حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ حَائِطًا وَأَمَرَنِي بِحِفْظِ باب الْحَائِطِ، فَجَاءَ رَجُلٌ يَسْتَأْذِنُ، فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ يَسْتَأْذِنُ فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَإِذَا عُمَرُ، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ يَسْتَأْذِنُ، فَسَكَتَ هُنَيْهَةً ثُمَّ قَالَ " ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى سَتُصِيبُهُ ". فَإِذَا عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ. قَالَ حَمَّادٌ وَحَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، وَعَلِيُّ بْنُ الْحَكَمِ، سَمِعَا أَبَا عُثْمَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مُوسَى، بِنَحْوِهِ، وَزَادَ فِيهِ عَاصِمٌ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ قَاعِدًا فِي مَكَانٍ فِيهِ مَاءٌ، قَدِ انْكَشَفَتْ عَنْ رُكْبَتَيْهِ أَوْ رُكْبَتِهِ، فَلَمَّا دَخَلَ عُثْمَانُ غَطَّاهَا.
Paygʻambar ﷺ bir bogʻga kirdilar va menga bogʻ eshigini qoʻriqlashni buyurdilar. Shunda bir kishi kelib, izn soʻradi. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Qarasam, Abu Bakr ekan. Soʻng yana bir kishi kelib izn soʻradi. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Qarasam, Umar ekan. Soʻng yana bir kishi kelib izn soʻradi. U zot bir oz jim turdilar, soʻng: «Unga izn ber va unga yetadigan bir balo (musibat) bilan birga jannat bilan xushxabarla», dedilar. Qarasam, Usmon ibn Affon ekan. Hammod aytdi: Bizga Osim al-Ahval va Ali ibnul-Hakam ham Abu Usmondan, u Abu Musodan shunga oʻxshash rivoyat qildilar. Osim unda shuni ziyoda qildi: Paygʻambar ﷺ suv boʻlgan bir joyda oʻtirgan edilar, tizzalari yoki tizzasi ochilgan edi. Usmon kirganda, u zot uni yopdilar.Пайғамбар ﷺ бир боғга кирдилар ва менга боғ эшигини қўриқлашни буюрдилар. Шунда бир киши келиб, изн сўради. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Қарасам, Абу Бакр экан. Сўнг яна бир киши келиб изн сўради. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Қарасам, Умар экан. Сўнг яна бир киши келиб изн сўради. У зот бир оз жим турдилар, сўнг: «Унга изн бер ва унга етадиган бир бало (мусибат) билан бирга жаннат билан хушхабарла», дедилар. Қарасам, Усмон ибн Аффон экан. Ҳаммод айтди: Бизга Осим ал-Аҳвал ва Али ибнул-Ҳакам ҳам Абу Усмондан, у Абу Мусодан шунга ўхшаш ривоят қилдилар. Осим унда шуни зиёда қилди: Пайғамбар ﷺ сув бўлган бир жойда ўтирган эдилар, тиззалари ёки тиззаси очилган эди. Усмон кирганда, у зот уни ёпдилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَسْوَدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَدِمْتُ أَنَا وَأَخِي مِنَ الْيَمَنِ، فَمَكُثْنَا حِينًا مَا نُرَى إِلاَّ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، لِمَا نَرَى مِنْ دُخُولِهِ وَدُخُولِ أُمِّهِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Men va birodarim Yamandan keldik. Biz bir muddat shunday qoldikki, Abdulloh ibn Masʼudni Paygʻambar ﷺning ahli baytidan bir kishi deb oʻylardik, uning va onasining Paygʻambar ﷺning oldilariga (koʻp) kirib-chiqishini koʻrganimiz uchun.Мен ва биродарим Ямандан келдик. Биз бир муддат шундай қолдикки, Абдуллоҳ ибн Масъудни Пайғамбар ﷺнинг аҳли байтидан бир киши деб ўйлардик, унинг ва онасининг Пайғамбар ﷺнинг олдиларига (кўп) кириб-чиқишини кўрганимиз учун.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَمَلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ، وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ".
