهَدُ أَنَّ مُسَيْلِمَةَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ لَوْ كُنْتُ قَاتِلًا رَسُولًا لَضَرَبْتُ أَعْنَاقَكُمَا قَالَ فَجَرَتْ سُنَّةً أَنْ لَا يُقْتَلَ الرَّسُولُ فَأَمَّا ابْنُ أُثَالٍ فَكَفَانَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَأَمَّا هَذَا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ فِيهِ حَتَّى أَمْكَنَ اللَّهُ مِنْهُ الْآنَ

Abu Voil (rahimahulloh) aytdi: Ibn an-Navvoha oʻldirilgan kuni Abdulloh (roziyallohu anhu): «Bu (kimsa) bilan Ibn Usol Musaylima al-Kazzobning ikki elchisi sifatida Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: ‹Men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasizlarmi?› dedilar. Ikkovi: ‹Biz Musaylima Allohning rasuli ekaniga guvohlik beramiz›, dedi. U zot: ‹Agar men elchini oʻldiradigan boʻlganimda, albatta ikkovingizning boʻyningizni uzgan boʻlardim›, dedilar», dedi. (Abu Voil) dedi: Shundan elchi oʻldirilmaslik sunnati joriy boʻldi. Ibn Usolga kelsak, uni Alloh azza va jalla bizga kifoya qildi. Bunisidagi oʻsha (holat) esa ketmadi, toki Alloh hozir uni (qoʻlimizga) tushirdi.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн ан-Наввоҳа ўлдирилган куни Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу): «Бу (кимса) билан Ибн Усол Мусайлима ал-Каззобнинг икки элчиси сифатида Набий ﷺ нинг ҳузурларига келган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: ‹Мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасизларми?› дедилар. Иккови: ‹Биз Мусайлима Аллоҳнинг расули эканига гувоҳлик берамиз›, деди. У зот: ‹Агар мен элчини ўлдирадиган бўлганимда, албатта икковингизнинг бўйнингизни узган бўлардим›, дедилар», деди. (Абу Воил) деди: Шундан элчи ўлдирилмаслик суннати жорий бўлди. Ибн Усолга келсак, уни Аллоҳ азза ва жалла бизга кифоя қилди. Бунисидаги ўша (ҳолат) эса кетмади, токи Аллоҳ ҳозир уни (қўлимизга) туширди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حَصِيرٍ فَأَثَّرَ فِي جَنْبِهِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ جَعَلْتُ أَمْسَحُ جَنْبَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا آذَنْتَنَا حَتَّى نَبْسُطَ لَكَ عَلَى الْحَصِيرِ شَيْئًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لِي وَلِلدُّنْيَا مَا أَنَا وَالدُّنْيَا إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُ الدُّنْيَا كَرَاكِبٍ ظَلَّ تَحْتَ شَجَرَةٍ ثُمَّ رَاحَ وَتَرَكَهَا

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ boʻyra ustida yotdilar, u yonboshlarida iz qoldirdi. Uygʻonganlarida, men u zotning yonboshlarini siypalay boshladim va: «Ey Allohning Rasuli, bizga aytsangiz boʻlmasmidi — boʻyra ustiga sizga bir narsa toʻshab qoʻyardik», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Mening dunyo bilan nima ishim bor, men bilan dunyoning nima ishi bor? Mening dunyo bilan misolim — bir daraxt tagida soyalanib, soʻng uni tashlab ketgan otliqning misolidek, xolos», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бўйра устида ётдилар, у ёнбошларида из қолдирди. Уйғонганларида, мен у зотнинг ёнбошларини сийпалай бошладим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга айтсангиз бўлмасмиди — бўйра устига сизга бир нарса тўшаб қўярдик», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг дунё билан нима ишим бор, мен билан дунёнинг нима иши бор? Менинг дунё билан мисолим — бир дарахт тагида сояланиб, сўнг уни ташлаб кетган отлиқнинг мисолидек, холос», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنْبَأَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَلَمَّا انْصَرَفْنَا مِنْ غَزْوَةِ الْحُدَيْبِيَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يَحْرُسُنَا اللَّيْلَةَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقُلْتُ أَنَا حَتَّى عَادَ مِرَارًا قُلْتُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَأَنْتَ إِذًا قَالَ فَحَرَسْتُهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ وَجْهُ الصُّبْحِ أَدْرَكَنِي قَوْلُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكَ تَنَامُ فَنِمْتُ فَمَا أَيْقَظَنَا إِلَّا حَرُّ الشَّمْسِ فِي ظُهُورِنَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَنَعَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ مِنْ الْوُضُوءِ وَرَكْعَتَيْ الْفَجْرِ ثُمَّ صَلَّى بِنَا الصُّبْحَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَوْ أَرَادَ أَنْ لَا تَنَامُوا لَمْ تَنَامُوا وَلَكِنْ أَرَادَ أَنْ تَكُونُوا لِمَنْ بَعْدَكُمْ فَهَكَذَا لِمَنْ نَامَ أَوْ نَسِيَ قَالَ ثُمَّ إِنَّ نَاقَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِبِلَ الْقَوْمِ تَفَرَّقَتْ فَخَرَجَ النَّاسُ فِي طَلَبِهَا فَجَاءُوا بِإِبِلِهِمْ إِلَّا نَاقَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خُذْ هَهُنَا فَأَخَذْتُ حَيْثُ قَالَ لِي فَوَجَدْتُ زِمَامَهَا قَدْ الْتَوَى عَلَى شَجَرَةٍ مَا كَانَتْ لِتَحُلَّهَا إِلَّا يَدٌ قَالَ فَجِئْتُ بِهَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ نَبِيًّا لَقَدْ وَجَدْتُ زِمَامَهَا مُلْتَوِيًا عَلَى

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Hudaybiya gʻazotidan qaytganimizda Rasululloh ﷺ: «Bu kecha bizni kim qoʻriqlaydi?» dedilar. Abdulloh dedi: Men: «Men», dedim. U zot buni bir necha marta takrorladilar, men esa: «Men, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Unda sen», dedilar. (Abdulloh) dedi: Men ularni qoʻriqlab turdim. Tong yuzlanganda, Rasululloh ﷺ ning: «Sen uxlab qolasan», degan soʻzlari meni tutdi va men uxlab qoldim. Bizni faqat orqalarimizga tushgan quyoshning issigʻi uygʻotdi. Shunda Rasululloh ﷺ turib, odatda qilganlaridek tahorat oldilar va fajrning ikki rakaatini oʻqidilar, soʻng bizga bomdodni oʻqib berdilar. Namozdan chiqqach: «Albatta, Alloh azza va jalla sizlarning uxlab qolmasligingizni iroda qilganida, uxlab qolmagan boʻlar edingizlar. Lekin U sizlar oʻzingizdan keyingilar uchun (namuna) boʻlishingizni iroda qildi. Bas, sizlardan kim uxlab qolsa yoki unutsa, mana shunday (qilsin)», dedilar. (Abdulloh) dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ ning tuyalari va qavmning tuyalari tarqab ketdi. Odamlar ularni izlab chiqdilar va oʻz tuyalarini olib keldilar, faqat Rasululloh ﷺ ning tuyalarigina (topilmadi). Abdulloh dedi: Rasululloh ﷺ menga: «Mana bu tomonga bor», dedilar. Men u zot aytgan tomonga bordim va uning jilovini bir daraxtga oʻralib qolgan holda topdim — uni qoʻldan boshqa narsa oʻrab qoʻymagan boʻlardi. (Abdulloh) dedi: Men uni Nabiy ﷺ ga olib keldim va: «Ey Allohning Rasuli, sizni haq bilan nabiy qilib yuborgan Zotga qasamki, men uning jilovini oʻralib qolgan holda topdim...» dedim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Ҳудайбия ғазотидан қайтганимизда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кеча бизни ким қўриқлайди?» дедилар. Абдуллоҳ деди: Мен: «Мен», дедим. У зот буни бир неча марта такрорладилар, мен эса: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Унда сен», дедилар. (Абдуллоҳ) деди: Мен уларни қўриқлаб турдим. Тонг юзланганда, Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Сен ухлаб қоласан», деган сўзлари мени тутди ва мен ухлаб қолдим. Бизни фақат орқаларимизга тушган қуёшнинг иссиғи уйғотди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ туриб, одатда қилганларидек таҳорат олдилар ва фажрнинг икки ракаатини ўқидилар, сўнг бизга бомдодни ўқиб бердилар. Намоздан чиққач: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сизларнинг ухлаб қолмаслигингизни ирода қилганида, ухлаб қолмаган бўлар эдингизлар. Лекин У сизлар ўзингиздан кейингилар учун (намуна) бўлишингизни ирода қилди. Бас, сизлардан ким ухлаб қолса ёки унутса, мана шундай (қилсин)», дедилар. (Абдуллоҳ) деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ нинг туялари ва қавмнинг туялари тарқаб кетди. Одамлар уларни излаб чиқдилар ва ўз туяларини олиб келдилар, фақат Расулуллоҳ ﷺ нинг туяларигина (топилмади). Абдуллоҳ деди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Мана бу томонга бор», дедилар. Мен у зот айтган томонга бордим ва унинг жиловини бир дарахтга ўралиб қолган ҳолда топдим — уни қўлдан бошқа нарса ўраб қўймаган бўларди. (Абдуллоҳ) деди: Мен уни Набий ﷺ га олиб келдим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизни ҳақ билан набий қилиб юборган Зотга қасамки, мен унинг жиловини ўралиб қолган ҳолда топдим...» дедим.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ الْجَابِرِ عَنْ أَبِي مَاجِدٍ قَالَأَتَى رَجُلٌ ابْنَ مَسْعُودٍ بِابْنِ أَخٍ لَهُ فَقَالَ إِنَّ هَذَا ابْنُ أَخِي وَقَدْ شَرِبَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ أَوَّلَ حَدٍّ كَانَ فِي الْإِسْلَامِ امْرَأَةٌ سَرَقَتْ فَقُطِعَتْ يَدُهَا فَتَغَيَّرَ لِذَلِكَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَغَيُّرًا شَدِيدًا ثُمَّ قَالَ {وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}

Abu Mojid (rahimahulloh) aytdi: Bir kishi Ibn Masʼudning huzuriga jiyanini olib kelib: «Bu — jiyanim, u ichkilik ichdi», dedi. Shunda Abdulloh (roziyallohu anhu): «Men Islomdagi eng birinchi hadni bilaman: bir ayol oʻgʻirlik qilgan edi, uning qoʻli kesildi. Shundan Rasululloh ﷺ ning yuzlari qattiq oʻzgardi. Soʻng u zot: {Avf etsinlar va kechirsinlar! Allohning sizlarni magʻfirat qilishini yoqtirmaysizlarmi? Alloh magʻfiratli, rahmlidir} (deb oʻqidilar)», dedi.Абу Можид (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Бир киши Ибн Масъуднинг ҳузурига жиянини олиб келиб: «Бу — жияним, у ичкилик ичди», деди. Шунда Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу): «Мен Исломдаги энг биринчи ҳадни биламан: бир аёл ўғирлик қилган эди, унинг қўли кесилди. Шундан Расулуллоҳ ﷺ нинг юзлари қаттиқ ўзгарди. Сўнг у зот: {Авф этсинлар ва кечирсинлар! Аллоҳнинг сизларни мағфират қилишини ёқтирмайсизларми? Аллоҳ мағфиратли, раҳмлидир} (деб ўқидилар)», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنْبَأَنَا فُضَيْلُ بْنُ مَرْزُوقٍ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْجُهَنِيُّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَصَابَ أَحَدًا قَطُّ هَمٌّ وَلَا حَزَنٌ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي عَبْدُكَ وَابْنُ عَبْدِكَ وَابْنُ أَمَتِكَ نَاصِيَتِي بِيَدِكَ مَاضٍ فِيَّ حُكْمُكَ عَدْلٌ فِيَّ قَضَاؤُكَ أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ هُوَ لَكَ سَمَّيْتَ بِهِ نَفْسَكَ أَوْ عَلَّمْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ أَوْ أَنْزَلْتَهُ فِي كِتَابِكَ أَوْ اسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِي عِلْمِ الْغَيْبِ عِنْدَكَ أَنْ تَجْعَلَ الْقُرْآنَ رَبِيعَ قَلْبِي وَنُورَ صَدْرِي وَجِلَاءَ حُزْنِي وَذَهَابَ هَمِّي إِلَّا أَذْهَبَ اللَّهُ هَمَّهُ وَحُزْنَهُ وَأَبْدَلَهُ مَكَانَهُ فَرَجًا قَالَ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا نَتَعَلَّمُهَا فَقَالَ بَلَى يَنْبَغِي لِمَنْ سَمِعَهَا أَنْ يَتَعَلَّمَهَا

