Qatoda ibn Di'oma

وَعَن قَتَادَة قَالَ: سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُ: كَانَ فَزَعٌ بِالْمَدِينَةِ فَاسْتَعَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَسًا مِنْ أَبِي طَلْحَةَ يُقَالُ لَهُ: الْمَنْدُوبُ فَرَكِبَ فَلَمَّا رَجَعَ قَالَ: «مَا رَأَيْنَا مِنْ شَيْءٍ وَإِن وَجَدْنَاهُ لبحرا»

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Madina ahli (dushman hujumidan) qoʻrqdi; shuning uchun Paygʻambar ﷺ Abu Talhadan — Mandub degan — bir otni oriyat (qarzga) oldi va unga mindi. U zot qaytganda: «Biz (qoʻrqadigan) hech narsani koʻrmadik, lekin bu ot juda tez (chopar) ekan (xuddi dengiz suvidek tuganmas quvvatga ega)», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Мадина аҳли (душман ҳужумидан) қўрқди; шунинг учун Пайғамбар ﷺ Абу Талҳадан — Мандуб деган — бир отни орият (қарзга) олди ва унга минди. У зот қайтганда: «Биз (қўрқадиган) ҳеч нарсани кўрмадик, лекин бу от жуда тез (чопар) экан (худди денгиз сувидек туганмас қувватга эга)», — дедилар.

وَعَنْ قَتَادَةَ قَالَ: ذَكَرَ لَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ أَبِي طَلْحَةَ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ يَوْمَ بَدْرٍ بِأَرْبَعَةٍ وَعِشْرِينَ رَجُلًا مِنْ صَنَادِيدِ قُرَيْشٍ فَقَذَفُوا فِي طَوِيٍّ مِنْ أَطْوَاءِ بَدْرٍ خَبِيثٍ مُخْبِثٍ وَكَانَ ذَا ظهرَ عَلَى قَوْمٍ أَقَامَ بِالْعَرْصَةِ ثَلَاثَ لَيَالٍ فَلَمَّا كَانَ بِبَدْرٍ الْيَوْمَ الثَّالِثَ أَمَرَ بِرَاحِلَتِهِ فَشَدَّ عَلَيْهَا رَحْلَهَا ثُمَّ مَشَى وَاتَّبَعَهُ أَصْحَابُهُ حَتَّى قَامَ عَلَى شَفَةِ الرَّكِيِّ فَجَعَلَ يُنَادِيهِمْ بِأَسْمَائِهِمْ وأسماءِ آبائِهم: «يَا فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ وَيَا فُلَانُ بْنَ فُلَانٍ أَيَسُرُّكُمْ أَنَّكُمْ أَطَعْتُمُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ؟ فَإِنَّا قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجدتمْ مَا وعدَكم رَبُّكُمْ حَقًّا؟» فَقَالَ عُمَرُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تُكَلِّمَ مِنْ أَجْسَادٍ لَا أَرْوَاحَ لَهَا؟ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لَا يُجِيبُونَ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَزَادَ الْبُخَارِيُّ: قَالَ قَتَادَةُ: أَحْيَاهُمُ اللَّهُ حَتَّى أَسْمَعَهُمْ قولَه توْبيخاً وتصغيرا ونقمة وحسرة وندما