Rasululloh ﷺ: «Erkaklardan koʻplari kamolga yetdi, ayollardan esa faqat Imron qizi Maryam va Firʼavnning xotini Osiyagina kamolga yetdi. Oishaning ayollardan ustunligi tariydning (goʻshtli non taomining) boshqa taomlardan ustunligi kabidir», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Эркаклардан кўплари камолга етди, аёллардан эса фақат Имрон қизи Марям ва Фиръавннинг хотини Осиягина камолга етди. Оишанинг аёллардан устунлиги тарийднинг (гўштли нон таомининг) бошқа таомлардан устунлиги кабидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَرَكِبْنَا سَفِينَةً فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَكُمْ أَنْتُمْ يَا أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ ".
Paygʻambar ﷺning (paygʻambar boʻlib) chiqqanlari bizga yetib keldi, biz Yamanda edik. Biz bir kemaga mindik, kemamiz bizni Habashistondagi Najoshiyning oldiga olib bordi. U yerda Jaʼfar ibn Abu Tolibga (yoʻliqib) toʻgʻri keldik. Biz u bilan turdik, to (Madinaga) keldik va Paygʻambar ﷺga u zot Xaybarni fath qilgan paytda toʻgʻri keldik. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Sizlar uchun, ey kema ahli, ikkita hijrat bordir», dedilar.Пайғамбар ﷺнинг (пайғамбар бўлиб) чиққанлари бизга етиб келди, биз Яманда эдик. Биз бир кемага миндик, кемамиз бизни Ҳабашистондаги Нажошийнинг олдига олиб борди. У ерда Жаъфар ибн Абу Толибга (йўлиқиб) тўғри келдик. Биз у билан турдик, то (Мадинага) келдик ва Пайғамбар ﷺга у зот Хайбарни фатҳ қилган пайтда тўғри келдик. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Сизлар учун, эй кема аҳли, иккита ҳижрат бордир», дедилар.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ ـ أَوْ مُحَمَّدُ ـ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْغُدَانِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَإِذَا أُنَاسٌ مِنَ الْيَهُودِ يُعَظِّمُونَ عَاشُورَاءَ وَيَصُومُونَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَحْنُ أَحَقُّ بِصَوْمِهِ ". فَأَمَرَ بِصَوْمِهِ.
Paygʻambar ﷺ Madinaga kirdilar, qarasalar, yahudlardan baʼzi odamlar Oshuroni ulugʻlab, uni roʻza tutar edilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Biz uni roʻza tutishga (sizlardan) haqliroqmiz», dedilar va uni roʻza tutishni buyurdilar.Пайғамбар ﷺ Мадинага кирдилар, қарасалар, яҳудлардан баъзи одамлар Ошурони улуғлаб, уни рўза тутар эдилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Биз уни рўза тутишга (сизлардан) ҳақлироқмиз», дедилар ва уни рўза тутишни буюрдилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى،، أُرَاهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَإِذَا الْخَيْرُ مَا جَاءَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْخَيْرِ بَعْدُ، وَثَوَابُ الصِّدْقِ الَّذِي آتَانَا بَعْدَ يَوْمِ بَدْرٍ ".
Paygʻambar ﷺ (dedilar): «Yaxshilik esa — Alloh keyin keltirgan yaxshilik va Badr kunidan keyin bizga bergan sidq (rostgoʻylik) mukofotidir».Пайғамбар ﷺ (дедилар): «Яхшилик эса — Аллоҳ кейин келтирган яхшилик ва Бадр кунидан кейин бизга берган сидқ (ростгўйлик) мукофотидир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ أُرَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَأَيْتُ فِي رُؤْيَاىَ أَنِّي هَزَزْتُ سَيْفًا فَانْقَطَعَ صَدْرُهُ، فَإِذَا هُوَ مَا أُصِيبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، ثُمَّ هَزَزْتُهُ أُخْرَى فَعَادَ أَحْسَنَ مَا كَانَ، فَإِذَا هُوَ مَا جَاءَ بِهِ اللَّهُ مِنَ الْفَتْحِ وَاجْتِمَاعِ الْمُؤْمِنِينَ، وَرَأَيْتُ فِيهَا بَقَرًا وَاللَّهُ خَيْرٌ، فَإِذَا هُمُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ أُحُدٍ ".
