Abu Muso Abdulloh ibn Qays al-Ash'ariy

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عِيَاضٍ الأَشْعَرِيِّ، عَنِ امْرَأَةِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنِيهِ حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي هِنْدٍ - حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ عِيَاضٍ الأَشْعَرِيِّ قَالَ ‏"‏ لَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ ‏"‏ بَرِيءٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan shu hadis rivoyat qilinadi — faqat Iyoz al-Ashʼariyning hadisida: «(U) ‹bizdan emas› dedi» (deyilgan) va «bezor» demadi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан шу ҳадис ривоят қилинади — фақат Иёз ал-Ашъарийнинг ҳадисида: «(У) ‹биздан эмас› деди» (дейилган) ва «безор» демади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَنَامُ وَلاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ يَخْفِضُ الْقِسْطَ وَيَرْفَعُهُ يُرْفَعُ إِلَيْهِ عَمَلُ اللَّيْلِ قَبْلَ عَمَلِ النَّهَارِ وَعَمَلُ النَّهَارِ قَبْلَ عَمَلِ اللَّيْلِ حِجَابُهُ النُّورُ - وَفِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ النَّارُ - لَوْ كَشَفَهُ لأَحْرَقَتْ سُبُحَاتُ وَجْهِهِ مَا انْتَهَى إِلَيْهِ بَصَرُهُ مِنْ خَلْقِهِ ‏"‏ ‏.‏ - وَفِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَلَمْ يَقُلْ حَدَّثَنَا ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oramizda turib, besh kalima (gap) aytdilar. (Paygʻambar): «Albatta Alloh azza va jalla uxlamaydi va Unga uxlash loyiq (munosib) ham emas. U adolat (tarozisi)ni pasaytiradi va koʻtaradi. Unga kechaning amali kunduzning amalidan oldin, kunduzning amali esa kechaning amalidan oldin koʻtariladi. Uning hijobi (pardasi) — Nurdir — Abu Bakrning rivoyatida: ‹oʻt (olov)dir› —; agar uni ochsa, yuzining nurlari koʻzi yetgan (joygacha) boʻlgan maxluqotini yondirib yuborardi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг орамизда туриб, беш калима (гап) айтдилар. (Пайғамбар): «Албатта Аллоҳ азза ва жалла ухламайди ва Унга ухлаш лойиқ (муносиб) ҳам эмас. У адолат (тарозиси)ни пасайтиради ва кўтаради. Унга кечанинг амали кундузнинг амалидан олдин, кундузнинг амали эса кечанинг амалидан олдин кўтарилади. Унинг ҳижоби (пардаси) — Нурдир — Абу Бакрнинг ривоятида: ‹ўт (олов)дир› —; агар уни очса, юзининг нурлари кўзи етган (жойгача) бўлган махлуқотини ёндириб юборарди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَرْبَعٍ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنَامُ وَلاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ يَرْفَعُ الْقِسْطَ وَيَخْفِضُهُ وَيُرْفَعُ إِلَيْهِ عَمَلُ النَّهَارِ بِاللَّيْلِ وَعَمَلُ اللَّيْلِ بِالنَّهَارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oramizda turib, toʻrt (kalima) aytdilar: «Albatta Alloh uxlamaydi va Unga uxlash loyiq ham emas. U adolat (tarozisi)ni koʻtaradi va pasaytiradi. Unga kunduzning amali kechasi, kechaning amali esa kunduzi koʻtariladi».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг орамизда туриб, тўрт (калима) айтдилар: «Албатта Аллоҳ ухламайди ва Унга ухлаш лойиқ ҳам эмас. У адолат (тарозиси)ни кўтаради ва пасайтиради. Унга кундузнинг амали кечаси, кечанинг амали эса кундузи кўтарилади».

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الأَشْعَرِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي زَمَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ فَزِعًا يَخْشَى أَنْ تَكُونَ السَّاعَةُ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَقَامَ يُصَلِّي بِأَطْوَلِ قِيَامٍ وَرُكُوعٍ وَسُجُودٍ مَا رَأَيْتُهُ يَفْعَلُهُ فِي صَلاَةٍ قَطُّ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذِهِ الآيَاتِ الَّتِي يُرْسِلُ اللَّهُ لاَ تَكُونُ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُرْسِلُهَا يُخَوِّفُ بِهَا عِبَادَهُ فَإِذَا رَأَيْتُمْ مِنْهَا شَيْئًا فَافْزَعُوا إِلَى ذِكْرِهِ وَدُعَائِهِ وَاسْتِغْفَارِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ الْعَلاَءِ كَسَفَتِ الشَّمْسُ وَقَالَ ‏"‏ يُخَوِّفُ عِبَادَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ zamonida quyosh tutildi. Shunda u zot (bu) qiyomat boʻlmasinmikan deb qoʻrqib, sarosima holda turib, masjidga keldilar. Soʻng turib, men u zotning hech qachon namozda qilganini koʻrmagan darajada uzun qiyom, rukuʼ va sajda bilan namoz oʻqidilar. Soʻngra: «Albatta, Alloh yuboradigan bu oyatlar birovning oʻlimi yoki hayoti tufayli boʻlmaydi, balki Alloh ularni bandalarini ular bilan qoʻrqitish uchun yuboradi. Bas, qachon ulardan birortasini (tutilgan holda) koʻrsangiz, Uni zikr qilishga, Unga duo qilishga va Undan magʻfirat soʻrashga shoshiling», — dedilar. Ibn al-Aloʼning rivoyatida «kasafatish-shamsu» (quyosh tutildi) va «bandalarini qoʻrqitadi» (deb keladi).Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ замонида қуёш тутилди. Шунда у зот (бу) қиёмат бўлмасинмикан деб қўрқиб, саросима ҳолда туриб, масжидга келдилар. Сўнг туриб, мен у зотнинг ҳеч қачон намозда қилганини кўрмаган даражада узун қиём, рукуъ ва сажда билан намоз ўқидилар. Сўнгра: «Албатта, Аллоҳ юборадиган бу оятлар бировнинг ўлими ёки ҳаёти туфайли бўлмайди, балки Аллоҳ уларни бандаларини улар билан қўрқитиш учун юборади. Бас, қачон улардан бирортасини (тутилган ҳолда) кўрсангиз, Уни зикр қилишга, Унга дуо қилишга ва Ундан мағфират сўрашга шошилинг», — дедилар. Ибн ал-Алўнинг ривоятида «касафатиш-шамсу» (қуёш тутилди) ва «бандаларини қўрқитади» (деб келади).

وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ صَفْوَانَ أَبُو يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ، عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ لَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ أَقْبَلَ صُهَيْبٌ مِنْ مَنْزِلِهِ حَتَّى دَخَلَ عَلَى عُمَرَ فَقَامَ بِحِيَالِهِ يَبْكِي فَقَالَ عُمَرُ عَلاَمَ تَبْكِي أَعَلَىَّ تَبْكِي قَالَ إِي وَاللَّهِ لَعَلَيْكَ أَبْكِي يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ يُبْكَى عَلَيْهِ يُعَذَّبُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِمُوسَى بْنِ طَلْحَةَ فَقَالَ كَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ إِنَّمَا كَانَ أُولَئِكَ الْيَهُودَ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar yaralanganda, Suhayb oʻz uyidan kelib, Umarning oldiga kirdi-da, uning roʻparasida turib yigʻladi. Shunda Umar: «Nimaga yigʻlayapsan? Menga yigʻlayapsanmi?» dedi. (Suhayb): «Ha, Allohga qasamki, senga yigʻlayapman, ey moʻminlarning amiri», dedi. (Umar): «Allohga qasamki, sen Rasululloh ﷺ: ‹Kimga yigʻlansa, u azoblanadi›, deganlarini bilarding», dedi. (Roviy) dedi: Men buni Muso ibn Talhaga aytdim. Shunda u: «Oisha: ‹U faqat anavi yahudiylar (haqida) edi›, der edi», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар яраланганда, Суҳайб ўз уйидан келиб, Умарнинг олдига кирди-да, унинг рўпарасида туриб йиғлади. Шунда Умар: «Нимага йиғлаяпсан? Менга йиғлаяпсанми?» деди. (Суҳайб): «Ҳа, Аллоҳга қасамки, сенга йиғлаяпман, эй мўминларнинг амири», деди. (Умар): «Аллоҳга қасамки, сен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимга йиғланса, у азобланади›, деганларини билардинг», деди. (Ровий) деди: Мен буни Мусо ибн Талҳага айтдим. Шунда у: «Оиша: ‹У фақат анави яҳудийлар (ҳақида) эди›, дер эди», деди.

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيَأْتِيَنَّ عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَطُوفُ الرَّجُلُ فِيهِ بِالصَّدَقَةِ مِنَ الذَّهَبِ ثُمَّ لاَ يَجِدُ أَحَدًا يَأْخُذُهَا مِنْهُ وَيُرَى الرَّجُلُ الْوَاحِدُ يَتْبَعُهُ أَرْبَعُونَ امْرَأَةً يَلُذْنَ بِهِ مِنْ قِلَّةِ الرِّجَالِ وَكَثْرَةِ النِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ بَرَّادٍ ‏"‏ وَتَرَى الرَّجُلَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: u zot dedilar: «Odamlarga shunday zamon keladiki, (oʻshanda) kishi oltindan boʻlgan sadaqasini koʻtarib aylanib yuradi, soʻng uni undan oladigan birovni topolmaydi. Erkaklarning ozligi va ayollarning koʻpligidan bitta erkak (kishi)ning izidan unga panoh izlab qirq ayol ergashib yurganini koʻrasan», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади: у зот дедилар: «Одамларга шундай замон келадики, (ўшанда) киши олтиндан бўлган садақасини кўтариб айланиб юради, сўнг уни ундан оладиган бировни тополмайди. Эркакларнинг озлиги ва аёлларнинг кўплигидан битта эркак (киши)нинг изидан унга паноҳ излаб қирқ аёл эргашиб юрганини кўрасан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو عَامِرٍ الأَشْعَرِيُّ وَابْنُ نُمَيْرٍ وَأَبُو كُرَيْبٍ كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، - قَالَ أَبُو عَامِرٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، - حَدَّثَنَا بُرَيْدٌ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْخَازِنَ الْمُسْلِمَ الأَمِينَ الَّذِي يُنْفِذُ - وَرُبَّمَا قَالَ يُعْطِي - مَا أُمِرَ بِهِ فَيُعْطِيهِ كَامِلاً مُوَفَّرًا طَيِّبَةً بِهِ نَفْسُهُ فَيَدْفَعُهُ إِلَى الَّذِي أُمِرَ لَهُ بِهِ - أَحَدُ الْمُتَصَدِّقَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar: «Albatta omonatdor, ishonchli musulmon xazinabon — buyurilgan narsani yetkazuvchi (baʼzan ‹beruvchi› dedi), uni toʻla-toʻkis, koʻngli xush holda buyurilgan kishiga topshiruvchi — ikki sadaqa beruvchidan biridir».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дедилар: «Албатта омонатдор, ишончли мусулмон хазинабон — буюрилган нарсани етказувчи (баъзан ‹берувчи› деди), уни тўла-тўкис, кўнгли хуш ҳолда буюрилган кишига топширувчи — икки садақа берувчидан биридир».

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، - رضى الله عنه - قَالَ كَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ يَوْمًا تُعَظِّمُهُ الْيَهُودُ وَتَتَّخِذُهُ عِيدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صُومُوهُ أَنْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oshuro kuni yahudiylar ulugʻlaydigan va bayram qilib oladigan kun edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlar ham uni roʻza tutinglar!» dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ошуро куни яҳудийлар улуғлайдиган ва байрам қилиб оладиган кун эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар ҳам уни рўза тутинглар!» дедилар.

