حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَأَنَسٍ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَأَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلاَحَ فَلَيْسَ مِنَّا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ الزُّبَيْرِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bizga qarshi qurol koʻtarsa, u bizdan emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Muso hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бизга қарши қурол кўтарса, у биздан эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Мусо ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ خَيْبَرَ فَأَسْهَمَ لَنَا مَعَ الَّذِينَ افْتَتَحُوهَا . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ مَنْ لَحِقَ بِالْمُسْلِمِينَ قَبْلَ أَنْ يُسْهَمَ لِلْخَيْلِ أُسْهِمَ لَهُ . وَبُرَيْدٌ يُكْنَى أَبَا بُرَيْدَةَ وَهُوَ ثِقَةٌ وَرَوَى عَنْهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُهُمَا .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Asʼariylardan bir guruh kishilar bilan birga Xaybarda Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim. U zot bizga ham (Xaybarni) fath qilgan kishilar bilan birga ulush berdilar», dedi. Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzi ilm ahli shu (hadisga) amal qiladi. Avzoiy aytdi: Kim otlarga ulush taqsim qilinishidan oldin musulmonlarga yetib kelsa, unga ham ulush beriladi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Асъарийлардан бир гуруҳ кишилар билан бирга Хайбарда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим. У зот бизга ҳам (Хайбарни) фатҳ қилган кишилар билан бирга улуш бердилар», деди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзи илм аҳли шу (ҳадисга) амал қилади. Авзоий айтди: Ким отларга улуш тақсим қилинишидан олдин мусулмонларга етиб келса, унга ҳам улуш берилади.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الرَّجُلِ يُقَاتِلُ شَجَاعَةً وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً وَيُقَاتِلُ رِيَاءً فَأَىُّ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ " مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan bir kishi haqida soʻraldi: u botirligini koʻrsatish uchun jang qiladi, gʻayrat-asabiyat uchun jang qiladi, riyo uchun jang qiladi — bularning qaysi biri Alloh yoʻlida boʻladi? U zot: «Kim Allohning kalimasi oliy boʻlsin deb jang qilsa, ana oʻsha Alloh yoʻlidadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан бир киши ҳақида сўралди: у ботирлигини кўрсатиш учун жанг қилади, ғайрат-асабият учун жанг қилади, риё учун жанг қилади — буларнинг қайси бири Аллоҳ йўлида бўлади? У зот: «Ким Аллоҳнинг калимаси олий бўлсин деб жанг қилса, ана ўша Аллоҳ йўлидадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حُرِّمَ لِبَاسُ الْحَرِيرِ وَالذَّهَبِ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي وَأُحِلَّ لإِنَاثِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَنَسٍ وَحُذَيْفَةَ وَأُمِّ هَانِئٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَجَابِرٍ وَأَبِي رَيْحَانَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ . وَحَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ipak va oltin (kiyim) ummatimning erkaklariga harom, ayollariga esa halol qilindi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Uqba ibn Omir, Anas, Ummu Honiʼ, Huzayfa, Abdulloh ibn Amr, Imron ibn Husayn, Abdulloh ibn az-Zubayr, Jobir, Abu Rayhona, Ibn Umar va Vosila ibn al-Asqaʼdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Musoning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ипак ва олтин (кийим) умматимнинг эркакларига ҳаром, аёлларига эса ҳалол қилинди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Али, Уқба ибн Омир, Анас, Умму Ҳониъ, Ҳузайфа, Абдуллоҳ ибн Амр, Имрон ибн Ҳусайн, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр, Жобир, Абу Райҳона, Ибн Умар ва Восила ибн