Paygʻambar ﷺ (dedilar): «Men tushimda bir qilichni silkitganimni, uning uchi (yuqori qismi) singanini koʻrdim — bu Uhud kuni moʻminlardan yetgan (musibat) ekan. Soʻng uni yana silkitdim, u avvalgisidan ham goʻzalroq holga qaytdi — bu Alloh keltirgan fath (gʻalaba) va moʻminlarning (qayta) jamlanishi ekan. Men unda (tushimda) sigirlarni (ham) koʻrdim — Alloh (taqdiri) yaxshidir — bular Uhud kuni(gi) moʻminlar ekan».Пайғамбар ﷺ (дедилар): «Мен тушимда бир қилични силкитганимни, унинг учи (юқори қисми) синганини кўрдим — бу Уҳуд куни мўминлардан етган (мусибат) экан. Сўнг уни яна силкитдим, у аввалгисидан ҳам гўзалроқ ҳолга қайтди — бу Аллоҳ келтирган фатҳ (ғалаба) ва мўминларнинг (қайта) жамланиши экан. Мен унда (тушимда) сигирларни (ҳам) кўрдим — Аллоҳ (тақдири) яхшидир — булар Уҳуд куни(ги) мўминлар экан».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ ـ أَوْ قَالَ لَمَّا تَوَجَّهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ أَشْرَفَ النَّاسُ عَلَى وَادٍ، فَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالتَّكْبِيرِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ، إِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا، إِنَّكُمْ تَدْعُونَ سَمِيعًا قَرِيبًا وَهْوَ مَعَكُمْ ". وَأَنَا خَلْفَ دَابَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَنِي وَأَنَا أَقُولُ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ، فَقَالَ لِي " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ". قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى كَلِمَةٍ مِنْ كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ ". قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي. قَالَ " لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy aytdi:) Rasululloh ﷺ Xaybarga gʻazot qilganlarida — yoki: Rasululloh ﷺ (Xaybarga) yuzlanganlarida — odamlar bir vodiyga (yuqoridan) qaradilar va ovozlarini takbir bilan koʻtardilar: «Allohu akbar, Allohu akbar, laa ilaaha illalloh!» Rasululloh ﷺ: «Oʻzlaringga rahm qilinglar (ovozlaringni pasaytiring), chunki sizlar kar yoki gʻoyib (uzoq)ni chaqirmayapsiz; sizlar Eshituvchi, Yaqin (Zot)ni chaqiryapsiz va U siz bilan birgadir», dedilar. Men Rasululloh ﷺning ulovi ortida edim. U zot meni — men ‹Laa havla va laa quvvata illaa billaah› (Allohdan boʻ lak na (gunohdan qaytaradigan) madad, na (toatga) quvvat bordir) deb aytayotganimni — eshitib, menga: «Ey Abdulloh ibn Qays», dedilar. Men: «Labbay, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Senga jannat xazinalaridan bir xazinadan (boʻ lgan) bir kalimani koʻrsataymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli, otam-onam sizga fido boʻ lsin», dedim. U zot: «‹Laa havla va laa quvvata illaa billaah›», dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Хайбарга ғазот қилганларида — ёки: Расулуллоҳ ﷺ (Хайбарга) юзланганларида — одамлар бир водийга (юқоридан) қарадилар ва овозларини такбир билан кўтардилар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, лаа илааҳа иллаллоҳ!» Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзларингга раҳм қилинглар (овозларингни пасайтиринг), чунки сизлар кар ёки ғойиб (узоқ)ни чақирмаяпсиз; сизлар Эшитувчи, Яқин (Зот)ни чақиряпсиз ва У сиз билан биргадир», дедилар. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг улови ортида эдим. У зот мени — мен ‹Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ› (Аллоҳдан бў лак на (гуноҳдан қайтарадиган) мадад, на (тоатга) қувват бордир) деб айтаётганимни — эшитиб, менга: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс», дедилар. Мен: «Лаббай, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Сенга жаннат хазиналаридан бир хазинадан (бў лган) бир калимани кўрсатайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули, отам-онам сизга фидо бў лсин», дедим. У зот: «‹Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ›», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ، فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا، وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ، وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ ـ إِمَّا قَالَ بِضْعٌ وَإِمَّا قَالَ ـ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي، فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، وَكَانَ أُنَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا ـ يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ ـ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، وَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ، وَهْىَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا، عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً، وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ، فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا، فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ. قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ. قَالَ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ. فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلاَّ وَاللَّهِ، كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ، وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ، وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ بِالْحَبَشَةِ، وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَايْمُ اللَّهِ، لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا، وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ، وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ، وَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَيْهِ.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Bizga — biz Yamanda ekanimizda — Paygʻambar ﷺning (Madinaga) chiqgani (haqidagi xabar) yetdi. Biz u zot tomon muhojir (hijrat qiluvchi) boʻ lib chiqdik — men va ikki akam (men ularning eng kichigi edim) — biri Abu Burda, ikkinchisi Abu Ruhm — qavmimdan ellik uch yoki ellik ikki kishi ichida. Biz bir kemaga mindik, kemamiz bizni Habashistonda (Efiopiyada) Najoshiyning (huzuriga) tashlab (eltib) qoʻydi. U yerda biz Jaʼfar ibn Abu Tolibga roʻbaroʻ keldik (uchrashdik) va u bilan turdik, to barchamiz birga (Madinaga) keldik. Biz Paygʻambar ﷺga — u zot Xaybarni fath qilayotgan paytda — roʻbaroʻ keldik. Odamlardan baʼzilari bizga — yaʼni kema ahliga: «Biz sizdan hijratda oldin ketdik (oldinroq hijrat qildik)», deyishardi. Asmo bint Umays — u biz bilan kelganlardan edi — Paygʻambar ﷺning zavjasi Hafsaning oldiga ziyoratga kirdi — u Najoshiyga hijrat qilganlar ichida hijrat qilgan edi. Umar Hafsaning oldiga kirdi — Asmo uning yonida edi. Umar Asmoni koʻrib: «Bu kim?» dedi. (Hafsa:) «Asmo bint Umays», dedi. Umar: «Bu habashalikmi? Bu dengizda (kemada) kelganmi?» dedi. Asmo: «Ha», dedi. Umar: «Biz sizdan hijratda oldin ketdik, bas biz sizdan koʻ ra Rasululloh ﷺga haqliroqmiz», dedi. (Asmo) gʻazablandi va: «Yoʻq, Allohga qasamki! Sizlar Rasululloh ﷺ bilan edingiz — u zot ochingizni taʼminlar, johilingizni vaʼz (nasihat) qilardilar; biz esa uzoq, yomon koʻruvchilar(ning) yurtida — Habashistonda edik, va bu (mashaqqat) Alloh va Rasuli ﷺ (yoʻ li) uchun edi. Allohga qasamki, men sen aytgan (gap)ni Rasululloh ﷺga zikr qilmagunimcha, na taom yeyman, na (biror) ichimlik ichaman. Biz ozorlanar va qoʻrqitilar edik. Men buni Paygʻambar ﷺga albatta zikr qilaman va u zotdan soʻrayman. Allohga qasamki, men yolgʻon aytmayman, (haqdan) ogʻmayman va unga (u zot deganiga) ziyoda qilmayman», dedi.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бизга — биз Яманда эканимизда — Пайғамбар ﷺнинг (Мадинага) чиқгани (ҳақидаги хабар) етди. Биз у зот томон муҳожир (ҳижрат қилувчи) бў либ чиқдик — мен ва икки акам (мен уларнинг энг кичиги эдим) — бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм — қавмимдан эллик уч ёки эллик икки киши ичида. Биз бир кемага миндик, кемамиз бизни Ҳабашистонда (Эфиопияда) Нажошийнинг (ҳузурига) ташлаб (элтиб) қўйди. У ерда биз Жаъфар ибн Абу Толибга рўбарў келдик (учрашдик) ва у билан турдик, то барчамиз бирга (Мадинага) келдик. Биз Пайғамбар ﷺга — у зот Хайбарни фатҳ қилаётган пайтда — рўбарў келдик. Одамлардан баъзилари бизга — яъни кема аҳлига: «Биз сиздан ҳижратда олдин кетдик (олдинроқ ҳижрат қилдик)», дейишарди. Асмо бинт Умайс — у биз билан келганлардан эди — Пайғамбар ﷺнинг завжаси Ҳафсанинг олдига зиёратга кирди — у Нажошийга ҳижрат қилганлар ичида ҳижрат қилган эди. Умар Ҳафсанинг олдига кирди — Асмо унинг ёнида эди. Умар Асмони кўриб: «Бу ким?» деди. (Ҳафса:) «Асмо бинт Умайс», деди. Умар: «Бу ҳабашаликми? Бу денгизда (кемада) келганми?» деди. Асмо: «Ҳа», деди. Умар: «Биз сиздан ҳижратда олдин кетдик, бас биз сиздан кў ра Расулуллоҳ ﷺга ҳақлироқмиз», деди. (Асмо) ғазабланди ва: «Йўқ, Аллоҳга қасамки! Сизлар Расулуллоҳ ﷺ билан эдингиз — у зот очингизни таъминлар, жоҳилингизни ваъз (насиҳат) қилардилар; биз эса узоқ, ёмон кўрувчилар(нинг) юртида — Ҳабашистонда эдик, ва бу (машаққат) Аллоҳ ва Расули ﷺ (йў ли) учун эди. Аллоҳга қасамки, мен сен айтган (гап)ни Расулуллоҳ ﷺга зикр қилмагунимча, на таом ейман, на (бирор) ичимлик ичаман. Биз озорланар ва қўрқитилар эдик. Мен буни Пайғамбар ﷺга албатта зикр қиламан ва у зотдан сўрайман. Аллоҳга қасамки, мен ёлғон айтмайман, (ҳақдан) оғмайман ва унга (у зот деганига) зиёда қилмайман», деди.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ حَفْصَ بْنَ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ أَنِ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، فَقَسَمَ لَنَا، وَلَمْ يَقْسِمْ لأَحَدٍ لَمْ يَشْهَدِ الْفَتْحَ غَيْرَنَا.