وَحَدَّثَنَاهُ أَحْمَدُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، أَخْبَرَنِي قَيْسٌ، فَذَكَرَ بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَزَادَ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ فَحَدَّثَنِي صَدَقَةُ بْنُ أَبِي عِمْرَانَ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي مُوسَى - رضى الله عنه - قَالَ كَانَ أَهْلُ خَيْبَرَ يَصُومُونَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ يَتَّخِذُونَهُ عِيدًا وَيُلْبِسُونَ نِسَاءَهُمْ فِيهِ حُلِيَّهُمْ وَشَارَتَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَصُومُوهُ أَنْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybar ahli oshuro kuni roʻza tutar, uni bayram qilib olar va shu (kun)da ayollariga zebu ziynatlari va bezaklarini kiydirar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bas, sizlar ham uni roʻza tutinglar!» dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбар аҳли ошуро куни рўза тутар, уни байрам қилиб олар ва шу (кун)да аёлларига зебу зийнатлари ва безакларини кийдирар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, сизлар ҳам уни рўза тутинглар!» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُنِيخٌ بِالْبَطْحَاءِ فَقَالَ لِي ‏"‏ أَحَجَجْتَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بِمَ أَهْلَلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلاَلٍ كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَقَدْ أَحْسَنْتَ طُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَأَحِلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ بَنِي قَيْسٍ فَفَلَتْ رَأْسِي ثُمَّ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ ‏.‏ قَالَ فَكُنْتُ أُفْتِي بِهِ النَّاسَ حَتَّى كَانَ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ - رضى الله عنه - فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا مُوسَى - أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ - رُوَيْدَكَ بَعْضَ فُتْيَاكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي النُّسُكِ بَعْدَكَ ‏.‏ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ فُتْيَا فَلْيَتَّئِدْ فَإِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ عَلَيْكُمْ فَبِهِ فَائْتَمُّوا ‏.‏ قَالَ فَقَدِمَ عُمَرُ - رضى الله عنه - فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّ كِتَابَ اللَّهِ يَأْمُرُ بِالتَّمَامِ وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَحِلَّ حَتَّى بَلَغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning oldlariga keldim, u zot Bathoda (tuyalarini choʻktirib) tushgan edilar. U zot menga: «Haj qilding (niyat etding)mi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Nima bilan ihrom bogʻlading?» dedilar. Men: «Labbayka, Nabiy ﷺ ning ihromi kabi ihrom bilan» dedim. U zot: «Yaxshi qilibsan. Baytni hamda Safo va Marvani tavof qil va ihromdan chiq» dedilar. (Abu Muso) dedi: Men Baytni hamda Safo va Marvani tavof qildim, soʻng Banu Qaysdan boʻlgan bir ayolning oldiga keldim, u boshimni (bitdan) tozaladi, soʻng men haj uchun ihrom bogʻladim. (Abu Muso) dedi: Men buni odamlarga fatvo qilib berar edim, toki Umarning xalifaligida (bir voqea) boʻldi: bir kishi unga: «Ey Abu Muso (yoki: ey Abdulloh ibn Qays), baʼzi fatvolaringda shoshilma, zero sen amirul-muʼminin sendan keyin manosik (haj amallari) borasida nima (yangilik) joriy qilganini bilmaysan» dedi. Shunda u (Abu Muso): «Ey odamlar, biz kimga fatvo bergan boʻlsak, shoshilmasin, zero amirul-muʼminin sizlarning oldingizga kelmoqda, bas, unga ergashinglar» dedi. (Abu Muso) dedi: Soʻng Umar keldi, men buni unga aytdim. Shunda u: «Agar Allohning Kitobini olsak, albatta Allohning Kitobi (hajni) toʻkis (ado etish)ga buyuradi; agar Rasululloh ﷺ ning sunnatini olsak, albatta Rasululloh ﷺ hadiy oʻz joyiga (soʻyiladigan oʻrniga) yetmaguncha ihromdan chiqmadilar» dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдларига келдим, у зот Батҳода (туяларини чўктириб) тушган эдилар. У зот менга: «Ҳаж қилдинг (ният этдинг)ми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Нима билан иҳром боғладинг?» дедилар. Мен: «Лаббайка, Набий ﷺ нинг иҳроми каби иҳром билан» дедим. У зот: «Яхши қилибсан. Байтни ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қил ва иҳромдан чиқ» дедилар. (Абу Мусо) деди: Мен Байтни ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қилдим, сўнг Бану Қайсдан бўлган бир аёлнинг олдига келдим, у бошимни (битдан) тозалади, сўнг мен ҳаж учун иҳром боғладим. (Абу Мусо) деди: Мен буни одамларга фатво қилиб берар эдим, токи Умарнинг халифалигида (бир воқеа) бўлди: бир киши унга: «Эй Абу Мусо (ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс), баъзи фатволарингда шошилма, зеро сен амирул-муъминин сендан кейин маносик (ҳаж амаллари) борасида нима (янгилик) жорий қилганини билмайсан» деди. Шунда у (Абу Мусо): «Эй одамлар, биз кимга фатво берган бўлсак, шошилмасин, зеро амирул-муъминин сизларнинг олдингизга келмоқда, бас, унга эргашинглар» деди. (Абу Мусо) деди: Сўнг Умар келди, мен буни унга айтдим. Шунда у: «Агар Аллоҳнинг Китобини олсак, албатта Аллоҳнинг Китоби (ҳажни) тўкис (адо этиш)га буюради; агар Расулуллоҳ ﷺ нинг суннатини олсак, албатта Расулуллоҳ ﷺ ҳадий ўз жойига (сўйиладиган ўрнига) етмагунча иҳромдан чиқмадилар» деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، - رضى الله عنه - قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُنِيخٌ بِالْبَطْحَاءِ فَقَالَ ‏"‏ بِمَ أَهْلَلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَهْلَلْتُ بِإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هَلْ سُقْتَ مِنْ هَدْىٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حِلَّ ‏"‏ ‏.‏ فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَوْمِي فَمَشَطَتْنِي وَغَسَلَتْ رَأْسِي فَكُنْتُ أُفْتِي النَّاسَ بِذَلِكَ فِي إِمَارَةِ أَبِي بَكْرٍ وَإِمَارَةِ عُمَرَ فَإِنِّي لَقَائِمٌ بِالْمَوْسِمِ إِذْ جَاءَنِي رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي شَأْنِ النُّسُكِ ‏.‏ فَقُلْتُ أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ بِشَىْءٍ فَلْيَتَّئِدْ فَهَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ عَلَيْكُمْ فَبِهِ فَائْتَمُّوا فَلَمَّا قَدِمَ قُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَا هَذَا الَّذِي أَحْدَثْتَ فِي شَأْنِ النُّسُكِ قَالَ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ ‏{‏ وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ‏}‏ وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ نَبِيِّنَا عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَحِلَّ حَتَّى نَحَرَ الْهَدْىَ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning oldlariga keldim, u zot Bathoda (tuyalarini choʻktirib) tushgan edilar. U zot: «Nima bilan ihrom bogʻlading?» dedilar. Men: «Nabiy ﷺ ning ihromi bilan ihrom bogʻladim» dedim. U zot: «Hadiy (qurbonlik) haydab keldingmi?» dedilar. Men: «Yoʻq» dedim. U zot: «Bas, Baytni hamda Safo va Marvani tavof qil, soʻng ihromdan chiq» dedilar. Men Baytni hamda Safo va Marvani tavof qildim, soʻng qavmimdan boʻlgan bir ayolning oldiga keldim, u meni taradi va boshimni yuvdi. Men buni Abu Bakrning amirligida va Umarning amirligida odamlarga fatvo qilib berar edim. Men (haj) mavsumida turgan edim, shu payt oldimga bir kishi kelib: «Sen amirul-muʼminin manosik (haj amallari) borasida nima (yangilik) joriy qilganini bilmaysan» dedi. Shunda men: «Ey odamlar, biz kimga biror narsa borasida fatvo bergan boʻlsak, shoshilmasin, mana amirul-muʼminin sizlarning oldingizga kelmoqda, bas, unga ergashinglar» dedim. U (Umar) kelganida, men: «Ey amirul-muʼminin, manosik borasida joriy qilgan bu narsang nima?» dedim. U: «Agar Allohning Kitobini olsak, albatta Alloh azza va jalla: {Hajni va umrani Alloh uchun toʻkis ado eting} dedi; agar Nabiymizning — unga salavot va salom boʻlsin — sunnatini olsak, albatta Nabiy ﷺ hadiyni soʻymaguncha ihromdan chiqmadilar» dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдларига келдим, у зот Батҳода (туяларини чўктириб) тушган эдилар. У зот: «Нима билан иҳром боғладинг?» дедилар. Мен: «Набий ﷺ нинг иҳроми билан иҳром боғладим» дедим. У зот: «Ҳадий (қурбонлик) ҳайдаб келдингми?» дедилар. Мен: «Йўқ» дедим. У зот: «Бас, Байтни ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қил, сўнг иҳромдан чиқ» дедилар. Мен Байтни ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қилдим, сўнг қавмимдан бўлган бир аёлнинг олдига келдим, у мени таради ва бошимни ювди. Мен буни Абу Бакрнинг амирлигида ва Умарнинг амирлигида одамларга фатво қилиб берар эдим. Мен (ҳаж) мавсумида турган эдим, шу пайт олдимга бир киши келиб: «Сен амирул-муъминин маносик (ҳаж амаллари) борасида нима (янгилик) жорий қилганини билмайсан» деди. Шунда мен: «Эй одамлар, биз кимга бирор нарса борасида фатво берган бўлсак, шошилмасин, мана амирул-муъминин сизларнинг олдингизга келмоқда, бас, унга эргашинглар» дедим. У (Умар) келганида, мен: «Эй амирул-муъминин, маносик борасида жорий қилган бу нарсанг нима?» дедим. У: «Агар Аллоҳнинг Китобини олсак, албатта Аллоҳ азза ва жалла: {Ҳажни ва умрани Аллоҳ учун тўкис адо этинг} деди; агар Набиймизнинг — унга салавот ва салом бўлсин — суннатини олсак, албатта Набий ﷺ ҳадийни сўймагунча иҳромдан чиқмадилар» деди.

وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، - رضى الله عنه - قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنِي إِلَى الْيَمَنِ قَالَ فَوَافَقْتُهُ فِي الْعَامِ الَّذِي حَجَّ فِيهِ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا مُوسَى كَيْفَ قُلْتَ حِينَ أَحْرَمْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ إِهْلاَلاً كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ سُقْتَ هَدْيًا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَانْطَلِقْ فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ‏.‏ ثُمَّ أَحِلَّ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ وَسُفْيَانَ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga yuborgan edilar. Men u zotga oʻzlari haj qilgan yili (Makkada) yetib keldim. Shunda Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abu Muso! Ehromga kirayotganingda nima deding?» dedilar. Men: «Labbayka, Nabiy ﷺ ning ehlollari (ehrom niyati) kabi ehlol qildim», dedim. (U zot): «Hadiy (qurbonlik mol) olib keldingmi?» dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. (U zot): «Unday boʻlsa, bor, Baytni tavof qil, Safo va Marva oʻrtasini (saʼy qil), soʻng ehromdan chiq», dedilar. Soʻng (roviy) hadisni Shuʼba va Sufyonning hadisi misli aytdi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга юборган эдилар. Мен у зотга ўзлари ҳаж қилган йили (Маккада) етиб келдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абу Мусо! Эҳромга кираётганингда нима дединг?» дедилар. Мен: «Лаббайка, Набий ﷺ нинг эҳлоллари (эҳром нияти) каби эҳлол қилдим», дедим. (У зот): «Ҳадий (қурбонлик мол) олиб келдингми?» дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. (У зот): «Ундай бўлса, бор, Байтни тавоф қил, Сафо ва Марва ўртасини (саъй қил), сўнг эҳромдан чиқ», дедилар. Сўнг (ровий) ҳадисни Шуъба ва Суфённинг ҳадиси мисли айтди.

