حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَعْظَمُ النَّاسِ أَجْرًا فِي الصَّلاَةِ أَبْعَدُهُمْ فَأَبْعَدُهُمْ مَمْشًى، وَالَّذِي يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ حَتَّى يُصَلِّيَهَا مَعَ الإِمَامِ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ الَّذِي يُصَلِّي ثُمَّ يَنَامُ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Namozda eng katta savob oladigan kishilar — (masjiddan) eng uzoq (yashaydigan)lar, soʻng undan keyingi uzoq (yashaydigan)lar va hokazodir. Shuningdek, imom bilan namoz oʻqishni kutgan kishi namoz oʻqib uxlashga ketgan kishidan koʻproq savobga ega», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Намозда энг катта савоб оладиган кишилар — (масжиддан) энг узоқ (яшайдиган)лар, сўнг ундан кейинги узоқ (яшайдиган)лар ва ҳоказодир. Шунингдек, имом билан намоз ўқишни кутган киши намоз ўқиб ухлашга кетган кишидан кўпроқ савобга эга», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ مَرِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَدَّ مَرَضُهُ فَقَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ". قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّهُ رَجُلٌ رَقِيقٌ، إِذَا قَامَ مَقَامَكَ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ. قَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ " فَعَادَتْ فَقَالَ " مُرِي أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ، فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ ". فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فِي حَيَاةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ kasal boʻldilar; dardlari ogʻirlashganida: ‹Abu Bakrga aytinglar, namozga imomlik qilsin›, — dedilar. Oisha: ‹U yumshoq koʻngilli kishi, sizning oʻrningizda imomlik qila olmaydi›, — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: ‹Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin›, — dedilar. U (Oisha) yana shu javob berdi, lekin u zot: ‹Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin. Sizlar Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar›, — dedilar. Bas, elchi Abu Bakrning oldiga (shu buyruq bilan) bordi va u Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida odamlarga imomlik qildi».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ касал бўлдилар; дардлари оғирлашганида: ‹Абу Бакрга айтинглар, намозга имомлик қилсин›, — дедилар. Оиша: ‹У юмшоқ кўнгилли киши, сизнинг ўрнингизда имомлик қила олмайди›, — деди. Пайғамбар ﷺ яна: ‹Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин›, — дедилар. У (Оиша) яна шу жавоб берди, лекин у зот: ‹Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин. Сизлар Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар›, — дедилар. Бас, элчи Абу Бакрнинг олдига (шу буйруқ билан) борди ва у Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида одамларга имомлик қилди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَزِعًا، يَخْشَى أَنْ تَكُونَ السَّاعَةُ، فَأَتَى الْمَسْجِدَ، فَصَلَّى بِأَطْوَلِ قِيَامٍ وَرُكُوعٍ وَسُجُودٍ رَأَيْتُهُ قَطُّ يَفْعَلُهُ وَقَالَ " هَذِهِ الآيَاتُ الَّتِي يُرْسِلُ اللَّهُ لاَ تَكُونُ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، وَلَكِنْ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبَادَهُ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَافْزَعُوا إِلَى ذِكْرِهِ وَدُعَائِهِ وَاسْتِغْفَارِهِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Quyosh tutildi va Paygʻambar ﷺ — (bu) Soat (Qiyomat) boʻlishidan qoʻrqib — turdilar. U zot masjidga bordilar va men u zotni koʻrgan eng uzun qiyom, rukuʼ va sajda bilan namoz oʻqidilar. Soʻng: «Alloh joʻnatadigan bu belgilar birortasining tirilishi yoki oʻlishi sababli boʻlmaydi; balki Alloh ular bilan oʻz bandalarini qoʻrqitadi. Bas, qachon bulardan biror narsani koʻrsangiz, Allohni yodga olishga, Unga duo qilishga va Undan magʻfirat soʻrashga shoshilinglar», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қуёш тутилди ва Пайғамбар ﷺ — (бу) Соат (Қиёмат) бўлишидан қўрқиб — турдилар. У зот масжидга бордилар ва мен у зотни кўрган энг узун қиём, рукуъ ва сажда билан намоз ўқидилар. Сўнг: «Аллоҳ жўнатадиган бу белгилар бирортасининг тирилиши ёки ўлиши сабабли бўлмайди; балки Аллоҳ улар билан ўз бандаларини қўрқитади. Бас, қачон булардан бирор нарсани кўрсангиз, Аллоҳни ёдга олишга, Унга дуо қилишга ва Ундан мағфират сўрашга шошилинглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الإِسْلاَمِ أَفْضَلُ قَالَ " مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilar: «Yo Rasululloh, qaysi (kishining) Islomi afzal?» — deb soʻrashdi. U zot: «Tili va qoʻlidan musulmonlar salomat boʻlgan kishi(niki)», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи кишилар: «Ё Расулуллоҳ, қайси (кишининг) Исломи афзал?» — деб сўрашди. У зот: «Тили ва қўлидан мусулмонлар саломат бўлган киши(ники)», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيَأْتِيَنَّ عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَطُوفُ الرَّجُلُ فِيهِ بِالصَّدَقَةِ مِنَ الذَّهَبِ ثُمَّ لاَ يَجِدُ أَحَدًا يَأْخُذُهَا مِنْهُ، وَيُرَى الرَّجُلُ الْوَاحِدُ يَتْبَعُهُ أَرْبَعُونَ امْرَأَةً، يَلُذْنَ بِهِ مِنْ قِلَّةِ الرِّجَالِ وَكَثْرَةِ النِّسَاءِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Odamlarga shunday vaqt keladiki, (oʻshanda) kishi oltinni zakot (qilib, uni bermoqchi boʻlib yurar-)yurar, lekin uni qabul qiladigan hech kimni topa olmaydi; va erkaklarning kamligi hamda ayollarning koʻpligi tufayli, bir erkak — qirq ayolga homiy (gʻamxoʻr) boʻlgan holda — koʻriladi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Одамларга шундай вақт келадики, (ўшанда) киши олтинни закот (қилиб, уни бермоқчи бўлиб юрар-)юрар, лекин уни қабул қиладиган ҳеч кимни топа олмайди; ва эркакларнинг камлиги ҳамда аёлларнинг кўплиги туфайли, бир эркак — қирқ аёлга ҳомий (ғамхўр) бўлган ҳолда — кўрилади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْخَازِنُ الْمُسْلِمُ الأَمِينُ الَّذِي يُنْفِذُ ـ وَرُبَّمَا قَالَ يُعْطِي ـ مَا أُمِرَ بِهِ كَامِلاً مُوَفَّرًا طَيِّبٌ بِهِ نَفْسُهُ، فَيَدْفَعُهُ إِلَى الَّذِي أُمِرَ لَهُ بِهِ، أَحَدُ الْمُتَصَدِّقَيْنِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xoʻjayinining buyrugʻini bajaradigan va — unga buyurilgan narsani toʻliq, ochiq koʻngil bilan — buyurilgan kishiga beradigan halol (ishonchli) musulmon ombor(xazina)chi — ikki sadaqa beruvchidan biri hisoblanadi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Хўжайинининг буйруғини бажарадиган ва — унга буюрилган нарсани тўлиқ, очиқ кўнгил билан — буюрилган кишига берадиган ҳалол (ишончли) мусулмон омбор(хазина)чи — икки садақа берувчидан бири ҳисобланади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى قَوْمٍ بِالْيَمَنِ فَجِئْتُ وَهْوَ بِالْبَطْحَاءِ فَقَالَ " بِمَا أَهْلَلْتَ ". قُلْتُ أَهْلَلْتُ كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " هَلْ مَعَكَ مِنْ هَدْىٍ ". قُلْتُ لاَ. فَأَمَرَنِي فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَمَرَنِي فَأَحْلَلْتُ فَأَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَوْمِي فَمَشَطَتْنِي، أَوْ غَسَلَتْ رَأْسِي، فَقَدِمَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُنَا بِالتَّمَامِ قَالَ اللَّهُ [quran sura="2" aya_start="196" aya_end="196"]{وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ} وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ حَتَّى نَحَرَ الْهَدْىَ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ meni Yamandagi baʼzi odamlarga joʻnatdilar va men qaytganimda, u zotni Bathoda topdim. U zot mendan: «Sen qanday niyat bilan ehrom bogʻlading (yaʼni haj uchunmi, umra uchunmi yoki ikkalasi uchunmi)?» — dedilar. Men: «Men Paygʻambar ﷺ ning niyatidek niyat bilan ehrom bogʻladim», — deb javob berdim. U zot: «Senda Hadiy bormi?» — dedilar. Men: «Yoʻq», — dedim. U zot meni — Kaʼbani tavof qilishga, Safo bilan Marva orasida (saʼy) qilishga, soʻng ehromdan chiqishga — buyurdilar. Men shunday qildim va qabilamdan bir ayolning oldiga bordim; u sochimni taradi yoki boshimni yuvdi. Soʻng Umar (yaʼni xalifa boʻlganda): «Agar biz Allohning Kitobiga amal qilsak, u bizni haj va umrani toʻliq bajarishga buyuradi — Alloh: ‹Haj va umrani Alloh uchun toʻliq bajaringlar› (Baqara, 196), — degan; agar biz Paygʻambar ﷺ ning sunnatiga amal qilsak — u zot Hadiyini soʻymagunlarigacha ehromdan chiqmagan edilar», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ мени Ямандаги баъзи одамларга жўнатдилар ва мен қайтганимда, у зотни Батҳода топдим. У зот мендан: «Сен қандай ният билан эҳром боғладинг (яъни ҳаж учунми, умра учунми ёки иккаласи учунми)?» — дедилар. Мен: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг ниятидек ният билан эҳром боғладим», — деб жавоб бердим. У зот: «Сенда Ҳадий борми?» — дедилар. Мен: «Йўқ», — дедим. У зот мени — Каъбани тавоф қилишга, Сафо билан Марва орасида (саъй) қилишга, сўнг эҳромдан чиқишга — буюрдилар. Мен шундай қилдим ва қабиламдан бир аёлнинг олдига бордим; у сочимни таради ёки бошимни ювди. Сўнг Умар (яъни халифа бўлганда): «Агар биз Аллоҳнинг Китобига амал қилсак, у бизни ҳаж ва умрани тўлиқ бажаришга буюради — Аллоҳ: ‹Ҳаж ва умрани Аллоҳ учун тўлиқ бажаринглар› (Бақара, 196), — деган; агар биз Пайғамбар ﷺ нинг суннатига амал қилсак — у зот Ҳадийини сўймагунларигача эҳромдан чиқмаган эдилар», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. فَأَمَرَهُ بِالْحِلِّ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning oldiga (Yamandan kelib, haj uchun ehrom bogʻlagan edim) keldim va u zot meni — (umrani bajargach) ehromdan chiqishga — buyurdilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига (Ямандан келиб, ҳаж учун эҳром боғлаган эдим) келдим ва у зот мени — (умрани бажаргач) эҳромдан чиқишга — буюрдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِالْبَطْحَاءِ. فَقَالَ " أَحَجَجْتَ ". قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " بِمَا أَهْلَلْتَ ". قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلاَلٍ كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ " أَحْسَنْتَ، انْطَلِقْ فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ". ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ نِسَاءِ بَنِي قَيْسٍ، فَفَلَتْ رَأْسِي، ثُمَّ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ، فَكُنْتُ أُفْتِي بِهِ النَّاسَ، حَتَّى خِلاَفَةِ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ فَذَكَرْتُهُ لَهُ. فَقَالَ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُنَا بِالتَّمَامِ، وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَحِلَّ حَتَّى بَلَغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning oldiga — u zot Bathoda ekanlarida — keldim. U zot mendan: «Sen haj qilishni niyat qildingmi?» — deb soʻradilar. Men ‹ha› (deb javob berdim). U zot: «Sen nima niyatida ehrom bogʻlading?» — dedilar. Men: «Men Paygʻambar ﷺ ning niyatidek niyat bilan ehrom bogʻladim», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Yaxshi qilibsan! Borib, Kaʼbani hamda Safo bilan Marvani tavof qil», — dedilar. Soʻng men Bani Qays ayollaridan birining oldiga bordim va u boshimdan bitlarni terdi. Keyin men haj uchun ehrom bogʻladim. Bas, men — to Umarning xalifaligigacha — odamlarga shu (Tamatuʼ) haqida fatvo berar edim. Men buni (bu fatvoni) unga (Umarga) aytganimda, u: «Agar biz Allohning Kitobiga amal qilsak, u bizni haj va umrani toʻliq bajarishga buyuradi (yaʼni Tamatuʼ haji); agar biz Allohning Rasuli ﷺ ning sunnatiga amal qilsak — u zot Hadiy oʻz joyiga yetguncha (soʻyilguncha) ehromdan chiqmagan edilar (yaʼni Qiron haji)», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига — у зот Батҳода эканларида — келдим. У зот мендан: «Сен ҳаж қилишни ният қилдингми?» — деб сўрадилар. Мен ‹ҳа› (деб жавоб бердим). У зот: «Сен нима ниятида эҳром боғладинг?» — дедилар. Мен: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг ниятидек ният билан эҳром боғладим», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Яхши қилибсан! Бориб, Каъбани ҳамда Сафо билан Марвани тавоф қил», — дедилар. Сўнг мен Бани Қайс аёлларидан бирининг олдига бордим ва у бошимдан битларни терди. Кейин мен ҳаж учун эҳром боғладим. Бас, мен — то Умарнинг халифалигигача — одамларга шу (Таматуъ) ҳақида фатво берар эдим. Мен буни (бу фатвони) унга (Умарга) айтганимда, у: «Агар биз Аллоҳнинг Китобига амал қилсак, у бизни ҳаж ва умрани тўлиқ бажаришга буюради (яъни Таматуъ ҳажи); агар биз Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг суннатига амал қилсак — у зот Ҳадий ўз жойига етгунча (сўйилгунча) эҳромдан чиқмаган эдилар (яъни Қирон ҳажи)», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْبَطْحَاءِ وَهُوَ مُنِيخٌ فَقَالَ " أَحَجَجْتَ ". قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " بِمَا أَهْلَلْتَ ". قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلاَلٍ كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَحْسَنْتَ. طُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَحِلَّ ". فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ، وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَيْسٍ، فَفَلَتْ رَأْسِي، ثُمَّ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ. فَكُنْتُ أُفْتِي بِهِ، حَتَّى كَانَ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ فَقَالَ إِنْ أَخَذْنَا بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُنَا بِالتَّمَامِ، وَإِنْ أَخَذْنَا بِقَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ.
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning oldiga — u zot Bathoʼda ekanlarida, tuyasi choʻkib turgan paytda — keldim. U zot mendan: «Sen haj qilishni niyat qildingmi?» — deb soʻradilar. Men ‹ha› (deb javob berdim). U zot: «Sen nima niyat bilan ehrom bogʻlading?» — dedilar. Men: «Men Paygʻambar ﷺ ning niyatidek (niyat) bilan ehrom bogʻladim», — dedim. U zot: «Yaxshi qilibsan. Kaʼbani hamda Safo bilan Marvani tavof qil, soʻng ehromdan chiq», — dedilar. Bas, men Kaʼbani tavof qildim va Safo bilan Marva orasida (saʼy) qildim, soʻng Qays qabilasidan bir ayolning oldiga bordim — u boshimni bitlardan tozaladi. Keyin men haj uchun ehrom bogʻladim. Men — Umarning xalifaligigacha — odamlarga shu (Tamatuʼ) haqida fatvo berar edim. U (Umar): «Agar sen Allohning Kitobiga amal qilsang, u seni hajni tugatguncha ehromda qolishga buyuradi; agar sen Paygʻambar ﷺ ga ergashsang — u zot Hadiy oʻz (soʻyish) joyiga yetguncha ehromdan chiqmagan edilar (yaʼni Qiron haji)», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига — у зот Батҳўда эканларида, туяси чўкиб турган пайтда — келдим. У зот мендан: «Сен ҳаж қилишни ният қилдингми?» — деб сўрадилар. Мен ‹ҳа› (деб жавоб бердим). У зот: «Сен нима ният билан эҳром боғладинг?» — дедилар. Мен: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг ниятидек (ният) билан эҳром боғладим», — дедим. У зот: «Яхши қилибсан. Каъбани ҳамда Сафо билан Марвани тавоф қил, сўнг эҳромдан чиқ», — дедилар. Бас, мен Каъбани тавоф қилдим ва Сафо билан Марва орасида (саъй) қилдим, сўнг Қайс қабиласидан бир аёлнинг олдига бордим — у бошимни битлардан тозалади. Кейин мен ҳаж учун эҳром боғладим. Мен — Умарнинг халифалигигача — одамларга шу (Таматуъ) ҳақида фатво берар эдим. У (Умар): «Агар сен Аллоҳнинг Китобига амал қилсанг, у сени ҳажни тугатгунча эҳромда қолишга буюради; агар сен Пайғамбар ﷺ га эргашсанг — у зот Ҳадий ўз (сўйиш) жойига етгунча эҳромдан чиқмаган эдилар (яъни Қирон ҳажи)», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ بِهِ مِنَ الْهُدَى وَالْعِلْمِ كَمَثَلِ الْغَيْثِ الْكَثِيرِ أَصَابَ أَرْضًا، فَكَانَ مِنْهَا نَقِيَّةٌ قَبِلَتِ الْمَاءَ، فَأَنْبَتَتِ الْكَلأَ وَالْعُشْبَ الْكَثِيرَ، وَكَانَتْ مِنْهَا أَجَادِبُ أَمْسَكَتِ الْمَاءَ، فَنَفَعَ اللَّهُ بِهَا النَّاسَ، فَشَرِبُوا وَسَقَوْا وَزَرَعُوا، وَأَصَابَتْ مِنْهَا طَائِفَةً أُخْرَى، إِنَّمَا هِيَ قِيعَانٌ لاَ تُمْسِكُ مَاءً، وَلاَ تُنْبِتُ كَلأً، فَذَلِكَ مَثَلُ مَنْ فَقِهَ فِي دِينِ اللَّهِ وَنَفَعَهُ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ بِهِ، فَعَلِمَ وَعَلَّمَ، وَمَثَلُ مَنْ لَمْ يَرْفَعْ بِذَلِكَ رَأْسًا، وَلَمْ يَقْبَلْ هُدَى اللَّهِ الَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ إِسْحَاقُ وَكَانَ مِنْهَا طَائِفَةٌ قَيَّلَتِ الْمَاءَ. قَاعٌ يَعْلُوهُ الْمَاءُ، وَالصَّفْصَفُ الْمُسْتَوِي مِنَ الأَرْضِ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh meni (yuborgan) hidoyat va ilmning misoli — yerga yoqqan moʻl yomgʻirga oʻxshaydi. (Yerning) bir qismi unumdor boʻlib, suvni shimib, koʻp oʻt-oʻlan oʻstirdi. Bir qismi qattiq (zovur) boʻlib, suvni (oʻzida) ushlab qoldi; Alloh u bilan odamlarga foyda berdi — ular undan ichdilar, (mol)larini sugʻordilar va (yer) ekishda foydalandilar. Yana bir qismi esa tep-tekis (shoʻr) yer boʻlib, na suvni ushladi, na oʻsimlik oʻstirdi. Mana shu — Allohning dinini anglab, men orqali yuborilgan (ilm)dan foyda topgan, oʻrganib (boshqalarga) oʻrgatgan kishi bilan, (bunga) eʼtibor bermagan, men orqali (yuborilgan) Alloh hidoyatini qabul qilmagan kishining misolidir», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ мени (юборган) ҳидоят ва илмнинг мисоли — ерга ёққан мўл ёмғирга ўхшайди. (Ернинг) бир қисми унумдор бўлиб, сувни шимиб, кўп ўт-ўлан ўстирди. Бир қисми қаттиқ (зовур) бўлиб, сувни (ўзида) ушлаб қолди; Аллоҳ у билан одамларга фойда берди — улар ундан ичдилар, (мол)ларини суғордилар ва (ер) экишда фойдаландилар. Яна бир қисми эса теп-текис (шўр) ер бўлиб, на сувни ушлади, на ўсимлик ўстирди. Мана шу — Аллоҳнинг динини англаб, мен орқали юборилган (илм)дан фойда топган, ўрганиб (бошқаларга) ўргатган киши билан, (бунга) эътибор бермаган, мен орқали (юборилган) Аллоҳ ҳидоятини қабул қилмаган кишининг мисолидир», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَشْيَاءَ كَرِهَهَا، فَلَمَّا أُكْثِرَ عَلَيْهِ غَضِبَ، ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ " سَلُونِي عَمَّا شِئْتُمْ ". قَالَ رَجُلٌ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ ". فَقَامَ آخَرُ فَقَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ " أَبُوكَ سَالِمٌ مَوْلَى شَيْبَةَ ". فَلَمَّا رَأَى عُمَرُ مَا فِي وَجْهِهِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا نَتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan oʻzlari yoqtirmagan (baʼzi) narsalar soʻraldi; soʻrovchilar (savolni) koʻpaytiravergach, u zot gʻazablandilar. Soʻng odamlarga: «Xohlaganingizni mendan soʻranglar», — dedilar. Bir kishi: «Mening otam kim?» — dedi. U zot: «Otang — Huzofa», — dedilar. Soʻng boshqa kishi turib: «Mening otam kim, yo Rasululloh?» — dedi. U zot: «Otang — Shaybaning ozod qilgan quli Salim», — dedilar. Umar Paygʻambar ﷺ ning yuzlarida (gʻazabni) koʻrgach: «Yo Rasululloh, biz Allohga tavba qilamiz», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан ўзлари ёқтирмаган (баъзи) нарсалар сўралди; сўровчилар (саволни) кўпайтиравергач, у зот ғазабландилар. Сўнг одамларга: «Хоҳлаганингизни мендан сўранглар», — дедилар. Бир киши: «Менинг отам ким?» — деди. У зот: «Отанг — Ҳузофа», — дедилар. Сўнг бошқа киши туриб: «Менинг отам ким, ё Расулуллоҳ?» — деди. У зот: «Отанг — Шайбанинг озод қилган қули Салим», — дедилар. Умар Пайғамбар ﷺ нинг юзларида (ғазабни) кўргач: «Ё Расулуллоҳ, биз Аллоҳга тавба қиламиз», — деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا الْقِتَالُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ أَحَدَنَا يُقَاتِلُ غَضَبًا، وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً. فَرَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ ـ قَالَ وَمَا رَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ إِلاَّ أَنَّهُ كَانَ قَائِمًا ـ فَقَالَ " مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh, qanday jang Alloh yoʻlida boʻladi? Baʼzimiz gʻazabdan, baʼzimiz manmanlikdan jang qiladi», — dedi. Paygʻambar ﷺ — soʻrovchi tik turgan edi — boshlarini koʻtarib: «Kim Allohning Kalomi (Islom) oliy boʻlishi uchun jang qilsa, ana oʻsha Alloh yoʻlida jang qilgan boʻladi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ, қандай жанг Аллоҳ йўлида бўлади? Баъзимиз ғазабдан, баъзимиз манманликдан жанг қилади», — деди. Пайғамбар ﷺ — сўровчи тик турган эди — бошларини кўтариб: «Ким Аллоҳнинг Каломи (Ислом) олий бўлиши учун жанг қилса, ана ўша Аллоҳ йўлида жанг қилган бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ تَعُدُّهُ الْيَهُودُ عِيدًا، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَصُومُوهُ أَنْتُمْ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ashuro kuni yahudiylar tomonidan Iyd (hayit) kuni deb hisoblanar edi. Bas, Paygʻambar ﷺ: «Men sizlarga bu kunda roʻza tutishni tavsiya qilaman», — deb buyurdi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ашуро куни яҳудийлар томонидан Ийд (ҳайит) куни деб ҳисобланар эди. Бас, Пайғамбар ﷺ: «Мен сизларга бу кунда рўза тутишни тавсия қиламан», — деб буюрди.
حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ بْنَ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ وَالْجَلِيسِ السَّوْءِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْمِسْكِ، وَكِيرِ الْحَدَّادِ، لاَ يَعْدَمُكَ مِنْ صَاحِبِ الْمِسْكِ إِمَّا تَشْتَرِيهِ، أَوْ تَجِدُ رِيحَهُ، وَكِيرُ الْحَدَّادِ يُحْرِقُ بَدَنَكَ أَوْ ثَوْبَكَ أَوْ تَجِدُ مِنْهُ رِيحًا خَبِيثَةً ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Yaxshi (hamsuhbat) doʻst bilan yomon doʻstning misoli — mushk (atir) sotuvchi bilan temirchining koʻrigi (oʻchogʻi) misoli(dek): birinchisidan yo mushk sotib olasan, yo uning xushboʻy hididan bahramand boʻlasan; koʻrik esa yo kiyimingni, yo uyingni kuydiradi, yo undan yoqimsiz (nopok) hid (olasan)», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Яхши (ҳамсуҳбат) дўст билан ёмон дўстнинг мисоли — мушк (атир) сотувчи билан темирчининг кўриги (ўчоғи) мисоли(дек): биринчисидан ё мушк сотиб оласан, ё унинг хушбўй ҳидидан баҳраманд бўласан; кўрик эса ё кийимингни, ё уйингни куйдиради, ё ундан ёқимсиз (нопок) ҳид (оласан)», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَدِّي أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم " الْخَازِنُ الأَمِينُ الَّذِي يُؤَدِّي مَا أُمِرَ بِهِ طَيِّبَةً نَفْسُهُ أَحَدُ الْمُتَصَدِّقَيْنِ ".