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biror kishiga gʻam yoki hazinlik yetib, u: ‹Allohim, men Sening bandangman, bandangning oʻgʻli, choʻringning oʻgʻliman. Peshonam Sening qoʻlingdadir, hukming menda joriydir, qazoing menda adldir. Sendan Oʻzingni nomlagan, yoki kitobingda nozil qilgan, yoki xalqingdan birortasiga oʻrgatgan, yoki Oʻz huzuringdagi gʻayb ilmida (faqat Oʻzingga) xos qilib olgan har bir isming bilan soʻraymanki, Qurʼonni qalbimning bahori, koʻksimning nuri, hazinligimni ketkazuvchi va gʻamimni yoʻqotuvchi qilgin›, demaydiki, illo Alloh uning gʻami va hazinligini ketkazib, oʻrniga farojlik (kengchilik) berur», dedilar. (Roviy) dedi: «Ey Allohning Rasuli, biz uni oʻrganmaylikmi?» deyildi. U zot: «Ha, uni eshitgan kishi oʻrganishi lozim», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирор кишига ғам ёки ҳазинлик етиб, у: ‹Аллоҳим, мен Сенинг бандангман, бандангнинг ўғли, чўрингнинг ўғлиман. Пешонам Сенинг қўлингдадир, ҳукминг менда жорийдир, қазоинг менда адлдир. Сендан Ўзингни номлаган, ёки китобингда нозил қилган, ёки халқингдан бирортасига ўргатган, ёки Ўз ҳузурингдаги ғайб илмида (фақат Ўзингга) хос қилиб олган ҳар бир исминг билан сўрайманки, Қуръонни қалбимнинг баҳори, кўксимнинг нури, ҳазинлигимни кетказувчи ва ғамимни йўқотувчи қилгин›, демайдики, илло Аллоҳ унинг ғами ва ҳазинлигини кетказиб, ўрнига фарожлик (кенгчилик) берур», дедилар. (Ровий) деди: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз уни ўрганмайликми?» дейилди. У зот: «Ҳа, уни эшитган киши ўрганиши лозим», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنْبَأَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا وَقَعَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ فِي الْمَعَاصِي نَهَتْهُمْ عُلَمَاؤُهُمْ فَلَمْ يَنْتَهُوا فَجَالَسُوهُمْ فِي مَجَالِسِهِمْ قَالَ يَزِيدُ أَحْسِبُهُ قَالَ وَأَسْوَاقِهِمْ وَوَاكَلُوهُمْ وَشَارَبُوهُمْ فَضَرَبَ اللَّهُ قُلُوبَ بَعْضِهِمْ بِبَعْضٍ وَلَعَنَهُمْ عَلَى لِسَانِ دَاوُدَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ {ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ} وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَّكِئًا فَجَلَسَ فَقَالَ لَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ حَتَّى تَأْطُرُوهُمْ عَلَى الْحَقِّ أَطْرًا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bani Isroil maʼsiyatlarga botganlarida, olimlari ularni qaytardilar, lekin ular qaytmadilar. Shunda (olimlar) ularning majlislarida ular bilan birga oʻtirdilar — Yazid aytdi: gumonimcha, u: ‹va bozorlarida›, dedi — hamda ular bilan birga yeb-ichdilar. Bas, Alloh ularning baʼzilarining qalblarini baʼzilariga urib qoʻydi va ularni Dovud hamda Iso ibn Maryam tili bilan laʼnatladi. {Bu ularning isyon qilganlari va haddan oshganlari sababidandir}», dedilar. Rasululloh ﷺ suyangan holatlarida edilar, oʻtirib oldilar-da: «Yoʻq! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, toki ularni haqqa qattiq egmaguningizcha (najot yoʻq)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроил маъсиятларга ботганларида, олимлари уларни қайтардилар, лекин улар қайтмадилар. Шунда (олимлар) уларнинг мажлисларида улар билан бирга ўтирдилар — Язид айтди: гумонимча, у: ‹ва бозорларида›, деди — ҳамда улар билан бирга еб-ичдилар. Бас, Аллоҳ уларнинг баъзиларининг қалбларини баъзиларига уриб қўйди ва уларни Довуд ҳамда Исо ибн Марям тили билан лаънатлади. {Бу уларнинг исён қилганлари ва ҳаддан ошганлари сабабидандир}», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ суянган ҳолатларида эдилар, ўтириб олдилар-да: «Йўқ! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, токи уларни ҳаққа қаттиқ эгмагунингизча (нажот йўқ)», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ البُنَانِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ آخِرَ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ رَجُلٌ يَمْشِي عَلَى الصِّرَاطِ فَيَنْكَبُّ مَرَّةً وَيَمْشِي مَرَّةً وَتَسْفَعُهُ النَّارُ مَرَّةً فَإِذَا جَاوَزَ الصِّرَاطَ الْتَفَتَ إِلَيْهَا فَقَالَ تَبَارَكَ الَّذِي نَجَّانِي مِنْكِ لَقَدْ أَعْطَانِي اللَّهُ مَا لَمْ يُعْطِ أَحَدًا مِنْ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ قَالَ فَتُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ فَيَنْظُرُ إِلَيْهَا فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَدْنِنِي مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَأَسْتَظِلَّ بِظِلِّهَا وَأَشْرَبَ مِنْ مَائِهَا فَيَقُولُ أَيْ عَبْدِي فَلَعَلِّي إِنْ أَدْنَيْتُكَ مِنْهَا سَأَلْتَنِي غَيْرَهَا فَيَقُولُ لَا يَا رَبِّ وَيُعَاهِدُ اللَّهَ أَنْ لَا يَسْأَلَهُ غَيْرَهَا وَالرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ يَعْلَمُ أَنَّهُ سَيَسْأَلُهُ لِأَنَّهُ يَرَى مَا لَا صَبْرَ لَهُ يَعْنِي عَلَيْهِ فَيُدْنِيهِ مِنْهَا ثُمَّ تُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ وَهِيَ أَحْسَنُ مِنْهَا فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَدْنِنِي مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَأَسْتَظِلَّ بِظِلِّهَا وَأَشْرَبَ مِنْ مَائِهَا فَيَقُولُ أَيْ عَبْدِي أَلَمْ تُعَاهِدْنِي يَعْنِي أَنَّكَ لَا تَسْأَلُنِي غَيْرَهَا فَيَقُولُ يَا رَبِّ هَذِهِ لَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهَا وَيُعَاهِدُهُ وَالرَّبُّ يَعْلَمُ أَنَّهُ سَيَسْأَلُهُ غَيْرَهَا فَيُدْنِيهِ مِنْهَا فَتُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ عِنْدَ بَابِ الْجَنَّةِ هِيَ أَحْسَنُ مِنْهَا فَيَقُولُ رَبِّ أَدْنِنِي مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ أَسْتَظِلُّ بِظِلِّهَا وَأَشْرَبُ مِنْ مَائِهَا فَيَقُولُ أَيْ عَبْدِي أَلَمْ تُعَاهِدْنِي أَنْ لَا تَسْأَلَنِي غَيْرَهَا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Albatta, jannatga eng oxirgi kiradigan kishi Sirot ustidan yuradigan bir kishidir. U bir yiqilib, bir yurib boradi, olov esa uni bir kuydirib oʻtadi. Sirotdan oʻtib olgach, unga qarab: ‹Meni sendan qutqargan Zot barakotlidir! Alloh menga avvalgilardan ham, keyingilardan ham hech kimga bermagan narsani berdi›, deydi. Soʻng unga bir daraxt koʻtariladi, u unga qarab: ‹Ey Robbim, meni mana bu daraxtga yaqinlashtir, uning soyasida soyalanay va suvidan ichay›, deydi. Alloh: ‹Ey bandam, agar seni unga yaqinlashtirsam, Mendan boshqasini soʻrarsan›, deydi. U: ‹Yoʻq, ey Robbim›, deydi va undan boshqasini soʻramaslikka Allohga ahd beradi. Robb azza va jalla esa uning yana soʻrashini biladi, chunki u sabr qila olmaydigan narsani koʻradi. Bas, uni unga yaqinlashtiradi. Soʻng unga yana bir daraxt koʻtariladi — u avvalgisidan chiroyliroqdir. U: ‹Ey Robbim, meni mana bu daraxtga yaqinlashtir, uning soyasida soyalanay va suvidan ichay›, deydi. Alloh: ‹Ey bandam, Menga undan boshqasini soʻramasligingga ahd bermaganmiding?› deydi. U: ‹Ey Robbim, mana shuni (bergin), Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi va yana ahd beradi. Robb esa uning undan boshqasini soʻrashini biladi. Bas, uni unga yaqinlashtiradi. Soʻng unga jannat eshigi oldida bir daraxt koʻtariladi — u avvalgisidan chiroyliroqdir. U: ‹Robbim, meni mana bu daraxtga yaqinlashtir, soyasida soyalanay va suvidan ichay›, deydi. Alloh: ‹Ey bandam, Menga undan boshqasini soʻramasligingga ahd bermaganmiding?› deydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Албатта, жаннатга энг охирги кирадиган киши Сирот устидан юрадиган бир кишидир. У бир йиқилиб, бир юриб боради, олов эса уни бир куйдириб ўтади. Сиротдан ўтиб олгач, унга қараб: ‹Мени сендан қутқарган Зот баракотлидир! Аллоҳ менга аввалгилардан ҳам, кейингилардан ҳам ҳеч кимга бермаган нарсани берди›, дейди. Сўнг унга бир дарахт кўтарилади, у унга қараб: ‹Эй Роббим, мени мана бу дарахтга яқинлаштир, унинг соясида сояланай ва сувидан ичай›, дейди. Аллоҳ: ‹Эй бандам, агар сени унга яқинлаштирсам, Мендан бошқасини сўрарсан›, дейди. У: ‹Йўқ, эй Роббим›, дейди ва ундан бошқасини сўрамасликка Аллоҳга аҳд беради. Робб азза ва жалла эса унинг яна сўрашини билади, чунки у сабр қила олмайдиган нарсани кўради. Бас, уни унга яқинлаштиради. Сўнг унга яна бир дарахт кўтарилади — у аввалгисидан чиройлироқдир. У: ‹Эй Роббим, мени мана бу дарахтга яқинлаштир, унинг соясида сояланай ва сувидан ичай›, дейди. Аллоҳ: ‹Эй бандам, Менга ундан бошқасини сўрамаслигингга аҳд бермаганмидинг?› дейди. У: ‹Эй Роббим, мана шуни (бергин), Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди ва яна аҳд беради. Робб эса унинг ундан бошқасини сўрашини билади. Бас, уни унга яқинлаштиради. Сўнг унга жаннат эшиги олдида бир дарахт кўтарилади — у аввалгисидан чиройлироқдир. У: ‹Роббим, мени мана бу дарахтга яқинлаштир, соясида сояланай ва сувидан ичай›, дейди. Аллоҳ: ‹Эй бандам, Менга ундан бошқасини сўрамаслигингга аҳд бермаганмидинг?› дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنِي شُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ أَبِي سَعْدٍ عَنْ أَبِي الْكَنُودِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ أَوْ حَلَقَةِ الذَّهَبِ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltin uzukdan yoki oltin halqadan qaytardilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтин узукдан ёки олтин ҳалқадан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَبَسُونَا عَنْ صَلَاةِ الْوُسْطَى حَتَّى غَابَتْ الشَّمْسُ مَلَأَ اللَّهُ بُطُونَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَارًا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ular bizni quyosh botguncha oʻrta namozdan toʻsdilar. Alloh ularning qorinlarini va qabrlarini olov bilan toʻldirsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Улар бизни қуёш ботгунча ўрта намоздан тўсдилар. Аллоҳ уларнинг қоринларини ва қабрларини олов билан тўлдирсин», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَمْنَعَنَّ أَحَدَكُمْ أَذَانُ بِلَالٍ مِنْ سَحُورِهِ فَإِنَّهُ إِنَّمَا يُنَادِي أَوْ قَالَ يُؤَذِّنُ لِيَرْجِعَ قَائِمُكُمْ وَيُنَبِّهَ نَائِمَكُمْ لَيْسَ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا وَلَكِنْ حَتَّى يَقُولَ هَكَذَا وَضَمَّ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ أَبُو عَمْرٍو أَصَابِعَهُ وَصَوَّبَهَا وَفَتَحَ مَا بَيْنَ أُصْبُعَيْهِ السَّبَّابَتَيْنِ يَعْنِي الْفَجْرَ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni biringizni saharligidan qaytarmasin. Chunki u (namozda) turganingizni qaytarish va uxlaganingizni uygʻotish uchun nido qiladi — yoki: azon aytadi. (Fajr) mana bunday emas, balki mana bunday deyilgunicha (kutinglar)», dedilar. Ibn Abu Adiy — Abu Amr — barmoqlarini jamlab, ularni pastga qaratdi va ikki koʻrsatkich barmogʻining orasini ochdi, yaʼni fajrni (koʻrsatdi).Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони бирингизни саҳарлигидан қайтармасин. Чунки у (намозда) турганингизни қайтариш ва ухлаганингизни уйғотиш учун нидо қилади — ёки: азон айтади. (Фажр) мана бундай эмас, балки мана бундай дейилгунича (кутинглар)», дедилар. Ибн Абу Адий — Абу Амр — бармоқларини жамлаб, уларни пастга қаратди ва икки кўрсаткич бармоғининг орасини очди, яъни фажрни (кўрсатди).

