Qatoda ibn Di'oma

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَحَطَ الْمَطَرُ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَسْقِيَنَا‏.‏ فَدَعَا فَمُطِرْنَا، فَمَا كِدْنَا أَنْ نَصِلَ إِلَى مَنَازِلِنَا فَمَا زِلْنَا نُمْطَرُ إِلَى الْجُمُعَةِ الْمُقْبِلَةِ‏.‏ قَالَ فَقَامَ ذَلِكَ الرَّجُلُ أَوْ غَيْرُهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَصْرِفَهُ عَنَّا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا وَلاَ عَلَيْنَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ السَّحَابَ يَتَقَطَّعُ يَمِينًا وَشِمَالاً يُمْطَرُونَ وَلاَ يُمْطَرُ أَهْلُ الْمَدِينَةِ‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas dedi: «Rasululloh ﷺ juma xutbasini qilayotgan paytda, bir kishi kelib: ‹Yo Rasululloh, yomgʻir kam (yogʻyapti); bizni yomgʻir bilan siylashni Allohdan soʻra›, — dedi. Bas, u zot uning uchun Allohga duo qildilar va shunchalik yomgʻir yogʻdiki, biz uyimizga zoʻrgʻa yetib oldik; va keyingi jumagacha yomgʻir yogʻdi». Anas yana dedi: «Soʻng oʻsha — yoki boshqa — kishi turib: ‹Yo Rasululloh, yomgʻirni toʻxtatishni Allohdan soʻra›, — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Allohim, atrofimizga, ustimizga emas›, — dedilar». Anas qoʻshdi: «Men bulutlarni oʻngga va chapga tarqab ketayotgan holda koʻrdim; yomgʻir davom etdi, lekin Madina ustiga (yogʻmadi)».Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас деди: «Расулуллоҳ ﷺ жума хутбасини қилаётган пайтда, бир киши келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, ёмғир кам (ёғяпти); бизни ёмғир билан сийлашни Аллоҳдан сўра›, — деди. Бас, у зот унинг учун Аллоҳга дуо қилдилар ва шунчалик ёмғир ёғдики, биз уйимизга зўрға етиб олдик; ва кейинги жумагача ёмғир ёғди». Анас яна деди: «Сўнг ўша — ёки бошқа — киши туриб: ‹Ё Расулуллоҳ, ёмғирни тўхтатишни Аллоҳдан сўра›, — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳим, атрофимизга, устимизга эмас›, — дедилар». Анас қўшди: «Мен булутларни ўнгга ва чапга тарқаб кетаётган ҳолда кўрдим; ёмғир давом этди, лекин Мадина устига (ёғмади)».

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَزَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ تَسَحَّرَا، فَلَمَّا فَرَغَا مِنْ سَحُورِهِمَا قَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ فَصَلَّى‏.‏ قُلْنَا لأَنَسٍ كَمْ كَانَ بَيْنَ فَرَاغِهِمَا مِنْ سَحُورِهِمَا وَدُخُولِهِمَا فِي الصَّلاَةِ قَالَ كَقَدْرِ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik dedi: «Paygʻambar ﷺ va Zayd ibn Sobit birga saharlik qildi. Ular (saharlikni) tugatgach, Paygʻambar ﷺ (bomdod) namoziga turib, uni oʻqidilar». Biz Anasdan: «Ularning saharlikni tugatishi bilan bomdod namozining boshlanishi orasidagi (vaqt) qancha edi?» — deb soʻradik. Anas: «U kishi (Qurʼondan) ellik oyat oʻqib ulguradigan (vaqt) qadar edi», — dedi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик деди: «Пайғамбар ﷺ ва Зайд ибн Собит бирга саҳарлик қилди. Улар (саҳарликни) тугатгач, Пайғамбар ﷺ (бомдод) намозига туриб, уни ўқидилар». Биз Анасдан: «Уларнинг саҳарликни тугатиши билан бомдод намозининг бошланиши орасидаги (вақт) қанча эди?» — деб сўрадик. Анас: «У киши (Қуръондан) эллик оят ўқиб улгурадиган (вақт) қадар эди», — деди.

حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ حَسَّانٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، سَأَلْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ كَمِ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَرْبَعٌ عُمْرَةُ الْحُدَيْبِيَةِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ، حَيْثُ صَدَّهُ الْمُشْرِكُونَ، وَعُمْرَةٌ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ، حَيْثُ صَالَحَهُمْ، وَعُمْرَةُ الْجِعْرَانَةِ إِذْ قَسَمَ غَنِيمَةَ أُرَاهُ حُنَيْنٍ‏.‏ قُلْتُ كَمْ حَجَّ قَالَ وَاحِدَةً‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anasdan — Paygʻambar ﷺ necha marta umra qilganini — soʻradim. U: «Toʻrt marta: (1) mushriklar uni qaytargan paytdagi Hudaybiya umrasi — Zulqaʼdada; (2) keyingi yili — ular (mushriklar) bilan sulh tuzilgandan keyin — Zulqaʼdada (qazo) umrasi; (3) Jiʼronadan umra — u yerda u zot urush oʻljasini taqsimladi», — deb javob berdi. Menimcha, u Hunayn (jangi) oʻljasini nazarda tutdi. Men: «U necha marta haj qildi?» — dedim. U (Anas): «Bir marta», — deb javob berdi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анасдан — Пайғамбар ﷺ неча марта умра қилганини — сўрадим. У: «Тўрт марта: (1) мушриклар уни қайтарган пайтдаги Ҳудайбия умраси — Зулқаъдада; (2) кейинги йили — улар (мушриклар) билан сулҳ тузилгандан кейин — Зулқаъдада (қазо) умраси; (3) Жиъронадан умра — у ерда у зот уруш ўлжасини тақсимлади», — деб жавоб берди. Менимча, у Ҳунайн (жанги) ўлжасини назарда тутди. Мен: «У неча марта ҳаж қилди?» — дедим. У (Анас): «Бир марта», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ رَدُّوهُ، وَمِنَ الْقَابِلِ عُمْرَةَ الْحُدَيْبِيَةِ، وَعُمْرَةً فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةً مَعَ حَجَّتِهِ‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anasdan (Paygʻambar ﷺ ning umrasi haqida) soʻradim; u: «Paygʻambar ﷺ — mushriklar uni (Hudaybiyadan) qaytargan paytda umra (qilishni niyat qildi); soʻng (keyingi yili) Hudaybiya umrasi; soʻng Zulqaʼdada boshqa bir umra; soʻng haji bilan birga (qilingan) yana bir umra (qildi)», — deb javob berdi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анасдан (Пайғамбар ﷺ нинг умраси ҳақида) сўрадим; у: «Пайғамбар ﷺ — мушриклар уни (Ҳудайбиядан) қайтарган пайтда умра (қилишни ният қилди); сўнг (кейинги йили) Ҳудайбия умраси; сўнг Зулқаъдада бошқа бир умра; сўнг ҳажи билан бирга (қилинган) яна бир умра (қилди)», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، ح‏.‏ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ أَبُو الْيَسَعِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ مَشَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِخُبْزِ شَعِيرٍ، وَإِهَالَةٍ سَنِخَةٍ، وَلَقَدْ رَهَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دِرْعًا لَهُ بِالْمَدِينَةِ عِنْدَ يَهُودِيٍّ، وَأَخَذَ مِنْهُ شَعِيرًا لأَهْلِهِ، وَلَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ مَا أَمْسَى عِنْدَ آلِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم صَاعُ بُرٍّ وَلاَ صَاعُ حَبٍّ، وَإِنَّ عِنْدَهُ لَتِسْعَ نِسْوَةٍ ‏"‏‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas Paygʻambar ﷺ ning oldiga — ustida erigan yogʻ boʻlgan arpa noni bilan — bordi. Paygʻambar ﷺ Madinadagi bir yahudiyga oʻz sovutini garovga qoʻygan va undan oilasi uchun bir oz arpa olgan edilar. Anas u zotning shunday deganini eshitdi: «Muhammadning oilasi — u zotning toʻqqiz zavjasi boʻlsa ham — kechki taom uchun bir soʼ bugʻdoy yoki don-dunga (ham) ega emas edi».Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас Пайғамбар ﷺ нинг олдига — устида эриган ёғ бўлган арпа нони билан — борди. Пайғамбар ﷺ Мадинадаги бир яҳудийга ўз совутини гаровга қўйган ва ундан оиласи учун бир оз арпа олган эдилар. Анас у зотнинг шундай деганини эшитди: «Муҳаммаднинг оиласи — у зотнинг тўққиз завжаси бўлса ҳам — кечки таом учун бир сў буғдой ёки дон-дунга (ҳам) эга эмас эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدُورُ عَلَى نِسَائِهِ فِي السَّاعَةِ الْوَاحِدَةِ مِنَ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ، وَهُنَّ إِحْدَى عَشْرَةَ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ أَوَكَانَ يُطِيقُهُ قَالَ كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ أُعْطِيَ قُوَّةَ ثَلاَثِينَ‏.‏ وَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ إِنَّ أَنَسًا حَدَّثَهُمْ تِسْعُ نِسْوَةٍ‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik: «Paygʻambar ﷺ kechasi va kunduzi (bir aylanishda) barcha zavjalarini ziyorat qilardilar — ular oʻn bir (ayol) edi», — dedi. Men Anasdan: «Paygʻambar ﷺ bunga kuch (quvvat) topar edilarmi?» — deb soʻradim. Anas: «Biz: ‹Paygʻambarga oʻttiz (kishining) quvvati berilgan›, — der edik», — dedi. (Said esa Qatodadan Anasning unga toʻqqiz (ayol) haqida aytganini rivoyat qildi.)Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик: «Пайғамбар ﷺ кечаси ва кундузи (бир айланишда) барча завжаларини зиёрат қилардилар — улар ўн бир (аёл) эди», — деди. Мен Анасдан: «Пайғамбар ﷺ бунга куч (қувват) топар эдиларми?» — деб сўрадим. Анас: «Биз: ‹Пайғамбарга ўттиз (кишининг) қуввати берилган›, — дер эдик», — деди. (Саид эса Қатодадан Анаснинг унга тўққиз (аёл) ҳақида айтганини ривоят қилди.)