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِي يُعْتِقُ جَارِيَتَهُ ثُمَّ يَتَزَوَّجُهَا ‏"‏ لَهُ أَجْرَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz choʻrisini ozod qilib, soʻngra unga uylangan kishi haqida: «Unga ikki ajr bordir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз чўрисини озод қилиб, сўнгра унга уйланган киши ҳақида: «Унга икки ажр бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ غَيْلاَنَ، - وَهُوَ ابْنُ جَرِيرٍ الْمَعْوَلِيُّ - عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَطَرَفُ السِّوَاكِ عَلَى لِسَانِهِ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kirdim — misvokning uchi (cheti) Uning tilida edi (yaʼni misvok ishlatayotgan edilar).Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига кирдим — мисвокнинг учи (чети) Унинг тилида эди (яъни мисвок ишлатаётган эдилар).

حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَيَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، - وَاللَّفْظُ لِخَلَفٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، الأَشْعَرِيِّ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ نَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ وَمَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَبِثْنَا مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أُتِيَ بِإِبِلٍ فَأَمَرَ لَنَا بِثَلاَثِ ذَوْدٍ غُرِّ الذُّرَى فَلَمَّا انْطَلَقْنَا قُلْنَا - أَوْ قَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ - لاَ يُبَارِكُ اللَّهُ لَنَا أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا ثُمَّ حَمَلَنَا ‏.‏ فَأَتَوْهُ فَأَخْبَرُوهُ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَنَا حَمَلْتُكُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَمَلَكُمْ وَإِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ ثُمَّ أَرَى خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ كَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي وَأَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men ashʼariylardan bir guruh bilan Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib, undan ulov soʻradik. Shunda u zot: «Allohga qasamki, men sizlarga ulov bermayman va mening oldimda sizlarni mindiradigan narsa yoʻq», — dedilar. (Abu Muso) dedi: Soʻng Alloh xohlagancha turdik, keyin (u zotga) tuyalar keltirildi. Shunda u zot bizga uchta oq oʻrkachli tuya berishni buyurdilar. Yoʻlga chiqqanimizda biz — yoki baʼzilarimiz boshqalarga — dedik: «Alloh bizga baraka bermaydi. Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, ulov soʻradik. U zot bizga ulov bermaslikka qasam ichdilar, soʻng bizga ulov berdilar». Shundan keyin ular u zotning oldilariga kelib, buni aytishdi. Shunda u zot: «Sizlarni men mindirganim yoʻq, balki Alloh sizlarni mindirdi. Allohga qasamki, agar Alloh xohlasa, men bir narsaga qasam ichsam, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsam, albatta qasamimga kafforat berib, yaxshiroq boʻlganini qilaman», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ашъарийлардан бир гуруҳ билан Набий ﷺ нинг олдиларига келиб, ундан улов сўрадик. Шунда у зот: «Аллоҳга қасамки, мен сизларга улов бермайман ва менинг олдимда сизларни миндирадиган нарса йўқ», — дедилар. (Абу Мусо) деди: Сўнг Аллоҳ хоҳлаганча турдик, кейин (у зотга) туялар келтирилди. Шунда у зот бизга учта оқ ўркачли туя беришни буюрдилар. Йўлга чиққанимизда биз — ёки баъзиларимиз бошқаларга — дедик: «Аллоҳ бизга барака бермайди. Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, улов сўрадик. У зот бизга улов бермасликка қасам ичдилар, сўнг бизга улов бердилар». Шундан кейин улар у зотнинг олдиларига келиб, буни айтишди. Шунда у зот: «Сизларни мен миндирганим йўқ, балки Аллоҳ сизларни миндирди. Аллоҳга қасамки, агар Аллоҳ хоҳласа, мен бир нарсага қасам ичсам, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билсам, албатта қасамимга каффорат бериб, яхшироқ бўлганини қиламан», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ أَرْسَلَنِي أَصْحَابِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ لَهُمُ الْحُمْلاَنَ إِذْ هُمْ مَعَهُ فِي جَيْشِ الْعُسْرَةِ - وَهِيَ غَزْوَةُ تَبُوكَ - فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ أَصْحَابِي أَرْسَلُونِي إِلَيْكَ لِتَحْمِلَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ عَلَى شَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏ وَوَافَقْتُهُ وَهُوَ غَضْبَانُ وَلاَ أَشْعُرُ فَرَجَعْتُ حَزِينًا مِنْ مَنْعِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمِنْ مَخَافَةِ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ وَجَدَ فِي نَفْسِهِ عَلَىَّ فَرَجَعْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَأَخْبَرْتُهُمُ الَّذِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ أَلْبَثْ إِلاَّ سُوَيْعَةً إِذْ سَمِعْتُ بِلاَلاً يُنَادِي أَىْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ‏.‏ فَأَجَبْتُهُ فَقَالَ أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُوكَ ‏.‏ فَلَمَّا أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خُذْ هَذَيْنِ الْقَرِينَيْنِ وَهَذَيْنِ الْقَرِينَيْنِ وَهَذَيْنِ الْقَرِينَيْنِ - لِسِتَّةِ أَبْعِرَةٍ ابْتَاعَهُنَّ حِينَئِذٍ مِنْ سَعْدٍ - فَانْطَلِقْ بِهِنَّ إِلَى أَصْحَابِكَ فَقُلْ إِنَّ اللَّهَ - أَوْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَحْمِلُكُمْ عَلَى هَؤُلاَءِ فَارْكَبُوهُنَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو مُوسَى فَانْطَلَقْتُ إِلَى أَصْحَابِي بِهِنَّ فَقُلْتُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْمِلُكُمْ عَلَى هَؤُلاَءِ وَلَكِنْ وَاللَّهِ لاَ أَدَعُكُمْ حَتَّى يَنْطَلِقَ مَعِي بَعْضُكُمْ إِلَى مَنْ سَمِعَ مَقَالَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ سَأَلْتُهُ لَكُمْ وَمَنْعَهُ فِي أَوَّلِ مَرَّةٍ ثُمَّ إِعْطَاءَهُ إِيَّاىَ بَعْدَ ذَلِكَ لاَ تَظُنُّوا أَنِّي حَدَّثْتُكُمْ شَيْئًا لَمْ يَقُلْهُ ‏.‏ فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ إِنَّكَ عِنْدَنَا لَمُصَدَّقٌ وَلَنَفْعَلَنَّ مَا أَحْبَبْتَ ‏.‏ فَانْطَلَقَ أَبُو مُوسَى بِنَفَرٍ مِنْهُمْ حَتَّى أَتَوُا الَّذِينَ سَمِعُوا قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْعَهُ إِيَّاهُمْ ثُمَّ إِعْطَاءَهُمْ بَعْدُ فَحَدَّثُوهُمْ بِمَا حَدَّثَهُمْ بِهِ أَبُو مُوسَى سَوَاءً ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sheriklarim meni Rasululloh ﷺ ning oldilariga ular uchun ulov soʻrash uchun yubordilar — ular u zot bilan birga Jayshul-usra (qiyinchilik qoʻshini)da, yaʼni Tabuk gʻazotida edilar. Men: «Yo Nabiyalloh! Sheriklarim meni sizning oldingizga ularni mindirishingiz uchun yuborishdi», — dedim. U zot: «Allohga qasamki, men sizlarni hech narsaga mindirmayman», — dedilar. Men u zotga gʻazabnok holatlarida toʻgʻri kelgan edim, buni sezmagan edim. Rasululloh ﷺ ning rad etganlaridan va u zotning koʻnglida menga nisbatan bir narsa boʻlishidan qoʻrqib, gʻamgin holda qaytdim. Sheriklarimning oldiga qaytib, Rasululloh ﷺ aytgan narsani ularga xabar berdim. Koʻp oʻtmay, ozgina vaqtdan soʻng Bilolning: «Ey Abdulloh ibn Qays!» — deb chaqirganini eshitdim. Men javob berdim. U: «Rasululloh ﷺ ga javob ber, u zot seni chaqiryapti», — dedi. Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelganimda, u zot: «Mana bu juftni, mana bu juftni va mana bu juftni ol» — oʻsha payt Saʼddan sotib olgan oltita tuyani (nazarda tutib) — «ularni sheriklaringga olib bor va: ‹Albatta, Alloh — yoki: Albatta, Rasululloh ﷺ — sizlarni bularga mindiradi, ularga mininglar›, deb ayt», — dedilar. Men ularni sheriklarimning oldiga olib bordim va: «Albatta, Rasululloh ﷺ sizlarni bularga mindiradi. Lekin, Allohga qasamki, sizlardan baʼzilaringiz men bilan men u zotdan siz uchun soʻraganimda va u zotning birinchi marta rad etganini, soʻng keyin menga bularni berganini eshitgan kishining oldiga borguningizcha sizlarni qoʻyib yubormayman — men sizlarga u zot aytmagan narsani aytdim deb oʻylamanglar», — dedim. Ular menga: «Allohga qasamki, sen bizning nazdimizda albatta rostgoʻysan, sen istagan narsani albatta qilamiz», — deyishdi. Shunda men ulardan bir guruh kishi bilan Rasululloh ﷺ ning soʻzini, u zotning ularga (ulovni) rad etganini, soʻng keyin berganini eshitgan kishilarning oldiga bordim. Ular esa men aytgan narsani aynan oʻzidek (oʻsha kishilarga) aytib berishdi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Шерикларим мени Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига улар учун улов сўраш учун юбордилар — улар у зот билан бирга Жайшул-усра (қийинчилик қўшини)да, яъни Табук ғазотида эдилар. Мен: «Ё Набияллоҳ! Шерикларим мени сизнинг олдингизга уларни миндиришингиз учун юборишди», — дедим. У зот: «Аллоҳга қасамки, мен сизларни ҳеч нарсага миндирмайман», — дедилар. Мен у зотга ғазабнок ҳолатларида тўғри келган эдим, буни сезмаган эдим. Расулуллоҳ ﷺ нинг рад этганларидан ва у зотнинг кўнглида менга нисбатан бир нарса бўлишидан қўрқиб, ғамгин ҳолда қайтдим. Шерикларимнинг олдига қайтиб, Расулуллоҳ ﷺ айтган нарсани уларга хабар бердим. Кўп ўтмай, озгина вақтдан сўнг Билолнинг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс!» — деб чақирганини эшитдим. Мен жавоб бердим. У: «Расулуллоҳ ﷺ га жавоб бер, у зот сени чақиряпти», — деди. Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келганимда, у зот: «Мана бу жуфтни, мана бу жуфтни ва мана бу жуфтни ол» — ўша пайт Саъддан сотиб олган олтита туяни (назарда тутиб) — «уларни шерикларингга олиб бор ва: ‹Албатта, Аллоҳ — ёки: Албатта, Расулуллоҳ ﷺ — сизларни буларга миндиради, уларга мининглар›, деб айт», — дедилар. Мен уларни шерикларимнинг олдига олиб бордим ва: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ сизларни буларга миндиради. Лекин, Аллоҳга қасамки, сизлардан баъзиларингиз мен билан мен у зотдан сиз учун сўраганимда ва у зотнинг биринчи марта рад этганини, сўнг кейин менга буларни берганини эшитган кишининг олдига боргунингизча сизларни қўйиб юбормайман — мен сизларга у зот айтмаган нарсани айтдим деб ўйламанглар», — дедим. Улар менга: «Аллоҳга қасамки, сен бизнинг наздимизда албатта ростгўйсан, сен истаган нарсани албатта қиламиз», — дейишди. Шунда мен улардан бир гуруҳ киши билан Расулуллоҳ ﷺ нинг сўзини, у зотнинг уларга (уловни) рад этганини, сўнг кейин берганини эшитган кишиларнинг олдига бордим. Улар эса мен айтган нарсани айнан ўзидек (ўша кишиларга) айтиб беришди.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، وَالْقَاسِمِ، التَّمِيمِيِّ عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، قَالَ كَانَ بَيْنَ هَذَا الْحَىِّ مِنْ جَرْمٍ وَبَيْنَ الأَشْعَرِيِّينَ وُدٌّ وَإِخَاءٌ فَكُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ طَعَامٌ فِيهِ لَحْمُ دَجَاجٍ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan yuqoridagi hadis soʻzlarda ozgina farq bilan rivoyat qilinadi: Jarmdan boʻlgan mana shu qabila bilan ashʼariylar oʻrtasida doʻstlik va birodarlik bor edi. Biz Abu Muso al-Ashʼariyning oldida edik, unga ichida tovuq goʻshti bor taom keltirildi...Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан юқоридаги ҳадис сўзларда озгина фарқ билан ривоят қилинади: Жармдан бўлган мана шу қабила билан ашъарийлар ўртасида дўстлик ва биродарлик бор эди. Биз Абу Мусо ал-Ашъарийнинг олдида эдик, унга ичида товуқ гўшти бор таом келтирилди...