Allohning paygʻambari ﷺ Badr kuni Qurayshning sarvarlaridan yigirma toʻrt kishi (haqida) buyurdilar — ular Badr quduqlaridan biriga, iflos, sassiq (bir quduqqa) tashlandi. U zot bir qavm ustidan gʻolib boʻlsalar, maydonda uch kecha turardilar. Badrda uchinchi kun boʻlganda, u zot ulovlariga buyurdilar, unga egari mahkamlandi, soʻng (u zot) yurdilar, sahobalari ortlaridan ergashib: «U zot faqat biror hojati uchun ketyaptilar shekilli», deyishdi — to quduqning labiga (yetib) turdilar. U zot ularni (oʻliklarni) ismlari va otalarining ismlari bilan chaqira boshladilar: «Ey falonchi, falonchining oʻgʻli, ey falonchi, falonchining oʻgʻli! Sizlar Alloh va Rasuliga itoat qilganingizda, sizni xursand qilarmidi? Albatta biz Robbimiz bizga vaʼda qilgan narsani haq (rost) holda topdik. Sizlar Robbingiz vaʼda qilgan narsani haq holda topdingizmi?» dedilar. (Rovi) aytdi: Umar: «Ey Allohning Rasuli, jonsiz jasadlar bilan nima (uchun) gaplashasiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlar men aytayotgan narsani ulardan koʻra (yaxshi) eshituvchi emassiz», dedilar. Qatoda: «Alloh ularni (oʻsha onda) tiriltirdiki, ularga u zotning soʻzini — taʼna, kamsitish, oʻch (jazo), hasrat va nadomat (qilib) eshittirdi», dedi.Аллоҳнинг пайғамбари ﷺ Бадр куни Қурайшнинг сарварларидан йигирма тўрт киши (ҳақида) буюрдилар — улар Бадр қудуқларидан бирига, ифлос, сассиқ (бир қудуққа) ташланди. У зот бир қавм устидан ғолиб бўлсалар, майдонда уч кеча турардилар. Бадрда учинчи кун бўлганда, у зот уловларига буюрдилар, унга эгари маҳкамланди, сўнг (у зот) юрдилар, саҳобалари ортларидан эргашиб: «У зот фақат бирор ҳожати учун кетяптилар шекилли», дейишди — то қудуқнинг лабига (етиб) турдилар. У зот уларни (ўликларни) исмлари ва оталарининг исмлари билан чақира бошладилар: «Эй фалончи, фалончининг ўғли, эй фалончи, фалончининг ўғли! Сизлар Аллоҳ ва Расулига итоат қилганингизда, сизни хурсанд қилармиди? Албатта биз Роббимиз бизга ваъда қилган нарсани ҳақ (рост) ҳолда топдик. Сизлар Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ ҳолда топдингизми?» дедилар. (Рови) айтди: Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, жонсиз жасадлар билан нима (учун) гаплашасиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлар мен айтаётган нарсани улардан кўра (яхши) эшитувчи эмассиз», дедилар. Қатода: «Аллоҳ уларни (ўша онда) тирилтирдики, уларга у зотнинг сўзини — таъна, камситиш, ўч (жазо), ҳасрат ва надомат (қилиб) эшиттирди», деди.

وَعَن قتادةَ قَالَ: خلقَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِه النجومَ لثلاثٍ جَعَلَهَا زِينَةً لِلسَّمَاءِ وَرُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَعَلَامَاتٍ يُهْتَدَى بهَا فَمن تأوَّلَ فِيهَا بِغَيْرِ ذَلِكَ أَخَطَأَ وَأَضَاعَ نَصِيبَهُ وَتَكَلَّفَ مَالا يَعْلَمُ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ تَعْلِيقًا وَفِي رِوَايَةِ رَزِينٍ: «تكلّف مَالا يعنيه ومالا عِلْمَ لَهُ بِهِ وَمَا عَجَزَ عَنْ عِلْمِهِ الْأَنْبِيَاء وَالْمَلَائِكَة» وَعَن الربيعِ مِثْلُهُ وَزَادَ: وَاللَّهِ مَا جَعَلَ اللَّهُ فِي نَجْمٍ حَيَاةَ أَحَدٍ وَلَا رِزْقَهُ وَلَا مَوْتَهُ وَإِنَّمَا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَيَتَعَلَّلُونَ بِالنُّجُومِ

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Alloh taolo bu yulduzlarni uch narsa uchun yaratdi: ularni osmon uchun ziynat qildi, shaytonlarga otiladigan narsalar qildi va odamlar yoʻl topadigan alomatlar qildi. Kim ularni bundan boshqasiga taʼvil qilsa, xatoga yoʻl qoʻydi, oʻz nasibasini zoye qildi va oʻzi bilmagan narsaga urindi. Buxoriy taʼliq tarzida rivoyat qilgan. Razin rivoyatida: «oʻziga aloqasi yoʻq, bilimi boʻlmagan va paygʻambarlar hamda farishtalar ham bilishdan ojiz boʻlgan narsaga urindi», deyilgan. Rabiʼdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilinib, unda shu ziyoda bor: Allohga qasamki, Alloh biror yulduzda hech kimning hayotini, rizqini yoki oʻlimini qilib qoʻymagan. Ular Allohga yolgʻon toʻqishadi va yulduzlar bilan bahona qilishadi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Аллоҳ таоло бу юлдузларни уч нарса учун яратди: уларни осмон учун зийнат қилди, шайтонларга отиладиган нарсалар қилди ва одамлар йўл топадиган аломатлар қилди. Ким уларни бундан бошқасига таъвил қилса, хатога йўл қўйди, ўз насибасини зое қилди ва ўзи билмаган нарсага уринди. Бухорий таълиқ тарзида ривоят қилган. Разин ривоятида: «ўзига алоқаси йўқ, билими бўлмаган ва пайғамбарлар ҳамда фаришталар ҳам билишдан ожиз бўлган нарсага уринди», дейилган. Рабиъдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилиниб, унда шу зиёда бор: Аллоҳга қасамки, Аллоҳ бирор юлдузда ҳеч кимнинг ҳаётини, ризқини ёки ўлимини қилиб қўймаган. Улар Аллоҳга ёлғон тўқишади ва юлдузлар билан баҳона қилишади.