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا هَلْ خَضَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ، إِنَّمَا كَانَ شَىْءٌ فِي صُدْغَيْهِ‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anasdan: «Paygʻambar ﷺ sochini boʻyarmidi?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq — chunki uning chakkalarida faqat bir necha oq tuk bor edi (xolos)», — dedi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анасдан: «Пайғамбар ﷺ сочини бўярмиди?» — деб сўрадим. У: «Йўқ — чунки унинг чаккаларида фақат бир неча оқ тук бор эди (холос)», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَمَعَ الْقُرْآنَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَةٌ، كُلُّهُمْ مِنَ الأَنْصَارِ أُبَىٌّ، وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، وَأَبُو زَيْدٍ، وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ‏.‏ قُلْتُ لأَنَسِ مَنْ أَبُو زَيْدٍ قَالَ أَحَدُ عُمُومَتِي‏.‏

Anas aytdi: Paygʻambar ﷺ zamonlarida Qurʼonni toʻrt kishi jamladi (yod oldi), ularning hammasi ansorlardan edi: Ubayy, Muoz ibn Jabal, Abu Zayd va Zayd ibn Sobit. Men Anasga: «Abu Zayd kim?» dedim. U: «Amakilarimdan biri», dedi.Анас айтди: Пайғамбар ﷺ замонларида Қуръонни тўрт киши жамлади (ёд олди), уларнинг ҳаммаси ансорлардан эди: Убайй, Муоз ибн Жабал, Абу Зайд ва Зайд ибн Собит. Мен Анасга: «Абу Зайд ким?» дедим. У: «Амакиларимдан бири», деди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ مَا نَعْلَمُ حَيًّا مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ أَكْثَرَ شَهِيدًا أَعَزَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَحَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّهُ قُتِلَ مِنْهُمْ يَوْمَ أُحُدٍ سَبْعُونَ، وَيَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ سَبْعُونَ، وَيَوْمَ الْيَمَامَةِ سَبْعُونَ، قَالَ وَكَانَ بِئْرُ مَعُونَةَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَيَوْمُ الْيَمَامَةِ عَلَى عَهْدِ أَبِي بَكْرٍ يَوْمَ مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابِ‏.‏

Qatoda: «Biz arab qabilalaridan ansorlardan koʻ ra koʻproq shahidli va qiyomat kuni izzatliroq (boʻlgan) biror qabilani bilmaymiz», dedi. Qatoda: Bizga Anas ibn Molik rivoyat qildiki, ulardan (ansorlardan) Uhud kuni yetmish (kishi), Biʼri Maʼuna kuni yetmish (kishi), Yamoma kuni yetmish (kishi) oʻldirildi. (Qatoda) aytdi: Biʼri Maʼuna Rasululloh ﷺ davrida, Yamoma kuni esa Abu Bakr davrida — Musaylima Kazzob kuni (boʻlgan) edi.Қатода: «Биз араб қабилаларидан ансорлардан кў ра кўпроқ шаҳидли ва қиёмат куни иззатлироқ (бўлган) бирор қабилани билмаймиз», деди. Қатода: Бизга Анас ибн Молик ривоят қилдики, улардан (ансорлардан) Уҳуд куни етмиш (киши), Биъри Маъуна куни етмиш (киши), Ямома куни етмиш (киши) ўлдирилди. (Қатода) айтди: Биъри Маъуна Расулуллоҳ ﷺ даврида, Ямома куни эса Абу Бакр даврида — Мусайлима Каззоб куни (бўлган) эди.

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ بَلَغَنِي أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، كَانَ يَقُولُ كَانُوا أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً‏.‏ فَقَالَ لِي سَعِيدٌ حَدَّثَنِي جَابِرٌ كَانُوا خَمْسَ عَشْرَةَ مِائَةً الَّذِينَ بَايَعُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ‏.‏ تَابَعَهُ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا قُرَّةُ عَنْ قَتَادَةَ

Men Saʼid ibnul-Musayyabga: «Menga yetib keldiki, Jobir ibn Abdulloh: ‹Ular ming toʻrt yuz (kishi) edi› derkan», dedim. Saʼid menga: «Menga Jobir rivoyat qildiki, Hudaybiya kuni Paygʻambar ﷺga bayʼat qilganlar ming besh yuz (kishi) edi», dedi. Buni Abu Dovud (Qurradan, u Qatodadan rivoyatda) qoʻllab-quvvatladi.Мен Саъид ибнул-Мусайябга: «Менга етиб келдики, Жобир ибн Абдуллоҳ: ‹Улар минг тўрт юз (киши) эди› деркан», дедим. Саъид менга: «Менга Жобир ривоят қилдики, Ҳудайбия куни Пайғамбар ﷺга байъат қилганлар минг беш юз (киши) эди», деди. Буни Абу Довуд (Қуррадан, у Қатодадан ривоятда) қўллаб-қувватлади.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ مَنْ جَمَعَ الْقُرْآنَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَرْبَعَةٌ كُلُّهُمْ مِنَ الأَنْصَارِ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، وَأَبُو زَيْدٍ‏.‏ تَابَعَهُ الْفَضْلُ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ عَنْ ثُمَامَةَ عَنْ أَنَسٍ‏.‏