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ ضُرَيْبِ بْنِ، نُقَيْرٍ الْقَيْسِيِّ عَنْ زَهْدَمٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ ‏"‏ مَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ وَاللَّهِ مَا أَحْمِلُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ بَعَثَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثَةِ ذَوْدٍ بُقْعِ الذُّرَى فَقُلْنَا إِنَّا أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا فَأَتَيْنَاهُ فَأَخْبَرْنَاهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ أَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning oldiga undan (jangga minib borish uchun) ulov soʻrab keldik. Shunda u zot: «Mende sizlarni mindiradigan narsa yoʻq. Vallohi, sizlarni mindirmayman», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bizga oʻrkachi oqargan uchta tuya yubordilar. Biz: «Biz Rasululloh ﷺ ning oldiga undan ulov soʻrab kelgan edik, u zot bizni mindirmaslikka qasam ichgan edilar», dedik va u zotning oldiga borib, buni xabar qildik. Shunda u zot: «Albatta, men bir qasam ichsam-da, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsam, albatta yaxshiroq boʻlganini qilaman», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига ундан (жангга миниб бориш учун) улов сўраб келдик. Шунда у зот: «Менде сизларни миндирадиган нарса йўқ. Валлоҳи, сизларни миндирмайман», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга ўркачи оқарган учта туя юбордилар. Биз: «Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига ундан улов сўраб келган эдик, у зот бизни миндирмасликка қасам ичган эдилар», дедик ва у зотнинг олдига бориб, буни хабар қилдик. Шунда у зот: «Албатта, мен бир қасам ичсам-да, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсам, албатта яхшироқ бўлганини қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، حَدَّثَنَا أَبُو السَّلِيلِ، عَنْ زَهْدَمٍ، يُحَدِّثُهُ عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كُنَّا مُشَاةً فَأَتَيْنَا نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ ‏.‏ بِنَحْوِ حَدِيثِ جَرِيرٍ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan Jarirning hadisiga oʻxshash tarzda rivoyat qilinadi: Biz piyoda kelayotgan edik, soʻng Allohning Nabiysi ﷺ oldiga undan ulov soʻrab keldik...Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан Жарирнинг ҳадисига ўхшаш тарзда ривоят қилинади: Биз пиёда келаётган эдик, сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ олдига ундан улов сўраб келдик...

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ - وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، - عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ اخْتَلَفَ فِي ذَلِكَ رَهْطٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّونَ لاَ يَجِبُ الْغُسْلُ إِلاَّ مِنَ الدَّفْقِ أَوْ مِنَ الْمَاءِ ‏.‏ وَقَالَ الْمُهَاجِرُونَ بَلْ إِذَا خَالَطَ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ ‏.‏ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى فَأَنَا أَشْفِيكُمْ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏ فَقُمْتُ فَاسْتَأْذَنْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَأُذِنَ لِي فَقُلْتُ لَهَا يَا أُمَّاهْ - أَوْ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ - إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكِ عَنْ شَىْءٍ وَإِنِّي أَسْتَحْيِيكِ ‏.‏ فَقَالَتْ لاَ تَسْتَحْيِي أَنْ تَسْأَلَنِي عَمَّا كُنْتَ سَائِلاً عَنْهُ أُمَّكَ الَّتِي وَلَدَتْكَ فَإِنَّمَا أَنَا أُمُّكَ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا يُوجِبُ الْغُسْلَ قَالَتْ عَلَى الْخَبِيرِ سَقَطْتَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا جَلَسَ بَيْنَ شُعَبِهَا الأَرْبَعِ وَمَسَّ الْخِتَانُ الْخِتَانَ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhojirlar va ansorlardan bir guruh shu masalada ixtilof qildilar. Ansorlar: «Maniy otilib chiqishi yoki suv (kelishi)dan boshqasida gʻusl vojib boʻlmaydi», dedilar. Muhojirlar esa: «Yoʻq, balki (er ayoliga) qoʻshilsa, gʻusl vojib boʻldi», dedilar. (Roviy) dedi: Abu Muso aytdi: «Men buni sizlarga oydinlashtirib beraman». Shunda turib, Oishaning oldiga kirishga izn soʻradim, menga izn berildi. Unga: «Ey ona — yoki ey moʻminlarning onasi —, men sizdan bir narsani soʻramoqchiman, sizdan uyalaman», dedim. U: «Seni tugʻgan onangdan soʻraydigan narsani mendan soʻrashdan uyalma, men ham sening onangman», dedi. «Gʻuslni nima vojib qiladi?», dedim. U: «Bilgan kishiga toʻgʻri kelibsan. Rasululloh ﷺ: ‹Qachon (er ayolining) toʻrt boʻlagi orasida oʻtirsa va xatna joyi xatna joyiga tegsa, gʻusl vojib boʻldi›, dedilar», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳожирлар ва ансорлардан бир гуруҳ шу масалада ихтилоф қилдилар. Ансорлар: «Маний отилиб чиқиши ёки сув (келиши)дан бошқасида ғусл вожиб бўлмайди», дедилар. Муҳожирлар эса: «Йўқ, балки (эр аёлига) қўшилса, ғусл вожиб бўлди», дедилар. (Ровий) деди: Абу Мусо айтди: «Мен буни сизларга ойдинлаштириб бераман». Шунда туриб, Оишанинг олдига киришга изн сўрадим, менга изн берилди. Унга: «Эй она — ёки эй мўминларнинг онаси —, мен сиздан бир нарсани сўрамоқчиман, сиздан уяламан», дедим. У: «Сени туғган онангдан сўрайдиган нарсани мендан сўрашдан уялма, мен ҳам сенинг онангман», деди. «Ғуслни нима вожиб қилади?», дедим. У: «Билган кишига тўғри келибсан. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қачон (эр аёлининг) тўрт бўлаги орасида ўтирса ва хатна жойи хатна жойига тегса, ғусл вожиб бўлди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي عَامِرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ وَنَحْنُ سِتَّةُ نَفَرٍ بَيْنَنَا بَعِيرٌ نَعْتَقِبُهُ - قَالَ - فَنَقِبَتْ أَقْدَامُنَا فَنَقِبَتْ قَدَمَاىَ وَسَقَطَتْ أَظْفَارِي فَكُنَّا نَلُفُّ عَلَى أَرْجُلِنَا الْخِرَقَ فَسُمِّيَتْ غَزْوَةَ ذَاتِ الرِّقَاعِ لِمَا كُنَّا نُعَصِّبُ عَلَى أَرْجُلِنَا مِنَ الْخِرَقِ ‏.‏ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَحَدَّثَ أَبُو مُوسَى بِهَذَا الْحَدِيثِ ثُمَّ كَرِهَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ كَأَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يَكُونَ شَيْئًا مِنْ عَمَلِهِ أَفْشَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَزَادَنِي غَيْرُ بُرَيْدٍ وَاللَّهُ يَجْزِي بِهِ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir gʻazotga chiqdik, biz olti kishi edik, oramizda navbatma-navbat minib turadigan bir tuyamiz bor edi. Oyoqlarimiz teshilib ketdi, mening oyoqlarim ham teshilib, tirnoqlarim tushib ketdi. Shu sababli oyoqlarimizga latta oʻrar edik. Oyoqlarimizga latta bogʻlaganimiz uchun u Zotur-Riqoʼ gʻazoti deb nomlandi». Abu Burda dedi: Abu Muso bu hadisni aytdi-yu, soʻng buni yoqtirmadi. (Rovi) dedi: «Goʻyo u (Alloh yoʻlida qilgan) amalidan biror narsani oshkor qilganini yoqtirmadi».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир ғазотга чиқдик, биз олти киши эдик, орамизда навбатма-навбат миниб турадиган бир туямиз бор эди. Оёқларимиз тешилиб кетди, менинг оёқларим ҳам тешилиб, тирноқларим тушиб кетди. Шу сабабли оёқларимизга латта ўрар эдик. Оёқларимизга латта боғлаганимиз учун у Зотур-Риқў ғазоти деб номланди». Абу Бурда деди: Абу Мусо бу ҳадисни айтди-ю, сўнг буни ёқтирмади. (Рови) деди: «Гўё у (Аллоҳ йўлида қилган) амалидан бирор нарсани ошкор қилганини ёқтирмади».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ حَاتِمٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى أَقْبَلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعِي رَجُلاَنِ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ أَحَدُهُمَا عَنْ يَمِينِي وَالآخَرُ عَنْ يَسَارِي فَكِلاَهُمَا سَأَلَ الْعَمَلَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَاكُ فَقَالَ ‏"‏ مَا تَقُولُ يَا أَبَا مُوسَى أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَطْلَعَانِي عَلَى مَا فِي أَنْفُسِهِمَا وَمَا شَعَرْتُ أَنَّهُمَا يَطْلُبَانِ الْعَمَلَ ‏.‏ قَالَ وَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى سِوَاكِهِ تَحْتَ شَفَتِهِ وَقَدْ قَلَصَتْ فَقَالَ ‏"‏ لَنْ أَوْ لاَ نَسْتَعْمِلُ عَلَى عَمَلِنَا مَنْ أَرَادَهُ وَلَكِنِ اذْهَبْ أَنْتَ يَا أَبَا مُوسَى أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسِ ‏"‏ ‏.‏ فَبَعَثَهُ عَلَى الْيَمَنِ ثُمَّ أَتْبَعَهُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَيْهِ قَالَ انْزِلْ وَأَلْقَى لَهُ وِسَادَةً وَإِذَا رَجُلٌ عِنْدَهُ مُوثَقٌ قَالَ مَا هَذَا قَالَ هَذَا كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ ثُمَّ رَاجَعَ دِينَهُ دِينَ السَّوْءِ فَتَهَوَّدَ قَالَ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَقَالَ اجْلِسْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ ثُمَّ تَذَاكَرَا الْقِيَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا مُعَاذٌ أَمَّا أَنَا فَأَنَامُ وَأَقُومُ وَأَرْجُو فِي نَوْمَتِي مَا أَرْجُو فِي قَوْمَتِي ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning huzurlariga keldim, men bilan birga ashʼariylardan ikki kishi bor edi, biri oʻng tomonimda, boshqasi chap tomonimda edi. Ikkovi ham ish (mansab) soʻrashdi, Nabiy ﷺ esa misvok qilayotgan edilar. Shunda u zot: «Ey Abu Muso (yoki: ey Abdulloh ibn Qays), nima deysan?» dedilar. (Abu Muso) dedi: Men: «Sizni haq bilan (paygʻambar qilib) yuborgan Zotga qasamki, ular koʻngillaridagi narsani menga aytmagan edilar, men ularning ish (mansab) talab qilishlarini sezmagan edim», dedim. (Abu Muso) dedi: Goʻyo men lablari ostidagi misvoklarini koʻrib turganday boʻlaman, (lablari) tortishib (yumilib) qolgan edi. Shunda u zot: «Biz ishimizga uni xohlagan kishini hech tayinlamaymiz (yoki: tayinlamasligimiz aniq), lekin sen bor, ey Abu Muso (yoki: ey Abdulloh ibn Qays)», dedilar. Soʻng uni Yamanga (voliy qilib) yubordilar, keyin uning ortidan Muoz ibn Jabalni (yubordilar). Muoz uning huzuriga kelganda (Abu Muso): «Tush, (oʻtir)», deb unga yostiq tashladi. (Shu payt) uning yonida bogʻlangan (qoʻl-oyogʻi