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Halol (omonatdor) xazinabon (gʻaznachi) — oʻziga buyurilgan narsani chin koʻngildan (rozilik bilan) beruvchi — ikki sadaqa beruvchining biri(dir) (ikkinchisi — mol egasi)», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳалол (омонатдор) хазинабон (ғазначи) — ўзига буюрилган нарсани чин кўнгилдан (розилик билан) берувчи — икки садақа берувчининг бири(дир) (иккинчиси — мол эгаси)», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ قُرَّةَ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَقْبَلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعِي رَجُلاَنِ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ، فَقُلْتُ مَا عَلِمْتُ أَنَّهُمَا يَطْلُبَانِ الْعَمَلَ. فَقَالَ " لَنْ أَوْ لاَ نَسْتَعْمِلُ عَلَى عَمَلِنَا مَنْ أَرَادَهُ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Ashʼariy qabilasidan ikki kishi bilan Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim. Men (Paygʻambar ﷺ ga): «Men — ular ish (lavozim) istashini bilmas edim», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq, biz oʻz ishlarimizga — uni jiddiy talab qilgan (soʻragan) kishini — tayinlamaymiz», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ашъарий қабиласидан икки киши билан Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим. Мен (Пайғамбар ﷺ га): «Мен — улар иш (лавозим) исташини билмас эдим», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ, биз ўз ишларимизга — уни жиддий талаб қилган (сўраган) кишини — тайинламаймиз», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الْمُسْلِمِينَ وَالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى كَمَثَلِ رَجُلٍ اسْتَأْجَرَ قَوْمًا يَعْمَلُونَ لَهُ عَمَلاً يَوْمًا إِلَى اللَّيْلِ عَلَى أَجْرٍ مَعْلُومٍ، فَعَمِلُوا لَهُ إِلَى نِصْفِ النَّهَارِ فَقَالُوا لاَ حَاجَةَ لَنَا إِلَى أَجْرِكَ الَّذِي شَرَطْتَ لَنَا، وَمَا عَمِلْنَا بَاطِلٌ، فَقَالَ لَهُمْ لاَ تَفْعَلُوا أَكْمِلُوا بَقِيَّةَ عَمَلِكُمْ، وَخُذُوا أَجْرَكُمْ كَامِلاً، فَأَبَوْا وَتَرَكُوا، وَاسْتَأْجَرَ أَجِيرَيْنِ بَعْدَهُمْ فَقَالَ لَهُمَا أَكْمِلاَ بَقِيَّةَ يَوْمِكُمَا هَذَا، وَلَكُمَا الَّذِي شَرَطْتُ لَهُمْ مِنَ الأَجْرِ. فَعَمِلُوا حَتَّى إِذَا كَانَ حِينُ صَلاَةِ الْعَصْرِ قَالاَ لَكَ مَا عَمِلْنَا بَاطِلٌ، وَلَكَ الأَجْرُ الَّذِي جَعَلْتَ لَنَا فِيهِ. فَقَالَ لَهُمَا أَكْمِلاَ بَقِيَّةَ عَمَلِكُمَا، فَإِنَّ مَا بَقِيَ مِنَ النَّهَارِ شَىْءٌ يَسِيرٌ. فَأَبَيَا، وَاسْتَأْجَرَ قَوْمًا أَنْ يَعْمَلُوا لَهُ بَقِيَّةَ يَوْمِهِمْ، فَعَمِلُوا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمْ حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ، وَاسْتَكْمَلُوا أَجْرَ الْفَرِيقَيْنِ كِلَيْهِمَا، فَذَلِكَ مَثَلُهُمْ وَمَثَلُ مَا قَبِلُوا مِنْ هَذَا النُّورِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Musulmonlar, yahudiylar va nasroniylarning misoli — ishchilarni — ertalabdan to kechgacha maʼlum (belgilangan) ish haqiga — yollagan bir kishining misoli(dek): ular tush (peshin)gacha ishladi, soʻng: ‹Bizga — sen belgilagan — puling kerak emas va biz qilgan (ish)ni bekor qil›, — dedi. U kishi ularga: ‹Ishni tashlab ketmanglar, balki uning qolganini tugatinglar va toʻliq ish haqingizni olinglar›, — dedi. Lekin ular rad etib, ketdi. U kishi ulardan keyin boshqa bir guruhni yolladi va ularga: ‹Kunning qolgan (qismi)ni tugatinglar, men birinchi guruhga belgilagan ish haqi sizlarga(dir)›, — dedi. Bas, ular asr namozi paytigacha ishladi. Soʻng ular: ‹Biz qilgan (ish)ni bekor qil va bizga vaʼda qilgan ish haqni oʻzingga qoldir›, — dedi. U kishi ularga: ‹Ishning qolgan (qismi)ni tugatinglar — kundan oz (qism)gina qoldi›, — dedi, lekin ular rad etdi. Soʻng u kunning qolgan (qismi)ga ishlash uchun boshqa bir guruhni yolladi va ular kunning qolgan (qismi)ga — to quyosh botguncha — ishladi hamda ular avvalgi ikki guruhning ish haqini oldi. Bas, mana shu — oʻsha odamlar (musulmonlar)ning va ular chin koʻngildan qabul qilgan mana shu nur (hidoyat)ning misoli(dir)», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мусулмонлар, яҳудийлар ва насронийларнинг мисоли — ишчиларни — эрталабдан то кечгача маълум (белгиланган) иш ҳақига — ёллаган бир кишининг мисоли(дек): улар туш (пешин)гача ишлади, сўнг: ‹Бизга — сен белгилаган — пулинг керак эмас ва биз қилган (иш)ни бекор қил›, — деди. У киши уларга: ‹Ишни ташлаб кетманглар, балки унинг қолганини тугатинглар ва тўлиқ иш ҳақингизни олинглар›, — деди. Лекин улар рад этиб, кетди. У киши улардан кейин бошқа бир гуруҳни ёллади ва уларга: ‹Куннинг қолган (қисми)ни тугатинглар, мен биринчи гуруҳга белгилаган иш ҳақи сизларга(дир)›, — деди. Бас, улар аср намози пайтигача ишлади. Сўнг улар: ‹Биз қилган (иш)ни бекор қил ва бизга ваъда қилган иш ҳақни ўзингга қолдир›, — деди. У киши уларга: ‹Ишнинг қолган (қисми)ни тугатинглар — кундан оз (қисм)гина қолди›, — деди, лекин улар рад этди. Сўнг у куннинг қолган (қисми)га ишлаш учун бошқа бир гуруҳни ёллади ва улар куннинг қолган (қисми)га — то қуёш ботгунча — ишлади ҳамда улар аввалги икки гуруҳнинг иш ҳақини олди. Бас, мана шу — ўша одамлар (мусулмонлар)нинг ва улар чин кўнгилдан қабул қилган мана шу нур (ҳидоят)нинг мисоли(дир)», — дедилар.