ал-Асқаъдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Мусонинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَمُلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَرْيَمُ ابْنَةُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Erkaklardan koʻplari kamolotga yetdi, ayollardan esa Imronning qizi Maryam hamda Firʼavnning xotini Osiyadan boshqa hech kim kamolotga yetmadi. Oishaning boshqa ayollardan ustunligi xuddi saridning (goʻshtli shoʻrvaga botirilgan non taomining) boshqa taomlardan ustunligi kabidir», dedilar. U (rivoyatchi): Bu bobda Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эркаклардан кўплари камолотга етди, аёллардан эса Имроннинг қизи Марям ҳамда Фиръавннинг хотини Осиядан бошқа ҳеч ким камолотга етмади. Оишанинг бошқа аёллардан устунлиги худди сариднинг (гўштли шўрвага ботирилган нон таомининг) бошқа таомлардан устунлиги кабидир», дедилар. У (ривоятчи): Бу бобда Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ أَيَّامًا يُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْهَرْجُ قَالَ " الْقَتْلُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlardan keyin shunday kunlar keladiki, ularda ilm koʻtariladi va ularda harj koʻpayadi», dedilar. «Ey Rasululloh, harj nima?» deyishdi. U zot: «Qatldir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Xolid ibn Validdan va Maʼqil ibn Yasordan ham rivoyat bor. Bu hadis sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизлардан кейин шундай кунлар келадики, уларда илм кўтарилади ва уларда ҳарж кўпаяди», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, ҳарж нима?» дейишди. У зот: «Қатлдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Холид ибн Валиддан ва Маъқил ибн Ясордан ҳам ривоят бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فِي الْفِتْنَةِ " كَسِّرُوا فِيهَا قِسِيَّكُمْ وَقَطِّعُوا فِيهَا أَوْتَارَكُمْ وَالْزَمُوا فِيهَا أَجْوَافَ بُيُوتِكُمْ وَكُونُوا كَابْنِ آدَمَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَرْوَانَ هُوَ أَبُو قَيْسٍ الأَوْدِيُّ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ fitna haqida: «U paytda kamonlaringizni sindiringlar, paylaringizni uzinglar, uylaringizning ichida (toʻrida) oʻtiringlar va Odamning (yaxshi) oʻgʻli kabi boʻlinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Abdurahmon ibn Sarvon — u Abu Qays al-Avdiydir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ фитна ҳақида: «У пайтда камонларингизни синдиринглар, пайларингизни узинглар, уйларингизнинг ичида (тўрида) ўтиринглар ва Одамнинг (яхши) ўғли каби бўлинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абдураҳмон ибн Сарвон — у Абу Қайс ал-Авдийдир.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الْمُسْلِمِينَ أَفْضَلُ قَالَ " مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ " . هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي مُوسَى .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺdan: ‹Musulmonlarning qaysi biri afzalroq?› deb soʻraldi. U zot: ‹Musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat boʻlgan kishidir›, dedilar», dedi. Bu hadis Abu Musoning rivoyati orqali bu yoʻldan sahih gʻaribdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Мусулмонларнинг қайси бири афзалроқ?› деб сўралди. У зот: ‹Мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган кишидир›, дедилар», деди. Бу ҳадис Абу Мусонинг ривояти орқали бу йўлдан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الْمُسْلِمِينَ أَفْضَلُ قَالَ " مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Abu Muso al-Ashariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan: «Musulmonlarning qaysi biri afzal?» deb soʻralganida, u zot: «Boshqa musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat boʻlgan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Muso al-Ashariyning Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisi jihatidan sahih gʻaribdir.