Qatoda ibn Di'oma

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، فِي أَمْرُكِ بِيَدِكِ ‏.‏ قَالَ ثَلاَثٌ ‏.‏

Hasan (Basriy) (rahimahulloh)dan «amring oʻz qoʻlingda» degan soʻz haqida rivoyat qilinadi: «(Bu) uch (taloq) boʻladi.»Ҳасан (Басрий) (раҳимаҳуллоҳ)дан «амринг ўз қўлингда» деган сўз ҳақида ривоят қилинади: «(Бу) уч (талоқ) бўлади.»

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ الْجَلَبُ وَالْجَنَبُ فِي الرِّهَانِ ‏.‏

Ibn al-Musanno bizga Abdulaʼlodan, u Saiddan, u Qatodadan rivoyat qildi. (Qatoda) aytdi: Jalab va janab garov (poyga)da boʻladi.Ибн ал-Мусанно бизга Абдулаълодан, у Саиддан, у Қатодадан ривоят қилди. (Қатода) айтди: Жалаб ва жанаб гаров (пойга)да бўлади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ مَا الأَعْضَبُ قَالَ النِّصْفُ فَمَا فَوْقَهُ ‏.‏

Musaddad bizga Yahyodan, u Hishomdan, u Qatodadan rivoyat qildi. (Qatoda) dedi: Men Said ibn al-Musayyabga: «Aʼzab (qulogʻi yoki shoxi singan hayvon) nima?» dedim. U: «Yarmi va undan ortigʻi (singani)dir», dedi.Мусаддад бизга Яҳёдан, у Ҳишомдан, у Қатодадан ривоят қилди. (Қатода) деди: Мен Саид ибн ал-Мусайябга: «Аъзаб (қулоғи ёки шохи синган ҳайвон) нима?» дедим. У: «Ярми ва ундан ортиғи (сингани)дир», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْوَاحِدِ - عَنْ سَعِيدٍ، - يَعْنِي ابْنَ بَشِيرٍ - عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا غَزَا كَانَ لَهُ سَهْمٌ صَافٍ يَأْخُذُهُ مِنْ حَيْثُ شَاءَهُ فَكَانَتْ صَفِيَّةُ مِنْ ذَلِكَ السَّهْمِ وَكَانَ إِذَا لَمْ يَغْزُ بِنَفْسِهِ ضُرِبَ لَهُ بِسَهْمِهِ وَلَمْ يُخَيَّرْ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh) aytadi: Rasululloh ﷺ gʻazotga chiqqanlarida, u zot uchun bir maxsus ulush (sahmi sofiy) boʻlardi, uni xohlagan joyidan olardilar. Safiyya ham oʻsha ulushdan edi. Agar oʻzlari gʻazotga chiqmagan boʻlsalar, u zotga (oʻz oʻrnida) ulushlari ajratilar, ammo (tanlash) ixtiyori berilmas edi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ғазотга чиққанларида, у зот учун бир махсус улуш (саҳми софий) бўларди, уни хоҳлаган жойидан олардилар. Сафийя ҳам ўша улушдан эди. Агар ўзлари ғазотга чиқмаган бўлсалар, у зотга (ўз ўрнида) улушлари ажратилар, аммо (танлаш) ихтиёри берилмас эди.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، أَنَّهُ كَانَ يَأْخُذُ الْغُسْلَ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، يَغْسِلُ بِالسِّدْرِ مَرَّتَيْنِ وَالثَّالِثَةَ بِالْمَاءِ وَالْكَافُورِ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Muhammad ibn Siyriyn gʻusl (qildirish usulini) Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan oʻrgangan edi: u (mayyitni) ikki marta sidr (bargi) bilan, uchinchisini esa suv va kofur bilan yuvardi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Муҳаммад ибн Сийрийн ғусл (қилдириш усулини) Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ўрганган эди: у (маййитни) икки марта сидр (барги) билан, учинчисини эса сув ва кофур билан юварди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَيَّاضٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْفَيَّاضِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ لَيْسَ فِي التَّمْرِ حُكْرَةٌ ‏.‏ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى قَالَ عَنِ الْحَسَنِ فَقُلْنَا لَهُ لاَ تَقُلْ عَنِ الْحَسَنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْحَدِيثُ عِنْدَنَا بَاطِلٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ يَحْتَكِرُ النَّوَى وَالْخَبَطَ وَالْبِزْرَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ يُونُسَ يَقُولُ سَأَلْتُ سُفْيَانَ عَنْ كَبْسِ الْقَتِّ فَقَالَ كَانُوا يَكْرَهُونَ الْحُكْرَةَ وَسَأَلْتُ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَيَّاشٍ فَقَالَ اكْبِسْهُ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh) aytdi: «Xurmoda ehtikor boʻlmaydi». Ibnul Musanno aytdi: U (Yahyo ibn Fayyoz) buni Hasandan (rivoyat qilib) aytdi. Shunda biz unga: «Hasandan (rivoyat) deb aytma», dedik. Abu Dovud aytdi: Bu hadis bizning nazdimizda botildir. Abu Dovud aytdi: Said ibn Musayyab xurmo danagi, (chorva uchun qoqilgan) yaproq va urugʻni toʻplab saqlar edi. Men Ahmad ibn Yunusning shunday deganini eshitdim: Men Sufyondan beda (xashak)ni siqib toʻplash haqida soʻradim. U: «Ular ehtikorni yoqtirmas edilar», dedi. Yana men Abu Bakr ibn Ayyoshdan soʻradim, u: «Uni toʻplab saqlayver», dedi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Хурмода эҳтикор бўлмайди». Ибнул Мусанно айтди: У (Яҳё ибн Файёз) буни Ҳасандан (ривоят қилиб) айтди. Шунда биз унга: «Ҳасандан (ривоят) деб айтма», дедик. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис бизнинг наздимизда ботилдир. Абу Довуд айтди: Саид ибн Мусайяб хурмо данаги, (чорва учун қоқилган) япроқ ва уруғни тўплаб сақлар эди. Мен Аҳмад ибн Юнуснинг шундай деганини эшитдим: Мен Суфёндан беда (хашак)ни сиқиб тўплаш ҳақида сўрадим. У: «Улар эҳтикорни ёқтирмас эдилар», деди. Яна мен Абу Бакр ибн Айёшдан сўрадим, у: «Уни тўплаб сақлайвер», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، وَعِكْرِمَةَ، أَنَّهُمَا كَانَا يَكْرَهَانِ الْبُسْرَ وَحْدَهُ وَيَأْخُذَانِ ذَلِكَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَخْشَى أَنْ يَكُونَ الْمُزَّاءَ الَّذِي نُهِيَتْ عَنْهُ عَبْدُ الْقَيْسِ ‏.‏ فَقُلْتُ لِقَتَادَةَ مَا الْمُزَّاءُ قَالَ النَّبِيذُ فِي الْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ ‏.‏

Qatoda Jobir ibn Zayd va Ikrimadan rivoyat qiladiki, ular xom xurmo (busr)ni yolgʻiz oʻzini (ivitishni) yomon koʻrar va buni Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan olar edilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Bu Abdulqays (qabilasi) qaytarilgan muzzo boʻlib qolishidan qoʻrqaman», degan. Men Qatodaga: «Muzzo nima?» dedim. U: «Hantam (yashil sopol kosa) va muzaffat (qatron surilgan idish)da tayyorlangan nabizdir», dedi.Қатода Жобир ибн Зайд ва Икримадан ривоят қиладики, улар хом хурмо (буср)ни ёлғиз ўзини (ивитишни) ёмон кўрар ва буни Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан олар эдилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Бу Абдулқайс (қабиласи) қайтарилган муззо бўлиб қолишидан қўрқаман», деган. Мен Қатодага: «Муззо нима?» дедим. У: «Ҳантам (яшил сопол коса) ва музаффат (қатрон сурилган идиш)да тайёрланган набиздир», деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَدُعِيَ الْيَوْمَ الثَّالِثَ فَلَمْ يُجِبْ وَحَصَبَ الرَّسُولَ ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim Hishomdan, u Qatodadan, u Said ibnul Musayyabdan shu qissani rivoyat qiladi. U aytdi: Uchinchi kuni (Said) taklif qilindi-yu, qabul qilmadi va elchiga (taklif keltirgan kishiga) tosh otdi.Муслим ибн Иброҳим Ҳишомдан, у Қатодадан, у Саид ибнул Мусайябдан шу қиссани ривоят қилади. У айтди: Учинчи куни (Саид) таклиф қилинди-ю, қабул қилмади ва элчига (таклиф келтирган кишига) тош отди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ مَمْلُوكًا بَيْنَهُ وَبَيْنَ آخَرَ فَعَلَيْهِ خَلاَصُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ سُوَيْدٍ ‏.‏