حَدَّثَنَا مُحَمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Kishi oʻzi sevgan (kishi) bilan birgadir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Киши ўзи севган (киши) билан биргадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ مِمَّا يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي قَالَ فَلَمَّا نَزَلَتْ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ قَالَ سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ koʻp aytadigan (zikrlaridan biri): «Subhanaka robbana va bihamdika, allohummagʻfir liy», degan soʻz edi. Qachonki {Izaa jaaʼa nasrullohi val fath} nozil boʻlgach, u zot: «Subhanaka robbana va bihamdika, allohummagʻfir liy, innaka antat-tavvabur-rohiym», der edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кўп айтадиган (зикрларидан бири): «Субҳанака роббана ва биҳамдика, аллоҳуммағфир лий», деган сўз эди. Қачонки {Изаа жааъа насруллоҳи вал фатҳ} нозил бўлгач, у зот: «Субҳанака роббана ва биҳамдика, аллоҳуммағфир лий, иннака антат-таввабур-роҳийм», дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَلَّمَنَا خُطْبَةَ الْحَاجَةِ الْحَمْدُ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ يَقْرَأُ ثَلَاثَ آيَاتٍ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ} {يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا} {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا} ثُمَّ تَذْكُرُ حَاجَتَكَحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ وَأَبِي الْأَحْوَصِ قَالَ وَهَذَا حَدِيثُ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خُطْبَتَيْنِ خُطْبَةَ الْحَاجَةِ وَخُطْبَةَ الصَّلَاةِ الْحَمْدُ لِلَّهِ أَوْ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot bizga hojat xutbasini oʻrgatdilar: «Alhamdu lillahi nastaʼinuhu va nastagʻfiruhu, va naʼuzu billahi min shururi anfusina. Man yahdihillohu falo mudilla lahu, va man yudlil falo hodiya lahu. Va ashhadu an la ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu». Soʻng uchta oyatni oʻqiydi: {Ey iymon keltirganlar! Allohdan haqiqiy qoʻrqish bilan qoʻrqinglar va faqat musulmon holingizda vafot etinglar}, {Ey odamlar! Sizlarni bir jondan yaratgan va undan uning juftini yaratib, ikkovlaridan koʻplab erkak va ayollarni tarqatgan Robbingizdan qoʻrqinglar. Bir-biringizdan (nomini keltirib) soʻraydigan Allohdan hamda qarindoshlik rishtalaridan qoʻrqinglar. Albatta, Alloh sizlarni kuzatib turuvchidir}, {Ey iymon keltirganlar! Allohdan qoʻrqinglar va toʻgʻri soʻz soʻzlanglar. (Shunda) U amallaringizni oʻnglaydi va gunohlaringizni magʻfirat qiladi. Kim Allohga va Uning Rasuliga itoat qilsa, bas, u buyuk yutuqqa erishibdi}. Soʻng hojatingni zikr qilasan. Boshqa rivoyatda Abu Ubayda otasidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ bizga ikki xutbani — hojat xutbasi va namoz xutbasini oʻrgatdilar: «Alhamdu lillahi» yoki «Innal hamda lillahi nastaʼinuhu» — soʻng uning maʼnosini zikr qildi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот бизга ҳожат хутбасини ўргатдилар: «Алҳамду лиллаҳи настаъинуҳу ва настағфируҳу, ва наъузу биллаҳи мин шурури анфусина. Ман яҳдиҳиллоҳу фало мудилла лаҳу, ва ман юдлил фало ҳодия лаҳу. Ва ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу». Сўнг учта оятни ўқийди: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан ҳақиқий қўрқиш билан қўрқинглар ва фақат мусулмон ҳолингизда вафот этинглар}, {Эй одамлар! Сизларни бир жондан яратган ва ундан унинг жуфтини яратиб, икковларидан кўплаб эркак ва аёлларни тарқатган Роббингиздан қўрқинглар. Бир-бирингиздан (номини келтириб) сўрайдиган Аллоҳдан ҳамда қариндошлик ришталаридан қўрқинглар. Албатта, Аллоҳ сизларни кузатиб турувчидир}, {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қўрқинглар ва тўғри сўз сўзланглар. (Шунда) У амалларингизни ўнглайди ва гуноҳларингизни мағфират қилади. Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилса, бас, у буюк ютуққа эришибди}. Сўнг ҳожатингни зикр қиласан. Бошқа ривоятда Абу Убайда отасидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга икки хутбани — ҳожат хутбаси ва намоз хутбасини ўргатдилар: «Алҳамду лиллаҳи» ёки «Иннал ҳамда лиллаҳи настаъинуҳу» — сўнг унинг маъносини зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَبَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاجِدٌ وَحَوْلَهُ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِذْ جَاءَ عُقْبَةُ بْنُ أَبِي مُعَيْطٍ بِسَلَى جَزُورٍ فَقَذَفَهُ عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَرْفَعْ رَأْسَهُ فَجَاءَتْ فَاطِمَةُ فَأَخَذَتْهُ مِنْ ظَهْرِهِ وَدَعَتْ عَلَى مَنْ صَنَعَ ذَلِكَ قَالَ فَقَالَ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ الْمَلَأَ مِنْ قُرَيْشٍ أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ وَعُتْبَةَ بْنَ رَبِيعَةَ وَشَيْبَةَ بْنَ رَبِيعَةَ وَعُقْبَةَ بْنَ أَبِي مُعَيْطٍ وَأُمَيَّةَ بْنَ خَلَفٍ أَوْ أُبَيَّ بْنَ خَلَفٍحَدَّثَنَا شُعْبَةُ الشَّاكُّ قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُهُمْ قُتِلُوا يَوْمَ بَدْرٍ فَأُلْقُوا فِي بِئْرٍ غَيْرَ أَنَّ أُمَيَّةَ أَوْ أُبَيًّا تَقَطَّعَتْ أَوْصَالُهُ فَلَمْ يُلْقَ فِي الْبِئْرِ حَدَّثَنَا خَلَفٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَمْرَو بْنَ هِشَامٍ وَأُمَيَّةَ بْنَ خَلَفٍ وَزَادَ وَعِمَارَةَ بْنَ الْوَلِيدِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ sajdada edilar, atroflarida quraysh kishilaridan baʼzilari (oʻtirgan) edi. Shunda Uqba ibn Abu Muayt tuyaning homilasini (ich-itini) olib kelib, uni Rasululloh ﷺning yelkalariga tashladi. U zot boshlarini koʻtarmadilar. Fotima kelib, uni u zotning yelkalaridan olib tashladi va buni qilgan kishiga (yomonlik tilab) duo qildi. Shunda u zot: «Ey Alloh! Qurayshning kattalari — Abu Jahl ibn Hishom, Utba ibn Robiʼa, Shayba ibn Robiʼa, Uqba ibn Abu Muayt va Umayya ibn Xalaf yoki Ubay ibn Xalafni (jazolash) Sening zimmangda», dedilar. Shubha qilguvchi — Shuʼbadir. (Abdulloh) dedi: Men ularning Badr kuni oʻldirilib, bir quduqqa tashlanganini koʻrdim; faqat Umayya yoki Ubay — uning aʼzolari boʻlaklarga boʻlinib ketgani uchun quduqqa tashlanmadi. Boshqa isnodda Isroil hadisni zikr qildi, faqat u: «Amr ibn Hishom va Umayya ibn Xalaf», dedi hamda «Umora ibn al-Valid»ni ziyoda qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ саждада эдилар, атрофларида қурайш кишиларидан баъзилари (ўтирган) эди. Шунда Уқба ибн Абу Муайт туянинг ҳомиласини (ич-итини) олиб келиб, уни Расулуллоҳ ﷺнинг елкаларига ташлади. У зот бошларини кўтармадилар. Фотима келиб, уни у зотнинг елкаларидан олиб ташлади ва буни қилган кишига (ёмонлик тилаб) дуо қилди. Шунда у зот: «Эй Аллоҳ! Қурайшнинг катталари — Абу Жаҳл ибн Ҳишом, Утба ибн Робиъа, Шайба ибн Робиъа, Уқба ибн Абу Муайт ва Умайя ибн Халаф ёки Убай ибн Халафни (жазолаш) Сенинг зиммангда», дедилар. Шубҳа қилгувчи — Шуъбадир. (Абдуллоҳ) деди: Мен уларнинг Бадр куни ўлдирилиб, бир қудуққа ташланганини кўрдим; фақат Умайя ёки Убай — унинг аъзолари бўлакларга бўлиниб кетгани учун қудуққа ташланмади. Бошқа иснодда Исроил ҳадисни зикр қилди, фақат у: «Амр ибн Ҳишом ва Умайя ибн Халаф», деди ҳамда «Умора ибн ал-Валид»ни зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ عَنِ النَّزَّالِ بْنِ سَبْرَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَسَمِعْتُ رَجُلًا يَقْرَأُ آيَةً وَسَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرَهَا فَأَتَيْتُ بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَغَيَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ عَرَفْتُ فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكَرَاهِيَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاكُمَا مُحْسِنٌ إِنَّ مَنْ قَبْلَكُمْ اخْتَلَفُوا فِيهِ فَأَهْلَكَهُمْقَالَ شُعْبَةُ وَحَدَّثَنِي مِسْعَرٌ عَنْهُ وَرَفَعَهُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَخْتَلِفُوا

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men bir kishining bir oyatni oʻqiyotganini eshitdim, Rasululloh ﷺdan esa undan boshqacha (qiroatni) eshitgan edim. Shunda uni Rasululloh ﷺning huzurlariga olib bordim. Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgardi — yoki: Rasululloh ﷺning yuzlarida norozilikni sezdim. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ikkovingiz ham chiroyli qilyapsiz. Albatta, sizlardan oldingilar bu haqda ixtilof qilishdi, bas, (bu) ularni halok qildi», dedilar. Shuʼba aytdi: Menga Misʼar ham undan aytib berdi va uni Abdullohga, u Nabiy ﷺga koʻtardi: «Bas, ixtilof qilmanglar».Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен бир кишининг бир оятни ўқиётганини эшитдим, Расулуллоҳ ﷺдан эса ундан бошқача (қироатни) эшитган эдим. Шунда уни Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига олиб бордим. Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарди — ёки: Расулуллоҳ ﷺнинг юзларида норозиликни сездим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Икковингиз ҳам чиройли қиляпсиз. Албатта, сизлардан олдингилар бу ҳақда ихтилоф қилишди, бас, (бу) уларни ҳалок қилди», дедилар. Шуъба айтди: Менга Мисъар ҳам ундан айтиб берди ва уни Абдуллоҳга, у Набий ﷺга кўтарди: «Бас, ихтилоф қилманглар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَلَا تَصْلُحُ سَفْقَتَانِ فِي سَفْقَةٍ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ آكِلَ الرِّبَا وَمُوكِلَهُ وَشَاهِدَهُ وَكَاتِبَهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Bir savdoda ikki savdo (kelishuv) durust boʻlmaydi. Va albatta, Rasululloh ﷺ: «Alloh ribo (foiz) yeguvchini, uni yedirguvchini, uning guvohini va uni yozib beruvchini laʼnatladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Бир савдода икки савдо (келишув) дуруст бўлмайди. Ва албатта, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ рибо (фоиз) егувчини, уни едиргувчини, унинг гувоҳини ва уни ёзиб берувчини лаънатлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ قَالَ شُعْبَةُ وَأَحْسِبُهُ قَدْ رَفَعَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ مَثَلُ الَّذِي يُعِينُ عَشِيرَتَهُ عَلَى غَيْرِ الْحَقِّ مَثَلُ الْبَعِيرِ رُدِّيَ فِي بِئْرٍ فَهُوَ يَمُدُّ بِذَنَبِهِ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Shuʼba aytdi: gumonimcha, u buni Rasululloh ﷺga koʻtardi — u zot: «Oʻz urugʻiga nohaq (ishda) yordam beradigan kishining misoli quduqqa yiqilib tushgan, soʻng dumidan tortilayotgan tuyaning misolidir», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Шуъба айтди: гумонимча, у буни Расулуллоҳ ﷺга кўтарди — у зот: «Ўз уруғига ноҳақ (ишда) ёрдам берадиган кишининг мисоли қудуққа йиқилиб тушган, сўнг думидан тортилаётган туянинг мисолидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَصْدُقُ وَيَتَحَرَّى الصِّدْقَ حَتَّى يُكْتَبَ صِدِّيقًا وَلَا يَزَالُ يَكْذِبُ وَيَتَحَرَّى الْكَذِبَ حَتَّى يُكْتَبَ كَذَّابًا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Kishi rost soʻzlayveradi va rostgoʻylikni izlayveradi, oxiri (Alloh huzurida) siddiq deb yoziladi. Kishi yolgʻon soʻzlayveradi va yolgʻonni izlayveradi, oxiri kazzob deb yoziladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Киши рост сўзлайверади ва ростгўйликни излайверади, охири (Аллоҳ ҳузурида) сиддиқ деб ёзилади. Киши ёлғон сўзлайверади ва ёлғонни излайверади, охири каззоб деб ёзилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هُنَيِّ بْنِ نُوَيْرَةَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ أَعَفُّ النَّاسِ قِتْلَةً أَهْلُ الْإِيمَانِ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Odamlarning oʻldirishda eng pokiza (insofli)si imon ahllaridir», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Одамларнинг ўлдиришда энг покиза (инсофли)си имон аҳлларидир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا مُغِيرَةُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ أَعَفَّ النَّاسِ قِتْلَةً أَهْلُ الْإِيمَانِ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta, odamlarning oʻldirishda eng pokiza (insofli)si imon ahllaridir», deb aytayotganlarini eshitdim.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, одамларнинг ўлдиришда энг покиза (инсофли)си имон аҳлларидир», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ نَاجِيَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَدُورُ رَحَى الْإِسْلَامِ بِخَمْسٍ وَثَلَاثِينَ أَوْ سِتٍّ وَثَلَاثِينَ أَوْ سَبْعٍ وَثَلَاثِينَ فَإِنْ يَهْلَكُوا فَسَبِيلُ مَنْ قَدْ هَلَكَ وَإِنْ يَقُمْ لَهُمْ دِينُهُمْ يَقُمْ لَهُمْ سَبْعِينَ عَامًا قَالَ قُلْتُ أَمِمَّا مَضَى أَمْ مِمَّا بَقِيَ قَالَ مِمَّا بَقِيَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ نَاجِيَةَ الْكَاهِلِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مَضَى أَمْ مَا بَقِيَ قَالَ مَا بَقِيَ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Islom tegirmoni oʻttiz besh, yoki oʻttiz olti, yoki oʻttiz yetti (yil) aylanadi. Agar ular halok boʻlsalar, halok boʻlganlarning yoʻlini tutgan boʻladilar. Agar dinlari ular uchun barqaror tursa, ular uchun yetmish yil barqaror turadi», dedilar. (Roviy) aytdi: Men: «Oʻtganidanmi yoki qolganidanmi?» dedim. U zot: «Qolganidan», dedilar. Boshqa rivoyatda Ibn Masʼuddan, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash keltirilgan; faqat unda: Umar u zotga: «Yo Rasululloh, oʻtganimi yoki qolganimi?» dedi, u zot: «Qolgani», dedilar, deyilgan.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Ислом тегирмони ўттиз беш, ёки ўттиз олти, ёки ўттиз етти (йил) айланади. Агар улар ҳалок бўлсалар, ҳалок бўлганларнинг йўлини тутган бўладилар. Агар динлари улар учун барқарор турса, улар учун етмиш йил барқарор туради», дедилар. (Ровий) айтди: Мен: «Ўтганиданми ёки қолганиданми?» дедим. У зот: «Қолганидан», дедилар. Бошқа ривоятда Ибн Масъуддан, Набий ﷺдан шунга ўхшаш келтирилган; фақат унда: Умар у зотга: «Ё Расулуллоҳ, ўтганими ёки қолганими?» деди, у зот: «Қолгани», дедилар, дейилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الْحَسَنِ يَعْنِي ابْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَذِنْتُ لَكَ أَنْ تَرْفَعَ الْحِجَابَ وَتَسْمَعَ سِوَادِي حَتَّى أَنْهَاكَ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men senga, toki seni qaytarmagunimcha, pardani koʻtarishga va sirli suhbatimni eshitishga izn berdim», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сенга, токи сени қайтармагунимча, пардани кўтаришга ва сирли суҳбатимни эшитишга изн бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدِ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ أَحَبَّ الْعُرَاقِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الذِّرَاعُ ذِرَاعُ الشَّاةِ وَكَانَ قَدْ سُمَّ فِي الذِّرَاعِ وَكَانَ يَرَى أَنَّ الْيَهُودَ هُمْ سَمُّوهُ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga goʻshtli suyaklardan eng yoqimlisi ziro — qoʻyning zirosi (oldingi oyogʻi) edi. U zot zirodan zaharlangan edilar va u zot yahudiylar oʻzlarini zaharlagan deb bilar edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга гўштли суяклардан энг ёқимлиси зиро — қўйнинг зироси (олдинги оёғи) эди. У зот зиродан заҳарланган эдилар ва у зот яҳудийлар ўзларини заҳарлаган деб билар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى الْجَابِرُ أَبُو الْحَارِثِ التَّيْمِيُّ أَنَّ أَبَا مَاجدٍ رَجُلٌ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ حَدَّثَهُ قَالَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ سَأَلْنَا نَبِيَّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ السَّيْرِ بِالْجِنَازَةِ فَقَالَ السَّيْرُ مَا دُونَ الْخَبَبِ فَإِنْ يَكُ خَيْرًا تُعْجَلْ إِلَيْهِ أَوْ قَالَ لِتُعْجَلْ إِلَيْهِ وَإِنْ يَكُ سِوَى ذَاكَ فَبُعْدًا لِأَهْلِ النَّارِ الْجِنَازَةُ مَتْبُوعَةٌ وَلَا تَتْبَعُ لَيْسَ مِنَّا مَنْ تَقَدَّمَهَا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiyimiz ﷺdan janoza bilan yurish haqida soʻradik. U zot: «Yurish — yeldirishdan pastroq (oʻrtacha) boʻladi. Agar (mayyit) yaxshi boʻlsa, unga tezroq yetkaziladi — yoki: unga tezroq yetkazilsin, dedilar. Agar bundan boshqa boʻlsa, doʻzax ahliga yiroqlik boʻlsin! Janoza ergashiladigandir, oʻzi ergashmaydi. Undan oldinga oʻtgan kishi bizdan emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набийимиз ﷺдан жаноза билан юриш ҳақида сўрадик. У зот: «Юриш — елдиришдан пастроқ (ўртача) бўлади. Агар (маййит) яхши бўлса, унга тезроқ етказилади — ёки: унга тезроқ етказилсин, дедилар. Агар бундан бошқа бўлса, дўзах аҳлига йироқлик бўлсин! Жаноза эргашиладигандир, ўзи эргашмайди. Ундан олдинга ўтган киши биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْأَقْمَرِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْأَحْوَصِ يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ إِلَّا عَلَى شِرَارِ النَّاسِ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat faqat odamlarning eng yovuzlari ustiga qoim boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат фақат одамларнинг энг ёвузлари устига қоим бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنِ الْأَسْوَدِ وَعَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكَبِّرُ فِي كُلِّ رَفْعٍ وَوَضْعٍ وَقِيَامٍ وَقُعُودٍ وَيُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ حَتَّى أَرَى بَيَاضَ خَدِّهِ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَفْعَلَانِ ذَاكَ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺni har bir koʻtarilish, egilish, turish va oʻtirishda takbir aytar, oʻng tomonlariga hamda chap tomonlariga yuzlarining oqligi koʻringuncha: ‹Assalomu alaykum va rahmatulloh, assalomu alaykum va rahmatulloh›, deb salom berar edilar (deb koʻrdim). Abu Bakr va Umarni ham shunday qilayotganlarini koʻrdim», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺни ҳар бир кўтарилиш, эгилиш, туриш ва ўтиришда такбир айтар, ўнг томонларига ҳамда чап томонларига юзларининг оқлиги кўрингунча: ‹Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ›, деб салом берар эдилар (деб кўрдим). Абу Бакр ва Умарни ҳам шундай қилаётганларини кўрдим», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آكِلَ الرِّبَا وَمُوكِلَهُ وَشَاهِدَيْهِ وَكَاتِبَهُ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ribo (sudxoʻrlik) yeguvchini, uni (boshqaga) yedirguvchini, uning ikki guvohini va uni yozib beruvchini laʼnatladilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рибо (судхўрлик) егувчини, уни (бошқага) едиргувчини, унинг икки гувоҳини ва уни ёзиб берувчини лаънатладилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ جَامِعِ بْنِ أَبِي رَاشِدٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنْ الْقُرْآنِ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga tashahhudni xuddi Qurʼondan sura oʻrgatganday oʻrgatar edilar».Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга ташаҳҳудни худди Қуръондан сура ўргатгандай ўргатар эдилар».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ ثُوَيْرِ بْنِ أَبِي فَاخِتَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَبَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Jamratul-Aqabaga tosh otgunlariga qadar talbiya aytdilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жамратул-Ақабага тош отгунларига қадар талбия айтдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ فِي قَوْلِهِ مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جِبْرِيلَ فِي حُلَّةٍ مِنْ رَفْرَفٍ قَدْ مَلَأَ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ

Abdulloh (roziyallohu anhu) {Koʻrgan narsasini koʻngil yolgʻon (deb) hisoblamadi} degan (oyat) haqida: «Rasululloh ﷺ Jibrilni osmon bilan yer orasini toʻldirib turgan, rafrafdan (boʻlgan) bir libosda koʻrdilar», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) {Кўрган нарсасини кўнгил ёлғон (деб) ҳисобламади} деган (оят) ҳақида: «Расулуллоҳ ﷺ Жибрилни осмон билан ер орасини тўлдириб турган, рафрафдан (бўлган) бир либосда кўрдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَأَقْرَأَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي أَنَا {الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ}

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga {Inniy anar-razzoqu zul-quvvatil-matiyn} deb oʻqib berdilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга {Инний анар-раззоқу зул-қувватил-матийн} деб ўқиб бердилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا وَضَعَ جَنْبَهُ عَلَى فِرَاشِهِ قَالَ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَجْمَعُ عِبَادَكَ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yonboshlarini oʻringa qoʻyganlarida: «Bandalaringni jamlaydigan kuningda meni azobingdan saqla», der edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ёнбошларини ўринга қўйганларида: «Бандаларингни жамлайдиган кунингда мени азобингдан сақла», дер эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ رَجُلًا فَيُصَلِّيَ بِالنَّاسِ ثُمَّ آمُرَ بِأُنَاسٍ لَا يُصَلُّونَ مَعَنَا فَتُحَرَّقَ عَلَيْهِمْ بُيُوتُهُمْ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishiga buyurib, u odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqib bersa, soʻngra biz bilan namoz oʻqimaydigan kishilarga (buyurib), ularning uylari ustlariga yoqib yuborilsa, deb qattiq iroda qildim», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир кишига буюриб, у одамларга (имом бўлиб) намоз ўқиб берса, сўнгра биз билан намоз ўқимайдиган кишиларга (буюриб), уларнинг уйлари устларига ёқиб юборилса, деб қаттиқ ирода қилдим», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ وَأَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ أَبُو أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْجِبُهُ أَنْ يَدْعُوَ ثَلَاثًا وَيَسْتَغْفِرَ ثَلَاثًا

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uch marta duo qilishni va uch marta istigʻfor aytishni yaxshi koʻrar edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уч марта дуо қилишни ва уч марта истиғфор айтишни яхши кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَمُنْذُ أُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ كَانَ يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ إِذَا قَرَأَهَا ثُمَّ رَكَعَ بِهَا أَنْ يَقُولَ سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ثَلَاثًا

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga {Izaa jaaʼa nasrullohi val fath} nozil boʻlganidan buyon, u zot uni oʻqib, soʻng u bilan rukuʼ qilganlarida: «Subhanaka robbana va bihamdika, allohummagʻfir liy, innaka antat-tavvabur-rohiym», deb uch marta aytishni koʻp qilar edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга {Изаа жааъа насруллоҳи вал фатҳ} нозил бўлганидан буён, у зот уни ўқиб, сўнг у билан рукуъ қилганларида: «Субҳанака роббана ва биҳамдика, аллоҳуммағфир лий, иннака антат-таввабур-роҳийм», деб уч марта айтишни кўп қилар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزيِدَ وَيُونُسُ قَالَا حَدَّثَنَا دَاوُدُ يَعْنِي ابْنَ الْفُرَاتِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِي الْأَعْيَنِ الْعَبْدِيِّ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ الْجُشَمِيِّ قَالَبَيْنَمَا ابْنُ مَسْعُودٍ يَخْطُبُ ذَاتَ يَوْمٍ فَإِذَا هُوَ بِحَيَّةٍ تَمْشِي عَلَى الْجِدَارِ فَقَطَعَ خُطْبَتَهُ ثُمَّ ضَرَبَهَا بِقَضِيبِهِ أَوْ بِقَصَبَةٍ قَالَ يُونُسُ بِقَضِيبِهِ حَتَّى قَتَلَهَا ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ قَتَلَ حَيَّةً فَكَأَنَّمَا قَتَلَ رَجُلًا مُشْرِكًا قَدْ حَلَّ دَمُهُ

Abu Ahvas al-Jushamiy aytdi: Bir kuni Ibn Masʼud xutba qilib turgan edi, birdan devor ustida yurib borayotgan ilonni koʻrib qoldi. U xutbasini toʻxtatdi-da, uni tayogʻi bilan — yoki qamish bilan; Yunus: «tayogʻi bilan», dedi — urib oʻldirdi. Soʻng: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim ilonni oʻldirsa, xuddi qoni halol boʻlgan mushrik kishini oʻldirgandek boʻladi›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi.Абу Аҳвас ал-Жушамий айтди: Бир куни Ибн Масъуд хутба қилиб турган эди, бирдан девор устида юриб бораётган илонни кўриб қолди. У хутбасини тўхтатди-да, уни таёғи билан — ёки қамиш билан; Юнус: «таёғи билан», деди — уриб ўлдирди. Сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким илонни ўлдирса, худди қони ҳалол бўлган мушрик кишини ўлдиргандек бўлади›, деб айтаётганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ وَيُونُسُ قَالَا حَدَّثَنَا دَاوُدُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِي الْأَعْيَنِ الْعَبْدِيِّ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ الْجُشَمِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْقِرَدَةِ وَالْخَنَازِيرِ أَهِيَ مِنْ نَسْلِ الْيَهُودِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَلْعَنْ قَوْمًا قَطُّ فَمَسَخَهُمْ فَكَانَ لَهُمْ نَسْلٌ حِينَ يُهْلِكُهُمْ وَلَكِنْ هَذَا خَلْقٌ كَانَ فَلَمَّا غَضِبَ اللَّهُ عَلَى الْيَهُودِ مَسَخَهُمْ فَجَعَلَهُمْ مِثْلَهُمْ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺdan maymunlar va choʻchqalar haqida — ular yahudiylarning naslidanmi, deb soʻradik. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh hech qachon bir qavmni laʼnatlab, ularni maskh qilib (suratini oʻzgartirib), ularni halok qilganida ularning nasli qolgan emas. Lekin bu (maymun va choʻchqa) avvaldan bor xilqat edi. Alloh yahudiylarga gʻazab qilganida, ularni maskh qildi va ularni ularga oʻxshatib qoʻydi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺдан маймунлар ва чўчқалар ҳақида — улар яҳудийларнинг наслиданми, деб сўрадик. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ҳеч қачон бир қавмни лаънатлаб, уларни маскҳ қилиб (суратини ўзгартириб), уларни ҳалок қилганида уларнинг насли қолган эмас. Лекин бу (маймун ва чўчқа) аввалдан бор хилқат эди. Аллоҳ яҳудийларга ғазаб қилганида, уларни маскҳ қилди ва уларни уларга ўхшатиб қўйди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَرَأَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جِبْرِيلَ فِي صُورَتِهِ وَلَهُ سِتُّ مِائَةِ جَنَاحٍ كُلُّ جَنَاحٍ مِنْهَا قَدْ سَدَّ الْأُفُقَ يَسْقُطُ مِنْ جَنَاحِهِ مِنْ التَّهَاوِيلِ وَالدُّرِّ وَالْيَاقُوتِ مَا اللَّهُ بِهِ عَلِيمٌ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Jibrilni oʻz suratida koʻrdilar; uning olti yuzta qanoti bor edi, ularning har bir qanoti ufqni toʻsib turardi. Uning qanotidan turli tovlanuvchi bezaklar, durlar va yoqutlardan — Alloh biladigan (qadar) narsa toʻkilib turardi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жибрилни ўз суратида кўрдилар; унинг олти юзта қаноти бор эди, уларнинг ҳар бир қаноти уфқни тўсиб турарди. Унинг қанотидан турли товланувчи безаклар, дурлар ва ёқутлардан — Аллоҳ биладиган (қадар) нарса тўкилиб турарди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ فِي قَوْلِهِ {وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا} قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ رِبْعِيٍّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَإِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَ صَاحِبَكُمْ خَلِيلًا يَعْنِي مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) {Va Alloh Ibrohimni doʻst tutdi} degan (oyat) haqida: «Albatta, Alloh sohibingizni — yaʼni Muhammad ﷺni — doʻst (xalil) tutdi», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) {Ва Аллоҳ Иброҳимни дўст тутди} деган (оят) ҳақида: «Албатта, Аллоҳ соҳибингизни — яъни Муҳаммад ﷺни — дўст (халил) тутди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ خَالِدِ بْنِ رِبْعِيٍّ الْأَسَدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Xolid ibn Ribʼiy al-Asadiy aytdi: Men Ibn Masʼudning bunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺning: «Albatta, sohibingiz Alloh azza va jallaning doʻstidir», deb aytayotganlarini eshitdim.Холид ибн Рибъий ал-Асадий айтди: Мен Ибн Масъуднинг бундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, соҳибингиз Аллоҳ азза ва жалланинг дўстидир», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ رِبْعِيٍّ الْأَسَدِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta, sohibingiz Alloh azza va jallaning doʻstidir», deb aytayotganlarini eshitdim.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, соҳибингиз Аллоҳ азза ва жалланинг дўстидир», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ رِبْعِيٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sohibingiz Alloh azza va jallaning doʻstidir», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, соҳибингиз Аллоҳ азза ва жалланинг дўстидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ خَالِدِ بْنِ رِبْعِيٍّ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِإِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Albatta, sohibingiz Alloh azza va jallaning doʻstidir.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Албатта, соҳибингиз Аллоҳ азза ва жалланинг дўстидир.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنِ الرُّكَيْنِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الرِّبَا وَإِنْ كَثُرَ فَإِنَّ عَاقِبَتَهُ تَصِيرُ إِلَى قُلٍّ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ribo qanchalik koʻp boʻlmasin, uning oqibati ozlikka aylanadi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рибо қанчалик кўп бўлмасин, унинг оқибати озликка айланади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْأَسْوَدِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَأَقْرَأَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ} فَقَالَ رَجُلٌ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مُدَّكِرٍ أَوْ مُذَّكِّرٍ قَالَ أَقْرَأَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّكِرٍ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga {Va laqad yassarnal Qurʼana liz-zikri fahal min muddakir} deb oʻqib berdilar. Bir kishi: «Ey Abu Abdurrahmon, ‹muddakir›mi yoki ‹muzzakkir›mi?» dedi. U: «Rasululloh ﷺ menga ‹muddakir› deb oʻqib berdilar», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга {Ва лақад яссарнал Қуръана лиз-зикри фаҳал мин муддакир} деб ўқиб бердилар. Бир киши: «Эй Абу Абдурраҳмон, ‹муддакир›ми ёки ‹муззаккир›ми?» деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ менга ‹муддакир› деб ўқиб бердилар», деди.

حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ عَنِ الرُّكَيْنِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْخَيْلُ ثَلَاثَةٌ فَفَرَسٌ لِلرَّحْمَنِ وَفَرَسٌ لِلْإِنْسَانِ وَفَرَسٌ لِلشَّيْطَانِ فَأَمَّا فَرَسُ الرَّحْمَنِ فَالَّذِي يُرْبَطُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَعَلَفُهُ وَرَوْثُهُ وَبَوْلُهُ وَذَكَرَ مَا شَاءَ اللَّهُ وَأَمَّا فَرَسُ الشَّيْطَانِ فَالَّذِي يُقَامَرُ أَوْ يُرَاهَنُ عَلَيْهِ وَأَمَّا فَرَسُ الْإِنْسَانِ فَالْفَرَسُ يَرْتَبِطُهَا الْإِنْسَانُ يَلْتَمِسُ بَطْنَهَا فَهِيَ تَسْتُرُ مِنْ فَقْرٍحَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا زَائِدَةُ حَدَّثَنَا الرُّكَيْنُ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْخَيْلُ ثَلَاثَةٌ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Otlar uch xildir: bir ot Rahmon uchun, bir ot inson uchun, bir ot esa shayton uchundir. Rahmonning oti — Alloh yoʻlida bogʻlab qoʻyilgan otdir; uning yemi ham, tezagi ham, siydigi ham (ajrdir)», — va Alloh xohlagan narsani zikr qildilar. «Shaytonning oti — ustida qimor yoki garov oʻynaladigan otdir. Insonning oti esa — inson uni bogʻlab, qornidan (nasl) kutadigan otdir; u (egasini) faqirlikdan toʻsadi», dedilar. Boshqa isnodda ar-Rukayn ansorlardan boʻlgan bir kishidan, u Nabiy ﷺdan: «Otlar uch xildir», deb rivoyat qildi — va hadisni zikr qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Отлар уч хилдир: бир от Раҳмон учун, бир от инсон учун, бир от эса шайтон учундир. Раҳмоннинг оти — Аллоҳ йўлида боғлаб қўйилган отдир; унинг еми ҳам, тезаги ҳам, сийдиги ҳам (ажрдир)», — ва Аллоҳ хоҳлаган нарсани зикр қилдилар. «Шайтоннинг оти — устида қимор ёки гаров ўйналадиган отдир. Инсоннинг оти эса — инсон уни боғлаб, қорнидан (насл) кутадиган отдир; у (эгасини) фақирликдан тўсади», дедилар. Бошқа иснодда ар-Рукайн ансорлардан бўлган бир кишидан, у Набий ﷺдан: «Отлар уч хилдир», деб ривоят қилди — ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ نَاجِيَةَ الْكَاهِلِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ رَحَى الْإِسْلَامِ سَتَزُولُ بِخَمْسٍ وَثَلَاثِينَ أَوْ سِتٍّ وَثَلَاثِينَ أَوْ سَبْعٍ وَثَلَاثِينَ فَإِنْ يَهْلَكْ فَكَسَبِيلِ مَنْ أُهْلِكَ وَإِنْ يَقُمْ لَهُمْ دِينُهُمْ يَقُمْ لَهُمْ سَبْعِينَ عَامًا قَالَ قَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبِمَا مَضَى أَمْ بِمَا بَقِيَ قَالَ بَلْ بِمَا بَقِيَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Islom tegirmoni oʻttiz besh, yoki oʻttiz olti, yoki oʻttiz yetti (yil)da zavol topadi. Agar (ular) halok boʻlsa, halok qilinganlarning yoʻliday boʻladi. Agar dinlari ular uchun barqaror tursa, ular uchun yetmish yil barqaror turadi», dedilar. (Roviy) aytdi: Umar: «Yo Rasululloh, oʻtganidanmi yoki qolganidanmi?» dedi. U zot: «Balki qolganidan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Ислом тегирмони ўттиз беш, ёки ўттиз олти, ёки ўттиз етти (йил)да завол топади. Агар (улар) ҳалок бўлса, ҳалок қилинганларнинг йўлидай бўлади. Агар динлари улар учун барқарор турса, улар учун етмиш йил барқарор туради», дедилар. (Ровий) айтди: Умар: «Ё Расулуллоҳ, ўтганиданми ёки қолганиданми?» деди. У зот: «Балки қолганидан», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ سَمِعْتُ إِسْرَائِيلَ بْنَ يُونُسَ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ هِشَامٍ مَوْلَى الْهَمْدَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ زَائِدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَصْحَابِهِ لَا يُبَلِّغْنِي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِي شَيْئًا فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَخْرُجَ إِلَيْكُمْ وَأَنَا سَلِيمُ الصَّدْرِ قَالَ وَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَالٌ فَقَسَمَهُ قَالَ فَمَرَرْتُ بِرَجُلَيْنِ وَأَحَدُهُمَا يَقُولُ لِصَاحِبِهِ وَاللَّهِ مَا أَرَادَ مُحَمَّدٌ بِقِسْمَتِهِ وَجْهَ اللَّهِ وَلَا الدَّارَ الْآخِرَةَ فَتَثَبَّتُّ حَتَّى سَمِعْتُ مَا قَالَا ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ قُلْتَ لَنَا لَا يُبَلِّغْنِي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِي شَيْئًا وَإِنِّي مَرَرْتُ بِفُلَانٍ وَفُلَانٍ وَهُمَا يَقُولَانِ كَذَا وَكَذَا قَالَ فَاحْمَرَّ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَشَقَّ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ دَعْنَا مِنْكَ فَقَدْ أُوذِيَ مُوسَى أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ثُمَّ صَبَرَ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ sahobalariga: «Hech kim menga sahobalarimdan biri haqida biror narsa yetkazmasin. Chunki men sizlarning oldingizga koʻksim salomat holda chiqishni yaxshi koʻraman», dedilar. (Abdulloh) aytdi: Rasululloh ﷺga mol keldi, u zot uni taqsimladilar. Men ikki kishining yonidan oʻtdim; ulardan biri sherigiga: «Allohga qasamki, Muhammad bu taqsimoti bilan Allohning yuzini ham, oxirat diyorini ham iroda qilmadi», der edi. Men ular aytgan gapni eshitgunimcha turdim, soʻng Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, siz bizga: ‹Hech kim menga sahobalarimdan biri haqida biror narsa yetkazmasin›, degan edingiz. Men falonchi va falonchining yonidan oʻtdim, ular bunday-bunday deyishayotgan edi», dedim. Shunda Rasululloh ﷺning yuzlari qizarib ketdi va bu u zotga ogʻir botdi. Soʻng: «Bizni (bundan) qoʻy. Musoga bundan koʻproq aziyat berilgan edi, soʻng u sabr qildi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига: «Ҳеч ким менга саҳобаларимдан бири ҳақида бирор нарса етказмасин. Чунки мен сизларнинг олдингизга кўксим саломат ҳолда чиқишни яхши кўраман», дедилар. (Абдуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ ﷺга мол келди, у зот уни тақсимладилар. Мен икки кишининг ёнидан ўтдим; улардан бири шеригига: «Аллоҳга қасамки, Муҳаммад бу тақсимоти билан Аллоҳнинг юзини ҳам, охират диёрини ҳам ирода қилмади», дер эди. Мен улар айтган гапни эшитгунимча турдим, сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, сиз бизга: ‹Ҳеч ким менга саҳобаларимдан бири ҳақида бирор нарса етказмасин›, деган эдингиз. Мен фалончи ва фалончининг ёнидан ўтдим, улар бундай-бундай дейишаётган эди», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари қизариб кетди ва бу у зотга оғир ботди. Сўнг: «Бизни (бундан) қўй. Мусога бундан кўпроқ азият берилган эди, сўнг у сабр қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ وَحَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَا حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَأَخَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْعِشَاءِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الْمَسْجِدِ فَإِذَا النَّاسُ يَنْتَظِرُونَ الصَّلَاةَ قَالَ أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِ هَذِهِ الْأَدْيَانِ أَحَدٌ يَذْكُرُ اللَّهَ هَذِهِ السَّاعَةَ غَيْرُكُمْ قَالَ وَأَنْزَلَ هَؤُلَاءِ الْآيَاتِ {لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ حَتَّى بَلَغَ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ تُكْفَرُوهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ}

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ xufton namozini kechiktirdilar, soʻng masjidga chiqdilar. Qarasalar, odamlar namozni kutib oʻtirishibdi. U zot: «Bilingki, bu dinlar ahlidan sizlardan boshqa hech kim shu soatda Allohni zikr qilayotgani yoʻq», dedilar. (Roviy) aytdi: Va (Alloh) mana bu oyatlarni nozil qildi: {Ular barobar emaslar. Ahli kitob orasida...} — {Qanday yaxshilik qilsangiz, u inkor etilmas. Alloh taqvodorlarni bilguvchidir} (oyatiga) qadar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини кечиктирдилар, сўнг масжидга чиқдилар. Қарасалар, одамлар намозни кутиб ўтиришибди. У зот: «Билингки, бу динлар аҳлидан сизлардан бошқа ҳеч ким шу соатда Аллоҳни зикр қилаётгани йўқ», дедилар. (Ровий) айтди: Ва (Аллоҳ) мана бу оятларни нозил қилди: {Улар баробар эмаслар. Аҳли китоб орасида...} — {Қандай яхшилик қилсангиз, у инкор этилмас. Аллоҳ тақводорларни билгувчидир} (оятига) қадар.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ أَبِي النَّجُودِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَجَاءَ ابْنُ النَّوَّاحَةِ وَابْنُ أُثَالٍ رَسُولَا مُسَيْلِمَةَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُمَا أَتَشْهَدَانِ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ قَالَا نَشْهَدُ أَنَّ مُسَيْلِمَةَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ لَوْ كُنْتُ قَاتِلًا رَسُولًا لَقَتَلْتُكُمَاقَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ فَمَضَتْ السُّنَّةُ أَنَّ الرُّسُلَ لَا تُقْتَلُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Musaylimaning ikki elchisi — Ibn Navvoha va Ibn Usol Nabiy ﷺning huzurlariga kelishdi. U zot ularga: «Ikkovingiz men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasizlarmi?» dedilar. Ular: «Biz Musaylima Allohning rasuli ekaniga guvohlik beramiz», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Men Allohga va Uning rasullariga iymon keltirdim. Agar men elchini oʻldiradigan boʻlganimda, albatta ikkovingizni oʻldirar edim», dedilar. Abdulloh aytdi: Shundan soʻng elchilar oʻldirilmasligi sunnat boʻlib qoldi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мусайлиманинг икки элчиси — Ибн Наввоҳа ва Ибн Усол Набий ﷺнинг ҳузурларига келишди. У зот уларга: «Икковингиз мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасизларми?» дедилар. Улар: «Биз Мусайлима Аллоҳнинг расули эканига гувоҳлик берамиз», дедилар. Шунда Набий ﷺ: «Мен Аллоҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдим. Агар мен элчини ўлдирадиган бўлганимда, албатта икковингизни ўлдирар эдим», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Шундан сўнг элчилар ўлдирилмаслиги суннат бўлиб қолди.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنَّا نَرَى الْآيَاتِ فِي زَمَانِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرَكَاتٍ وَأَنْتُمْ تَرَوْنَهَا تَخْوِيفًا