(Qatoda aytdi:) Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan: «Paygʻambar ﷺ davrida Qurʼonni kim jamladi (yodlab, toʻpladi)?» deb soʻradim. U: «Toʻ rt (kishi) — hammasi ansorlardan: Ubayy ibn Kaʼb, Muoz ibn Jabal, Zayd ibn Sobit va Abu Zayd», dedi.(Қатода айтди:) Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан: «Пайғамбар ﷺ даврида Қуръонни ким жамлади (ёдлаб, тўплади)?» деб сўрадим. У: «Тў рт (киши) — ҳаммаси ансорлардан: Убайй ибн Каъб, Муоз ибн Жабал, Зайд ибн Собит ва Абу Зайд», деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنْ قِرَاءَةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ يَمُدُّ مَدًّا‏.‏

(Qatoda aytdi:) Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺning qiroati haqida soʻradim. U: «(U zot) (tovushlarni) choʻ zib (madd qilib) oʻqir edilar», dedi.(Қатода айтди:) Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺнинг қироати ҳақида сўрадим. У: «(У зот) (товушларни) чў зиб (мадд қилиб) ўқир эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سُئِلَ أَنَسٌ كَيْفَ كَانَتْ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ كَانَتْ مَدًّا‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، يَمُدُّ بِبِسْمِ اللَّهِ، وَيَمُدُّ بِالرَّحْمَنِ، وَيَمُدُّ بِالرَّحِيمِ‏.‏

(Qatoda aytdi:) Anasdan: «Paygʻambar ﷺning qiroati qanday edi?» deb soʻraldi. U: «(U zot) (tovushlarni) choʻ zib (madd qilib oʻqir) edilar», dedi, soʻng ‹Bismillahir-Rohmanir-Rohim›ni (oʻqib koʻ rsatdi): u ‹Bismillah›ni choʻ zar, ‹ar-Rohman›ni choʻ zar va ‹ar-Rohim›ni choʻ zar edi.(Қатода айтди:) Анасдан: «Пайғамбар ﷺнинг қироати қандай эди?» деб сўралди. У: «(У зот) (товушларни) чў зиб (мадд қилиб ўқир) эдилар», деди, сўнг ‹Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳим›ни (ўқиб кў рсатди): у ‹Бисмиллаҳ›ни чў зар, ‹ар-Роҳман›ни чў зар ва ‹ар-Роҳим›ни чў зар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَنَسٍ وَعِنْدَهُ خَبَّازٌ لَهُ فَقَالَ مَا أَكَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خُبْزًا مُرَقَّقًا وَلاَ شَاةً مَسْمُوطَةً حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ‏.‏

(Qatoda aytdi:) Biz Anas (roziyallohu anhu)ning oldida edik; uning huzurida oʻ z novvoyi (xabbozi) bor edi. U (Anas): «Paygʻambar ﷺ — to Allohga yoʻ liqguncha — yupqa (nozik) non ham, (tuklari) kuydirilgan (toza) qoʻ y (goʻshti) ham yemas edilar» dedi.(Қатода айтди:) Биз Анас (розияллоҳу анҳу)нинг олдида эдик; унинг ҳузурида ў з новвойи (хаббози) бор эди. У (Анас): «Пайғамбар ﷺ — то Аллоҳга йў лиқгунча — юпқа (нозик) нон ҳам, (туклари) куйдирилган (тоза) қў й (гўшти) ҳам емас эдилар» деди.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ كُنَّا نَأْتِي أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ وَخَبَّازُهُ قَائِمٌ قَالَ كُلُوا فَمَا أَعْلَمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَغِيفًا مُرَقَّقًا حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ، وَلاَ رَأَى شَاةً سَمِيطًا بِعَيْنِهِ قَطُّ‏.‏

(Qatoda aytdi:) Biz Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning oldiga kelar edik — uning novvoyi (xabbozi) tik turgan (holda) edi. U: «Yenglar; men Paygʻambar ﷺni — to Allohga yoʻ liqguncha — yupqa (nozik) bir non (qurs) koʻ rganlarini bilmayman, na (tuklari) kuydirilgan bir qoʻ yni oʻ z koʻ zlari bilan koʻ rganlarini (bilmayman)» dedi.(Қатода айтди:) Биз Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келар эдик — унинг новвойи (хаббози) тик турган (ҳолда) эди. У: «Енглар; мен Пайғамбар ﷺни — то Аллоҳга йў лиқгунча — юпқа (нозик) бир нон (қурс) кў рганларини билмайман, на (туклари) куйдирилган бир қў йни ў з кў злари билан кў рганларини (билмайман)» деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قُلْتُ لَهُ أَىُّ الثِّيَابِ كَانَ أَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ الْحِبَرَةُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu)dan soʻraldi:) «Paygʻambar ﷺ uchun qaysi kiyim eng sevimli edi?» U: «Hibara (Yaman chizigʻli matosi)» dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу)дан сўралди:) «Пайғамбар ﷺ учун қайси кийим энг севимли эди?» У: «Ҳибара (Яман чизиғли матоси)» деди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ شَعَرِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ شَعَرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجِلاً، لَيْسَ بِالسَّبِطِ، وَلاَ الْجَعْدِ، بَيْنَ أُذُنَيْهِ وَعَاتِقِهِ‏.‏