وَعَن قَتَادَة وَعَن أَنَسٍ: أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَزَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ تَسَحَّرَا فَلَمَّا فَرَغَا مِنْ سَحُورِهِمَا قَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الصَّلَاةِ فَصَلَّى. قُلْنَا لِأَنَسٍ: كَمْ كَانَ بَيْنَ فَرَاغِهِمَا مِنْ سَحُورِهِمَا وَدُخُولِهِمَا فِي الصَّلَاة؟ قَالَ: قَدْرُ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik: «Paygʻambar ﷺ va Zayd ibn Sobit birga saharlik qildi; taom tugagach, Paygʻambar ﷺ turib (bomdod) namozini oʻqidilar», — dedi. Men Anasdan: «Saharlikni tugatish bilan namozni boshlash orasida qancha (vaqt) edi?» — deb soʻradim. U: «Ikkalasining orasida ellik oyat oʻqishga yetadigan (vaqt) edi», — dedi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик: «Пайғамбар ﷺ ва Зайд ибн Собит бирга саҳарлик қилди; таом тугагач, Пайғамбар ﷺ туриб (бомдод) намозини ўқидилар», — деди. Мен Анасдан: «Саҳарликни тугатиш билан намозни бошлаш орасида қанча (вақт) эди?» — деб сўрадим. У: «Иккаласининг орасида эллик оят ўқишга етадиган (вақт) эди», — деди.

وَعَنْ قَتَادَةَ قَالَ: سُئِلَ أَنَسٌ: كَيْفَ كَانَتْ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: كَانَت مدا مَدًّا ثُمَّ قَرَأَ: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ يَمُدُّ بِبَسْمِ اللَّهِ وَيَمُدُّ بِالرَّحْمَنِ وَيَمُدُّ بِالرَّحِيمِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Qatoda aytdi:) Anasdan: «Paygʻambar ﷺning qiroati qanday edi?» deb soʻraldi. U: «(U zot) (tovushlarni) choʻ zib (madd qilib oʻqir) edilar», dedi, soʻng ‹Bismillahir-Rohmanir-Rohim›ni (oʻqib koʻ rsatdi): u ‹Bismillah›ni choʻ zar, ‹ar-Rohman›ni choʻ zar va ‹ar-Rohim›ni choʻ zar edi.(Қатода айтди:) Анасдан: «Пайғамбар ﷺнинг қироати қандай эди?» деб сўралди. У: «(У зот) (товушларни) чў зиб (мадд қилиб ўқир) эдилар», деди, сўнг ‹Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳим›ни (ўқиб кў рсатди): у ‹Бисмиллаҳ›ни чў зар, ‹ар-Роҳман›ни чў зар ва ‹ар-Роҳим›ни чў зар эди.

وَعَن قَتَادَة: بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلَالَ قَالَ: «هِلَالُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ هِلَالُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ هِلَالُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ آمَنْتُ بِالَّذِي خَلَقَكَ» ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ يَقُولُ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي ذَهَبَ بِشَهْرِ كَذَا وَجَاء بِشَهْر كَذَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muso ibn Ismoil bizga aytib berib, bizga Abon aytib berib, bizga Qatoda aytib berdiki, unga yetib kelishicha, Nabiy ﷺ hilolni (yangi oyni) koʻrganlarida: «Hilolu xayrin va rushdin, hilolu xayrin va rushdin, hilolu xayrin va rushdin. Amantu billazi xolaqaka (Yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan, yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan, yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan. Men seni Yaratganga iymon keltirdim)», deb uch marta aytar edilar. Soʻng: «Al-hamdu lillahil-lazi zahaba bi-shahri kaza va jaa bi-shahri kaza (Falon oyni ketkazib, falon oyni keltirgan Allohga hamdlar boʻlsin)», deydilar.Мусо ибн Исмоил бизга айтиб бериб, бизга Абон айтиб бериб, бизга Қатода айтиб бердики, унга етиб келишича, Набий ﷺ ҳилолни (янги ойни) кўрганларида: «Ҳилолу хайрин ва рушдин, ҳилолу хайрин ва рушдин, ҳилолу хайрин ва рушдин. Аманту биллази холақака (Яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан, яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан, яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан. Мен сени Яратганга иймон келтирдим)», деб уч марта айтар эдилар. Сўнг: «Ал-ҳамду лиллаҳил-лази заҳаба би-шаҳри каза ва жаа би-шаҳри каза (Фалон ойни кетказиб, фалон ойни келтирган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин)», дейдилар.