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺ zamonlarida (yuz bergan) oyat-alomatlarni barakotlar deb bilar edik, sizlar esa ularni qoʻrqitish deb bilasizlar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺ замонларида (юз берган) оят-аломатларни баракотлар деб билар эдик, сизлар эса уларни қўрқитиш деб биласизлар.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَنَزَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْزِلًا فَانْطَلَقَ لِحَاجَتِهِ فَجَاءَ وَقَدْ أَوْقَدَ رَجُلٌ عَلَى قَرْيَةِ نَمْلٍ إِمَّا فِي الْأَرْضِ وَإِمَّا فِي شَجَرَةٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّكُمْ فَعَلَ هَذَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ اطْفُهَا اطْفُهَا

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir manzilga tushdilar, soʻng hojatlari uchun ketdilar. Qaytib kelsalar, bir kishi chumolilar uyasini — yo yerdagisini, yo daraxtdagisini — yoqib yuboribdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Buni qaysi biringiz qildi?» dedilar. Qavmdan bir kishi: «Men, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Oʻchir uni, oʻchir uni!» dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир манзилга тушдилар, сўнг ҳожатлари учун кетдилар. Қайтиб келсалар, бир киши чумолилар уясини — ё ердагисини, ё дарахтдагисини — ёқиб юборибди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Буни қайси бирингиз қилди?» дедилар. Қавмдан бир киши: «Мен, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Ўчир уни, ўчир уни!» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَعْدَةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ رَجُلًا أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُهُ عَنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّكُمْ يَذْكُرُ لَيْلَةَ الصَّهْبَاوَاتِ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَنَا وَاللَّهِ أَذْكُرُهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي وَإِنَّ فِي يَدَيَّ لَتَمَرَاتٍ أَتَسَحَّرُ بِهِنَّ مُسْتَتِرًا بِمُؤْخِرَةِ رَحْلِي مِنْ الْفَجْرِ وَذَلِكَ حِينَ طَلَعَ الْقَمَرُ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, u zotdan Laylatul qadr haqida soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qaysi biringiz Sahbovot kechasini eslaydi?» dedilar. Abdulloh: «Allohga qasamki, men uni eslayman, yo Rasululloh, ota-onam sizga fido boʻlsin. Oʻshanda qoʻlimda xurmolar bor edi, fajrdan ulov egarimning orqa qoshi bilan toʻsinib, oʻshalar bilan saharlik qilardim. Bu — oy chiqqan payt edi», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, у зотдан Лайлатул қадр ҳақида сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бирингиз Саҳбовот кечасини эслайди?» дедилар. Абдуллоҳ: «Аллоҳга қасамки, мен уни эслайман, ё Расулуллоҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин. Ўшанда қўлимда хурмолар бор эди, фажрдан улов эгаримнинг орқа қоши билан тўсиниб, ўшалар билан саҳарлик қилардим. Бу — ой чиққан пайт эди», деди.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ الْأَنْصَارُ مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ قَالَ فَأَتَاهُمْ عُمَرُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ أَبَا بَكْرٍ أَنْ يَؤُمَّ بِالنَّاسِ فَأَيُّكُمْ تَطِيبُ نَفْسُهُ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَبَا بَكْرٍ فَقَالُوا نَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ نَتَقَدَّمَ أَبَا بَكْرٍ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, ansorlar: «Bizdan bir amir, sizlardan bir amir», dedilar. Shunda Umar ularning oldiga kelib: «Ey ansorlar jamoasi! Rasululloh ﷺ odamlarga imom boʻlishni Abu Bakrga buyurganlarini bilmaysizlarmi? Qaysi biringizning koʻngli Abu Bakrdan oldinga oʻtishga rozi boʻladi?» dedi. Ular: «Abu Bakrdan oldinga oʻtishdan Allohdan panoh soʻraymiz», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, ансорлар: «Биздан бир амир, сизлардан бир амир», дедилар. Шунда Умар уларнинг олдига келиб: «Эй ансорлар жамоаси! Расулуллоҳ ﷺ одамларга имом бўлишни Абу Бакрга буюрганларини билмайсизларми? Қайси бирингизнинг кўнгли Абу Бакрдан олдинга ўтишга рози бўлади?» деди. Улар: «Абу Бакрдан олдинга ўтишдан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ حَتَّى هَمَمْتُ بِأَمْرِ سُوءٍ قَالَ قُلْنَا وَمَا هُوَ قَالَ هَمَمْتُ أَنْ أَقْعُدَ

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqidim. U zot qiyomni shu qadar uzaytirdilarki, hatto men yomon bir ishni qilmoqchi boʻldim. (Roviylar) aytdi: «U nima edi?» dedik. U: «Oʻtirib olmoqchi boʻldim», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқидим. У зот қиёмни шу қадар узайтирдиларки, ҳатто мен ёмон бир ишни қилмоқчи бўлдим. (Ровийлар) айтди: «У нима эди?» дедик. У: «Ўтириб олмоқчи бўлдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الظُّلْمِ أَعْظَمُ قَالَ ذِرَاعٌ مِنْ الْأَرْضِ يَنْتَقِصُهُ مِنْ حَقِّ أَخِيهِ فَلَيْسَتْ حَصَاةٌ مِنْ الْأَرْضِ أَخَذَهَا إِلَّا طُوِّقَهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى قَعْرِ الْأَرْضِ وَلَا يَعْلَمُ قَعْرَهَا إِلَّا الَّذِي خَلَقَهَا

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Yo Rasululloh, qaysi zulm eng ulugʻdir?» dedim. U zot: «Kishining oʻz birodarining haqqidan kamaytirib olgan bir gaz yeridir. U yerdan bir mayda tosh olsa ham, qiyomat kuni yerning qaʼrigacha uning boʻyniga oʻralmay qolmaydi. Uning qaʼrini esa uni yaratgan Zotdan boshqa hech kim bilmaydi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ё Расулуллоҳ, қайси зулм энг улуғдир?» дедим. У зот: «Кишининг ўз биродарининг ҳаққидан камайтириб олган бир газ еридир. У ердан бир майда тош олса ҳам, қиёмат куни ернинг қаъригача унинг бўйнига ўралмай қолмайди. Унинг қаърини эса уни яратган Зотдан бошқа ҳеч ким билмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَبِي الْأَعْيَنِ الْعَبْدِيِّ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ الْجُشَمِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْقِرَدَةِ وَالْخَنَازِيرِ أَمِنْ نَسْلِ الْيَهُودِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَلْعَنْ قَوْمًا قَطُّ فَمَسَخَهُمْ وَكَانَ لَهُمْ نَسْلٌ حَتَّى يُهْلِكَهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ غَضِبَ عَلَى الْيَهُودِ فَمَسَخَهُمْ وَجَعَلَهُمْ مِثْلَهُمْ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺdan maymunlar va choʻchqalar haqida — ular yahudiylarning naslidanmi, deb soʻradik. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh hech qachon bir qavmni laʼnatlab, ularni maskh qilar ekan, ularni halok qilgunicha ularning nasli boʻlgan emas. Lekin Alloh azza va jalla yahudiylarga gʻazab qilib, ularni maskh qildi va ularni ularga oʻxshatib qoʻydi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺдан маймунлар ва чўчқалар ҳақида — улар яҳудийларнинг наслиданми, деб сўрадик. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ҳеч қачон бир қавмни лаънатлаб, уларни маскҳ қилар экан, уларни ҳалок қилгунича уларнинг насли бўлган эмас. Лекин Аллоҳ азза ва жалла яҳудийларга ғазаб қилиб, уларни маскҳ қилди ва уларни уларга ўхшатиб қўйди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْجِبُهُ أَنْ يَدْعُوَ ثَلَاثًا وَيَسْتَغْفِرَ ثَلَاثًا

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uch marta duo qilishni va uch marta istigʻfor aytishni yaxshi koʻrar edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уч марта дуо қилишни ва уч марта истиғфор айтишни яхши кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْجِبُهُ أَنْ يَدْعُوَ ثَلَاثًا وَيَسْتَغْفِرَ ثَلَاثًا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uch marta duo qilishni va uch marta istigʻfor aytishni yaxshi koʻrar edilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уч марта дуо қилишни ва уч марта истиғфор айтишни яхши кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَأَقْرَأَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي أَنَا الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga {Inniy anar-razzoqu zul-quvvatil-matiyn} deb oʻqib berdilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга {Инний анар-раззоқу зул-қувватил-матийн} деб ўқиб бердилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ أَنَّ أَبَا مُحَمَّدٍ أَخْبَرَهُ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدَّثَهُعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ ذَكَرَ عِنْدَهُ الشُّهَدَاءَ فَقَالَ إِنَّ أَكْثَرَ شُهَدَاءِ أُمَّتِي أَصْحَابُ الْفُرُشِ وَرُبَّ قَتِيلٍ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِنِيَّتِهِ

Ibn Masʼudning sheriklaridan boʻlgan Abu Muhammad Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi: U zotning huzurlarida shahidlar zikr qilindi. Shunda u zot: «Albatta, ummatimning shahidlarining koʻpi toʻshak egalaridir. Ikki saf orasida oʻldirilgan qanchadan-qancha kishining niyatini esa Alloh yaxshiroq biladi», dedilar.Ибн Масъуднинг шерикларидан бўлган Абу Муҳаммад Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди: У зотнинг ҳузурларида шаҳидлар зикр қилинди. Шунда у зот: «Албатта, умматимнинг шаҳидларининг кўпи тўшак эгаларидир. Икки саф орасида ўлдирилган қанчадан-қанча кишининг ниятини эса Аллоҳ яхшироқ билади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الظُّلْمِ أَظْلَمُ قَالَ ذِرَاعٌ مِنْ الْأَرْضِ يَنْتَقِصُهَا الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ مِنْ حَقِّ أَخِيهِ فَلَيْسَ حَصَاةٌ مِنْ الْأَرْضِ يَأْخُذُهَا أَحَدٌ إِلَّا طُوِّقَهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى قَعْرِ الْأَرْضِ وَلَا يَعْلَمُ قَعْرَهَا إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الَّذِي خَلَقَهَا

