Qatoda ibn Di'oma

حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، وَزَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَصْرِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّبَتُّلِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزَادَ زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ فِي حَدِيثِهِ وَقَرَأَ قَتَادَةُ ‏:‏ ‏(‏ولقدْ أَرْسَلْنا رُسُلاً مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً ‏)‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى الأَشْعَثُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَيُقَالُ كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (uylanmay) tark etishdan (tabattuldan) qaytardilar. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Akhzam oʻz hadisida shu (ziyodani) qoʻshdi: «Qatoda: {Sendan oldin ham paygʻambarlarni yuborgan va ularga juftlar hamda zurriyot ato etgan edik} (Raʼd 38) oyatini oʻqidi». Abu Iso aytdi: Bu bobda Saʼd, Anas ibn Molik, Oisha va Ibn Abbosdan ham (hadis rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Samuraning hadisi hasan gʻaribdir. Ashʼas ibn Abdulmalik bu hadisni al-Hasandan, u Saʼd ibn Hishomdan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Aytiladiki, har ikki hadis ham sahihdir.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (уйланмай) тарк этишдан (табаттулдан) қайтардилар. Абу Исо айтди: Зайд ибн Акҳзам ўз ҳадисида шу (зиёдани) қўшди: «Қатода: {Сендан олдин ҳам пайғамбарларни юборган ва уларга жуфтлар ҳамда зурриёт ато этган эдик} (Раъд 38) оятини ўқиди». Абу Исо айтди: Бу бобда Саъд, Анас ибн Молик, Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Самуранинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Ашъас ибн Абдулмалик бу ҳадисни ал-Ҳасандан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Айтиладики, ҳар икки ҳадис ҳам саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَلَى الْيَدِ مَا أَخَذَتْ حَتَّى تُؤَدِّيَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ ثُمَّ نَسِيَ الْحَسَنُ فَقَالَ هُوَ أَمِينُكَ لاَ ضَمَانَ عَلَيْهِ ‏.‏ يَعْنِي الْعَارِيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِلَى هَذَا وَقَالُوا يَضْمَنُ صَاحِبُ الْعَارِيَةِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لَيْسَ عَلَى صَاحِبِ الْعَارِيَةِ ضَمَانٌ إِلاَّ أَنْ يُخَالِفَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qoʻl olgan narsasini toki uni qaytarmaguncha (uning zimmasidadir)», dedilar. Qatoda aytdi: Soʻng Hasan (buni) unutib: «U sening ishongan (omonatdor)ing, unga zomin (yoʻq)», dedi — yaʼni ariyat (qarzga olingan narsa)ni (nazarda tutib). Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalari va boshqalaridan iborat baʼzi ilm ahli shunga (amal qilib) bordilar va: «Ariyat (narsa)ni olgan kishi zomindir», dedilar. Bu Shofiʼiy va Ahmadning soʻzidir. Nabiy ﷺning sahobalari va boshqalaridan iborat baʼzi ilm ahli esa: «Ariyat olgan kishiga, agar (shartga) xilof qilmasa, zomin yoʻq», dedilar. Bu Savriy va Kufa ahlining soʻzidir, Ishoq ham shuni aytadi.Самура (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қўл олган нарсасини токи уни қайтармагунча (унинг зиммасидадир)», дедилар. Қатода айтди: Сўнг Ҳасан (буни) унутиб: «У сенинг ишонган (омонатдор)инг, унга зомин (йўқ)», деди — яъни арият (қарзга олинган нарса)ни (назарда тутиб). Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобалари ва бошқаларидан иборат баъзи илм аҳли шунга (амал қилиб) бордилар ва: «Арият (нарса)ни олган киши зоминдир», дедилар. Бу Шофиъий ва Аҳмаднинг сўзидир. Набий ﷺнинг саҳобалари ва бошқаларидан иборат баъзи илм аҳли эса: «Арият олган кишига, агар (шартга) хилоф қилмаса, зомин йўқ», дедилар. Бу Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир, Ишоқ ҳам шуни айтади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ كَيْفَ كَانَ نَعْلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُمَا قِبَالاَنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Anas ibn Molikka: «Rasululloh ﷺning kovushlari qanday edi?» dedim. U: «Ularning ikkitadan tasmasi bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Анас ибн Моликка: «Расулуллоҳ ﷺнинг ковушлари қандай эди?» дедим. У: «Уларнинг иккитадан тасмаси бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا حِبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ نَعْلاَهُ لَهُمَا قِبَالاَنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning kovushlarining ikkitadan tasmasi bor edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Yana) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг ковушларининг иккитадан тасмаси бор эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Яна) айтди: Бу бобда Ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَشْرَبَ الرَّجُلُ قَائِمًا ‏.‏ فَقِيلَ الأَكْلُ قَالَ ذَاكَ أَشَدُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kishining tik turgan holda ichishidan qaytardilar. «Yeyish-chi?» deb soʻralganda, u (Anas): «U yanada qattiqroqdir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кишининг тик турган ҳолда ичишидан қайтардилар. «Ейиш-чи?» деб сўралганда, у (Анас): «У янада қаттиқроқдир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قال حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، قال حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حُدِّثْتُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ أَخَذْتُ ثَلاَثَةَ أَكْمُئٍ أَوْ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا فَعَصَرْتُهُنَّ فَجَعَلْتُ مَاءَهُنَّ فِي قَارُورَةٍ فَكَحَلْتُ بِهِ جَارِيَةً لِي فَبَرَأَتْ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Men uchta, yoki beshta, yoki yettita kamʼa (qoʻziqorin)ni olib, ularni siqdim. Soʻng ularning suvini bir shishaga soldim va u bilan oʻzimning bir choʻrimning koʻziga surma qildim, shunda u tuzaldi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Мен учта, ёки бешта, ёки еттита камъа (қўзиқорин)ни олиб, уларни сиқдим. Сўнг уларнинг сувини бир шишага солдим ва у билан ўзимнинг бир чўримнинг кўзига сурма қилдим, шунда у тузалди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قال حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قال حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حُدِّثْتُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ الشُّونِيزُ دَوَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ إِلاَّ السَّامَ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ يَأْخُذُ كُلَّ يَوْمٍ إِحْدَى وَعِشْرِينَ حَبَّةً فَيَجْعَلُهُنَّ فِي خِرْقَةٍ فَلْيَنْقَعْهُ فَيَتَسَعَّطُ بِهِ كُلَّ يَوْمٍ فِي مَنْخَرِهِ الأَيْمَنِ قَطْرَتَيْنِ وَفِي الأَيْسَرِ قَطْرَةً وَالثَّانِي فِي الأَيْسَرِ قَطْرَتَيْنِ وَفِي الأَيْمَنِ قَطْرَةً وَالثَّالِثُ فِي الأَيْمَنِ قَطْرَتَيْنِ وَفِي الأَيْسَرِ قَطْرَةً ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Shuniz (sebarga urugʻi, yaʼni qora zira) oʻlimdan boshqa har bir dardga davodir», dedi. Qatoda aytdi: «(Bemor) har kuni yigirma bitta donasini olib, ularni bir latta(matoga) joylaydi, soʻng uni (suvga) namlaydi va har kuni uni burniga tomizadi: oʻng burun teshigiga ikki tomchi, chap teshigiga bir tomchi; ikkinchi (kuni) chapga ikki tomchi, oʻngga bir tomchi; uchinchi (kuni) oʻngga ikki tomchi, chapga bir tomchi (tomiziladi)».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Шуниз (себарга уруғи, яъни қора зира) ўлимдан бошқа ҳар бир дардга даводир», деди. Қатода айтди: «(Бемор) ҳар куни йигирма битта донасини олиб, уларни бир латта(матога) жойлайди, сўнг уни (сувга) намлайди ва ҳар куни уни бурнига томизади: ўнг бурун тешигига икки томчи, чап тешигига бир томчи; иккинчи (куни) чапга икки томчи, ўнгга бир томчи; учинчи (куни) ўнгга икки томчи, чапга бир томчи (томизилади)».