Muhammad ibn al-Musanno bizga rivoyat qilib dedi: Muhammad ibn Jaʼfar bizga rivoyat qildi. (Boshqa sanad bilan) Ahmad ibn Ali ibn Suvayd ham bizga rivoyat qildi: Ravh bizga rivoyat qildi. Ikkalasi: Shuʼba bizga rivoyat qilib dedi, dedilar. U Qatodadan, oʻz sanadi bilan Nabiy ﷺ dan rivoyat qildi. U zot: «Kim oʻzi bilan boshqa bir kishi oʻrtasida (sherik) boʻlgan qulni ozod qilsa, uni (toʻliq) ozod qilish uning zimmasiga boʻladi», dedilar. Bu Ibn Suvaydning lafzidir.Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилиб деди: Муҳаммад ибн Жаъфар бизга ривоят қилди. (Бошқа санад билан) Аҳмад ибн Али ибн Сувайд ҳам бизга ривоят қилди: Равҳ бизга ривоят қилди. Иккаласи: Шуъба бизга ривоят қилиб деди, дедилар. У Қатодадан, ўз санади билан Набий ﷺ дан ривоят қилди. У зот: «Ким ўзи билан бошқа бир киши ўртасида (шерик) бўлган қулни озод қилса, уни (тўлиқ) озод қилиш унинг зиммасига бўлади», дедилар. Бу Ибн Сувайднинг лафзидир.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ عَتَقَ مِنْ مَالِهِ إِنْ كَانَ لَهُ مَالٌ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنُ الْمُثَنَّى النَّضْرَ بْنَ أَنَسٍ وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ سُوَيْدٍ ‏.‏

Ibn al-Musanno bizga rivoyat qilib dedi: Muoz ibn Hishom bizga rivoyat qilib dedi: Otam menga rivoyat qildi. (Boshqa sanad bilan) Ahmad ibn Ali ibn Suvayd ham bizga rivoyat qildi: Ravh bizga rivoyat qilib dedi: Hishom ibn Abu Abdulloh bizga rivoyat qildi: U Qatodadan, oʻz sanadi bilan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ: «Kim qulda oʻziga tegishli ulushni ozod qilsa, agar moli boʻlsa, oʻz molidan (uni toʻliq) ozod qiladi», dedilar. Ibn al-Musanno an-Nazr ibn Anasni zikr qilmadi. Bu Ibn Suvaydning lafzidir.Ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилиб деди: Муоз ибн Ҳишом бизга ривоят қилиб деди: Отам менга ривоят қилди. (Бошқа санад билан) Аҳмад ибн Али ибн Сувайд ҳам бизга ривоят қилди: Равҳ бизга ривоят қилиб деди: Ҳишом ибн Абу Абдуллоҳ бизга ривоят қилди: У Қатодадан, ўз санади билан ривоят қилдики, Набий ﷺ: «Ким қулда ўзига тегишли улушни озод қилса, агар моли бўлса, ўз молидан (уни тўлиқ) озод қилади», дедилар. Ибн ал-Мусанно ан-Назр ибн Анасни зикр қилмади. Бу Ибн Сувайднинг лафзидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ مَنْ مَلَكَ ذَا رَحِمٍ مَحْرَمٍ فَهُوَ حُرٌّ ‏.‏

Muhammad ibn Sulaymon bizga rivoyat qildi: Abdulvahhob bizga Saiddan, u Qatodadan, u Hasandan rivoyat qildi. (Hasan) dedi: «Kim mahrami boʻlgan qarindoshiga ega boʻlsa, u (qarindosh) ozod boʻladi».Муҳаммад ибн Сулаймон бизга ривоят қилди: Абдулваҳҳоб бизга Саиддан, у Қатодадан, у Ҳасандан ривоят қилди. (Ҳасан) деди: «Ким маҳрами бўлган қариндошига эга бўлса, у (қариндош) озод бўлади».

