Huzayl ibn Shurahbil

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو قَيْسٍ، سَمِعْتُ هُزَيْلَ بْنَ شُرَحْبِيلَ، قَالَ سُئِلَ أَبُو مُوسَى عَنِ ابْنَةٍ وَابْنَةِ ابْنٍ وَأُخْتٍ، فَقَالَ لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ وَلِلأُخْتِ النِّصْفُ، وَأْتِ ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَيُتَابِعُنِي‏.‏ فَسُئِلَ ابْنُ مَسْعُودٍ وَأُخْبِرَ بِقَوْلِ أَبِي مُوسَى، فَقَالَ لَقَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ،، أَقْضِي فِيهَا بِمَا قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ، وَلاِبْنَةِ ابْنٍ السُّدُسُ تَكْمِلَةَ الثُّلُثَيْنِ، وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ ‏"‏‏.‏ فَأَتَيْنَا أَبَا مُوسَى فَأَخْبَرْنَاهُ بِقَوْلِ ابْنِ مَسْعُودٍ، فَقَالَ لاَ تَسْأَلُونِي مَا دَامَ هَذَا الْحَبْرُ فِيكُمْ‏.‏

(Huzayl ibn Shurahbil rivoyat qildiki,) Abu Musodan — (vafot etgan kishining) qizi, oʻgʻlining qizi va singlisi (haqidagi meros) toʻgʻrisida soʻraldi. U: «Qizga yarmi, singilga yarmi (tegadi). Ibn Masʼudning oldiga borsang, u ham menga qoʻshiladi», dedi. Soʻngra Ibn Masʼuddan soʻraldi va unga Abu Musoning soʻzi aytildi. U: «(Agar shunday desam,) men adashgan boʻlardim va hidoyat topganlardan boʻlmasdim. Men bu haqda Paygʻambar ﷺ hukm qilganidek hukm qilaman: qizga yarmi, oʻgʻil qiziga oltidan biri — (qizning hissasi bilan) uchdan ikkini toʻldirish uchun, qolgani esa singilnikidir», dedi. Soʻng biz Abu Musoning oldiga kelib, unga Ibn Masʼudning soʻzini aytdik. U: «Bu olim (Ibn Masʼud) oranglarda ekan, mendan (bunday masalalarni) soʻramanglar», dedi.(Ҳузайл ибн Шураҳбил ривоят қилдики,) Абу Мусодан — (вафот этган кишининг) қизи, ўғлининг қизи ва синглиси (ҳақидаги мерос) тўғрисида сўралди. У: «Қизга ярми, сингилга ярми (тегади). Ибн Масъуднинг олдига борсанг, у ҳам менга қўшилади», деди. Сўнгра Ибн Масъуддан сўралди ва унга Абу Мусонинг сўзи айтилди. У: «(Агар шундай десам,) мен адашган бўлардим ва ҳидоят топганлардан бўлмасдим. Мен бу ҳақда Пайғамбар ﷺ ҳукм қилганидек ҳукм қиламан: қизга ярми, ўғил қизига олтидан бири — (қизнинг ҳиссаси билан) учдан иккини тўлдириш учун, қолгани эса сингилникидир», деди. Сўнг биз Абу Мусонинг олдига келиб, унга Ибн Масъуднинг сўзини айтдик. У: «Бу олим (Ибн Масъуд) орангларда экан, мендан (бундай масалаларни) сўраманглар», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ, قال حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي مُوسَى وَسَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ فَسَأَلَهُمَا عَنْ الاِبْنَةِ، وَابْنَةِ الاِبْنِ، وَأُخْتٍ، لأَبٍ وَأُمٍّ فَقَالاَ لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ وَلِلأُخْتِ مِنَ الأَبِ وَالأُمِّ مَا بَقِيَ ‏.‏ وَقَالاَ لَهُ انْطَلِقْ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَاسْأَلْهُ فَإِنَّهُ سَيُتَابِعُنَا ‏.‏ فَأَتَى عَبْدَ اللَّهِ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ وَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالاَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ وَلَكِنْ أَقْضِي فِيهِمَا كَمَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ وَلاِبْنَةِ الاِبْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةَ الثُّلُثَيْنِ وَلِلأُخْتِ مَا بَقِيَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَأَبُو قَيْسٍ الأَوْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَرْوَانَ الْكُوفِيُّ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي قَيْسٍ ‏.‏