وَقَالَ أَبُو مُوسَى دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَدَحٍ فِيهِ مَاءٌ، فَغَسَلَ يَدَيْهِ وَوَجْهَهُ فِيهِ، وَمَجَّ فِيهِ ثُمَّ قَالَ لَهُمَا اشْرَبَا مِنْهُ، وَأَفْرِغَا عَلَى وُجُوهِكُمَا وَنُحُورِكُمَا.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ suvli bir idish soʻradilar, undan ikki qoʻlini va yuzini yuvdilar, soʻng bir hovuch (ogʻiz) suvni idishga (qaytarib) tashlab, ikkovimizga (Abu Muso va Bilolga): «Idishdan ichinglar va undagi suvdan yuzlaringizga va koʻkraklaringizga quyinglar», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сувли бир идиш сўрадилар, ундан икки қўлини ва юзини ювдилар, сўнг бир ҳовуч (оғиз) сувни идишга (қайтариб) ташлаб, икковимизга (Абу Мусо ва Билолга): «Идишдан ичинглар ва ундаги сувдан юзларингизга ва кўкракларингизга қуйинглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَعَا بِقَدَحٍ فِيهِ مَاءٌ، فَغَسَلَ يَدَيْهِ وَوَجْهَهُ فِيهِ وَمَجَّ فِيهِ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ suvli bir idish soʻradilar, undan ikki qoʻlini va yuzini yuvdilar, soʻng bir hovuch (ogʻiz) suvni unga (qaytarib) tashladilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ сувли бир идиш сўрадилар, ундан икки қўлини ва юзини ювдилар, сўнг бир ҳовуч (оғиз) сувни унга (қайтариб) ташладилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْخَازِنُ الأَمِينُ الَّذِي يُنْفِقُ ـ وَرُبَّمَا قَالَ الَّذِي يُعْطِي ـ مَا أُمِرَ بِهِ كَامِلاً مُوَفَّرًا، طَيِّبٌ نَفْسُهُ، إِلَى الَّذِي أُمِرَ بِهِ، أَحَدُ الْمُتَصَدِّقَيْنِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Halol (omonatdor) xazinabon — buyurilgan (narsa)ni toʻliq, mukammal va chin koʻngildan, buyurilgan kishiga beruvchi — ikki sadaqa beruvchining biri hisoblanadi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳалол (омонатдор) хазинабон — буюрилган (нарса)ни тўлиқ, мукаммал ва чин кўнгилдан, буюрилган кишига берувчи — икки садақа берувчининг бири ҳисобланади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا ". وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bir moʻmin boshqa bir moʻminga — bir-birini mahkamlaydigan (qoʻshgan) qismlari boʻlgan bir binodek(dir)», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ (buni aytganda) barmoqlarini bir-biriga kiritib, qoʻllarini chatishtirdi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бир мўмин бошқа бир мўминга — бир-бирини маҳкамлайдиган (қўшган) қисмлари бўлган бир бинодек(дир)», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ (буни айтганда) бармоқларини бир-бирига киритиб, қўлларини чатиштирди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الأَشْعَرِيِّينَ إِذَا أَرْمَلُوا فِي الْغَزْوِ، أَوْ قَلَّ طَعَامُ عِيَالِهِمْ بِالْمَدِينَةِ جَمَعُوا مَا كَانَ عِنْدَهُمْ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ، ثُمَّ اقْتَسَمُوهُ بَيْنَهُمْ فِي إِنَاءٍ وَاحِدٍ بِالسَّوِيَّةِ، فَهُمْ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُمْ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ashʼariy qabilasi — gʻazotlarda oziq-ovqati kamayganda, yoki Madinadagi oilalarining taomi kamayganda — oʻz qolgan taomlarining hammasini bir choyshabga yigʻar va soʻng uni — bir idish (kosa) bilan oʻlchab — oʻz orasida teng taqsimlar edi. Bas, bu kishilar mendan(dir) va men ulardan(man)», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ашъарий қабиласи — ғазотларда озиқ-овқати камайганда, ёки Мадинадаги оилаларининг таоми камайганда — ўз қолган таомларининг ҳаммасини бир чойшабга йиғар ва сўнг уни — бир идиш (коса) билан ўлчаб — ўз орасида тенг тақсимлар эди. Бас, бу кишилар мендан(дир) ва мен улардан(ман)», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ فُضَيْلٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَتْ لَهُ جَارِيَةٌ فَعَالَهَا، فَأَحْسَنَ إِلَيْهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا، كَانَ لَهُ أَجْرَانِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kimning bir choriyasi (kanizi) boʻlsa va u uni tarbiyalab, unga yaxshi muomala qilsa, soʻng uni ozod qilib, unga uylansa, u ikki barobar (ajr) oladi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Кимнинг бир чорияси (канизи) бўлса ва у уни тарбиялаб, унга яхши муомала қилса, сўнг уни озод қилиб, унга уйланса, у икки баробар (ажр) олади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا رَجُلٍ كَانَتْ لَهُ جَارِيَةٌ فَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا، وَأَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا، فَلَهُ أَجْرَانِ، وَأَيُّمَا عَبْدٍ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ، فَلَهُ أَجْرَانِ ".
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimning bir choriyasi (kanizi) boʻlsa va u unga yaxshi axloq oʻrgatib, uning tarbiyasini yaxshilasa, soʻng uni ozod qilib, unga uylansa, u ikki barobar (ajr) oladi; va Allohning haqqiga hamda xojasining haqqiga rioya qiladigan har qanday qul (ham) ikki barobar (ajr) oladi», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимнинг бир чорияси (канизи) бўлса ва у унга яхши ахлоқ ўргатиб, унинг тарбиясини яхшиласа, сўнг уни озод қилиб, унга уйланса, у икки баробар (ажр) олади; ва Аллоҳнинг ҳаққига ҳамда хожасининг ҳаққига риоя қиладиган ҳар қандай қул (ҳам) икки баробар (ажр) олади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَمْلُوكُ الَّذِي يُحْسِنُ عِبَادَةَ رَبِّهِ، وَيُؤَدِّي إِلَى سَيِّدِهِ الَّذِي لَهُ عَلَيْهِ مِنَ الْحَقِّ وَالنَّصِيحَةِ وَالطَّاعَةِ، لَهُ أَجْرَانِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Oʻz Robbiga mukammal tarzda ibodat qiladigan hamda oʻz sayyidiga (xojasiga) itoatli, samimiy va sodiq boʻlgan mamluk (qul) ikki barobar (ajr) oladi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ўз Роббига мукаммал тарзда ибодат қиладиган ҳамда ўз саййидига (хожасига) итоатли, самимий ва содиқ бўлган мамлук (қул) икки баробар (ажр) олади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ، وَيُطْرِيهِ فِي مَدْحِهِ فَقَالَ " أَهْلَكْتُمْ ـ أَوْ قَطَعْتُمْ ـ ظَهْرَ الرَّجُلِ ".
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — birovning boshqa birovni maqtab, maqtovida haddan oshayotganini — eshitdi. Paygʻambar ﷺ: «Sizlar (uni shu qadar maqtab) u kishining belini sindirdingiz (yoki halok qildingiz)», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — бировнинг бошқа бировни мақтаб, мақтовида ҳаддан ошаётганини — эшитди. Пайғамбар ﷺ: «Сизлар (уни шу қадар мақтаб) у кишининг белини синдирдингиз (ёки ҳалок қилдингиз)», — дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلْمَغْنَمِ، وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلذِّكْرِ، وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُرَى مَكَانُهُ، فَمَنْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ " مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Bir kishi oʻlja (gʻanimat) uchun jang qiladi; boshqasi shuhrat uchun jang qiladi; uchinchisi koʻrsatish (riyokorlik) uchun jang qiladi; ulardan qaysi biri Alloh yoʻlida jang qiladi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohning Kalimasi (yaʼni Islom) oliy (ustun) boʻlishi uchun jang qilsa, (oʻsha) Alloh yoʻlida jang qiladi», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Бир киши ўлжа (ғанимат) учун жанг қилади; бошқаси шуҳрат учун жанг қилади; учинчиси кўрсатиш (риёкорлик) учун жанг қилади; улардан қайси бири Аллоҳ йўлида жанг қилади?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳнинг Калимаси (яъни Ислом) олий (устун) бўлиши учун жанг қилса, (ўша) Аллоҳ йўлида жанг қилади», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رُمِيَ أَبُو عَامِرٍ فِي رُكْبَتِهِ، فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ قَالَ انْزِعْ هَذَا السَّهْمَ. فَنَزَعْتُهُ، فَنَزَا مِنْهُ الْمَاءُ، فَدَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ، فَقَالَ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعُبَيْدٍ أَبِي عَامِرٍ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Omirning tizzasiga oʻq tegdi; bas, men uning oldiga bordim va u mendan oʻqni chiqarib olishni soʻradi. Men uni chiqarib olganimda, undan suv (siʼqib) oqa boshladi. Soʻng men Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib, u zotga bu haqda aytdim. U zot: «Allohim! Ubayd Abu Omirni magʻfirat qil», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Омирнинг тиззасига ўқ тегди; бас, мен унинг олдига бордим ва у мендан ўқни чиқариб олишни сўради. Мен уни чиқариб олганимда, ундан сув (сиъқиб) оқа бошлади. Сўнг мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб, у зотга бу ҳақда айтдим. У зот: «Аллоҳим! Убайд Абу Омирни мағфират қил», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنَّا إِذَا أَشْرَفْنَا عَلَى وَادٍ هَلَّلْنَا وَكَبَّرْنَا ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُنَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا أَيُّهَا النَّاسُ، ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ، فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا، إِنَّهُ مَعَكُمْ، إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ، تَبَارَكَ اسْمُهُ وَتَعَالَى جَدُّهُ ".
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz (haj paytida) Allohning Rasuli ﷺ bilan birga edik. Biz qachon baland joyga koʻtarilsak: «Allohdan boshqa (haq) maʼbud yoʻq va Alloh — Eng Ulugʻ (Allohu akbar)», — der edik va ovozlarimiz balandlardi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey odamlar! Oʻzlaringizga rahm qilinglar (yaʼni ovozingizni baland koʻtarmanglar) — chunki sizlar kar yoki (uzoqda boʻlgan) gʻoyibni chaqirayotganingiz yoʻq; balki sizlar bilan birga boʻlgan Zotni (chaqiryapsiz) — shubhasiz, U — hamma narsani Eshituvchi, (har narsaga) yaqin Zot(dir)», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз (ҳаж пайтида) Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга эдик. Биз қачон баланд жойга кўтарилсак: «Аллоҳдан бошқа (ҳақ) маъбуд йўқ ва Аллоҳ — Энг Улуғ (Аллоҳу акбар)», — дер эдик ва овозларимиз баландларди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй одамлар! Ўзларингизга раҳм қилинглар (яъни овозингизни баланд кўтарманглар) — чунки сизлар кар ёки (узоқда бўлган) ғойибни чақираётганингиз йўқ; балки сизлар билан бирга бўлган Зотни (чақиряпсиз) — шубҳасиз, У — ҳамма нарсани Эшитувчи, (ҳар нарсага) яқин Зот(дир)», — деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فُكُّوا الْعَانِيَ ـ يَعْنِي الأَسِيرَ ـ وَأَطْعِمُوا الْجَائِعَ وَعُودُوا الْمَرِيضَ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Asirlarni ozod qilinglar, ochlarni ovqatlantiringlar va kasallarni (borib) koʻringlar», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Асирларни озод қилинглар, очларни овқатлантиринглар ва касалларни (бориб) кўринглар», — деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ أَعْرَابِيٌّ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلْمَغْنَمِ، وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُذْكَرَ، وَيُقَاتِلُ لِيُرَى مَكَانُهُ، مَنْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ " مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهْوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ".