(Abu Muso aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning oldilariga — u zot Xaybarni fath qilganlaridan keyin — keldik. U zot bizga (oʻljadan) ulush ajratdilar, holbuki fathda hozir boʻ lmagan hech kimga — bizdan boshqa — ulush ajratmadilar.(Абу Мусо айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг олдиларига — у зот Хайбарни фатҳ қилганларидан кейин — келдик. У зот бизга (ўлжадан) улуш ажратдилар, ҳолбуки фатҳда ҳозир бў лмаган ҳеч кимга — биздан бошқа — улуш ажратмадилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا فَرَغَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ حُنَيْنٍ بَعَثَ أَبَا عَامِرٍ عَلَى جَيْشٍ إِلَى أَوْطَاسٍ فَلَقِيَ دُرَيْدَ بْنَ الصِّمَّةِ، فَقُتِلَ دُرَيْدٌ وَهَزَمَ اللَّهُ أَصْحَابَهُ. قَالَ أَبُو مُوسَى وَبَعَثَنِي مَعَ أَبِي عَامِرٍ فَرُمِيَ أَبُو عَامِرٍ فِي رُكْبَتِهِ، رَمَاهُ جُشَمِيٌّ بِسَهْمٍ فَأَثْبَتَهُ فِي رُكْبَتِهِ، فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا عَمِّ مَنْ رَمَاكَ فَأَشَارَ إِلَى أَبِي مُوسَى فَقَالَ ذَاكَ قَاتِلِي الَّذِي رَمَانِي. فَقَصَدْتُ لَهُ فَلَحِقْتُهُ فَلَمَّا رَآنِي وَلَّى فَاتَّبَعْتُهُ وَجَعَلْتُ أَقُولُ لَهُ أَلاَ تَسْتَحِي، أَلاَ تَثْبُتُ. فَكَفَّ فَاخْتَلَفْنَا ضَرْبَتَيْنِ بِالسَّيْفِ فَقَتَلْتُهُ ثُمَّ قُلْتُ لأَبِي عَامِرٍ قَتَلَ اللَّهُ صَاحِبَكَ. قَالَ فَانْزِعْ هَذَا السَّهْمَ فَنَزَعْتُهُ فَنَزَا مِنْهُ الْمَاءُ. قَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَقْرِئِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم السَّلاَمَ، وَقُلْ لَهُ اسْتَغْفِرْ لِي. وَاسْتَخْلَفَنِي أَبُو عَامِرٍ عَلَى النَّاسِ، فَمَكَثَ يَسِيرًا ثُمَّ مَاتَ، فَرَجَعْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِهِ عَلَى سَرِيرٍ مُرْمَلٍ وَعَلَيْهِ فِرَاشٌ قَدْ أَثَّرَ رِمَالُ السَّرِيرِ بِظَهْرِهِ وَجَنْبَيْهِ، فَأَخْبَرْتُهُ بِخَبَرِنَا وَخَبَرِ أَبِي عَامِرٍ، وَقَالَ قُلْ لَهُ اسْتَغْفِرْ لِي، فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعُبَيْدٍ أَبِي عَامِرٍ ". وَرَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَوْقَ كَثِيرٍ مِنْ خَلْقِكَ مِنَ النَّاسِ ". فَقُلْتُ وَلِي فَاسْتَغْفِرْ. فَقَالَ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ذَنْبَهُ وَأَدْخِلْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُدْخَلاً كَرِيمًا ". قَالَ أَبُو بُرْدَةَ إِحْدَاهُمَا لأَبِي عَامِرٍ وَالأُخْرَى لأَبِي مُوسَى.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Hunayndan boʻshaganlarida, Abu Omirni bir qoʻshinga (boshliq qilib) Avtosga yubordilar. U Durayd ibnus-Simma bilan roʻbaroʻ keldi; Durayd oʻldirildi va Alloh uning ashobini (sheriklarini) magʻlub qildi. Abu Muso aytdi: Meni Abu Omir bilan (birga) yubordilar. Abu Omirning tizzasiga (oʻq) otildi — uni bir jushamiy (kishi) oʻq bilan otib, uni tizzasiga qadab qoʻ ydi. Men uning oldiga yetib: «Ey amaki, seni kim otdi?» dedim. U Abu Musoga (oʻq otgan kishiga) ishora qilib: «Ana shu — meni otgan qotilim», dedi. Men unga (oʻsha kishiga) qasd qildim va unga yetib oldim. U meni koʻrganida, yuz oʻgirib (qochdi); men uning ortidan tushdim