Huzayl ibn Shurahbil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abu Muso va Salmon ibn Robiʼa huzuriga kelib, ulardan bir qiz, oʻgʻilning qizi va ota-bir, ona-bir opa (haqida meros ulushini) soʻradi. Ular: «Qizga yarmi, ota-bir, ona-bir opaga qolgani (tegishli)», dedilar. Hamda unga: «Abdulloh (ibn Masʼud)ning oldiga borib soʻragin, u albatta bizga muvofiq (javob) beradi», dedilar. U Abdullohning oldiga kelib, buni unga aytdi va ularning aytganlarini xabar berdi. Abdulloh: «Unday boʻlsa, men adashibman va hidoyat topganlardan boʻlmayman. Balki men bu (ikkisi) haqida Rasululloh ﷺ hukm qilganlaridek hukm qilaman: qizga yarmi, oʻgʻilning qiziga uchdan ikki ulushni toʻldirish uchun oltidan biri, opaga esa qolgani (tegishli)dir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Abu Qays al-Avdiyning ismi Abdurrahmon ibn Sarvon al-Kufiydir. Buni Shuʼba ham Abu Qaysdan rivoyat qilgan.Ҳузайл ибн Шураҳбил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абу Мусо ва Салмон ибн Робиъа ҳузурига келиб, улардан бир қиз, ўғилнинг қизи ва ота-бир, она-бир опа (ҳақида мерос улушини) сўради. Улар: «Қизга ярми, ота-бир, она-бир опага қолгани (тегишли)», дедилар. Ҳамда унга: «Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг олдига бориб сўрагин, у албатта бизга мувофиқ (жавоб) беради», дедилар. У Абдуллоҳнинг олдига келиб, буни унга айтди ва уларнинг айтганларини хабар берди. Абдуллоҳ: «Ундай бўлса, мен адашибман ва ҳидоят топганлардан бўлмайман. Балки мен бу (иккиси) ҳақида Расулуллоҳ ﷺ ҳукм қилганларидек ҳукм қиламан: қизга ярми, ўғилнинг қизига учдан икки улушни тўлдириш учун олтидан бири, опага эса қолгани (тегишли)дир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Абу Қайс ал-Авдийнинг исми Абдурраҳмон ибн Сарвон ал-Куфийдир. Буни Шуъба ҳам Абу Қайсдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ، عَنِ الْهُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ وَسَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ الْبَاهِلِيِّ فَسَأَلَهُمَا عَنِ ابْنَةٍ وَابْنَةِ ابْنٍ وَأُخْتٍ، لأَبٍ وَأُمٍّ فَقَالاَ لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ وَائْتِ ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَيُتَابِعُنَا ‏.‏ فَأَتَى الرَّجُلُ ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَأَلَهُ وَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالاَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ وَلَكِنِّي سَأَقْضِي بِمَا قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ وَلاِبْنَةِ الاِبْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةَ الثُّلُثَيْنِ وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ ‏.‏

Huzayl ibn Shurahbil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abu Muso al-Ashʼariy va Salmon ibn Rabiʼa al-Bohiliyning huzuriga keldi va ulardan qiz, oʻgʻilning qizi hamda ota-onasi bir opa-singil (ning meros ulushi) haqida soʻradi. Ular: «Qizga yarmi, qolgani esa singilga tegadi. Ibn Masʼudning huzuriga bor, u ham bizga qoʻshiladi», dedilar. Shunda u kishi Ibn Masʼudning huzuriga borib, undan soʻradi va ularning aytganini xabar berdi. Abdulloh (roziyallohu anhu): «Agar men (ularga qoʻshilsam) adashaman va toʻgʻri yoʻldagilardan boʻlmayman. Lekin men Rasululloh ﷺ hukm qilgan tarzda hukm qilaman: qizga yarmi, oʻgʻilning qiziga uchdan ikkini toʻldirish uchun oltidan bir, qolgani esa singilga tegadi», dedi.Ҳузайл ибн Шураҳбил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абу Мусо ал-Ашъарий ва Салмон ибн Рабиъа ал-Боҳилийнинг ҳузурига келди ва улардан қиз, ўғилнинг қизи ҳамда ота-онаси бир опа-сингил (нинг мерос улуши) ҳақида сўради. Улар: «Қизга ярми, қолгани эса сингилга тегади. Ибн Масъуднинг ҳузурига бор, у ҳам бизга қўшилади», дедилар. Шунда у киши Ибн Масъуднинг ҳузурига бориб, ундан сўради ва уларнинг айтганини хабар берди. Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу): «Агар мен (уларга қўшилсам) адашаман ва тўғри йўлдагилардан бўлмайман. Лекин мен Расулуллоҳ ﷺ ҳукм қилган тарзда ҳукм қиламан: қизга ярми, ўғилнинг қизига учдан иккини тўлдириш учун олтидан бир, қолгани эса сингилга тегади», деди.

وَعَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو مُوسَى عَنِ ابْنَةٍ وَبِنْتِ ابْنٍ وَأُخْتٍ فَقَالَ: للْبِنْت النّصْف وَللْأُخْت النّصْف وائت ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَيُتَابِعُنِي فَسُئِلَ ابْنُ مَسْعُودٍ وَأُخْبِرَ بقول أبي مُوسَى فَقَالَ: لقد ضللت إِذن وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ أَقْضِي فِيهَا بِمَا قَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لِلْبِنْتِ النِّصْفُ وَلِابْنَةِ الِابْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةَ الثُّلُثَيْنِ وَمَا بَقِيَ فَلِلْأُخْتِ» فَأَتَيْنَا أَبَا مُوسَى فَأَخْبَرْنَاهُ بِقَوْلِ ابْنِ مَسْعُودٍ فَقَالَ: لَا تَسْأَلُونِي مَا دَامَ هَذَا الحبر فِيكُم. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Huzayl ibn Shurahbil rivoyat qildiki,) Abu Musodan — (vafot etgan kishining) qizi, oʻgʻlining qizi va singlisi (haqidagi meros) toʻgʻrisida soʻraldi. U: «Qizga yarmi, singilga yarmi (tegadi). Ibn Masʼudning oldiga borsang, u ham menga qoʻshiladi», dedi. Soʻngra Ibn Masʼuddan soʻraldi va unga Abu Musoning soʻzi aytildi. U: «(Agar shunday desam,) men adashgan boʻlardim va hidoyat topganlardan boʻlmasdim. Men bu haqda Paygʻambar ﷺ hukm qilganidek hukm qilaman: qizga yarmi, oʻgʻil qiziga oltidan biri — (qizning hissasi bilan) uchdan ikkini toʻldirish uchun, qolgani esa singilnikidir», dedi. Soʻng biz Abu Musoning oldiga kelib, unga Ibn Masʼudning soʻzini aytdik. U: «Bu olim (Ibn Masʼud) oranglarda ekan, mendan (bunday masalalarni) soʻramanglar», dedi.(Ҳузайл ибн Шураҳбил ривоят қилдики,) Абу Мусодан — (вафот этган кишининг) қизи, ўғлининг қизи ва синглиси (ҳақидаги мерос) тўғрисида сўралди. У: «Қизга ярми, сингилга ярми (тегади). Ибн Масъуднинг олдига борсанг, у ҳам менга қўшилади», деди. Сўнгра Ибн Масъуддан сўралди ва унга Абу Мусонинг сўзи айтилди. У: «(Агар шундай десам,) мен адашган бўлардим ва ҳидоят топганлардан бўлмасдим. Мен бу ҳақда Пайғамбар ﷺ ҳукм қилганидек ҳукм қиламан: қизга ярми, ўғил қизига олтидан бири — (қизнинг ҳиссаси билан) учдан иккини тўлдириш учун, қолгани эса сингилникидир», деди. Сўнг биз Абу Мусонинг олдига келиб, унга Ибн Масъуднинг сўзини айтдик. У: «Бу олим (Ибн Масъуд) орангларда экан, мендан (бундай масалаларни) сўраманглар», деди.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالسَّائِمَةُ جُبَارٌ, وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ , وَالرِّجْلُ جُبَارٌ " ، يَعْنِي رِجْلَ الدَّابَّةِ , يَقُولُ : هَدَرٌ . نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ الزَّيَّاتُ , نَا حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا سُفْيَانُ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Huzayl ibn Shurahbil aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kon behudadir, quduq behudadir, yaylovda boqiladigan chorva behudadir, rikozda beshdan bir bordir, oyoq behudadir», dedilar. Yaʼni hayvonning oyogʻi (bilan tepgani); u: bu bekordir, deydi.Ҳузайл ибн Шураҳбил айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кон беҳудадир, қудуқ беҳудадир, яйловда боқиладиган чорва беҳудадир, рикозда бешдан бир бордир, оёқ беҳудадир», дедилар. Яъни ҳайвоннинг оёғи (билан тепгани); у: бу бекордир, дейди.