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy Paygʻambar ﷺ dan: «Bir kishi oʻlja uchun jang qilishi mumkin, boshqasi — odamlar uni tilga olishi (maqtashi) uchun, uchinchisi esa — oʻz mavqeini (yaʼni jasoratini) koʻrsatish uchun jang qilishi mumkin; bularning qaysi biri Alloh yoʻlidagi jang hisoblanadi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Kim — Allohning kalimasi (yaʼni Islom) oliy (ustun) boʻlishi uchun — jang qilsa, u Alloh yoʻlida jang qiladi», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бадавий Пайғамбар ﷺ дан: «Бир киши ўлжа учун жанг қилиши мумкин, бошқаси — одамлар уни тилга олиши (мақташи) учун, учинчиси эса — ўз мавқеини (яъни жасоратини) кўрсатиш учун жанг қилиши мумкин; буларнинг қайси бири Аллоҳ йўлидаги жанг ҳисобланади?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Ким — Аллоҳнинг калимаси (яъни Ислом) олий (устун) бўлиши учун — жанг қилса, у Аллоҳ йўлида жанг қилади», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ، أَنَا وَأَخَوَانِ لِي، أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ، إِمَّا قَالَ فِي بِضْعٍ، وَإِمَّا قَالَ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، وَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأَصْحَابَهُ عِنْدَهُ فَقَالَ جَعْفَرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنَا هَا هُنَا، وَأَمَرَنَا بِالإِقَامَةِ فَأَقِيمُوا مَعَنَا. فَأَقَمْنَا مَعَهُ، حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، فَأَسْهَمَ لَنَا. أَوْ قَالَ فَأَعْطَانَا مِنْهَا. وَمَا قَسَمَ لأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا، إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ مَعَهُ، إِلاَّ أَصْحَابَ سَفِينَتِنَا مَعَ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ، قَسَمَ لَهُمْ مَعَهُمْ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Yamanda ekanimizda, Paygʻambar ﷺ ning hijrati xabarini oldik, bas, biz u zotning oldiga hijrat qilib yoʻlga chiqdik. Biz — men va ikki akam — edik; men eng kichigi edim; akalarimdan biri Abu Burda, ikkinchisi Abu Ruhm edi. Biz oʻz qavmimizdan ellikdan ortiq (yoki ellik uch, yoki ellik ikki) kishi edik. Biz bir kemaga chiqdik va u bizni Habashistondagi Najoshiyning (oldiga) olib bordi; u yerda biz Jaʼfar ibn Abu Tolib va uning sheriklarini Najoshiy bilan birga topdik. Jaʼfar (bizga): «Allohning Rasuli ﷺ bizni bu yerga yuborib, bu yerda qolishni buyurgan; bas, sizlar ham biz bilan birga qolinglar», — dedi. Biz u bilan birga qoldik — to hammamiz (Habashistondan) chiqib, Paygʻambar ﷺ ni — u zot Xaybarni fath qilgan paytda — uchratguncha. U zot bizga uning oʻljasidan ulush berdi (yoki: uning oʻljasidan bizga berdi). U zot — faqat u bilan birga gʻazotda qatnashganlargagina — berdi; lekin u zot — Xaybar fathida qatnashmagan hech kimga ulush bermadi, faqat bizning kema ahlimiz, hamda Jaʼfar va uning sheriklaridan boshqa — ularga (kema ahliga) bergani kabi ulush berdi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Яманда эканимизда, Пайғамбар ﷺ нинг ҳижрати хабарини олдик, бас, биз у зотнинг олдига ҳижрат қилиб йўлга чиқдик. Биз — мен ва икки акам — эдик; мен энг кичиги эдим; акаларимдан бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм эди. Биз ўз қавмимиздан элликдан ортиқ (ёки эллик уч, ёки эллик икки) киши эдик. Биз бир кемага чиқдик ва у бизни Ҳабашистондаги Нажошийнинг (олдига) олиб борди; у ерда биз Жаъфар ибн Абу Толиб ва унинг шерикларини Нажоший билан бирга топдик. Жаъфар (бизга): «Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни бу ерга юбориб, бу ерда қолишни буюрган; бас, сизлар ҳам биз билан бирга қолинглар», — деди. Биз у билан бирга қолдик — то ҳаммамиз (Ҳабашистондан) чиқиб, Пайғамбар ﷺ ни — у зот Хайбарни фатҳ қилган пайтда — учратгунча. У зот бизга унинг ўлжасидан улуш берди (ёки: унинг ўлжасидан бизга берди). У зот — фақат у билан бирга ғазотда қатнашганларгагина — берди; лекин у зот — Хайбар фатҳида қатнашмаган ҳеч кимга улуш бермади, фақат бизнинг кема аҳлимиз, ҳамда Жаъфар ва унинг шерикларидан бошқа — уларга (кема аҳлига) бергани каби улуш берди.
حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَرِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ". فَقَالَتْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ. فَقَالَ مِثْلَهُ فَقَالَتْ مِثْلَهُ. فَقَالَ " مُرُوهُ فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ ". فَأَمَّ أَبُو بَكْرٍ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ حُسَيْنٌ عَنْ زَائِدَةَ رَجُلٌ رَقِيقٌ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kasal boʻlganda, u zot: «Abu Bakrga — odamlarga namozda imom boʻlishni — buyur», — dedi. Oisha: «Abu Bakr — yumshoq koʻngilli kishi», — dedi. Paygʻambar ﷺ xuddi shu buyruqni yana berdi va u yana xuddi shu javobni berdi. U zot yana: «Abu Bakrga (namozda imom boʻlishni) buyur! Sizlar — Yusufning (atrofidagi) ayollarisiz», — dedi. Natijada Paygʻambar ﷺ ning hayotligida Abu Bakr odamlarga namozda imom boʻldi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ касал бўлганда, у зот: «Абу Бакрга — одамларга намозда имом бўлишни — буюр», — деди. Оиша: «Абу Бакр — юмшоқ кўнгилли киши», — деди. Пайғамбар ﷺ худди шу буйруқни яна берди ва у яна худди шу жавобни берди. У зот яна: «Абу Бакрга (намозда имом бўлишни) буюр! Сизлар — Юсуфнинг (атрофидаги) аёлларисиз», — деди. Натижада Пайғамбар ﷺ нинг ҳаётлигида Абу Бакр одамларга намозда имом бўлди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَمَلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ، وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ آسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَمَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وَإِنَّ فَضْلَ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Erkaklardan koʻpchilik (kamolot darajasiga) yetdi, lekin ayollardan — Firʼavnning xotini Osiya va Imronning qizi Maryamdan boshqa — hech kim bu darajaga yetmadi. Shubhasiz, Oishaning boshqa ayollardan ustunligi — sariydning (yaʼni goʻsht va non taomining) boshqa taomlardan ustunligidek(dir)», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эркаклардан кўпчилик (камолот даражасига) етди, лекин аёллардан — Фиръавннинг хотини Осия ва Имроннинг қизи Марямдан бошқа — ҳеч ким бу даражага етмади. Шубҳасиз, Оишанинг бошқа аёллардан устунлиги — сарийднинг (яъни гўшт ва нон таомининг) бошқа таомлардан устунлигидек(дир)», — деди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ، كَمَلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ، وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ ".
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Oishaning boshqa ayollardan ustunligi — sariydning (yaʼni goʻsht va non taomining) boshqa taomlardan ustunligidek(dir). Erkaklardan koʻpchilik kamolot darajasiga yetdi, lekin ayollardan — Imronning qizi Maryam va Firʼavnning xotini Osiyadan boshqa — hech kim bu darajaga yetmadi», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Оишанинг бошқа аёллардан устунлиги — сарийднинг (яъни гўшт ва нон таомининг) бошқа таомлардан устунлигидек(дир). Эркаклардан кўпчилик камолот даражасига етди, лекин аёллардан — Имроннинг қизи Марям ва Фиръавннинг хотини Осиядан бошқа — ҳеч ким бу даражага етмади», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا صَالِحُ بْنُ حَىٍّ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ قَالَ لِلشَّعْبِيِّ. فَقَالَ الشَّعْبِيُّ أَخْبَرَنِي أَبُو بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَدَّبَ الرَّجُلُ أَمَتَهُ فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا، وَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا فَتَزَوَّجَهَا، كَانَ لَهُ أَجْرَانِ، وَإِذَا آمَنَ بِعِيسَى ثُمَّ آمَنَ بِي، فَلَهُ أَجْرَانِ، وَالْعَبْدُ إِذَا اتَّقَى رَبَّهُ وَأَطَاعَ مَوَالِيَهُ، فَلَهُ أَجْرَانِ ".