Абу Мусо ал-Ашарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан: «Мусулмонларнинг қайси бири афзал?» деб сўралганида, у зот: «Бошқа мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Мусо ал-Ашарийнинг Набий ﷺдан (қилган) ҳадиси жиҳатидан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اشْفَعُوا وَلْتُؤْجَرُوا وَلْيَقْضِ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ مَا شَاءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَبُرَيْدٌ يُكْنَى أَبَا بُرْدَةَ أَيْضًا وَهُوَ كُوفِيٌّ ثِقَةٌ فِي الْحَدِيثِ رَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ وَابْنُ عُيَيْنَةَ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Shafoat qilinglar, (shunda) ajr olasizlar; Alloh oʻz Paygʻambari ﷺning tili orqali Oʻzi xohlagan narsani hukm qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Шафоат қилинглар, (шунда) ажр оласизлар; Аллоҳ ўз Пайғамбари ﷺнинг тили орқали Ўзи хоҳлаган нарсани ҳукм қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ دَيْلَمَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كَانَ الْيَهُودُ يَتَعَاطَسُونَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْجُونَ أَنْ يَقُولَ لَهُمْ يَرْحَمُكُمُ اللَّهُ . فَيَقُولُ " يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَالِمِ بْنِ عُبَيْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylar Nabiy ﷺning oldilarida atayin aksa urib, u zot ularga: «Yarhamukumulloh (Alloh sizlarga rahm qilsin)», deyishlarini umid qilar edilar. U zot esa: «Yahdikumulloh va yuslihu bolakum (Alloh sizlarni hidoyat qilsin va ahvolingizni yaxshilasin)», der edilar. Bu bobda Ali, Abu Ayyub, Solim ibn Ubayd, Abdulloh ibn Jaʼfar va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яҳудийлар Набий ﷺнинг олдиларида атайин акса уриб, у зот уларга: «Ярҳамукумуллоҳ (Аллоҳ сизларга раҳм қилсин)», дейишларини умид қилар эдилар. У зот эса: «Яҳдикумуллоҳ ва юслиҳу болакум (Аллоҳ сизларни ҳидоят қилсин ва аҳволингизни яхшиласин)», дер эдилар. Бу бобда Али, Абу Айюб, Солим ибн Убайд, Абдуллоҳ ибн Жаъфар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ عِمَارَةَ الْحَنَفِيِّ، عَنْ غُنَيْمِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كُلُّ عَيْنٍ زَانِيَةٌ وَالْمَرْأَةُ إِذَا اسْتَعْطَرَتْ فَمَرَّتْ بِالْمَجْلِسِ فَهِيَ كَذَا وَكَذَا يَعْنِي زَانِيَةً " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Har bir koʻz zino qiladi. Ayol kishi atir surtinib, biror majlis yonidan oʻtsa, u mana bunaqa va anaqa boʻladi», yaʼni zino qiluvchi (boʻladi), dedilar. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳар бир кўз зино қилади. Аёл киши атир суртиниб, бирор мажлис ёнидан ўтса, у мана бунақа ва анақа бўлади», яъни зино қилувчи (бўлади), дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الأُتْرُجَّةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ لاَ رِيحَ لَهَا وَطَعْمُهَا حُلْوٌ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ رِيحُهَا مُرٌّ وَطَعْمُهَا مُرٌّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ أَيْضًا .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qurʼon oʻqiydigan moʻminning masali — turunj (sitrus mevasi)ning masaliga oʻxshaydi: hidi ham yoqimli, taʼmi ham yoqimli. Qurʼon oʻqimaydigan moʻminning masali — xurmoning masaliga oʻxshaydi: hidi yoʻq, ammo taʼmi shirin. Qurʼon oʻqiydigan munofiqning masali — rayhonning masaliga oʻxshaydi: hidi yoqimli, ammo taʼmi achchiq. Qurʼon oʻqimaydigan munofiqning masali — hanzal (achchiq qovoq)ning masaliga oʻxshaydi: hidi ham achchiq, taʼmi ham achchiq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Shuʼba ham Qatodadan rivoyat qilgan.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қуръон ўқийдиган мўминнинг масали — турунж (ситрус меваси)нинг масалига ўхшайди: ҳиди ҳам ёқимли, таъми ҳам ёқимли. Қуръон ўқимайдиган мўминнинг масали — хурмонинг масалига ўхшайди: ҳиди йўқ, аммо таъми ширин. Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг масали — райҳоннинг масалига ўхшайди: ҳиди ёқимли, аммо таъми аччиқ. Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг масали — ҳанзал (аччиқ қовоқ)нинг масалига ўхшайди: ҳиди ҳам аччиқ, таъми ҳам аччиқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Шуъба ҳам Қатодадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَعَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَوْفُ بْنُ أَبِي جَمِيلَةَ الأَعْرَابِيِّ، عَنْ قَسَامَةَ بْنِ زُهَيْرٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَلَقَ آدَمَ مِنْ قَبْضَةٍ قَبَضَهَا مِنْ جَمِيعِ الأَرْضِ فَجَاءَ بَنُو آدَمَ عَلَى قَدْرِ الأَرْضِ فَجَاءَ مِنْهُمُ الأَحْمَرُ وَالأَبْيَضُ وَالأَسْوَدُ وَبَيْنَ ذَلِكَ وَالسَّهْلُ وَالْحَزْنُ وَالْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh taolo Odamni butun yerdan olgan bir siqim (tuproq)dan yaratdi. Shu sababli Odam bolalari yerning (turli-tumanligiga) qarab (turlicha) keldi: ulardan qizili, oqi, qorasi va shularning orasidagisi; yumshogʻi va dagʻali; yomoni va yaxshisi keldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ таоло Одамни бутун ердан олган бир сиқим (тупроқ)дан яратди. Шу сабабли Одам болалари ернинг (турли-туманлигига) қараб (турлича) келди: улардан қизили, оқи, қораси ва шуларнинг орасидагиси; юмшоғи ва дағали; ёмони ва яхшиси келди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يُمْلِي وَرُبَّمَا قَالَ يُمْهِلُ لِلظَّالِمِ حَتَّى إِذَا أَخَذَهُ لَمْ يُفْلِتْهُ " . ثُمَّ قَرَأَ : ( كَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى ) الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدٍ نَحْوَهُ وَقَالَ يُمْلِي .
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَقَالَ يُمْلِي وَلَمْ يَشُكَّ فِيهِ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh taboraka va taolo zolimga muhlat beradi — baʼzan ‹imkon beradi› dedilar — toki uni (jazo bilan) tutganida, uni qoʻyib yubormaydi», dedilar. Soʻng u zot: {Robbingning (zolim) qishloqlarni jazolab tutishi mana shunaqadir} (Hud 102) oyatini oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Buni Abu Usoma ham Burayddan shunga oʻxshash rivoyat qilgan va ‹yumli› (muhlat beradi) degan.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ таборака ва таоло золимга муҳлат беради — баъзан ‹имкон беради› дедилар — токи уни (жазо билан) тутганида, уни қўйиб юбормайди», дедилар. Сўнг у зот: {Роббингнинг (золим) қишлоқларни жазолаб тутиши мана шунақадир} (Ҳуд 102) оятини ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Буни Абу Усома ҳам Бурайддан шунга ўхшаш ривоят қилган ва ‹юмли› (муҳлат беради) деган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزَاةٍ فَلَمَّا قَفَلْنَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَكَبَّرَ النَّاسُ تَكْبِيرَةً وَرَفَعُوا بِهَا أَصْوَاتَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَصَمَّ وَلَا غَائِبٍ هُوَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ ثُمَّ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ أَلَا أُعَلِّمُكَ كَنْزًا مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَأَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ حُمَيْدٍ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir gʻazotda edik. Qaytayotganimizda Madinaga yaqinlashdik, shunda odamlar baland ovoz bilan takbir aytishdi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Robbingiz kar ham emas, gʻoyib ham emas. U sizlar bilan ulovlaringizning boshlari orasidadir», dedilar. Soʻng: «Ey Abdulloh ibn Qays, men senga jannat xazinalaridan bir xazinani — ‹Lo havla va lo quvvata illa billoh›ni oʻrgataymi?», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurahmon ibn Mulldir, Abu Naʼoma as-Saʼdiyning ismi Amr ibn Isodir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир ғазотда эдик. Қайтаётганимизда Мадинага яқинлашдик, шунда одамлар баланд овоз билан такбир айтишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Роббингиз кар ҳам эмас, ғойиб ҳам эмас. У сизлар билан уловларингизнинг бошлари орасидадир», дедилар. Сўнг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, мен