va unga: «Uyalmaysanmi? (Joyingda) sabot qilmaysanmi (turmaysanmi)?» deyaverdim. U toʻxtadi; biz qilich bilan ikki zarba almashdik, men uni oʻldirdim. Soʻng Abu Omirga: «Alloh sening (oʻq otgan) sohibingni oʻldirdi», dedim. U: «Bu oʻqni (tizzamdan) sugʻurib ol», dedi. Men uni sugʻurdim, undan suv (qon-suyuqlik) otilib chiqdi. U: «Ey jiyanim, Paygʻambar ﷺga salom yetkaz va unga ayt — men uchun (Allohdan) magʻfirat soʻrasin», dedi. Abu Omir meni odamlarga (oʻ ziga) oʻrinbosar (xalifa) qilib qoldirdi; u ozgina (vaqt) turdi, soʻng vafot etdi. Men qaytdim va Paygʻambar ﷺning huzurlariga — u zot uylarida toʻqilgan (kanopli) bir soʻ ri ustida, ustida (yupqa) toʻshak boʻ lgan holda — kirdim; soʻ rining toʻqimasi u zotning orqasi va ikki yoniga iz (belgi) qoldirgan edi. Men u zotga bizning xabarimizni va Abu Omirning xabarini aytdim. U (Abu Omir): «Unga ayt, men uchun magʻfirat soʻrasin», degan edi. U zot suv soʻrab, tahorat qildilar, soʻng ikki qoʻ llarini koʻtarib: «Allohummagʻfir li-Ubayd Abi Omir (Allohim, Ubaydni — Abu Omirni — magʻfirat qil)», dedilar. Men u zotning qoʻ ltiqlari oqini (oqligini) koʻrdim. Soʻng: «Allohim, uni qiyomat kuni xalqingdan koʻp kishilarning ustida (yuqori martabada) qil», dedilar. Men: «Men uchun ham magʻfirat soʻrang», dedim. U zot: «Allohim, Abdulloh ibn Qaysning gunohini magʻfirat qil va uni qiyomat kuni karamli (sharafli) bir kirishga kiritgil», dedilar. Abu Burda: «Ulardan biri — Abu Omir uchun, ikkinchisi — Abu Muso uchun (edi)», dedi.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Ҳунайндан бўшаганларида, Абу Омирни бир қўшинга (бошлиқ қилиб) Автосга юбордилар. У Дурайд ибнус-Симма билан рўбарў келди; Дурайд ўлдирилди ва Аллоҳ унинг ашобини (шерикларини) мағлуб қилди. Абу Мусо айтди: Мени Абу Омир билан (бирга) юбордилар. Абу Омирнинг тиззасига (ўқ) отилди — уни бир жушамий (киши) ўқ билан отиб, уни тиззасига қадаб қў йди. Мен унинг олдига етиб: «Эй амаки, сени ким отди?» дедим. У Абу Мусога (ўқ отган кишига) ишора қилиб: «Ана шу — мени отган қотилим», деди. Мен унга (ўша кишига) қасд қилдим ва унга етиб олдим. У мени кўрганида, юз ўгириб (қочди); мен унинг ортидан тушдим ва унга: «Уялмайсанми? (Жойингда) сабот қилмайсанми (турмайсанми)?» деявердим. У тўхтади; биз қилич билан икки зарба алмашдик, мен уни ўлдирдим. Сўнг Абу Омирга: «Аллоҳ сенинг (ўқ отган) соҳибингни ўлдирди», дедим. У: «Бу ўқни (тиззамдан) суғуриб ол», деди. Мен уни суғурдим, ундан сув (қон-суюқлик) отилиб чиқди. У: «Эй жияним, Пайғамбар ﷺга салом етказ ва унга айт — мен учун (Аллоҳдан) мағфират сўрасин», деди. Абу Омир мени одамларга (ў зига) ўринбосар (халифа) қилиб қолдирди; у озгина (вақт) турди, сўнг вафот этди. Мен қайтдим ва Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига — у зот уйларида тўқилган (канопли) бир сў ри устида, устида (юпқа) тўшак бў лган ҳолда — кирдим; сў рининг тўқимаси у зотнинг орқаси ва икки ёнига из (белги) қолдирган эди. Мен у зотга бизнинг хабаримизни ва Абу Омирнинг