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Agar bir kishi oʻz choʻrisiga (xizmatkor qiziga) yaxshi xulqni durust oʻrgatsa, uni durust tarbiyalasa, soʻng uni ozod qilib, unga uylansa — u ikki barobar savob oladi. Va agar bir kishi Isoga iymon keltirgan boʻlib, soʻng menga (ham) iymon keltirsa — u ikki barobar savob oladi. Va agar bir qul oʻz Robbisidan (yaʼni Allohdan) qoʻrqib, xoʻjayinlariga (ham) itoat qilsa — u (ham) ikki barobar savob oladi», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Агар бир киши ўз чўрисига (хизматкор қизига) яхши хулқни дуруст ўргаца, уни дуруст тарбияласа, сўнг уни озод қилиб, унга уйланса — у икки баробар савоб олади. Ва агар бир киши Исога иймон келтирган бўлиб, сўнг менга (ҳам) иймон келтирса — у икки баробар савоб олади. Ва агар бир қул ўз Роббисидан (яъни Аллоҳдан) қўрқиб, хўжайинларига (ҳам) итоат қилса — у (ҳам) икки баробар савоб олади», — деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ أُرَاهُ ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أُهَاجِرُ مِنْ مَكَّةَ إِلَى أَرْضٍ بِهَا نَخْلٌ، فَذَهَبَ وَهَلِي إِلَى أَنَّهَا الْيَمَامَةُ أَوْ هَجَرُ، فَإِذَا هِيَ الْمَدِينَةُ يَثْرِبُ، وَرَأَيْتُ فِي رُؤْيَاىَ هَذِهِ أَنِّي هَزَزْتُ سَيْفًا فَانْقَطَعَ صَدْرُهُ، فَإِذَا هُوَ مَا أُصِيبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، ثُمَّ هَزَزْتُهُ بِأُخْرَى فَعَادَ أَحْسَنَ مَا كَانَ، فَإِذَا هُوَ مَا جَاءَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْفَتْحِ وَاجْتِمَاعِ الْمُؤْمِنِينَ، وَرَأَيْتُ فِيهَا بَقَرًا وَاللَّهُ خَيْرٌ فَإِذَا هُمُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَإِذَا الْخَيْرُ مَا جَاءَ اللَّهُ مِنَ الْخَيْرِ، وَثَوَابِ الصِّدْقِ الَّذِي آتَانَا اللَّهُ بَعْدَ يَوْمِ بَدْرٍ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men tushimda oʻzimni — Makkadan, koʻp xurmo daraxtlari boʻlgan bir joyga — hijrat qilayotgan holda koʻrdim. Men uni — Yamoma yoki Hajar (deb) oʻyladim, lekin u — Madina (yaʼni Yasrib) boʻlib chiqdi. Xuddi shu tushda men oʻzimni — bir qilichni silkitayotgan holda — koʻrdim va uning tigʻi sindi. Bu — musulmonlar Uhud kuni koʻrgan magʻlubiyatni anglatardi. Men qilichni yana silkitdim va u — avvalgidek — sogʻlom boʻldi; bu esa — Alloh musulmonlarga ato etgan gʻalaba va ularning birlashishini anglatardi. Men tushimda sigirlarni (ham) koʻrdim — va Allohga qasamki, bu — yaxshilik (alomati) edi; ular — Uhud kuni (shahid boʻlgan) moʻminlarni anglatardi. Va (oʻsha) yaxshilik — Alloh bizga ato etgan ezgulik va Badr kunidan keyin Alloh bizga bergan haqiqiy iymon mukofoti edi», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен тушимда ўзимни — Маккадан, кўп хурмо дарахтлари бўлган бир жойга — ҳижрат қилаётган ҳолда кўрдим. Мен уни — Ямома ёки Ҳажар (деб) ўйладим, лекин у — Мадина (яъни Ясриб) бўлиб чиқди. Худди шу тушда мен ўзимни — бир қилични силкитаётган ҳолда — кўрдим ва унинг тиғи синди. Бу — мусулмонлар Уҳуд куни кўрган мағлубиятни англатарди. Мен қилични яна силкитдим ва у — аввалгидек — соғлом бўлди; бу эса — Аллоҳ мусулмонларга ато этган ғалаба ва уларнинг бирлашишини англатарди. Мен тушимда сигирларни (ҳам) кўрдим — ва Аллоҳга қасамки, бу — яхшилик (аломати) эди; улар — Уҳуд куни (шаҳид бўлган) мўминларни англатарди. Ва (ўша) яхшилик — Аллоҳ бизга ато этган эзгулик ва Бадр кунидан кейин Аллоҳ бизга берган ҳақиқий иймон мукофоти эди», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِسْكِينٍ أَبُو الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ، أَنَّهُ تَوَضَّأَ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ خَرَجَ، فَقُلْتُ لأَلْزَمَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلأَكُونَنَّ مَعَهُ يَوْمِي هَذَا. قَالَ فَجَاءَ الْمَسْجِدَ، فَسَأَلَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا خَرَجَ وَوَجَّهَ هَا هُنَا، فَخَرَجْتُ عَلَى إِثْرِهِ أَسْأَلُ عَنْهُ، حَتَّى دَخَلَ بِئْرَ أَرِيسٍ، فَجَلَسْتُ عِنْدَ الْبَابِ، وَبَابُهَا مِنْ جَرِيدٍ حَتَّى قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجَتَهُ، فَتَوَضَّأَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى بِئْرِ أَرِيسٍ، وَتَوَسَّطَ قُفَّهَا، وَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ وَدَلاَّهُمَا فِي الْبِئْرِ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ انْصَرَفْتُ، فَجَلَسْتُ عِنْدَ الْبَابِ، فَقُلْتُ لأَكُونَنَّ بَوَّابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ، فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَدَفَعَ الْبَابَ. فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ. فَقُلْتُ عَلَى رِسْلِكَ. ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا أَبُو بَكْرٍ يَسْتَأْذِنُ. فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَأَقْبَلْتُ حَتَّى قُلْتُ لأَبِي بَكْرٍ ادْخُلْ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُبَشِّرُكَ بِالْجَنَّةِ. فَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ فَجَلَسَ عَنْ يَمِينِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ فِي الْقُفِّ، وَدَلَّى رِجْلَيْهِ فِي الْبِئْرِ، كَمَا صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، وَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ، ثُمَّ رَجَعْتُ فَجَلَسْتُ وَقَدْ تَرَكْتُ أَخِي يَتَوَضَّأُ وَيَلْحَقُنِي، فَقُلْتُ إِنْ يُرِدِ اللَّهُ بِفُلاَنٍ خَيْرًا ـ يُرِيدُ أَخَاهُ ـ يَأْتِ بِهِ. فَإِذَا إِنْسَانٌ يُحَرِّكُ الْبَابَ. فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ. فَقُلْتُ عَلَى رِسْلِكَ. ثُمَّ جِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَقُلْتُ هَذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَسْتَأْذِنُ. فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَجِئْتُ فَقُلْتُ ادْخُلْ وَبَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْجَنَّةِ. فَدَخَلَ، فَجَلَسَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْقُفِّ عَنْ يَسَارِهِ، وَدَلَّى رِجْلَيْهِ فِي الْبِئْرِ، ثُمَّ رَجَعْتُ فَجَلَسْتُ، فَقُلْتُ إِنْ يُرِدِ اللَّهُ بِفُلاَنٍ خَيْرًا يَأْتِ بِهِ. فَجَاءَ إِنْسَانٌ يُحَرِّكُ الْبَابَ، فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ. فَقُلْتُ عَلَى رِسْلِكَ. فَجِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ. فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى تُصِيبُهُ " فَجِئْتُهُ فَقُلْتُ لَهُ ادْخُلْ وَبَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى تُصِيبُكَ. فَدَخَلَ فَوَجَدَ الْقُفَّ قَدْ مُلِئَ، فَجَلَسَ وُجَاهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ. قَالَ شَرِيكٌ قَالَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ فَأَوَّلْتُهَا قُبُورَهُمْ.