(Qatada aytdi:) Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺning sochlari haqida soʻradim. U: «Rasululloh ﷺning sochlari rajil (toʻlqinsimon) edi — na tekis, na jingalak — quloqlari bilan yelkalari orasida (edi)» dedi.(Қатада айтди:) Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺнинг сочлари ҳақида сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг сочлари ражил (тўлқинсимон) эди — на текис, на жингалак — қулоқлари билан елкалари орасида (эди)» деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ أَكَانَتِ الْمُصَافَحَةُ فِي أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Qatada aytdi:) Men Anasga: «Paygʻambar ﷺning sahobalari orasida musofaha (qoʻl berib koʻrishish) bormidi?» dedim. U: «Ha» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Қатада айтди:) Мен Анасга: «Пайғамбар ﷺнинг саҳобалари орасида мусофаҳа (қўл бериб кўришиш) бормиди?» дедим. У: «Ҳа» деди.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ كُنَّا نَأْتِي أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ وَخَبَّازُهُ قَائِمٌ وَقَالَ كُلُوا فَمَا أَعْلَمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَغِيفًا مُرَقَّقًا، حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ، وَلاَ رَأَى شَاةً سَمِيطًا بِعَيْنِهِ قَطُّ‏.‏

(Qatoda aytdi:) Biz Anas ibn Molikning oldiga borardik — uning novvoyi (non yopib) turardi. (Anas:) «Yenglar», dedi va: «Men Paygʻambar ﷺning vafot etgunlaricha (mayin) yupqa non koʻrganlarini bilmayman; u zot butun (qovurilgan) qoʻyni ham hech qachon oʻz koʻzlari bilan koʻrmaganlar», dedi.(Қатода айтди:) Биз Анас ибн Моликнинг олдига борардик — унинг новвойи (нон ёпиб) турарди. (Анас:) «Енглар», деди ва: «Мен Пайғамбар ﷺнинг вафот этгунларича (майин) юпқа нон кўрганларини билмайман; у зот бутун (қовурилган) қўйни ҳам ҳеч қачон ўз кўзлари билан кўрмаганлар», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ، سَمِعَ رَوْحًا، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَزَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ تَسَحَّرَا، فَلَمَّا فَرَغَا مِنْ سَحُورِهِمَا قَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ فَصَلَّى‏.‏ قُلْنَا لأَنَسٍ كَمْ كَانَ بَيْنَ فَرَاغِهِمَا مِنْ سَحُورِهِمَا وَدُخُولِهِمَا فِي الصَّلاَةِ قَالَ قَدْرُ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik: «Paygʻambar ﷺ va Zayd ibn Sobit birga saharlik qildi; taom tugagach, Paygʻambar ﷺ turib (bomdod) namozini oʻqidilar», — dedi. Men Anasdan: «Saharlikni tugatish bilan namozni boshlash orasida qancha (vaqt) edi?» — deb soʻradim. U: «Ikkalasining orasida ellik oyat oʻqishga yetadigan (vaqt) edi», — dedi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик: «Пайғамбар ﷺ ва Зайд ибн Собит бирга саҳарлик қилди; таом тугагач, Пайғамбар ﷺ туриб (бомдод) намозини ўқидилар», — деди. Мен Анасдан: «Саҳарликни тугатиш билан намозни бошлаш орасида қанча (вақт) эди?» — деб сўрадим. У: «Иккаласининг орасида эллик оят ўқишга етадиган (вақт) эди», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْ، لَقِيَ الْوَفْدَ الَّذِينَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ وَذَكَرَ قَتَادَةُ أَبَا نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فِي حَدِيثِهِ هَذَا ‏.‏ أَنَّ أُنَاسًا مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّا حَىٌّ مِنْ رَبِيعَةَ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ وَلاَ نَقْدِرُ عَلَيْكَ إِلاَّ فِي أَشْهُرِ الْحُرُمِ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ نَأْمُرُ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَنَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ إِذَا نَحْنُ أَخَذْنَا بِهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ اعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَأَقِيمُوا الصَّلاَةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَصُومُوا رَمَضَانَ وَأَعْطُوا الْخُمُسَ مِنَ الْغَنَائِمِ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ وَالنَّقِيرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا عِلْمُكَ بِالنَّقِيرِ قَالَ ‏"‏ بَلَى جِذْعٌ تَنْقُرُونَهُ فَتَقْذِفُونَ فِيهِ مِنَ الْقُطَيْعَاءِ - قَالَ سَعِيدٌ أَوْ قَالَ مِنَ التَّمْرِ - ثُمَّ تَصُبُّونَ فِيهِ مِنَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا سَكَنَ غَلَيَانُهُ شَرِبْتُمُوهُ حَتَّى إِنَّ أَحَدَكُمْ - أَوْ إِنَّ أَحَدَهُمْ - لَيَضْرِبُ ابْنَ عَمِّهِ بِالسَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ أَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ كَذَلِكَ ‏.‏ قَالَ وَكُنْتُ أَخْبَأُهَا حَيَاءً مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ فَفِيمَ نَشْرَبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ فِي أَسْقِيَةِ الأَدَمِ الَّتِي يُلاَثُ عَلَى أَفْوَاهِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَرْضَنَا كَثِيرَةُ الْجِرْذَانِ وَلاَ تَبْقَى بِهَا أَسْقِيَةُ الأَدَمِ ‏.