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْعَتُ الزَّيْتَ وَالْوَرْسَ مِنْ ذَاتِ الْجَنْبِ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَيَلُدُّهُ مِنَ الْجَانِبِ الَّذِي يَشْتَكِيهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ اسْمُهُ مَيْمُونٌ هُوَ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ yon ogʻrigʻi (zotuljanb) uchun zaytun yogʻi va vorsni tavsiya qilar edilar. Qatoda aytdi: Va u (dori) ogʻriyotgan tomondan ogʻizga tomiziladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Abdullohning ismi Maymun boʻlib, u Basralik shayxdir.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ён оғриғи (зотулжанб) учун зайтун ёғи ва ворсни тавсия қилар эдилар. Қатода айтди: Ва у (дори) оғриётган томондан оғизга томизилади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Абдуллоҳнинг исми Маймун бўлиб, у Басралик шайхдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ هَلْ كَانَتِ الْمُصَافَحَةُ فِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan: «Rasululloh ﷺning sahobalarida qoʻl olishib koʻrishish bormidi?» deb soʻradim. U: «Ha», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан: «Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларида қўл олишиб кўришиш бормиди?» деб сўрадим. У: «Ҳа», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَمَعَ الْقُرْآنَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَةٌ كُلُّهُمْ مِنَ الأَنْصَارِ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَأَبُو زَيْدٍ ‏.‏ قُلْتُ لأَنَسٍ مَنْ أَبُو زَيْدٍ قَالَ أَحَدُ عُمُومَتِي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida Qurʼonni toʻrt kishi jamlagan (yod olgan) edi, ularning barchasi ansorlardan: Ubay ibn Kaʼb, Muoz ibn Jabal, Zayd ibn Sobit va Abu Zayd. Men Anasga: «Abu Zayd kim?», dedim. U: «Amakilarimdan biri», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида Қуръонни тўрт киши жамлаган (ёд олган) эди, уларнинг барчаси ансорлардан: Убай ибн Каъб, Муоз ибн Жабал, Зайд ибн Собит ва Абу Зайд. Мен Анасга: «Абу Зайд ким?», дедим. У: «Амакиларимдан бири», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ كَمْ حَجَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ حَجَّةٌ وَاحِدَةٌ وَاعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ عُمْرَةٌ فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةُ الْحُدَيْبِيَةِ وَعُمْرَةٌ مَعَ حَجَّتِهِ وَعُمْرَةُ الْجِعِرَّانَةِ إِذْ قَسَّمَ غَنِيمَةَ حُنَيْنٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَحَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ هُوَ أَبُو حَبِيبٍ الْبَصْرِيُّ هُوَ جَلِيلٌ ثِقَةٌ وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan: «Nabiy ﷺ necha marta haj qildilar?» deb soʻradim. U: «Bir marta haj qildilar va toʻrt marta umra qildilar: Zulqaʼdadagi umra, Hudaybiya umrasi, haji bilan birgalikdagi umra va Junayn oʻljasini taqsimlaganlarida Jiʼrronadagi umra», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Habbon ibn Hilol — u Abu Habib al-Basriy boʻlib, u jalil (ulugʻ) va siqa (ishonchli) (roviy)dir; uni Yahyo ibn Said al-Qatton siqa deb tasdiqlagan.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан: «Набий ﷺ неча марта ҳаж қилдилар?» деб сўрадим. У: «Бир марта ҳаж қилдилар ва тўрт марта умра қилдилар: Зулқаъдадаги умра, Ҳудайбия умраси, ҳажи билан биргаликдаги умра ва Жунайн ўлжасини тақсимлаганларида Жиърронадаги умра», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Ҳаббон ибн Ҳилол — у Абу Ҳабиб ал-Басрий бўлиб, у жалил (улуғ) ва сиқа (ишончли) (ровий)дир; уни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон сиқа деб тасдиқлаган.