kishanlangan) bir kishi bor edi. (Muoz): «Bu nima (kim)?» dedi. (Abu Muso): «Bu yahudiy edi, soʻng islomga kirdi, keyin oʻz dini — yomon dinga qaytib, yahudiy boʻldi», dedi. (Muoz): «Allohning va Uning Rasulining hukmi (ado etilib) bu (kishi) oʻldirilmaguncha oʻtirmayman», dedi. (Abu Muso): «Oʻtir, ha (oʻldiriladi)», dedi. (Muoz): «Allohning va Uning Rasulining hukmi (ado etilib) bu oʻldirilmaguncha oʻtirmayman», deb uch marta takrorladi. Shunda (Abu Muso) buyurib, u oʻldirildi. Soʻng ikkovi tunda (namozga) turish haqida gaplashishdi. Ulardan biri, yaʼni Muoz: «Men esa uxlayman ham, (namozga) turaman ham; uyqumda ham, qiyomimdagidek (savob) umid qilaman», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг ҳузурларига келдим, мен билан бирга ашъарийлардан икки киши бор эди, бири ўнг томонимда, бошқаси чап томонимда эди. Иккови ҳам иш (мансаб) сўрашди, Набий ﷺ эса мисвок қилаётган эдилар. Шунда у зот: «Эй Абу Мусо (ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс), нима дейсан?» дедилар. (Абу Мусо) деди: Мен: «Сизни ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборган Зотга қасамки, улар кўнгилларидаги нарсани менга айтмаган эдилар, мен уларнинг иш (мансаб) талаб қилишларини сезмаган эдим», дедим. (Абу Мусо) деди: Гўё мен лаблари остидаги мисвокларини кўриб тургандай бўламан, (лаблари) тортишиб (юмилиб) қолган эди. Шунда у зот: «Биз ишимизга уни хоҳлаган кишини ҳеч тайинламаймиз (ёки: тайинламаслигимиз аниқ), лекин сен бор, эй Абу Мусо (ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс)», дедилар. Сўнг уни Яманга (волий қилиб) юбордилар, кейин унинг ортидан Муоз ибн Жабални (юбордилар). Муоз унинг ҳузурига келганда (Абу Мусо): «Туш, (ўтир)», деб унга ёстиқ ташлади. (Шу пайт) унинг ёнида боғланган (қўл-оёғи кишанланган) бир киши бор эди. (Муоз): «Бу нима (ким)?» деди. (Абу Мусо): «Бу яҳудий эди, сўнг исломга кирди, кейин ўз дини — ёмон динга қайтиб, яҳудий бўлди», деди. (Муоз): «Аллоҳнинг ва Унинг Расулининг ҳукми (адо этилиб) бу (киши) ўлдирилмагунча ўтирмайман», деди. (Абу Мусо): «Ўтир, ҳа (ўлдирилади)», деди. (Муоз): «Аллоҳнинг ва Унинг Расулининг ҳукми (адо этилиб) бу ўлдирилмагунча ўтирмайман», деб уч марта такрорлади. Шунда (Абу Мусо) буюриб, у ўлдирилди. Сўнг иккови тунда (намозга) туриш ҳақида гаплашишди. Улардан бири, яъни Муоз: «Мен эса ухлайман ҳам, (намозга) тураман ҳам; уйқумда ҳам, қиёмимдагидек (савоб) умид қиламан», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، الأَشْعَرِيُّ أَنَّ رَجُلاً، أَعْرَابِيًّا أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلْمَغْنَمِ وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُذْكَرَ وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُرَى مَكَانُهُ فَمَنْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ أَعْلَى فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir aʼrobiy kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh! Kishi gʻanimat uchun jang qiladi, (boshqa) kishi nom chiqarish uchun jang qiladi, (yana bir) kishi mavqei koʻrinsin deb jang qiladi — qaysi biri Alloh yoʻlida (jang qilgan) boʻladi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim Allohning kalimasi oliy boʻlsin deb jang qilsa, oʻsha Alloh yoʻlidadir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир аъробий киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Киши ғанимат учун жанг қилади, (бошқа) киши ном чиқариш учун жанг қилади, (яна бир) киши мавқеи кўринсин деб жанг қилади — қайси бири Аллоҳ йўлида (жанг қилган) бўлади?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳнинг калимаси олий бўлсин деб жанг қилса, ўша Аллоҳ йўлидадир», дедилар.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لِقُتَيْبَةَ - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَمُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ إِلَى الْيَمَنِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ شَرَابًا يُصْنَعُ بِأَرْضِنَا يُقَالُ لَهُ الْمِزْرُ مِنَ الشَّعِيرِ وَشَرَابٌ يُقَالُ لَهُ الْبِتْعُ مِنَ الْعَسَلِ فَقَالَ ‏"‏ كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni va Muoz ibn Jabalni Yamanga yubordilar. Men: «Yo Rasululloh! Bizning yerimizda arpadan tayyorlanadigan, ‹mizr› deb ataladigan bir ichimlik bor, yana asaldan tayyorlanadigan, ‹bitʼ› deb ataladigan bir ichimlik bor», — dedim. Shunda u zot: «Har qanday mast qiluvchi narsa haromdir», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени ва Муоз ибн Жабални Яманга юбордилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Бизнинг еримизда арпадан тайёрланадиган, ‹мизр› деб аталадиган бир ичимлик бор, яна асалдан тайёрланадиган, ‹битъ› деб аталадиган бир ичимлик бор», — дедим. Шунда у зот: «Ҳар қандай маст қилувчи нарса ҳаромдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الأَشْعَثِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ وَأَبُو عَامِرٍ الأَشْعَرِيُّ وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لأَبِي عَامِرٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ احْتَرَقَ بَيْتٌ عَلَى أَهْلِهِ بِالْمَدِينَةِ مِنَ اللَّيْلِ فَلَمَّا حُدِّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَأْنِهِمْ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذِهِ النَّارَ إِنَّمَا هِيَ عَدُوٌّ لَكُمْ فَإِذَا نِمْتُمْ فَأَطْفِئُوهَا عَنْكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madinada bir uy kechasi ahli ustiga yondi (kuyib ketdi). Rasululloh ﷺ ga ularning ahvoli haqida xabar berilganida: «Albatta, bu olov sizlarga dushmandir. Bas, uxlaganingizda uni oʻzingizdan oʻchiringlar», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадинада бир уй кечаси аҳли устига ёнди (куйиб кетди). Расулуллоҳ ﷺ га уларнинг аҳволи ҳақида хабар берилганида: «Албатта, бу олов сизларга душмандир. Бас, ухлаганингизда уни ўзингиздан ўчиринглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدٌ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ يَأْكُلُ فِي مِعًى وَاحِدٍ وَالْكَافِرُ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin bir ichakka (toʻyadigan miqdorda) yeydi, kofir esa yetti ichakka (toʻyadigan miqdorda) yeydi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин бир ичакка (тўядиган миқдорда) ейди, кофир эса етти ичакка (тўядиган миқдорда) ейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ وُلِدَ لِي غُلاَمٌ فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَمَّاهُ إِبْرَاهِيمَ وَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Mening bir oʻgʻlim tugʻildi. Men uni Nabiy ﷺ huzurlariga olib keldim. U zot unga Ibrohim deb ism qoʻydilar va uni xurmo bilan tahnik qildilar (xurmoni chaynab ogʻziga surtdilar)»Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Менинг бир ўғлим туғилди. Мен уни Набий ﷺ ҳузурларига олиб келдим. У зот унга Иброҳим деб исм қўйдилар ва уни хурмо билан таҳник қилдилар (хурмони чайнаб оғзига суртдилар)»

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا طَلْحَةُ بْنُ، يَحْيَى عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ جَاءَ أَبُو مُوسَى إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ قَيْسٍ ‏.‏ فَلَمْ يَأْذَنْ لَهُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ هَذَا أَبُو مُوسَى السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ هَذَا الأَشْعَرِيُّ ‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ رُدُّوا عَلَىَّ رُدُّوا عَلَىَّ ‏.‏ فَجَاءَ فَقَالَ يَا أَبَا مُوسَى مَا رَدَّكَ كُنَّا فِي شُغْلٍ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الاِسْتِئْذَانُ ثَلاَثٌ فَإِنْ أُذِنَ لَكَ وَإِلاَّ فَارْجِعْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَتَأْتِيَنِّي عَلَى هَذَا بِبَيِّنَةٍ وَإِلاَّ فَعَلْتُ وَفَعَلْتُ ‏.‏ فَذَهَبَ أَبُو مُوسَى قَالَ عُمَرُ إِنْ وَجَدَ بَيِّنَةً تَجِدُوهُ عِنْدَ الْمِنْبَرِ عَشِيَّةً وَإِنْ لَمْ يَجِدْ بَيِّنَةً فَلَمْ تَجِدُوهُ ‏.‏ فَلَمَّا أَنْ جَاءَ بِالْعَشِيِّ وَجَدُوهُ قَالَ يَا أَبَا مُوسَى مَا تَقُولُ أَقَدْ وَجَدْتَ قَالَ نَعَمْ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ ‏.‏ قَالَ عَدْلٌ ‏.‏ قَالَ يَا أَبَا الطُّفَيْلِ مَا يَقُولُ هَذَا قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ذَلِكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ فَلاَ تَكُونَنَّ عَذَابًا عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّمَا سَمِعْتُ شَيْئًا فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَتَثَبَّتَ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso Umar ibnul-Xattobning oldiga kelib: «Assalomu alaykum, bu Abdulloh ibn Qaysdir» dedi. (Umar) unga ruxsat bermadi. (Abu Muso): «Assalomu alaykum, bu Abu Musodir. Assalomu alaykum, bu al-Ashʼariydir» dedi. Soʻng qaytib ketdi. (Umar): «Uni qaytaringlar, uni qaytaringlar!» dedi. Soʻng (Abu Muso) keldi. (Umar): «Ey Abu Muso, seni nima qaytarib yubordi? Biz band edik» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Ruxsat soʻrash uch martadir. Agar senga ruxsat berilsa (kir), boʻlmasa, qaytib ket› — deganlarini eshitganman» dedi. (Umar): «Shu xususda menga albatta hujjat keltir, boʻlmasa, anaqa-manaqa qilaman» dedi. Soʻng Abu Muso ketdi. Umar: «Agar hujjat topsa, uni kechqurun minbar yonida topasizlar; agar hujjat topmasa, uni topmaysizlar» dedi. Kechqurun u kelganida, uni topdilar. (Umar): «Ey Abu Muso, nima deysan? (Hujjat) topdingmi?» dedi. U: «Ha, Ubay ibn Kaʼb (topdim)» dedi. (Umar): «(U) odil (kishi)dir» dedi. (Soʻng): «Ey Abut-Tufayl, bu nima deyapti?» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ ning shuni aytganlarini eshitganman, ey Ibnul-Xattob. Shunday ekan, Rasululloh ﷺ ning sahobalariga azob boʻlma» dedi. (Umar): «Subhanalloh! Men faqat bir narsa eshitgandim va uni mustahkam (aniqlab) olishni xohlagandim» dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо Умар ибнул-Хаттобнинг олдига келиб: «Ассалому алайкум, бу Абдуллоҳ ибн Қайсдир» деди. (Умар) унга рухсат бермади. (Абу Мусо): «Ассалому алайкум, бу Абу Мусодир. Ассалому алайкум, бу ал-Ашъарийдир» деди. Сўнг қайтиб кетди. (Умар): «Уни қайтаринглар, уни қайтаринглар!» деди. Сўнг (Абу Мусо) келди. (Умар): «Эй Абу Мусо, сени нима қайтариб юборди? Биз банд эдик» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Рухсат сўраш уч мартадир. Агар сенга рухсат берилса (кир), бўлмаса, қайтиб кет› — деганларини эшитганман» деди. (Умар): «Шу хусусда менга албатта ҳужжат келтир, бўлмаса, анақа-манақа қиламан» деди. Сўнг Абу Мусо кетди. Умар: «Агар ҳужжат топса, уни кечқурун минбар ёнида топасизлар; агар ҳужжат топмаса, уни топмайсизлар» деди. Кечқурун у келганида, уни топдилар. (Умар): «Эй Абу Мусо, нима дейсан? (Ҳужжат) топдингми?» деди. У: «Ҳа, Убай ибн Каъб (топдим)» деди. (Умар): «(У) одил (киши)дир» деди. (Сўнг): «Эй Абут-Туфайл, бу нима деяпти?» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шуни айтганларини эшитганман, эй Ибнул-Хаттоб. Шундай экан, Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларига азоб бўлма» деди. (Умар): «Субҳаналлоҳ! Мен фақат бир нарса эшитгандим ва уни мустаҳкам (аниқлаб) олишни хоҳлагандим» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَدَّ مَرَضُهُ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ مَتَى يَقُمْ مَقَامَكَ لاَ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ مُرِي أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ حَيَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasal boʻldilar va kasalliklari ogʻirlashdi. Shunda u zot: «Abu Bakrga buyuringlar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Oisha: «Yo Rasululloh! Abu Bakr koʻngli yumshoq kishi, sizning oʻrningizda tursa, odamlarga namoz oʻqib berishga qodir boʻlmaydi», dedi. U zot: «Abu Bakrga buyur, odamlarga namoz oʻqib bersin, sizlar (xuddi) Yusufning (atrofidagi) ayollardeksizlar», dedilar. (Roviy) dedi: Shunday qilib, Rasululloh ﷺ ning hayotlari (qolgan kunlari) davomida Abu Bakr ularga namoz oʻqib berdi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлдилар ва касалликлари оғирлашди. Шунда у зот: «Абу Бакрга буюринглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Оиша: «Ё Расулуллоҳ! Абу Бакр кўнгли юмшоқ киши, сизнинг ўрнингизда турса, одамларга намоз ўқиб беришга қодир бўлмайди», деди. У зот: «Абу Бакрга буюр, одамларга намоз ўқиб берсин, сизлар (худди) Юсуфнинг (атрофидаги) аёллардексизлар», дедилар. (Ровий) деди: Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳаётлари (қолган кунлари) давомида Абу Бакр уларга намоз ўқиб берди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، جَدِّهِ عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أُهَاجِرُ مِنْ مَكَّةَ إِلَى أَرْضٍ بِهَا نَخْلٌ فَذَهَبَ وَهَلِي إِلَى أَنَّهَا الْيَمَامَةُ أَوْ هَجَرُ فَإِذَا هِيَ الْمَدِينَةُ يَثْرِبُ وَرَأَيْتُ فِي رُؤْيَاىَ هَذِهِ أَنِّي هَزَزْتُ سَيْفًا فَانْقَطَعَ صَدْرُهُ فَإِذَا هُوَ مَا أُصِيبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ ثُمَّ هَزَزْتُهُ أُخْرَى فَعَادَ أَحْسَنَ مَا كَانَ فَإِذَا هُوَ مَا جَاءَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْفَتْحِ وَاجْتِمَاعِ الْمُؤْمِنِينَ وَرَأَيْتُ فِيهَا أَيْضًا بَقَرًا وَاللَّهُ خَيْرٌ فَإِذَا هُمُ النَّفَرُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ وَإِذَا الْخَيْرُ مَا جَاءَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْخَيْرِ بَعْدُ وَثَوَابُ الصِّدْقِ الَّذِي آتَانَا اللَّهُ بَعْدُ يَوْمَ بَدْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men tushimda Makkadan xurmozorli bir yerga hijrat qilayotganimni koʻrdim. Xayolim u Yamoma yoki Hajar boʻlsa kerak, degan tomonga ketdi. Lekin u Madina — Yasrib ekan. Yana bu tushimda men bir qilichni silkitganimni, uning tigʻi sinib ketganini koʻrdim — bu Uhud kuni moʻminlardan yetgan musibat ekan. Soʻng uni yana bir bor silkitdim, u eng yaxshi holiga qaytdi — bu Allohning bizga ato etgan fathi va moʻminlarning jamlanishi ekan. Yana unda sigirlarni ham koʻrdim — Alloh yaxshilik egasidir — bular Uhud kuni (shahid boʻlgan) bir guruh moʻminlar ekan, yaxshilik esa Allohning shundan keyin keltirgan yaxshiligi va Alloh bizga Badr kunidan keyin ato etgan rostlikning savobi ekan», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен тушимда Маккадан хурмозорли бир ерга ҳижрат қилаётганимни кўрдим. Хаёлим у Ямома ёки Ҳажар бўлса керак, деган томонга кетди. Лекин у Мадина — Ясриб экан. Яна бу тушимда мен бир қилични силкитганимни, унинг тиғи синиб кетганини кўрдим — бу Уҳуд куни мўминлардан етган мусибат экан. Сўнг уни яна бир бор силкитдим, у энг яхши ҳолига қайтди — бу Аллоҳнинг бизга ато этган фатҳи ва мўминларнинг жамланиши экан. Яна унда сигирларни ҳам кўрдим — Аллоҳ яхшилик эгасидир — булар Уҳуд куни (шаҳид бўлган) бир гуруҳ мўминлар экан, яхшилик эса Аллоҳнинг шундан кейин келтирган яхшилиги ва Аллоҳ бизга Бадр кунидан кейин ато этган ростликнинг савоби экан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو عَامِرٍ الأَشْعَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ - وَاللَّفْظُ لأَبِي عَامِرٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مَثَلَ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ بِهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنَ الْهُدَى وَالْعِلْمِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَصَابَ أَرْضًا فَكَانَتْ مِنْهَا طَائِفَةٌ طَيِّبَةٌ قَبِلَتِ الْمَاءَ فَأَنْبَتَتِ الْكَلأَ وَالْعُشْبَ الْكَثِيرَ وَكَانَ مِنْهَا أَجَادِبُ أَمْسَكَتِ الْمَاءَ فَنَفَعَ اللَّهُ بِهَا النَّاسَ فَشَرِبُوا مِنْهَا وَسَقَوْا وَرَعَوْا وَأَصَابَ طَائِفَةً مِنْهَا أُخْرَى إِنَّمَا هِيَ قِيعَانٌ لاَ تُمْسِكُ مَاءً وَلاَ تُنْبِتُ كَلأً فَذَلِكَ مَثَلُ مَنْ فَقُهَ فِي دِينِ اللَّهِ وَنَفَعَهُ بِمَا بَعَثَنِي اللَّهُ بِهِ فَعَلِمَ وَعَلَّمَ وَمَثَلُ مَنْ لَمْ يَرْفَعْ بِذَلِكَ رَأْسًا وَلَمْ يَقْبَلْ هُدَى اللَّهِ الَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh azza va jalla meni Oʻzi (yuborgan) hidoyat va ilm bilan yuborganining masali — bir yerga yoqqan yomgʻir kabidir. (Yer)ning bir qismi unumdor boʻlib, suvni qabul qildi-da, oʻt-oʻlanni va koʻp giyohlarni undirdi. (Yer)ning bir qismi qaqraq (qattiq) boʻlib, suvni (oʻzida) ushlab qoldi, shu bilan Alloh u orqali odamlarni manfaatdor qildi: ular undan ichdilar, (chorvalarini) sugʻordilar va (ekin) ekdilar. (Yer)ning yana bir qismiga (yomgʻir) yetdi, ammo u tap-tekis boʻlib, na suvni ushlar, na oʻt-oʻlanni undirar edi. Mana shu — Allohning dini (ilm)ida chuqur bilim hosil qilgan va Alloh meni (yuborgan narsa) unga manfaat bergan, shu bilan oʻzi bilib, (boshqalarga) oʻrgatgan kishining masalidir. Va (bu) shu (narsa)ga boshini koʻtarmagan (eʼtibor bermagan), men ila yuborilgan Allohning hidoyatini qabul qilmagan kishining masalidir», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла мени Ўзи (юборган) ҳидоят ва илм билан юборганининг масали — бир ерга ёққан ёмғир кабидир. (Ер)нинг бир қисми унумдор бўлиб, сувни қабул қилди-да, ўт-ўланни ва кўп гиёҳларни ундирди. (Ер)нинг бир қисми қақрақ (қаттиқ) бўлиб, сувни (ўзида) ушлаб қолди, шу билан Аллоҳ у орқали одамларни манфаатдор қилди: улар ундан ичдилар, (чорваларини) суғордилар ва (экин) экдилар. (Ер)нинг яна бир қисмига (ёмғир) етди, аммо у тап-текис бўлиб, на сувни ушлар, на ўт-ўланни ундирар эди. Мана шу — Аллоҳнинг дини (илм)ида чуқур билим ҳосил қилган ва Аллоҳ мени (юборган нарса) унга манфаат берган, шу билан ўзи билиб, (бошқаларга) ўргатган кишининг масалидир. Ва (бу) шу (нарса)га бошини кўтармаган (эътибор бермаган), мен ила юборилган Аллоҳнинг ҳидоятини қабул қилмаган кишининг масалидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لأَبِي كُرَيْبٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مَثَلِي وَمَثَلَ مَا بَعَثَنِيَ اللَّهُ بِهِ كَمَثَلِ رَجُلٍ أَتَى قَوْمَهُ فَقَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي رَأَيْتُ الْجَيْشَ بِعَيْنَىَّ وَإِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْعُرْيَانُ فَالنَّجَاءَ ‏.‏ فَأَطَاعَهُ طَائِفَةٌ مِنْ قَوْمِهِ فَأَدْلَجُوا فَانْطَلَقُوا عَلَى مُهْلَتِهِمْ وَكَذَّبَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ فَأَصْبَحُوا مَكَانَهُمْ فَصَبَّحَهُمُ الْجَيْشُ فَأَهْلَكَهُمْ وَاجْتَاحَهُمْ فَذَلِكَ مَثَلُ مَنْ أَطَاعَنِي وَاتَّبَعَ مَا جِئْتُ بِهِ وَمَثَلُ مَنْ عَصَانِي وَكَذَّبَ مَا جِئْتُ بِهِ مِنَ الْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mening va Alloh meni (yuborgan narsa) ila yuborganining masali — qavmiga kelib: ‹Ey qavmim! Men oʻz koʻzim bilan (dushman) qoʻshinni koʻrdim, men ochiq (yalangʻoch) ogohlantiruvchiman, qoching!› — degan kishining masali kabidir. Qavmidan bir toifa unga itoat qildi-da, tunda yoʻlga chiqib, sekin-asta (xavfsiz joyga) ketdi. Ulardan bir toifa esa (uni) yolgʻonchiga chiqardi-da, oʻz joylarida (qolib) tongni qarshi oldilar. Shunda qoʻshin ularning ustiga tongda bostirib kelib, ularni halok qildi va batamom yoʻq qildi. Mana shu — menga itoat qilib, men keltirgan narsaga ergashgan kishining masalidir; va menga osiy boʻlib, men keltirgan haqni yolgʻonchiga chiqargan kishining masalidir», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менинг ва Аллоҳ мени (юборган нарса) ила юборганининг масали — қавмига келиб: ‹Эй қавмим! Мен ўз кўзим билан (душман) қўшинни кўрдим, мен очиқ (яланғоч) огоҳлантирувчиман, қочинг!› — деган кишининг масали кабидир. Қавмидан бир тоифа унга итоат қилди-да, тунда йўлга чиқиб, секин-аста (хавфсиз жойга) кетди. Улардан бир тоифа эса (уни) ёлғончига чиқарди-да, ўз жойларида (қолиб) тонгни қарши олдилар. Шунда қўшин уларнинг устига тонгда бостириб келиб, уларни ҳалок қилди ва батамом йўқ қилди. Мана шу — менга итоат қилиб, мен келтирган нарсага эргашган кишининг масалидир; ва менга осий бўлиб, мен келтирган ҳақни ёлғончига чиқарган кишининг масалидир», — дедилар.