‏ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَشَجِّ عَبْدِ الْقَيْسِ ‏"‏ إِنَّ فِيكَ لَخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمُ وَالأَنَاةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulqaysdan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ ning huzuriga kelib: «Ey Allohning Paygʻambari, biz — Rabiadan boʻlgan bir qabila(miz) va biz bilan Sizning orangizda Muzar kofirlari (yashaydi); biz Sizga faqat harom oylarda yetib kela olamiz. Bas, bizga ortimizdagi (kishi)larga buyuradigan va (oʻzimiz) amal qilsak, (u sababli) jannatga kiradigan biror ishni buyuring», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlarni toʻrt narsaga buyuraman va toʻrt narsadan qaytaraman: Allohga ibodat qilinglar va Unga hech narsani sherik qilmanglar, namozni toʻkis ado etinglar, zakot beringlar, Ramazon roʻzasini tutinglar va oʻljalardan beshdan birini beringlar; va sizlarni toʻrt narsadan qaytaraman: dabbo, hantam, muzaffat va naqirdan», dedilar. Ular: «Ey Allohning Paygʻambari, naqir haqida sizning bilimingiz qanday (naqir nima)?» dedilar. (Rasululloh): «Albatta (bilaman) — u (xurmo) tana(si)ki, sizlar uni oʻyib, ichiga qutayʼo (xom xurmo)dan — Said: ‹yoki: xurmodan dedi›, dedi — tashlaysizlar, soʻng ustiga suv quyasizlar; nihoyat uning qaynashi (achishi) tingach, uni ichasizlar — hatto biringiz — yoki: ulardan biri — amakivachchasini qilich bilan urib (yuboradigan darajada mast boʻladi)», dedilar. (Roviy) dedi: Qavm orasida shunday (mastlik tufayli) jarohat yetgan bir kishi bor edi. U dedi: Men buni Rasululloh ﷺ dan uyalib yashirib turardim. Soʻng: «(Bu idishlarni tark etsak) biz nimada ichamiz, ey Allohning Rasuli?» dedim. (Rasululloh): «Ogʻzi (ip bilan) bogʻlanadigan teri meshlarda», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bizning yurtimizda kalamushlar koʻp, (shu sababli) teri meshlar (butun) qolmaydi», dedilar. Shunda Allohning Paygʻambari ﷺ: «Garchi ularni kalamushlar yeb (teshib) qoʻysa ham, garchi ularni kalamushlar yeb qoʻysa ham, garchi ularni kalamushlar yeb qoʻysa ham (mayli, shu meshlarda iching)», dedilar. (Roviy) dedi: Allohning Paygʻambari ﷺ Abdulqaysning Ashajjiga: «Albatta senda Alloh suyadigan ikki xislat bor: hilm va shoshmaslik», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдулқайсдан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, биз — Рабиадан бўлган бир қабила(миз) ва биз билан Сизнинг орангизда Музар кофирлари (яшайди); биз Сизга фақат ҳаром ойларда етиб кела оламиз. Бас, бизга ортимиздаги (киши)ларга буюрадиган ва (ўзимиз) амал қилсак, (у сабабли) жаннатга кирадиган бирор ишни буюринг», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларни тўрт нарсага буюраман ва тўрт нарсадан қайтараман: Аллоҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар, намозни тўкис адо этинглар, закот беринглар, Рамазон рўзасини тутинглар ва ўлжалардан бешдан бирини беринглар; ва сизларни тўрт нарсадан қайтараман: даббо, ҳантам, музаффат ва нақирдан», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, нақир ҳақида сизнинг билимингиз қандай (нақир нима)?» дедилар. (Расулуллоҳ): «Албатта (биламан) — у (хурмо) тана(си)ки, сизлар уни ўйиб, ичига қутайъо (хом хурмо)дан — Саид: ‹ёки: хурмодан деди›, деди — ташлайсизлар, сўнг устига сув қуясизлар; ниҳоят унинг қайнаши (ачиши) тингач, уни ичасизлар — ҳатто бирингиз — ёки: улардан бири — амакиваччасини қилич билан уриб (юборадиган даражада маст бўлади)», дедилар. (Ровий) деди: Қавм орасида шундай (мастлик туфайли) жароҳат етган бир киши бор эди. У деди: Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан уялиб яшириб турардим. Сўнг: «(Бу идишларни тарк этсак) биз нимада ичамиз, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. (Расулуллоҳ): «Оғзи (ип билан) боғланадиган тери мешларда», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизнинг юртимизда каламушлар кўп, (шу сабабли) тери мешлар (бутун) қолмайди», дедилар. Шунда Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Гарчи уларни каламушлар еб (тешиб) қўйса ҳам, гарчи уларни каламушлар еб қўйса ҳам, гарчи уларни каламушлар еб қўйса ҳам (майли, шу мешларда ичинг)», дедилар. (Ровий) деди: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ Абдулқайснинг Ашажжига: «Албатта сенда Аллоҳ суядиган икки хислат бор: ҳилм ва шошмаслик», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ، يَقُولُ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ، نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ - قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُسْرِيَ بِهِ فَقَالَ ‏"‏ مُوسَى آدَمُ طُوَالٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ عِيسَى جَعْدٌ مَرْبُوعٌ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ مَالِكًا خَازِنَ جَهَنَّمَ وَذَكَرَ الدَّجَّالَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻzlari (osmonga) olib ketilgan paytni zikr qilib: «Muso — bugʻdayrang, uzun (boʻyli) — goʻyo Shanuʼa erkaklaridan biri kabi (edi)», dedilar. Va: «Iso — jingalak sochli, oʻrtacha (boʻyli) edi», dedilar. Hamda jahannam xazinaboni Molikni zikr qildilar va Dajjolni zikr qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари (осмонга) олиб кетилган пайтни зикр қилиб: «Мусо — буғдайранг, узун (бўйли) — гўё Шануъа эркакларидан бири каби (эди)», дедилар. Ва: «Исо — жингалак сочли, ўртача (бўйли) эди», дедилар. Ҳамда жаҳаннам хазинабони Моликни зикр қилдилар ва Дажжолни зикр қилдилар.