хабарини айтдим. У (Абу Омир): «Унга айт, мен учун мағфират сўрасин», деган эди. У зот сув сўраб, таҳорат қилдилар, сўнг икки қў лларини кўтариб: «Аллоҳуммағфир ли-Убайд Аби Омир (Аллоҳим, Убайдни — Абу Омирни — мағфират қил)», дедилар. Мен у зотнинг қў лтиқлари оқини (оқлигини) кўрдим. Сўнг: «Аллоҳим, уни қиёмат куни халқингдан кўп кишиларнинг устида (юқори мартабада) қил», дедилар. Мен: «Мен учун ҳам мағфират сўранг», дедим. У зот: «Аллоҳим, Абдуллоҳ ибн Қайснинг гуноҳини мағфират қил ва уни қиёмат куни карамли (шарафли) бир киришга киритгил», дедилар. Абу Бурда: «Улардан бири — Абу Омир учун, иккинчиси — Абу Мусо учун (эди)», деди.
حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ عَائِذٍ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ طَارِقَ بْنَ شِهَابٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَرْضِ قَوْمِي، فَجِئْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُنِيخٌ بِالأَبْطَحِ فَقَالَ " أَحَجَجْتَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ". قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " كَيْفَ قُلْتَ ". قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ إِهْلاَلاً كَإِهْلاَلِكَ. قَالَ " فَهَلْ سُقْتَ مَعَكَ هَدْيًا ". قُلْتُ لَمْ أَسُقْ. قَالَ " فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَاسْعَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حِلَّ ". فَفَعَلْتُ حَتَّى مَشَطَتْ لِي امْرَأَةٌ مِنْ نِسَاءِ بَنِي قَيْسٍ، وَمَكُثْنَا بِذَلِكَ حَتَّى اسْتُخْلِفَ عُمَرُ.
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ meni qavmimning yurtiga yubordilar. Men keldim — Rasululloh ﷺ Abtah(degan joy)da (tuyani) choʻktirgan (tushgan) edilar. U zot: «Haj qildingmi, ey Abdulloh ibn Qays?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Qanday (niyat) deding?» dedilar. Men: «‹Labbayka, sening ehromingga oʻxshash ehrom bilan› dedim», dedim. U zot: «Oʻzing bilan hadya (qurbonlik) olib keldingmi?» dedilar. Men: «Olib kelmadim», dedim. U zot: «Bas, Baytni tavof qil, Safo bilan Marva orasida saʼy qil, soʻng (ehromdan) chiq (halol boʻ l)», dedilar. Men (shunday) qildim, to Bani Qaysning ayollaridan bir ayol menga (sochimni) taradi. Biz shu (tarzda — tamattuʼ haji odatida) turdik, to Umar xalifa qilindi (u taqiqlaganigacha).(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ мени қавмимнинг юртига юбордилар. Мен келдим — Расулуллоҳ ﷺ Абтаҳ(деган жой)да (туяни) чўктирган (тушган) эдилар. У зот: «Ҳаж қилдингми, эй Абдуллоҳ ибн Қайс?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Қандай (ният) дединг?» дедилар. Мен: «‹Лаббайка, сенинг эҳромингга ўхшаш эҳром билан› дедим», дедим. У зот: «Ўзинг билан ҳадя (қурбонлик) олиб келдингми?» дедилар. Мен: «Олиб келмадим», дедим. У зот: «Бас, Байтни тавоф қил, Сафо билан Марва орасида саъй қил, сўнг (эҳромдан) чиқ (ҳалол бў л)», дедилар. Мен (шундай) қилдим, то Бани Қайснинг аёлларидан бир аёл менга (сочимни) таради. Биз шу (тарзда — таматтуъ ҳажи одатида) турдик, то Умар халифа қилинди (у тақиқлаганигача).