Men uyimda tahorat qilib, soʻng chiqdim va: «Bugun men Rasululloh ﷺga (xizmatda) yopishaman va shu kunimni u zot bilan oʻtkazaman», dedim. U zot masjidga keldilar (men keldim). Men Paygʻambar ﷺni soʻradim, ular: «(U zot) chiqib, u yoqqa yoʻl oldilar», deyishdi. Men u zotni soʻrab, ortlaridan chiqdim, to u zot Bir Aris (degan quduq)ga kirdilar. Men eshik oldida oʻtirdim — uning eshigi xurmo shoxlaridan edi — to Rasululloh ﷺ hojatlarini bajarib, tahorat qilgunlaricha. Soʻng men u zotning oldilariga turib bordim, u zot Bir Aris quduqning chetida, oʻrtasiga oʻtirib, boldirlarini ochib, ikkovini quduqqa solib (osiltirib) oʻtirgan edilar. Men u zotga salom berib, soʻng qaytdim va eshik oldida oʻtirib: «Bugun men Rasululloh ﷺning eshik posboni boʻlaman», dedim. Shunda Abu Bakr kelib, eshikni (turtib) ochmoqchi boʻldi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Abu Bakr», dedi. Men: «Shoshmay tur», dedim. Soʻng borib: «Ey Allohning Rasuli, mana Abu Bakr (kirishga) izn soʻrayapti», dedim. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men kelib, Abu Bakrga: «Kir, Rasululloh ﷺ seni jannat bilan xushxabarlamoqdalar», dedim. Abu Bakr kirib, Rasululloh ﷺning oʻng tomonlarida, quduq chetida u zot bilan birga oʻtirdi va Paygʻambar ﷺ qilganlaridek oyoqlarini quduqqa solib, boldirlarini ochdi. Soʻng men qaytib oʻtirdim — men birodarimni tahorat qilayotgan holda qoldirgandim, u menga yetib kelmoqchi edi. Men: «Agar Alloh falonchiga — yaʼni birodariga — yaxshilikni iroda qilsa, uni (shu yerga) keltiradi», dedim. Birdan bir kishi eshikni qimirlatdi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Umar ibn Xattob», dedi. Men: «Shoshmay tur», dedim. Soʻng Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, salom berib: «Mana Umar ibn Xattob izn soʻrayapti», dedim. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men kelib: «Kir, Rasululloh ﷺ seni jannat bilan xushxabarladilar», dedim. U kirib, Rasululloh ﷺ bilan quduq chetida, chap tomonlarida oʻtirdi va oyoqlarini quduqqa soldi. Soʻng men qaytib oʻtirdim va: «Agar Alloh falonchiga yaxshilikni iroda qilsa, uni keltiradi», dedim. Birdan bir kishi kelib eshikni qimirlatdi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Usmon ibn Affon», dedi. Men: «Shoshmay tur», dedim. Soʻng Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, xabar berdim. U zot: «Unga izn ber va unga yetadigan bir balo (musibat) bilan birga jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men u zotning oldiga kelib: «Kir, Rasululloh ﷺ senga yetadigan bir balo bilan birga seni jannat bilan xushxabarladilar», dedim. U kirib, quduq cheti toʻlganini koʻrdi va u zotning roʻparalarida boshqa tomonda oʻtirdi. Sharik aytdi: Saʼid ibnul-Musayyab: «Men buni ularning qabrlariga (ishorat) deb taʼvil qildim», dedi.Мен уйимда таҳорат қилиб, сўнг чиқдим ва: «Бугун мен Расулуллоҳ ﷺга (хизматда) ёпишаман ва шу кунимни у зот билан ўтказаман», дедим. У зот масжидга келдилар (мен келдим). Мен Пайғамбар ﷺни сўрадим, улар: «(У зот) чиқиб, у ёққа йўл олдилар», дейишди. Мен у зотни сўраб, ортларидан чиқдим, то у зот Бир Арис (деган қудуқ)га кирдилар. Мен эшик олдида ўтирдим — унинг эшиги хурмо шохларидан эди — то Расулуллоҳ ﷺ ҳожатларини бажариб, таҳорат қилгунларича. Сўнг мен у зотнинг олдиларига туриб бордим, у зот Бир Арис қудуқнинг четида, ўртасига ўтириб, болдирларини очиб, икковини қудуққа солиб (осилтириб) ўтирган эдилар. Мен у зотга салом бериб, сўнг қайтдим ва эшик олдида ўтириб: «Бугун мен Расулуллоҳ ﷺнинг эшик посбони бўламан», дедим. Шунда Абу Бакр келиб, эшикни (туртиб) очмоқчи бўлди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Абу Бакр», деди. Мен: «Шошмай тур», дедим. Сўнг бориб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мана Абу Бакр (киришга) изн сўраяпти», дедим. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен келиб, Абу Бакрга: «Кир, Расулуллоҳ ﷺ сени жаннат билан хушхабарламоқдалар», дедим. Абу Бакр кириб, Расулуллоҳ ﷺнинг ўнг томонларида, қудуқ четида у зот билан бирга ўтирди ва Пайғамбар ﷺ қилганларидек оёқларини қудуққа солиб, болдирларини очди. Сўнг мен қайтиб ўтирдим — мен биродаримни таҳорат қилаётган ҳолда қолдиргандим, у менга етиб келмоқчи эди. Мен: «Агар Аллоҳ фалончига — яъни биродарига — яхшиликни ирода қилса, уни (шу ерга) келтиради», дедим. Бирдан бир киши эшикни қимирлатди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Умар ибн Хаттоб», деди. Мен: «Шошмай тур», дедим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, салом бериб: «Мана Умар ибн Хаттоб изн сўраяпти», дедим. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен келиб: «Кир, Расулуллоҳ ﷺ сени жаннат билан хушхабарладилар», дедим. У кириб, Расулуллоҳ ﷺ билан қудуқ четида, чап томонларида ўтирди ва оёқларини қудуққа солди. Сўнг мен қайтиб ўтирдим ва: «Агар Аллоҳ фалончига яхшиликни ирода қилса, уни келтиради», дедим. Бирдан бир киши келиб эшикни қимирлатди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Усмон ибн Аффон», деди. Мен: «Шошмай тур», дедим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, хабар бердим. У зот: «Унга изн бер ва унга етадиган бир бало (мусибат) билан бирга жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен у зотнинг олдига келиб: «Кир, Расулуллоҳ ﷺ сенга етадиган бир бало билан бирга сени жаннат билан хушхабарладилар», дедим. У кириб, қудуқ чети тўлганини кўрди ва у зотнинг рўпараларида бошқа томонда ўтирди. Шарик айтди: Саъид ибнул-Мусайяб: «Мен буни уларнинг қабрларига (ишорат) деб таъвил қилдим», деди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ، فَجَاءَ رَجُلٌ فَاسْتَفْتَحَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَفَتَحْتُ لَهُ، فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ، فَبَشَّرْتُهُ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ جَاءَ رَجُلٌ فَاسْتَفْتَحَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَفَتَحْتُ لَهُ، فَإِذَا هُوَ عُمَرُ، فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ اسْتَفْتَحَ رَجُلٌ، فَقَالَ لِي " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى تُصِيبُهُ ". فَإِذَا عُثْمَانُ، فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ.
Men Paygʻambar ﷺ bilan Madina bogʻlaridan birida edim. Shunda bir kishi kelib, (eshikni) ochishni soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Unga och va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men unga ochdim, qarasam Abu Bakr ekan. Men unga Paygʻambar ﷺ aytgan narsani xushxabar qildim, u Allohga hamd aytdi. Soʻng yana bir kishi kelib (eshikni) ochishni soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Unga och va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men unga ochdim, qarasam Umar ekan. Men unga Paygʻambar ﷺ aytgan narsani xabar qildim, u Allohga hamd aytdi. Soʻng yana bir kishi (eshikni) ochishni soʻradi. U zot menga: «Unga och va unga yetadigan bir balo (musibat) bilan birga jannat bilan xushxabarla», dedilar. Qarasam Usmon ekan. Men unga Rasululloh ﷺ aytgan narsani xabar qildim, u Allohga hamd aytdi, soʻng: «Allohdan yordam soʻraladi», dedi.Мен Пайғамбар ﷺ билан Мадина боғларидан бирида эдим. Шунда бир киши келиб, (эшикни) очишни сўради. Пайғамбар ﷺ: «Унга оч ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен унга очдим, қарасам Абу Бакр экан. Мен унга Пайғамбар ﷺ айтган нарсани хушхабар қилдим, у Аллоҳга ҳамд айтди. Сўнг яна бир киши келиб (эшикни) очишни сўради. Пайғамбар ﷺ: «Унга оч ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен унга очдим, қарасам Умар экан. Мен унга Пайғамбар ﷺ айтган нарсани хабар қилдим, у Аллоҳга ҳамд айтди. Сўнг яна бир киши (эшикни) очишни сўради. У зот менга: «Унга оч ва унга етадиган бир бало (мусибат) билан бирга жаннат билан хушхабарла», дедилар. Қарасам Усмон экан. Мен унга Расулуллоҳ ﷺ айтган нарсани хабар қилдим, у Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг: «Аллоҳдан ёрдам сўралади», деди.