сенга жаннат хазиналаридан бир хазинани — ‹Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллоҳ›ни ўргатайми?», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Муллдир, Абу Наъома ас-Саъдийнинг исми Амр ибн Исодир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ فَلَمَّا قَفَلْنَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَكَبَّرَ النَّاسُ تَكْبِيرَةً وَرَفَعُوا بِهَا أَصْوَاتَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَصَمَّ وَلاَ غَائِبٍ هُوَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ " . ثُمَّ قَالَ " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسِ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَنْزًا مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَلٍّ وَأَبُو نَعَامَةَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى . وَمَعْنَى قَوْلِهِ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ يَعْنِي عِلْمَهُ وَقُدْرَتَهُ .
Abu Muso al-Ashariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ bilan birga bir gʻazotda edik. Qaytayotganimizda Madinaga roʻbaroʻ boʻldik. Shunda odamlar baland ovoz bilan takbir aytdilar. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Rabbingiz kar ham, gʻoyib ham emas; U siz bilan ulovlaringizning boshlari orasidadir›, dedilar. Soʻng: ‹Ey Abdulloh ibn Qays, men senga jannat xazinalaridan bir xazinani — ‹La havla va la quvvata illa billah›ni oʻrgatmaymi?›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurrahmon ibn Malldir, Abu Naomaning ismi esa Amr ibn Isodir. U zotning «siz bilan ulovlaringizning boshlari orasidadir» degan soʻzlarining maʼnosi — Uning ilmi va qudratidir.Абу Мусо ал-Ашарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ билан бирга бир ғазотда эдик. Қайтаётганимизда Мадинага рўбарў бўлдик. Шунда одамлар баланд овоз билан такбир айтдилар. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Раббингиз кар ҳам, ғойиб ҳам эмас; У сиз билан уловларингизнинг бошлари орасидадир›, дедилар. Сўнг: ‹Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, мен сенга жаннат хазиналаридан бир хазинани — ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ›ни ўргатмайми?›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдурраҳмон ибн Маллдир, Абу Наоманинг исми эса Амр ибн Исодир. У зотнинг «сиз билан уловларингизнинг бошлари орасидадир» деган сўзларининг маъноси — Унинг илми ва қудратидир.
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ أَبُو الْعَبَّاسِ الأَعْرَجُ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ غَزْوَانَ أَبُو نُوحٍ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجَ أَبُو طَالِبٍ إِلَى الشَّامِ وَخَرَجَ مَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي أَشْيَاخٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَلَمَّا أَشْرَفُوا عَلَى الرَّاهِبِ هَبَطُوا فَحَلُّوا رِحَالَهُمْ فَخَرَجَ إِلَيْهِمُ الرَّاهِبُ وَكَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ يَمُرُّونَ بِهِ فَلاَ يَخْرُجُ إِلَيْهِمْ وَلاَ يَلْتَفِتُ . قَالَ فَهُمْ يَحُلُّونَ رِحَالَهُمْ فَجَعَلَ يَتَخَلَّلُهُمُ الرَّاهِبُ حَتَّى جَاءَ فَأَخَذَ بِيَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ هَذَا سَيِّدُ الْعَالَمِينَ هَذَا رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِينَ يَبْعَثُهُ اللَّهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ . فَقَالَ لَهُ أَشْيَاخٌ مِنْ قُرَيْشٍ مَا عِلْمُكَ فَقَالَ إِنَّكُمْ حِينَ أَشْرَفْتُمْ مِنَ الْعَقَبَةِ لَمْ يَبْقَ شَجَرٌ وَلاَ حَجَرٌ إِلاَّ خَرَّ سَاجِدًا وَلاَ يَسْجُدَانِ إِلاَّ لِنَبِيٍّ وَإِنِّي أَعْرِفُهُ بِخَاتَمِ النُّبُوَّةِ أَسْفَلَ مِنْ غُضْرُوفِ كَتِفِهِ مِثْلَ التُّفَّاحَةِ . ثُمَّ رَجَعَ فَصَنَعَ لَهُمْ طَعَامًا فَلَمَّا أَتَاهُمْ بِهِ وَكَانَ هُوَ فِي رِعْيَةِ الإِبِلِ قَالَ أَرْسِلُوا إِلَيْهِ فَأَقْبَلَ وَعَلَيْهِ غَمَامَةٌ تُظِلُّهُ فَلَمَّا دَنَا مِنَ الْقَوْمِ وَجَدَهُمْ قَدْ سَبَقُوهُ إِلَى فَىْءِ الشَّجَرَةِ فَلَمَّا جَلَسَ مَالَ فَىْءُ الشَّجَرَةِ عَلَيْهِ فَقَالَ انْظُرُوا إِلَى