وَحَدَّثَنِي ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا أَبَانٌ، كُلُّهُمْ عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ مِثْلَهُ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ سَعِيدٍ وَهِشَامٍ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْقِيرَاطِ فَقَالَ ‏"‏ مِثْلُ أُحُدٍ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan xuddi shuningdek rivoyat qilinadi. Said va Hishomning hadisida: «Nabiy ﷺ dan qirot haqida soʻraldi. Shunda u zot: ‹Uhud (togʻi)dek (kattalikda)›, dedilar» (deyiladi).Савбон (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан худди шунингдек ривоят қилинади. Саид ва Ҳишомнинг ҳадисида: «Набий ﷺ дан қирот ҳақида сўралди. Шунда у зот: ‹Уҳуд (тоғи)дек (катталикда)›, дедилар» (дейилади).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ التَّيْمِيِّ، ح وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَقَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، وَقَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ يَعْنِي ابْنَ عَامِرٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، كُلُّهُمْ عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ نَحْوَ حَدِيثِ هَمَّامٍ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ التَّيْمِيِّ وَعُمَرَ بْنِ عَامِرٍ وَهِشَامٍ لِثَمَانَ عَشْرَةَ خَلَتْ وَفِي حَدِيثِ سَعِيدٍ فِي ثِنْتَىْ عَشْرَةَ ‏.‏ وَشُعْبَةَ لِسَبْعَ عَشْرَةَ أَوْ تِسْعَ عَشْرَةَ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan Hammomning hadisiga oʻxshash rivoyat qilinadi. Faqat at-Taymiy, Umar ibn Omir va Hishomning hadisida «oʻn sakkiz (kun) oʻtganida», Saidning hadisida «oʻn ikkinchisida», Shuʼbaning (hadisida) esa «oʻn yetti yoki oʻn toʻqqizida» (deyilgan).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан Ҳаммомнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинади. Фақат ат-Таймий, Умар ибн Омир ва Ҳишомнинг ҳадисида «ўн саккиз (кун) ўтганида», Саиднинг ҳадисида «ўн иккинчисида», Шуъбанинг (ҳадисида) эса «ўн етти ёки ўн тўққизида» (дейилган).

وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ فَافْصِلُوا حَجَّكُمْ مِنْ عُمْرَتِكُمْ فَإِنَّهُ أَتَمُّ لِحَجِّكُمْ وَأَتَمُّ لِعُمْرَتِكُمْ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Umarning soʻzi sifatida) shunday (kelgan): «Hajingizni umrangizdan ajrating, zero bu hajingiz uchun ham toʻliqroq, umrangiz uchun ham toʻliqroqdir».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Умарнинг сўзи сифатида) шундай (келган): «Ҳажингизни умрангиздан ажратинг, зеро бу ҳажингиз учун ҳам тўлиқроқ, умрангиз учун ҳам тўлиқроқдир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ شُعْبَةَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ صَلَّى بِهَا الظُّهْرَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu maʼnoda rivoyat qilinadi, faqat unda: «Allohning Nabiysi ﷺ Zul-Hulayfaga kelganlarida», deyilgan va u yerda peshin namozini oʻqiganlari haqida zikr qilinmagan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу маънода ривоят қилинади, фақат унда: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ Зул-Ҳулайфага келганларида», дейилган ва у ерда пешин намозини ўқиганлари ҳақида зикр қилинмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا كَمْ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ حَجَّةً وَاحِدَةً وَاعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ هَدَّابٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qatoda undan: «Rasululloh ﷺ necha marta haj qildilar?» — deb soʻraganida, u: «Bir marta haj qildilar va toʻrt marta umra qildilar», dedi. Soʻngra oldingi hadis mazmunini zikr qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қатода ундан: «Расулуллоҳ ﷺ неча марта ҳаж қилдилар?» — деб сўраганида, у: «Бир марта ҳаж қилдилар ва тўрт марта умра қилдилар», деди. Сўнгра олдинги ҳадис мазмунини зикр қилди.