قَالَ مُسْلِمٌ وَحُدِّثْتُ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، وَمِمَّنْ، رَوَى ذَلِكَ، عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنِي بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَرَادَ رَحْمَةَ أُمَّةٍ مِنْ عِبَادِهِ قَبَضَ نَبِيَّهَا قَبْلَهَا فَجَعَلَهُ لَهَا فَرَطًا وَسَلَفًا بَيْنَ يَدَيْهَا وَإِذَا أَرَادَ هَلَكَةَ أُمَّةٍ عَذَّبَهَا وَنَبِيُّهَا حَىٌّ فَأَهْلَكَهَا وَهُوَ يَنْظُرُ فَأَقَرَّ عَيْنَهُ بِهَلَكَتِهَا حِينَ كَذَّبُوهُ وَعَصَوْا أَمْرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh azza va jalla Oʻz bandalaridan boʻlgan biror ummatga rahmat qilishni iroda qilsa, ularning paygʻambarini ulardan oldin (vafot ettirib) oladi va uni ular uchun oldindan boruvchi va ular oldida (joʻnatilgan) salaf qilib qoʻyadi. Bir ummatning halokatini iroda qilsa, uni paygʻambari hayot ekan azoblaydi va u (paygʻambar buni) koʻrib turgan holida ularni halok qiladi. (Ana shunda) ular uni yolgʻonchiga chiqarib, amriga osiy boʻlganlari uchun (Alloh) ularning halokati bilan uning koʻzini quvontiradi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла Ўз бандаларидан бўлган бирор умматга раҳмат қилишни ирода қилса, уларнинг пайғамбарини улардан олдин (вафот эттириб) олади ва уни улар учун олдиндан борувчи ва улар олдида (жўнатилган) салаф қилиб қўяди. Бир умматнинг ҳалокатини ирода қилса, уни пайғамбари ҳаёт экан азоблайди ва у (пайғамбар буни) кўриб турган ҳолида уларни ҳалок қилади. (Ана шунда) улар уни ёлғончига чиқариб, амрига осий бўлганлари учун (Аллоҳ) уларнинг ҳалокати билан унинг кўзини қувонтиради», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو، بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَمِّي لَنَا نَفْسَهُ أَسْمَاءً فَقَالَ ‏"‏ أَنَا مُحَمَّدٌ وَأَحْمَدُ وَالْمُقَفِّي وَالْحَاشِرُ وَنَبِيُّ التَّوْبَةِ وَنَبِيُّ الرَّحْمَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga oʻzlarining ismlarini sanab berib, dedilar: «Men Muhammadman, Ahmadman, al-Muqaffiyman (oxirida kelguvchiman), al-Hoshirman, tavba paygʻambariman va rahmat paygʻambariman».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга ўзларининг исмларини санаб бериб, дедилар: «Мен Муҳаммадман, Аҳмадман, ал-Муқаффийман (охирида келгувчиман), ал-Ҳоширман, тавба пайғамбариман ва раҳмат пайғамбариман».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَشْيَاءَ كَرِهَهَا فَلَمَّا أُكْثِرَ عَلَيْهِ غَضِبَ ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ ‏"‏ سَلُونِي عَمَّ شِئْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مَنْ أَبِي قَالَ ‏"‏ أَبُوكَ حُذَافَةُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ آخَرُ فَقَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَبُوكَ سَالِمٌ مَوْلَى شَيْبَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا رَأَى عُمَرُ مَا فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْغَضَبِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَتُوبُ إِلَى اللَّهِ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي كُرَيْبٍ قَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَبُوكَ سَالِمٌ مَوْلَى شَيْبَةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dan ular yoqtirmaydigan baʼzi narsalar soʻraldi. Unga (savol) koʻpaytirilgach, gʻazablandilar, soʻng odamlarga: «Mendan xohlaganingizni soʻranglar», dedilar. Shunda bir kishi: «Mening otam kim?» dedi. U zot: «Otang Huzofadir», dedilar. Soʻng boshqa biri turib: «Mening otam kim, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Otang Salim, Shaybaning ozod qilingan qulidir», dedilar. Umar Rasululloh ﷺ ning yuzlaridagi gʻazabni koʻrgach: «Yo Rasululloh! Biz Allohga tavba qilamiz», dedi. Abu Kuraybning rivoyatida: u: «Mening otam kim, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Otang Salim, Shaybaning ozod qilingan qulidir», dedilar, deyilgan.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дан улар ёқтирмайдиган баъзи нарсалар сўралди. Унга (савол) кўпайтирилгач, ғазабландилар, сўнг одамларга: «Мендан хоҳлаганингизни сўранглар», дедилар. Шунда бир киши: «Менинг отам ким?» деди. У зот: «Отанг Ҳузофадир», дедилар. Сўнг бошқа бири туриб: «Менинг отам ким, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Отанг Салим, Шайбанинг озод қилинган қулидир», дедилар. Умар Расулуллоҳ ﷺ нинг юзларидаги ғазабни кўргач: «Ё Расулуллоҳ! Биз Аллоҳга тавба қиламиз», деди. Абу Курайбнинг ривоятида: у: «Менинг отам ким, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Отанг Салим, Шайбанинг озод қилинган қулидир», дедилар, дейилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ غِيَاثٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَائِطٍ مِنْ حَائِطِ الْمَدِينَةِ وَهُوَ مُتَّكِئٌ يَرْكُزُ بِعُودٍ مَعَهُ بَيْنَ الْمَاءِ وَالطِّينِ إِذَا اسْتَفْتَحَ رَجُلٌ فَقَالَ ‏"‏ افْتَحْ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ فَفَتَحْتُ لَهُ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ - قَالَ - ثُمَّ اسْتَفْتَحَ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ ‏"‏ افْتَحْ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ عُمَرُ فَفَتَحْتُ لَهُ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ ثُمَّ اسْتَفْتَحَ رَجُلٌ آخَرُ - قَالَ - فَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ افْتَحْ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى تَكُونُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ - قَالَ - فَفَتَحْتُ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ - قَالَ - وَقُلْتُ الَّذِي قَالَ فَقَالَ اللَّهُمَّ صَبْرًا أَوِ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina bogʻlaridan birida yonboshlab oʻtirgan, oʻzlari bilan boʻlgan bir tayoqcha ila suv bilan loy orasini titkilab turgan edilar. Shu payt bir kishi (darvozani) ochishni soʻradi. U zot: «(Darvozani) och va unga jannat bilan xushxabar ber», — dedilar. (Abu Muso) dedi: Qarasam, Abu Bakr ekan. Men unga (darvozani) ochib, jannat bilan xushxabar berdim. Soʻng yana boshqa bir kishi (darvozani) ochishni soʻradi. U zot: «(Darvozani) och va unga jannat bilan xushxabar ber», — dedilar. (Abu Muso) dedi: Bordim, qarasam, Umar ekan. Men unga (darvozani) ochib, jannat bilan xushxabar berdim. Soʻng yana boshqa bir kishi (darvozani) ochishni soʻradi. (Abu Muso) dedi: Nabiy ﷺ oʻtirib oldilar-da: «(Darvozani) och va unga — yetadigan bir balo (sinov) ortidan — jannat bilan xushxabar ber», — dedilar. (Abu Muso) dedi: Bordim, qarasam, Usmon ibn Affon ekan. Men (darvozani) ochib, unga jannat bilan xushxabar berdim va (Nabiy ﷺ) aytgan gapni unga aytdim. Shunda u: «Allohim, sabr (ato et)», yoki «Yordam soʻraladigan Zot Allohdir», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина боғларидан бирида ёнбошлаб ўтирган, ўзлари билан бўлган бир таёқча ила сув билан лой орасини титкилаб турган эдилар. Шу пайт бир киши (дарвозани) очишни сўради. У зот: «(Дарвозани) оч ва унга жаннат билан хушхабар бер», — дедилар. (Абу Мусо) деди: Қарасам, Абу Бакр экан. Мен унга (дарвозани) очиб, жаннат билан хушхабар бердим. Сўнг яна бошқа бир киши (дарвозани) очишни сўради. У зот: «(Дарвозани) оч ва унга жаннат билан хушхабар бер», — дедилар. (Абу Мусо) деди: Бордим, қарасам, Умар экан. Мен унга (дарвозани) очиб, жаннат билан хушхабар бердим. Сўнг яна бошқа бир киши (дарвозани) очишни сўради. (Абу Мусо) деди: Набий ﷺ ўтириб олдилар-да: «(Дарвозани) оч ва унга — етадиган бир бало (синов) ортидан — жаннат билан хушхабар бер», — дедилар. (Абу Мусо) деди: Бордим, қарасам, Усмон ибн Аффон экан. Мен (дарвозани) очиб, унга жаннат билан хушхабар бердим ва (Набий ﷺ) айтган гапни унга айтдим. Шунда у: «Аллоҳим, сабр (ато эт)», ёки «Ёрдам сўраладиган Зот Аллоҳдир», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ حَائِطًا وَأَمَرَنِي أَنْ أَحْفَظَ الْبَابَ ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ عُثْمَانَ بْنِ غِيَاثٍ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir bogʻga kirdilar va menga eshikni qoʻriqlashni buyurdilar — (bu hadis) Usmon ibn Gʻiyosning hadisi maʼnosida (rivoyat qilinadi).Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир боғга кирдилар ва менга эшикни қўриқлашни буюрдилар — (бу ҳадис) Усмон ибн Ғиёснинг ҳадиси маъносида (ривоят қилинади).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِسْكِينٍ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - وَهُوَ ابْنُ بِلاَلٍ - عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَخْبَرَنِي أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ، أَنَّهُ تَوَضَّأَ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ لأَلْزَمَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَكُونَنَّ مَعَهُ يَوْمِي هَذَا ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ الْمَسْجِدَ فَسَأَلَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا خَرَجَ ‏.‏ وَجَّهَ هَا هُنَا - قَالَ - فَخَرَجْتُ عَلَى أَثَرِهِ أَسْأَلُ عَنْهُ حَتَّى دَخَلَ بِئْرَ أَرِيسٍ - قَالَ - فَجَلَسْتُ عِنْدَ الْبَابِ وَبَابُهَا مِنْ جَرِيدٍ حَتَّى قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجَتَهُ وَتَوَضَّأَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَإِذَا هُوَ قَدْ جَلَسَ عَلَى بِئْرِ أَرِيسٍ وَتَوَسَّطَ قُفَّهَا وَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ وَدَلاَّهُمَا فِي الْبِئْرِ - قَالَ - فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ انْصَرَفْتُ فَجَلَسْتُ عِنْدَ الْبَابِ فَقُلْتُ لأَكُونَنَّ بَوَّابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ ‏.‏ فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَدَفَعَ الْبَابَ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ ‏.‏ فَقُلْتُ عَلَى رِسْلِكَ - قَالَ - ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا أَبُو بَكْرٍ يَسْتَأْذِنُ فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَقْبَلْتُ حَتَّى قُلْتُ لأَبِي بَكْرٍ ادْخُلْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُبَشِّرُكَ بِالْجَنَّةِ - قَالَ - فَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ فَجَلَسَ عَنْ يَمِينِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ فِي الْقُفِّ وَدَلَّى رِجْلَيْهِ فِي الْبِئْرِ كَمَا صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ ثُمَّ رَجَعْتُ فَجَلَسْتُ وَقَدْ تَرَكْتُ أَخِي يَتَوَضَّأُ وَيَلْحَقُنِي فَقُلْتُ إِنْ يُرِدِ اللَّهُ بِفُلاَنٍ - يُرِيدُ أَخَاهُ - خَيْرًا يَأْتِ بِهِ ‏.