فَىْءِ الشَّجَرَةِ مَالَ عَلَيْهِ . قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ قَائِمٌ عَلَيْهِمْ وَهُوَ يُنَاشِدُهُمْ أَنْ لاَ يَذْهَبُوا بِهِ إِلَى الرُّومِ فَإِنَّ الرُّومَ إِذَا رَأَوْهُ عَرَفُوهُ بِالصِّفَةِ فَيَقْتُلُونَهُ فَالْتَفَتَ فَإِذَا بِسَبْعَةٍ قَدْ أَقْبَلُوا مِنَ الرُّومِ فَاسْتَقْبَلَهُمْ فَقَالَ مَا جَاءَ بِكُمْ قَالُوا جِئْنَا أَنَّ هَذَا النَّبِيَّ خَارِجٌ فِي هَذَا الشَّهْرِ فَلَمْ يَبْقَ طَرِيقٌ إِلاَّ بُعِثَ إِلَيْهِ بِأُنَاسٍ وَإِنَّا قَدْ أُخْبِرْنَا خَبَرَهُ بُعِثْنَا إِلَى طَرِيقِكَ هَذَا فَقَالَ هَلْ خَلْفَكُمْ أَحَدٌ هُوَ خَيْرٌ مِنْكُمْ قَالُوا إِنَّمَا أُخْبِرْنَا خَبَرَهُ بِطَرِيقِكَ هَذَا . قَالَ أَفَرَأَيْتُمْ أَمْرًا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَقْضِيَهُ هَلْ يَسْتَطِيعُ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ رَدَّهُ قَالُوا لاَ . قَالَ فَبَايَعُوهُ وَأَقَامُوا مَعَهُ قَالَ أَنْشُدُكُمُ اللَّهَ أَيُّكُمْ وَلِيُّهُ قَالُوا أَبُو طَالِبٍ فَلَمْ يَزَلْ يُنَاشِدُهُ حَتَّى رَدَّهُ أَبُو طَالِبٍ وَبَعَثَ مَعَهُ أَبُو بَكْرٍ بِلاَلاً وَزَوَّدَهُ الرَّاهِبُ مِنَ الْكَعْكِ وَالزَّيْتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Tolib Shomga yoʻl oldi, Nabiy ﷺ ham Qurayshning bir necha keksalari bilan birga u bilan chiqdilar. Ular rohibning (yashaydigan joyiga) yetib kelganlarida toʻxtab, yuklarini tushirdilar. Rohib oldilariga chiqdi — bundan oldin ular uning yonidan oʻtsalar ham, u ularga chiqmas va eʼtibor ham bermas edi. Ular yuklarini tushirayotganlarida rohib oralaridan oʻtib kelib, Rasululloh ﷺning qoʻllaridan ushladi-da: «Bu — olamlarning sayyididir, bu — olamlar Robbining elchisidir, Alloh uni olamlarga rahmat qilib yuboradi», dedi. Quraysh keksalari unga: «Buni qayoqdan bilding?» deyishdi. U: «Siz dovondan oshib kelganingizda biror daraxt ham, tosh ham qolmadiki, sajdaga yiqilmagan boʻlsa. Ular faqat paygʻambarga sajda qiladilar. Men uni yelkasining qogʻirchogʻidan pastdagi, olmadek nubuvvat muhri bilan tanidim», dedi. Soʻng qaytib, ularga taom tayyorladi. U taomni olib kelganida (bola) tuyalarni boqib yurardi. Rohib: «Uni chaqirib kelinglar», dedi. U keldi, ustida soya solib turgan bir parcha bulut bor edi. Qavmga yaqinlashganida, ular undan oldin daraxt soyasini egallab olganlarini koʻrdi. U oʻtirganida daraxtning soyasi unga tomon ogʻdi. Rohib: «Daraxtning soyasiga qaranglar, unga tomon ogʻib qoldi», dedi. Soʻng u ularning oldida turib, uni Rumga olib bormasliklarini iltimos qila boshladi, chunki rumliklar uni koʻrsalar, sifatidan tanib qoladilar va oʻldirib qoʻyadilar. Shu payt u oʻgirilib qarasa, Rumdan kelgan yetti kishini koʻrdi. U ularning oldidan chiqib: «Sizlarni nima yetakladi?» dedi. Ular: «Biz bu paygʻambar shu oyda zohir boʻlishini eshitib keldik, har bir yoʻlga odamlar yuborilgan, bizga uning xabari yetkazildi va biz shu seningni yoʻlingga yuborildik», dedilar. U: «Ortingizda sizlardan yaxshiroq kishi bormi?» dedi. Ular: «Bizga uning xabari faqat shu yoʻlingdan kelishi (haqida) yetkazilgan», dedilar. U: «Aytinglar-chi, Alloh hukm qilmoqchi boʻlgan ishni odamlardan biror kishi qaytara oladimi?» dedi. Ular: «Yoʻq», dedilar. Shunda ular unga bayʼat berib, u bilan birga qoldilar. U (rohib): «Sizlarni Alloh nomi bilan ogohlantiraman, qaysingiz uning vasiysisiz?» dedi. Ular: «Abu Tolib», dedilar. U Abu Tolibni qaytmaguncha qattiq iltimos qilaverdi, oxiri Abu Tolib uni (Makkaga) qaytardi. Abu Bakr u bilan Bilolni yubordi, rohib esa unga kulcha va zaytun moyidan ozuqa berdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Толиб Шомга йўл олди, Набий ﷺ ҳам Қурайшнинг бир неча кексалари билан бирга у билан чиқдилар. Улар роҳибнинг (яшайдиган жойига) етиб келганларида тўхтаб, юкларини туширдилар. Роҳиб олдиларига чиқди — бундан олдин улар унинг ёнидан ўтсалар ҳам, у уларга чиқмас ва эътибор ҳам бермас эди. Улар юкларини тушираётганларида роҳиб ораларидан ўтиб келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг қўлларидан ушлади-да: «Бу — оламларнинг саййидидир, бу — оламлар Роббининг элчисидир, Аллоҳ уни оламларга раҳмат қилиб юборади», деди. Қурайш кексалари унга: «Буни қаёқдан билдинг?» дейишди. У: «Сиз довондан ошиб келганингизда бирор дарахт ҳам, тош ҳам қолмадики, саждага йиқилмаган бўлса. Улар фақат пайғамбарга сажда қиладилар. Мен уни елкасининг қоғирчоғидан пастдаги, олмадек нубувват муҳри билан танидим», деди. Сўнг қайтиб, уларга таом тайёрлади. У таомни олиб келганида (бола) туяларни боқиб юрарди. Роҳиб: «Уни чақириб келинглар», деди. У келди, устида соя солиб турган бир парча булут бор эди. Қавмга яқинлашганида, улар ундан олдин дарахт соясини эгаллаб олганларини кўрди. У ўтирганида дарахтнинг сояси унга томон оғди. Роҳиб: «Дарахтнинг соясига қаранглар, унга томон оғиб қолди», деди. Сўнг у уларнинг олдида туриб, уни Румга олиб бормасликларини илтимос қила бошлади, чунки румликлар уни кўрсалар, сифатидан таниб қоладилар ва ўлдириб қўядилар. Шу пайт у ўгирилиб қараса, Румдан келган етти кишини кўрди. У уларнинг олдидан чиқиб: «Сизларни нима етаклади?» деди. Улар: «Биз бу пайғамбар шу ойда зоҳир бўлишини эшитиб келдик, ҳар бир йўлга одамлар юборилган, бизга унинг хабари етказилди ва биз шу сенингни йўлингга юборилдик», дедилар. У: «Ортингизда сизлардан яхшироқ киши борми?» деди. Улар: «Бизга унинг хабари фақат шу йўлингдан келиши (ҳақида) етказилган», дедилар. У: «Айтинглар-чи, Аллоҳ ҳукм қилмоқчи бўлган ишни одамлардан бирор киши қайтара оладими?» деди. Улар: «Йўқ», дедилар. Шунда улар унга байъат бериб, у билан бирга қолдилар. У (роҳиб): «Сизларни Аллоҳ номи билан огоҳлантираман, қайсингиз унинг васийсисиз?» деди. Улар: «Абу Толиб», дедилар. У Абу Толибни қайтмагунча қаттиқ илтимос қилаверди, охири Абу Толиб уни (Маккага) қайтарди. Абу Бакр у билан Билолни юборди, роҳиб эса унга кулча ва зайтун мойидан озуқа берди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ انْطَلَقْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ حَائِطًا لِلأَنْصَارِ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَقَالَ لِي " يَا أَبَا مُوسَى أَمْلِكْ عَلَىَّ الْبَابَ فَلاَ يَدْخُلَنَّ عَلَىَّ أَحَدٌ إِلاَّ بِإِذْنٍ " . فَجَاءَ رَجُلٌ يَضْرِبُ الْبَابَ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا أَبُو بَكْرٍ يَسْتَأْذِنُ . قَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ " . فَدَخَلَ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ وَجَاءَ رَجُلٌ آخَرُ فَضَرَبَ الْبَابَ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ عُمَرُ . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا عُمَرُ يَسْتَأْذِنُ . قَالَ " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ " . فَفَتَحْتُ الْبَابَ وَدَخَلَ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ فَجَاءَ رَجُلٌ آخَرُ فَضَرَبَ الْبَابَ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ عُثْمَانُ . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا عُثْمَانُ يَسْتَأْذِنُ . قَالَ " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى تُصِيبُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ .
Abu Muso al-Ashariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺ bilan birga ketdim, u zot ansorlarning bir bogʻiga kirib, hojatlarini chiqardilar. Soʻng menga: ‹Ey Abu Muso! Menga eshikni qoʻriqlab tur, ruxsatsiz huzurimga hech kim kirmasin›, dedilar. Shunda bir kishi kelib eshikni qoqdi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Abu Bakr›, dedi. Men: ‹Ey Rasululloh! Bu Abu Bakr ruxsat soʻrayapti›, dedim. U zot: ‹Unga ruxsat ber va uni jannat bilan xushxabarlab qoʻy›, dedilar. U kirdi va men uni jannat bilan xushxabarladim. Soʻng boshqa bir kishi kelib eshikni qoqdi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Umar›, dedi. Men: ‹Ey Rasululloh! Bu Umar ruxsat soʻrayapti›, dedim. U zot: ‹Unga eshikni och va uni jannat bilan xushxabarlab qoʻy›, dedilar. Men eshikni ochdim, u kirdi va men uni jannat bilan xushxabarladim. Soʻng yana boshqa bir kishi kelib eshikni qoqdi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Usmon›, dedi. Men: ‹Ey Rasululloh! Bu Usmon ruxsat soʻrayapti›, dedim. U zot: ‹Unga eshikni och va uni boshiga keladigan bir balo ila birga jannat bilan xushxabarlab qoʻy›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu Abu Usmon an-Nahdiydan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Bu bobda Jobir va Ibn Umardan ham (rivoyatlar) bor.