وَحَدَّثَنَاهُ ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ ‏"‏ أَكْثَرَ مِنْ ثَلاَثٍ إِلاَّ مَعَ ذِي مَحْرَمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi va u: «Mahrami bilan boʻlmasa, uch (kun)dan koʻproq (safar qilmasin)» dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан ривоят қилинади ва у: «Маҳрами билан бўлмаса, уч (кун)дан кўпроқ (сафар қилмасин)» деди.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Shu isnod bilan shunga oʻxshashi rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Шу иснод билан шунга ўхшаши ривоят қилинган.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، أَيْضًا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي كِلاَهُمَا، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ مِثْلَهُ وَقَالاَ ‏"‏ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ مِنَ الْغُرَمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan oldingidek hadis rivoyat qilinadi. Faqat unda: «U (mol)ga boshqa qarz egalaridan (haqdorlardan) koʻra eng haqli oʻzidir», — deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан олдингидек ҳадис ривоят қилинади. Фақат унда: «У (мол)га бошқа қарз эгаларидан (ҳақдорлардан) кўра энг ҳақли ўзидир», — дейилган.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ، رَافِعٍ عَنْ شَبَابَةَ بْنِ سَوَّارٍ، عَنْ شُعْبَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилинади.

وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bu hadis shu maʼnoda yana bir isnod bilan rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бу ҳадис шу маънода яна бир иснод билан ривоят қилинган.

وَحَدَّثَنِيهِ يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مِيرَاثٌ لأَهْلِهَا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ جَائِزَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi, faqat u: «Egasi uchun merosdir», dedi. Yoki: «Joizdir», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан ривоят қилинади, фақат у: «Эгаси учун меросдир», деди. Ёки: «Жоиздир», деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي كِلاَهُمَا، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ غَيْرَ أَنَّ فِي، حَدِيثِهِمَا ‏"‏ الْبِكْرُ يُجْلَدُ وَيُنْفَى وَالثَّيِّبُ يُجْلَدُ وَيُرْجَمُ ‏"‏ ‏.‏ لاَ يَذْكُرَانِ سَنَةً وَلاَ مِائَةً ‏.

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi. Faqat ularning hadisida: «Turmush qurmaganga darra uriladi va surgun qilinadi, turmush qurganga darra uriladi va toshboʻron qilinadi», (deyilgan). Ular na bir yilni, na yuzni zikr qilmaydilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан ривоят қилинади. Фақат уларнинг ҳадисида: «Турмуш қурмаганга дарра урилади ва сургун қилинади, турмуш қурганга дарра урилади ва тошбўрон қилинади», (дейилган). Улар на бир йилни, на юзни зикр қилмайдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَبَلَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، كِلاَهُمَا عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ شُعْبَةَ ‏"‏ ثُمَّ اجْتَهَدَ ‏"‏ وَلَمْ يَقُلْ ‏"‏ وَإِنْ لَمْ يُنْزِلْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Shu isnod bilan xuddi shunga oʻxshashi (rivoyat qilindi). Faqat Shuʼbaning hadisida «soʻng urindi» (deyilgan) va «garchi maniy chiqmasa ham» degani aytilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Шу иснод билан худди шунга ўхшаши (ривоят қилинди). Фақат Шуъбанинг ҳадисида «сўнг уринди» (дейилган) ва «гарчи маний чиқмаса ҳам» дегани айтилмаган.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنَامُونَ ثُمَّ يُصَلُّونَ وَلاَ يَتَوَضَّئُونَ قَالَ قُلْتُ سَمِعْتَهُ مِنْ أَنَسٍ قَالَ إِي وَاللَّهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ning sahobalari uxlar, soʻng tahorat qilmasdan namoz oʻqir edilar». (Qatoda) dedi: men: «Buni Anasdan eshitdingmi?» — dedim. U: «Ha, Allohga qasamki», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари ухлар, сўнг таҳорат қилмасдан намоз ўқир эдилар». (Қатода) деди: мен: «Буни Анасдан эшитдингми?» — дедим. У: «Ҳа, Аллоҳга қасамки», — деди.

وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُنْتَبَذَ ‏.‏ فَذَكَرَ مِثْلَهُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ nabiz tayyorlashni qaytardilar va shuning oʻxshashi zikr qilindi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ набиз тайёрлашни қайтардилар ва шунинг ўхшаши зикр қилинди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ، قَالَ جَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ وَنَحْنُ بِأَذْرَبِيجَانَ مَعَ عُتْبَةَ بْنِ فَرْقَدٍ أَوْ بِالشَّامِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْحَرِيرِ إِلاَّ هَكَذَا إِصْبَعَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عُثْمَانَ فَمَا عَتَّمْنَا أَنَّهُ يَعْنِي الأَعْلاَمَ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ammo baʼd: Rasululloh ﷺ ipakni — mana shu ikki barmoq (eni)dan boshqasini — taqiqladilar», (deb yozilgan edi). Abu Usmon dedi: «Biz uning bilan (Umar) hoshiya-naqshlarni nazarda tutganini darhol angladik».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аммо баъд: Расулуллоҳ ﷺ ипакни — мана шу икки бармоқ (эни)дан бошқасини — тақиқладилар», (деб ёзилган эди). Абу Усмон деди: «Биз унинг билан (Умар) ҳошия-нақшларни назарда тутганини дарҳол англадик».

وَحَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - وَهُوَ ابْنُ هِشَامٍ - حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ قَوْلَ أَبِي عُثْمَانَ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan, xuddi shunga oʻxshash rivoyat qilinadi, lekin Abu Usmonning soʻzi zikr qilinmagan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан, худди шунга ўхшаш ривоят қилинади, лекин Абу Усмоннинг сўзи зикр қилинмаган.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرُّزِّيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan, xuddi shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан, худди шунга ўхшаш ривоят қилинади.