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْنَا لأَنَسٍ - يَعْنِي ابْنَ مَالِكٍ - أَىُّ اللِّبَاسِ كَانَ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ أَعْجَبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ الْحِبَرَةُ ‏.‏

Qatoda aytdi: Biz Anasga — yaʼni ibn Molikka — «Rasululloh ﷺ ga kiyimlarning qaysi biri eng sevimli edi yoki Rasululloh ﷺ ga qaysi biri eng yoqar edi?» dedik. U: «Hibara (yoʻl-yoʻl chopon)», deb javob berdi.Қатода айтди: Биз Анасга — яъни ибн Моликка — «Расулуллоҳ ﷺ га кийимларнинг қайси бири энг севимли эди ёки Расулуллоҳ ﷺ га қайси бири энг ёқар эди?» дедик. У: «Ҳибара (йўл-йўл чопон)», деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ خَصَى عَبَدَهُ خَصَيْنَاهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ شُعْبَةَ وَحَمَّادٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ عَنْ هِشَامٍ مِثْلَ حَدِيثِ مُعَاذٍ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh) oʻzining (yuqoridagi) shu sanadi bilan unga oʻxshash rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz qulini bichsa (axta qilsa), biz uni bichamiz», dedilar. Soʻng (Qatoda) Shuʼba va Hammodning hadisiga oʻxshashini zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Uni Abu Dovud at-Toyolisiy Hishomdan, Muozning hadisiga oʻxshash rivoyat qildi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) ўзининг (юқоридаги) шу санади билан унга ўхшаш ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз қулини бичса (ахта қилса), биз уни бичамиз», дедилар. Сўнг (Қатода) Шуъба ва Ҳаммоднинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди. Абу Довуд айтди: Уни Абу Довуд ат-Тоёлисий Ҳишомдан, Муознинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِ شُعْبَةَ مِثْلَهُ زَادَ ثُمَّ إِنَّ الْحَسَنَ نَسِيَ هَذَا الْحَدِيثَ فَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ يُقْتَلُ حُرٌّ بِعَبْدٍ ‏"‏ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh) Shuʼbaning sanadi bilan unga oʻxshash rivoyat qildi. (Bu rivoyatda) shu ziyoda bor: Soʻng al-Hasan bu hadisni unutib qoʻydi va: «Hur (ozod) kishi qul (oʻrniga oʻldirilmaydi)», deb aytar edi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) Шуъбанинг санади билан унга ўхшаш ривоят қилди. (Бу ривоятда) шу зиёда бор: Сўнг ал-Ҳасан бу ҳадисни унутиб қўйди ва: «Ҳур (озод) киши қул (ўрнига ўлдирилмайди)», деб айтар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَكُونَ، مِثْلَ أَبِي ضَيْغَمٍ - أَوْ ضَمْضَمٍ شَكَّ ابْنُ عُبَيْدٍ - كَانَ إِذَا أَصْبَحَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِعِرْضِي عَلَى عِبَادِكَ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Birortangiz Abu Zaygʻam — yoki Zamzam (roviy Ibn Ubayd shubha qildi) — kabi boʻlishga ojizlik qiladimi? U tongga chiqqanida: «Allohim, men oʻz obroʻyimni bandalaringga sadaqa qildim», der edi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Бирортангиз Абу Зайғам — ёки Замзам (ровий Ибн Убайд шубҳа қилди) — каби бўлишга ожизлик қиладими? У тонгга чиққанида: «Аллоҳим, мен ўз обрўйимни бандаларингга садақа қилдим», дер эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلاَلَ قَالَ ‏"‏ هِلاَلُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ هِلاَلُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ هِلاَلُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ آمَنْتُ بِالَّذِي خَلَقَكَ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي ذَهَبَ بِشَهْرِ كَذَا وَجَاءَ بِشَهْرِ كَذَا ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga aytib berib, bizga Abon aytib berib, bizga Qatoda aytib berdiki, unga yetib kelishicha, Nabiy ﷺ hilolni (yangi oyni) koʻrganlarida: «Hilolu xayrin va rushdin, hilolu xayrin va rushdin, hilolu xayrin va rushdin. Amantu billazi xolaqaka (Yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan, yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan, yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan. Men seni Yaratganga iymon keltirdim)», deb uch marta aytar edilar. Soʻng: «Al-hamdu lillahil-lazi zahaba bi-shahri kaza va jaa bi-shahri kaza (Falon oyni ketkazib, falon oyni keltirgan Allohga hamdlar boʻlsin)», deydilar.Мусо ибн Исмоил бизга айтиб бериб, бизга Абон айтиб бериб, бизга Қатода айтиб бердики, унга етиб келишича, Набий ﷺ ҳилолни (янги ойни) кўрганларида: «Ҳилолу хайрин ва рушдин, ҳилолу хайрин ва рушдин, ҳилолу хайрин ва рушдин. Аманту биллази холақака (Яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан, яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан, яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан. Мен сени Яратганга иймон келтирдим)», деб уч марта айтар эдилар. Сўнг: «Ал-ҳамду лиллаҳил-лази заҳаба би-шаҳри каза ва жаа би-шаҳри каза (Фалон ойни кетказиб, фалон ойни келтирган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин)», дейдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ حُبَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلاَلَ صَرَفَ وَجْهَهُ عَنْهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَيْسَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ مُسْنَدٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Muhammad ibn al-Alo bizga aytib berib, unga Zayd ibn Hubob xabar berdiki, u Abu Hiloldan, u Qatodadan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ hilolni koʻrganlarida, yuzlarini undan oʻgirar edilar. Abu Dovud aytdi: Bu bobda Nabiy ﷺdan kelgan musnad, sahih hadis yoʻq.Муҳаммад ибн ал-Ало бизга айтиб бериб, унга Зайд ибн Ҳубоб хабар бердики, у Абу Ҳилолдан, у Қатодадан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ ҳилолни кўрганларида, юзларини ундан ўгирар эдилар. Абу Довуд айтди: Бу бобда Набий ﷺдан келган муснад, саҳиҳ ҳадис йўқ.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ قَالَ ‏:‏ يُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ، فَيَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ، ثُمَّ يَدْعُو، ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَةً، فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ، وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ، بِمَعْنَاهُ إِلَى مُشَافَهَةً ‏.‏