‏ فَإِذَا إِنْسَانٌ يُحَرِّكُ الْبَابَ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ‏.‏ فَقُلْتُ عَلَى رِسْلِكَ ‏.‏ ثُمَّ جِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَقُلْتُ هَذَا عُمَرُ يَسْتَأْذِنُ فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ فَجِئْتُ عُمَرَ فَقُلْتُ أَذِنَ وَيُبَشِّرُكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْجَنَّةِ - قَالَ - فَدَخَلَ فَجَلَسَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْقُفِّ عَنْ يَسَارِهِ وَدَلَّى رِجْلَيْهِ فِي الْبِئْرِ ثُمَّ رَجَعْتُ فَجَلَسْتُ فَقُلْتُ إِنْ يُرِدِ اللَّهُ بِفُلاَنٍ خَيْرًا - يَعْنِي أَخَاهُ - يَأْتِ بِهِ فَجَاءَ إِنْسَانٌ فَحَرَّكَ الْبَابَ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ ‏.‏ فَقُلْتُ عَلَى رِسْلِكَ - قَالَ - وَجِئْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ مَعَ بَلْوَى تُصِيبُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجِئْتُ فَقُلْتُ ادْخُلْ وَيُبَشِّرُكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْجَنَّةِ مَعَ بَلْوَى تُصِيبُكَ - قَالَ - فَدَخَلَ فَوَجَدَ الْقُفَّ قَدْ مُلِئَ فَجَلَسَ وُجَاهَهُمْ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ ‏.‏ قَالَ شَرِيكٌ فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ فَأَوَّلْتُهَا قُبُورَهُمْ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u uyida tahorat olib, soʻng (uydan) chiqdi va: «Bugun shu kunim Rasululloh ﷺ ga albatta hamroh boʻlaman va U zot bilan birga boʻlaman», dedi. (U) dedi: U masjidga keldi va Nabiy ﷺ ni soʻradi. Ular: «(U zot) chiqib ketdilar, ana u tomonga yoʻl oldilar», deyishdi. (Abu Muso) dedi: Men ham U zotning izidan, U zotni soʻrab chiqdim, nihoyat U zot Bani Aris qudugʻiga kirdilar. (U) dedi: Men eshik oldida oʻtirdim — uning eshigi xurmo shoxlaridan (yasalgan) edi — toki Rasululloh ﷺ hojatlarini oʻtab, tahorat olgunlaricha. Soʻng U zot tomonga (oʻrnimdan) turdim, qarasam, U zot Aris qudugʻining (toshli) chetiga oʻtirib, uning oʻrtasini egallab olgan, ikki boldirini ochib, ularni quduqqa osiltirib qoʻygan ekanlar. (U) dedi: Men U zotga salom berdim, soʻng qaytib, eshik oldida oʻtirdim va: «Bugun albatta Rasululloh ﷺ ning eshikbonlari boʻlaman», dedim. Shu payt Abu Bakr kelib eshikni surdi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Abu Bakr», dedi. Men: «Shoshmay turing», dedim. (U) dedi: Soʻng (Rasululloh ﷺ huzurlariga) borib: «Yo Rasululloh! Mana Abu Bakr (kirishga) ruxsat soʻramoqda», dedim. U zot: «Unga ruxsat ber va uni jannat bilan suyunchila», dedilar. (U) dedi: Men qaytib kelib, Abu Bakrga: «Kir, Rasululloh ﷺ seni jannat bilan suyunchilamoqdalar», dedim. (U) dedi: Abu Bakr kirdi va Rasululloh ﷺ ning oʻng tomonlariga, U zot bilan birga (quduq) chetiga oʻtirdi va Nabiy ﷺ qilganlaridek ikki oyogʻini quduqqa osiltirdi va ikki boldirini ochdi. Soʻng men qaytib oʻtirdim. Akamni tahorat olayotgan holida qoldirib kelgan edim, u menga yetib kelishi (kerak edi). Men: «Agar Alloh falonchiga — u akasini nazarda tutardi — yaxshilikni iroda qilsa, uni (shu yerga) yetkazadi», dedim. Shunda bir kishi eshikni qimirlatdi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Umar ibn Xattob», dedi. Men: «Shoshmay turing», dedim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, U zotga salom berdim va: «Mana Umar (kirishga) ruxsat soʻramoqda», dedim. U zot: «Unga ruxsat ber va uni jannat bilan suyunchila», dedilar. Men Umarning oldiga kelib: «(Sizga) ruxsat (berildi) va Rasululloh ﷺ sizni jannat bilan suyunchilamoqdalar», dedim. (U) dedi: U kirib, Rasululloh ﷺ bilan birga (quduq) chetida, U zotning chap tomonlarida oʻtirdi va ikki oyogʻini quduqqa osiltirdi. Soʻng men qaytib oʻtirdim va: «Agar Alloh falonchiga — yaʼni akasiga — yaxshilikni iroda qilsa, uni (shu yerga) yetkazadi», dedim. Shu payt bir kishi kelib eshikni qimirlatdi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Usmon ibn Affon», dedi. Men: «Shoshmay turing», dedim. (U) dedi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, U zotga xabar berdim. U zot: «Unga ruxsat ber va uni — boshiga tushadigan bir balo bilan birga — jannat bilan suyunchila», dedilar. (U) dedi: Men kelib: «Kir, Rasululloh ﷺ seni — boshingga tushadigan bir balo bilan birga — jannat bilan suyunchilamoqdalar», dedim. (U) dedi: U kirdi va (quduq) chetining toʻlib qolganini koʻrib, ularning roʻparasiga, narigi tomonga oʻtirdi. Sharik dedi: Said ibn al-Musayyab dedi: Men buni ularning qabrlari (deb taʼbir qildim).Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у уйида таҳорат олиб, сўнг (уйдан) чиқди ва: «Бугун шу куним Расулуллоҳ ﷺ га албатта ҳамроҳ бўламан ва У зот билан бирга бўламан», деди. (У) деди: У масжидга келди ва Набий ﷺ ни сўради. Улар: «(У зот) чиқиб кетдилар, ана у томонга йўл олдилар», дейишди. (Абу Мусо) деди: Мен ҳам У зотнинг изидан, У зотни сўраб чиқдим, ниҳоят У зот Бани Арис қудуғига кирдилар. (У) деди: Мен эшик олдида ўтирдим — унинг эшиги хурмо шохларидан (ясалган) эди — токи Расулуллоҳ ﷺ ҳожатларини ўтаб, таҳорат олгунларича. Сўнг У зот томонга (ўрнимдан) турдим, қарасам, У зот Арис қудуғининг (тошли) четига ўтириб, унинг ўртасини эгаллаб олган, икки болдирини очиб, уларни қудуққа осилтириб қўйган эканлар. (У) деди: Мен У зотга салом бердим, сўнг қайтиб, эшик олдида ўтирдим ва: «Бугун албатта Расулуллоҳ ﷺ нинг эшикбонлари бўламан», дедим. Шу пайт Абу Бакр келиб эшикни сурди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Абу Бакр», деди. Мен: «Шошмай туринг», дедим. (У) деди: Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига) бориб: «Ё Расулуллоҳ! Мана Абу Бакр (киришга) рухсат сўрамоқда», дедим. У зот: «Унга рухсат бер ва уни жаннат билан суюнчила», дедилар. (У) деди: Мен қайтиб келиб, Абу Бакрга: «Кир, Расулуллоҳ ﷺ сени жаннат билан суюнчиламоқдалар», дедим. (У) деди: Абу Бакр кирди ва Расулуллоҳ ﷺ нинг ўнг томонларига, У зот билан бирга (қудуқ) четига ўтирди ва Набий ﷺ қилганларидек икки оёғини қудуққа осилтирди ва икки болдирини очди. Сўнг мен қайтиб ўтирдим. Акамни таҳорат олаётган ҳолида қолдириб келган эдим, у менга етиб келиши (керак эди). Мен: «Агар Аллоҳ фалончига — у акасини назарда тутарди — яхшиликни ирода қилса, уни (шу ерга) етказади», дедим. Шунда бир киши эшикни қимирлатди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Умар ибн Хаттоб», деди. Мен: «Шошмай туринг», дедим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, У зотга салом бердим ва: «Мана Умар (киришга) рухсат сўрамоқда», дедим. У зот: «Унга рухсат бер ва уни жаннат билан суюнчила», дедилар. Мен Умарнинг олдига келиб: «(Сизга) рухсат (берилди) ва Расулуллоҳ ﷺ сизни жаннат билан суюнчиламоқдалар», дедим. (У) деди: У кириб, Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (қудуқ) четида, У зотнинг чап томонларида ўтирди ва икки оёғини қудуққа осилтирди. Сўнг мен қайтиб ўтирдим ва: «Агар Аллоҳ фалончига — яъни акасига — яхшиликни ирода қилса, уни (шу ерга) етказади», дедим. Шу пайт бир киши келиб эшикни қимирлатди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Усмон ибн Аффон», деди. Мен: «Шошмай туринг», дедим. (У) деди: Мен Набий ﷺ ҳузурларига келиб, У зотга хабар бердим. У зот: «Унга рухсат бер ва уни — бошига тушадиган бир бало билан бирга — жаннат билан суюнчила», дедилар. (У) деди: Мен келиб: «Кир, Расулуллоҳ ﷺ сени — бошингга тушадиган бир бало билан бирга — жаннат билан суюнчиламоқдалар», дедим. (У) деди: У кирди ва (қудуқ) четининг тўлиб қолганини кўриб, уларнинг рўпарасига, нариги томонга ўтирди. Шарик деди: Саид ибн ал-Мусайяб деди: Мен буни уларнинг қабрлари (деб таъбир қилдим).

حَدَّثَنِيهِ أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ، هَا هُنَا - وَأَشَارَ لِي سُلَيْمَانُ إِلَى مَجْلِسِ سَعِيدٍ نَاحِيَةَ الْمَقْصُورَةِ - قَالَ أَبُو مُوسَى خَرَجْتُ أُرِيدُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدْتُهُ قَدْ سَلَكَ فِي الأَمْوَالِ فَتَبِعْتُهُ فَوَجَدْتُهُ قَدْ دَخَلَ مَالاً فَجَلَسَ فِي الْقُفِّ وَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ وَدَلاَّهُمَا فِي الْبِئْرِ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ حَسَّانَ وَلَمْ يَذْكُرْ قَوْلَ سَعِيدٍ فَأَوَّلْتُهَا قُبُورَهُمْ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni izlab chiqdim, qarasam, U zot bogʻlar tomonga ketgan ekanlar. Men U zotning izidan bordim, qarasam, U zot bir bogʻga kirib, (quduq) chetiga oʻtiribdilar va ikki boldirini ochib, ularni quduqqa osiltirib qoʻyibdilar. Va (rovi) hadisni Yahyo ibn Hassonning hadisi maʼnosida keltirdi, ammo Saidning: «Men buni ularning qabrlari deb taʼbir qildim», degan soʻzini zikr qilmadi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни излаб чиқдим, қарасам, У зот боғлар томонга кетган эканлар. Мен У зотнинг изидан бордим, қарасам, У зот бир боғга кириб, (қудуқ) четига ўтирибдилар ва икки болдирини очиб, уларни қудуққа осилтириб қўйибдилар. Ва (рови) ҳадисни Яҳё ибн Ҳассоннинг ҳадиси маъносида келтирди, аммо Саиднинг: «Мен буни уларнинг қабрлари деб таъбир қилдим», деган сўзини зикр қилмади.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، جَمِيعًا عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَمَلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ غَيْرُ مَرْيَمَ بِنْتِ عِمْرَانَ وَآسِيَةَ امْرَأَةِ فِرْعَوْنَ وَإِنَّ فَضْلَ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Erkaklardan koʻplari kamolga yetgan, ammo ayollardan Imron qizi Maryam va Firʼavnning xotini Osiyadan boshqa hech kim kamolga yetmagan. Oishaning ayollardan ustunligi esa, sariddan (suvga non boʻktirib pishirilgan taomdan) boshqa barcha taomlar ustidagi ustunlik kabidir».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Эркаклардан кўплари камолга етган, аммо аёллардан Имрон қизи Марям ва Фиръавннинг хотини Осиядан бошқа ҳеч ким камолга етмаган. Оишанинг аёллардан устунлиги эса, сариддан (сувга нон бўктириб пиширилган таомдан) бошқа барча таомлар устидаги устунлик кабидир».