Абу Мусо ал-Ашарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺ билан бирга кетдим, у зот ансорларнинг бир боғига кириб, ҳожатларини чиқардилар. Сўнг менга: ‹Эй Абу Мусо! Менга эшикни қўриқлаб тур, рухсатсиз ҳузуримга ҳеч ким кирмасин›, дедилар. Шунда бир киши келиб эшикни қоқди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Абу Бакр›, деди. Мен: ‹Эй Расулуллоҳ! Бу Абу Бакр рухсат сўраяпти›, дедим. У зот: ‹Унга рухсат бер ва уни жаннат билан хушхабарлаб қўй›, дедилар. У кирди ва мен уни жаннат билан хушхабарладим. Сўнг бошқа бир киши келиб эшикни қоқди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Умар›, деди. Мен: ‹Эй Расулуллоҳ! Бу Умар рухсат сўраяпти›, дедим. У зот: ‹Унга эшикни оч ва уни жаннат билан хушхабарлаб қўй›, дедилар. Мен эшикни очдим, у кирди ва мен уни жаннат билан хушхабарладим. Сўнг яна бошқа бир киши келиб эшикни қоқди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Усмон›, деди. Мен: ‹Эй Расулуллоҳ! Бу Усмон рухсат сўраяпти›, дедим. У зот: ‹Унга эшикни оч ва уни бошига келадиган бир бало ила бирга жаннат билан хушхабарлаб қўй›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу Абу Усмон ан-Наҳдийдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Бу бобда Жобир ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مُوسَى، يَقُولُ لَقَدْ قَدِمْتُ أَنَا وَأَخِي، مِنَ الْيَمَنِ وَمَا نُرَى حِينًا إِلاَّ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِمَا نَرَى مِنْ دُخُولِهِ وَدُخُولِ أُمِّهِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men va akam Yamandan kelgan edik, biz bir muddat Abdulloh ibn Masʼudni Nabiy ﷺning ahli baytidan boʻlgan bir kishi deb oʻylardik — uning va onasining Nabiy ﷺning huzurlariga koʻp kirib turishini koʻrganimiz uchun. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Uni Sufyon as-Savriy ham Abu Ishoqdan rivoyat qilgan.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ва акам Ямандан келган эдик, биз бир муддат Абдуллоҳ ибн Масъудни Набий ﷺнинг аҳли байтидан бўлган бир киши деб ўйлардик — унинг ва онасининг Набий ﷺнинг ҳузурларига кўп кириб туришини кўрганимиз учун. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни Суфён ас-Саврий ҳам Абу Ишоқдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَا أَبَا مُوسَى لَقَدْ أُعْطِيتَ مِزْمَارًا مِنْ مَزَامِيرِ آلِ دَاوُدَ " .هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ .
Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Ey Abu Muso! Senga Dovud oilasining ohanglaridan bir ohang (chiroyli ovoz) berilgan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Burayda, Abu Hurayra va Anasdan ham (rivoyatlar) bor.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Эй Абу Мусо! Сенга Довуд оиласининг оҳангларидан бир оҳанг (чиройли овоз) берилган», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Бурайда, Абу Ҳурайра ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ مَا أَشْكَلَ عَلَيْنَا أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثٌ قَطُّ فَسَأَلْنَا عَائِشَةَ إِلاَّ وَجَدْنَا عِنْدَهَا مِنْهُ عِلْمًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz Rasululloh ﷺ ning sahobalari uchun biron hadis mushkul boʻlib, uni Oishadan soʻrasak, albatta uning oldida bu haqda bir ilm topgan edik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари учун бирон ҳадис мушкул бўлиб, уни Оишадан сўрасак, албатта унинг олдида бу ҳақда бир илм топган эдик», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.