Bu hadis Qatoda (rahimahulloh)dan ham oʻz isnodi bilan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Unda shunday deyiladi: «U zot sakkiz rakaat namoz oʻqir, ularda faqat sakkizinchisida oʻtirar, soʻng oʻtirib Alloh azza va jallani zikr qilar, keyin duo qilar, soʻng bizga eshittirib salom berar edilar. Salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir, soʻng bir rakaat oʻqir edilar. Ana shu oʻn bir rakaat boʻlardi, ey oʻgʻilcham. Rasululloh ﷺ keksayib, badanlari ogʻirlashganda esa yetti (rakaat) bilan vitr qilar, salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir edilar» — yuzma-yuz (eshitish haqidagi soʻzga) qadar shu maʼnoda (davom etadi).Бу ҳадис Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳам ўз исноди билан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Унда шундай дейилади: «У зот саккиз ракаат намоз ўқир, уларда фақат саккизинчисида ўтирар, сўнг ўтириб Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилар, кейин дуо қилар, сўнг бизга эшиттириб салом берар эдилар. Салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир, сўнг бир ракаат ўқир эдилар. Ана шу ўн бир ракаат бўларди, эй ўғилчам. Расулуллоҳ ﷺ кексайиб, баданлари оғирлашганда эса етти (ракаат) билан витр қилар, салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир эдилар» — юзма-юз (эшитиш ҳақидаги сўзга) қадар шу маънода (давом этади).

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا عَنْ قِرَاءَةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ يَمُدُّ مَدًّا ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men Anasdan (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning qiroatlari haqida soʻradim. U: U zot (madli harflarni) choʻzib oʻqir edilar, dedi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен Анасдан (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг қироатлари ҳақида сўрадим. У: У зот (мадли ҳарфларни) чўзиб ўқир эдилар, деди.