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Yo Rasululloh, qaysi zulm eng zolimonadir?» dedim. U zot: «Musulmon kishining oʻz birodarining haqqidan kamaytirib olgan bir gaz yeridir. Undan bir mayda toshni kim olsa, qiyomat kuni u yerning qaʼrigacha uning boʻyniga oʻraladi. Uning qaʼrini esa uni yaratgan Alloh azza va jalladan boshqa hech kim bilmaydi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ё Расулуллоҳ, қайси зулм энг золимонадир?» дедим. У зот: «Мусулмон кишининг ўз биродарининг ҳаққидан камайтириб олган бир газ еридир. Ундан бир майда тошни ким олса, қиёмат куни у ернинг қаъригача унинг бўйнига ўралади. Унинг қаърини эса уни яратган Аллоҳ азза ва жалладан бошқа ҳеч ким билмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا الرُّكَيْنُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَكْرَهُ عَشْرَ خِلَالٍ الصُّفْرَةُ وَتَغْيِيرُ الشَّيْبِ وَتَخَتُّمُ الذَّهَبِ وَجَرُّ الْإِزَارِ وَالتَّبَرُّجُ بِالزِّينَةِ بِغَيْرِ مَحِلِّهَا وَضَرْبُ الْكِعَابِ وَعَزْلُ الْمَاءِ عَنْ مَحَلِّهِ وَفَسَادُ الصَّبِيِّ غَيْرَ مُحَرِّمِهِ وَعَقْدُ التَّمَائِمِ وَالرُّقَى إِلَّا بِالْمُعَوِّذَاتِ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ oʻnta xislatni yoqtirmas edilar: sariq (boʻyoq) surtishni, oqargan soch rangini oʻzgartirishni, oltin uzuk taqishni, izorni (yerda) sudrashni, zeb-ziynatni oʻz oʻrnidan boshqa joyda koʻz-koʻz qilishni, oshiq (qimor) tashlashni, suvni oʻz oʻrnidan burishni (azlni), bolani buzishni — uni harom qilmagan holda, tumor bogʻlashni va muavvizalardan boshqa bilan ruqya qilishni.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ ўнта хислатни ёқтирмас эдилар: сариқ (бўёқ) суртишни, оқарган соч рангини ўзгартиришни, олтин узук тақишни, изорни (ерда) судрашни, зеб-зийнатни ўз ўрнидан бошқа жойда кўз-кўз қилишни, ошиқ (қимор) ташлашни, сувни ўз ўрнидан буришни (азлни), болани бузишни — уни ҳаром қилмаган ҳолда, тумор боғлашни ва муаввизалардан бошқа билан руқя қилишни.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَاسْتَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ فَدَعَا عَلَى نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ سَبْعَةٍ فِيهِمْ أَبُو جَهْلٍ وَأُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ وَعُتْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَشَيْبَةُ وَعُقْبَةُ بْنُ أَبِي مُعَيْطٍ فَأُقْسِمُ بِاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُهُمْ صَرْعَى عَلَى بَدْرٍ وَقَدْ غَيَّرَتْهُمْ الشَّمْسُ وَكَانَ يَوْمًا حَارًّا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Baytga (Kaʼbaga) yuzlanib, qurayshdan yettita kishiga (qarshi) duo qildilar. Ular orasida Abu Jahl, Umayya ibn Xalaf, Utba ibn Robiʼa, Shayba va Uqba ibn Abu Muayt bor edi. Allohga qasam ichamanki, men ularni Badrda oʻlik yotgan holda koʻrdim; quyosh ularni oʻzgartirib yuborgan edi, chunki u issiq kun edi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Байтга (Каъбага) юзланиб, қурайшдан еттита кишига (қарши) дуо қилдилар. Улар орасида Абу Жаҳл, Умайя ибн Халаф, Утба ибн Робиъа, Шайба ва Уқба ибн Абу Муайт бор эди. Аллоҳга қасам ичаманки, мен уларни Бадрда ўлик ётган ҳолда кўрдим; қуёш уларни ўзгартириб юборган эди, чунки у иссиқ кун эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُنْذِرِ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ دِينَارٍ الْخُزَاعِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّهُ سَمِعَ عَمْرَو بْنَ الْحَارِثِ الْخُزَاعِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُمَا صُمْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ أَكْثَرُ مِمَّا صُمْتُ مَعَهُ ثَلَاثِينَ

Amr ibn al-Horis al-Xuzoiy aytdi: Men Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning bunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺ bilan birga yigirma toʻqqiz (kun) roʻza tutganim, u zot bilan oʻttiz (kun) roʻza tutganimdan koʻproqdir.Амр ибн ал-Ҳорис ал-Хузоий айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг бундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга йигирма тўққиз (кун) рўза тутганим, у зот билан ўттиз (кун) рўза тутганимдан кўпроқдир.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدِ أَوْ سَعِيدِ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَكَانَ أَحَبَّ الْعَرْقِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذِرَاعُ الشَّاةِ وَكَانَ يَرَى أَنَّهُ سُمَّ فِي ذِرَاعِ الشَّاةِ وَكُنَّا نَرَى أَنَّ الْيَهُودَ الَّذِينَ سَمُّوهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺga goʻshtli suyaklardan eng yoqimlisi qoʻyning oldingi oyogʻi (zirosi) edi», dedi. U zot qoʻyning zirosiga zahar solingan deb bilar edilar, biz esa u zotni zaharlaganlar yahudiylar deb bilar edik.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺга гўштли суяклардан энг ёқимлиси қўйнинг олдинги оёғи (зироси) эди», деди. У зот қўйнинг зиросига заҳар солинган деб билар эдилар, биз эса у зотни заҳарлаганлар яҳудийлар деб билар эдик.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدِ بْنِ عِيَاضٍ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَإِنَّ مِنْ الْبَيَانِ سِحْرًا قَالَ وَكُنَّا نَرَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُمَّ فِي ذِرَاعِ شَاةٍ سَمَّتْهُ الْيَهُودُ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Albatta, bayonning baʼzisi sehrdir». U aytdi: Biz Rasululloh ﷺ qoʻyning zirosida zaharlanganlar deb bilar edik, u zotni yahudiylar zaharlagan edi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Албатта, баённинг баъзиси сеҳрдир». У айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ қўйнинг зиросида заҳарланганлар деб билар эдик, у зотни яҳудийлар заҳарлаган эди.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ الثَّوْرِيُّ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَمَعَهُ قَرِينُهُ مِنْ الْمَلَائِكَةِ وَمِنْ الْجِنِّ قَالُوا وَأَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَأَنَا إِلَّا أَنَّ اللَّهَ أَعَانَنِي عَلَيْهِ فَأَسْلَمَ وَلَا يَأْمُرُنِي إِلَّا بِخَيْرٍ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Sizlardan hech biringiz yoʻqki, u bilan birga malaklardan boʻlgan qarini va jinlardan boʻlgan qarini boʻlmasa». (Sahobalar): «Sizga ham-a, yo Rasululloh?» dedilar. (U zot): «Menga ham. Lekin Alloh menga uning ustidan yordam berdi, shuning uchun u (taslim boʻlib) musulmon boʻldi va meni faqat yaxshilikkagina buyuradi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Сизлардан ҳеч бирингиз йўқки, у билан бирга малаклардан бўлган қарини ва жинлардан бўлган қарини бўлмаса». (Саҳобалар): «Сизга ҳам-а, ё Расулуллоҳ?» дедилар. (У зот): «Менга ҳам. Лекин Аллоҳ менга унинг устидан ёрдам берди, шунинг учун у (таслим бўлиб) мусулмон бўлди ва мени фақат яхшиликкагина буюради», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ قَالَ أَتَيْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ وَعَلَيَّ دَرْبَانِ فَأُلْقِيَتْ عَلَيَّ مَحَبَّةٌ مِنْهُ وَعِنْدَهُ شَبَابٌ فَقَالُوا لِي سَلْهُ {فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى} فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام وَلَهُ سِتُّ مِائَةِ جَنَاحٍ

Abu Ishoq ash-Shayboniy aytdi: Men Zirr ibn Hubayshning huzuriga bordim, egnimda ikki kiyim bor edi. Undan menga muhabbat solindi. Uning yonida yoshlar bor edi, ular menga: «Undan {Ikki yoy oraligʻicha yoki undan ham yaqinroq boʻldi} (oyati) haqida soʻra», deyishdi. Men undan soʻradim. U: Bizga Abdulloh ibn Masʼud aytib berdiki, Rasululloh ﷺ Jibril (alayhissalom)ni olti yuz qanoti bor holda koʻrdilar, dedi.Абу Ишоқ аш-Шайбоний айтди: Мен Зирр ибн Ҳубайшнинг ҳузурига бордим, эгнимда икки кийим бор эди. Ундан менга муҳаббат солинди. Унинг ёнида ёшлар бор эди, улар менга: «Ундан {Икки ёй оралиғича ёки ундан ҳам яқинроқ бўлди} (ояти) ҳақида сўра», дейишди. Мен ундан сўрадим. У: Бизга Абдуллоҳ ибн Масъуд айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ Жибрил (алайҳиссалом)ни олти юз қаноти бор ҳолда кўрдилар, деди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنِ الْمُجَالِدِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَكُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَهُوَ يُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَلْ سَأَلْتُمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمْ تَمْلِكُ هَذِهِ الْأُمَّةُ مِنْ خَلِيفَةٍ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ مَا سَأَلَنِي عَنْهَا أَحَدٌ مُنْذُ قَدِمْتُ الْعِرَاقَ قَبْلَكَ ثُمَّ قَالَ نَعَمْ وَلَقَدْ سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اثْنَا عَشَرَ كَعِدَّةِ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ

Masruq aytdi: Biz Abdulloh ibn Masʼudning huzurida oʻtirgan edik, u bizga Qurʼon oʻqitardi. Bir kishi unga: «Ey Abu Abdurrahmon, sizlar Rasululloh ﷺdan bu ummat qancha xalifaga ega boʻlishini soʻraganmisizlar?» dedi. Abdulloh ibn Masʼud: «Iroqqa kelganimdan beri sendan oldin bu haqda mendan hech kim soʻramagan edi», dedi. Soʻng: «Ha, biz Rasululloh ﷺdan soʻraganmiz. U zot: ‹Bani Isroil naqiblarining soni kabi oʻn ikki (xalifa)›, dedilar», dedi.Масруқ айтди: Биз Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳузурида ўтирган эдик, у бизга Қуръон ўқитарди. Бир киши унга: «Эй Абу Абдурраҳмон, сизлар Расулуллоҳ ﷺдан бу уммат қанча халифага эга бўлишини сўраганмисизлар?» деди. Абдуллоҳ ибн Масъуд: «Ироққа келганимдан бери сендан олдин бу ҳақда мендан ҳеч ким сўрамаган эди», деди. Сўнг: «Ҳа, биз Расулуллоҳ ﷺдан сўраганмиз. У зот: ‹Бани Исроил нақибларининг сони каби ўн икки (халифа)›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ قَيْسِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَمَعَكَ مَاءٌ قَالَ مَعِي نَبِيذٌ فِي إِدَاوَةٍ فَقَالَ اصْبُبْ عَلَيَّ فَتَوَضَّأَ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ شَرَابٌ وَطَهُورٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u jinlar kechasi Rasululloh ﷺ bilan birga edi. Nabiy ﷺ unga: «Ey Abdulloh, sen bilan suv bormi?» dedilar. U: «Men bilan idishda nabiz bor», dedi. U zot: «Menga quy», dedilar va tahorat qildilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Ey Abdulloh ibn Masʼud, (bu) ham ichimlik, ham poklovchidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у жинлар кечаси Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эди. Набий ﷺ унга: «Эй Абдуллоҳ, сен билан сув борми?» дедилар. У: «Мен билан идишда набиз бор», деди. У зот: «Менга қуй», дедилар ва таҳорат қилдилар. Сўнг Набий ﷺ: «Эй Абдуллоҳ ибн Масъуд, (бу) ҳам ичимлик, ҳам покловчидир», дедилар.