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ أَنَا وَأَخِي، مِنَ الْيَمَنِ، فَمَكَثْنَا حِينًا مَا نُرَى ابْنَ مَسْعُودٍ وَأُمَّهُ إِلاَّ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ، مِنْ كَثْرَةِ دُخُولِهِمْ وَلُزُومِهِمْ لَهُ.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Men va akam Yamandan keldik; biz bir muddat — Ibn Masʼud va onasini, ularning (Paygʻambar ﷺ uyiga) koʻp kirib-chiqishlari va u zotga doimo hamroh boʻ lishlari sababli — faqat ahli baytdan (oila aʼzosi) deb oʻylab yurardik.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен ва акам Ямандан келдик; биз бир муддат — Ибн Масъуд ва онасини, уларнинг (Пайғамбар ﷺ уйига) кўп кириб-чиқишлари ва у зотга доимо ҳамроҳ бў лишлари сабабли — фақат аҳли байтдан (оила аъзоси) деб ўйлаб юрардик.
حَدَّثَنِي بَيَانٌ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ طَارِقًا، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْبَطْحَاءِ فَقَالَ " أَحَجَجْتَ ". قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " كَيْفَ أَهْلَلْتَ ". قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلاَلٍ كَإِهْلاَلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ " طُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حِلَّ ". فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَأَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَيْسٍ فَفَلَتْ رَأْسِي.
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldiga Bathoʼ(degan joy)da keldim. U zot: «Haj qildingmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Qanday (niyat bilan) ehrom bogʻlading?» dedilar. Men: «‹Labbayka, Rasululloh ﷺning ehromiga oʻxshash ehrom bilan›», dedim. U zot: «Baytni, hamda Safo va Marvani tavof qil, soʻng (ehromdan) chiq», dedilar. Men Baytni, Safo va Marvani tavof qildim, soʻng Qays (qabilasi)dan bir ayolning oldiga keldim, u boshimni (titib) taradi.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдига Батҳў(деган жой)да келдим. У зот: «Ҳаж қилдингми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Қандай (ният билан) эҳром боғладинг?» дедилар. Мен: «‹Лаббайка, Расулуллоҳ ﷺнинг эҳромига ўхшаш эҳром билан›», дедим. У зот: «Байтни, ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қил, сўнг (эҳромдан) чиқ», дедилар. Мен Байтни, Сафо ва Марвани тавоф қилдим, сўнг Қайс (қабиласи)дан бир аёлнинг олдига келдим, у бошимни (титиб) таради.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَرْسَلَنِي أَصْحَابِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ الْحُمْلاَنَ لَهُمْ، إِذْ هُمْ مَعَهُ فِي جَيْشِ الْعُسْرَةِ وَهْىَ غَزْوَةُ تَبُوكَ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، إِنَّ أَصْحَابِي أَرْسَلُونِي إِلَيْكَ لِتَحْمِلَهُمْ. فَقَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ عَلَى شَىْءٍ ". وَوَافَقْتُهُ، وَهْوَ غَضْبَانُ وَلاَ أَشْعُرُ، وَرَجَعْتُ حَزِينًا مِنْ مَنْعِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَمِنْ مَخَافَةِ أَنْ يَكُونَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ فِي نَفْسِهِ عَلَىَّ، فَرَجَعْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَأَخْبَرْتُهُمُ الَّذِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمْ أَلْبَثْ إِلاَّ سُوَيْعَةً إِذْ سَمِعْتُ بِلاَلاً يُنَادِي أَىْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ. فَأَجَبْتُهُ، فَقَالَ أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُوكَ، فَلَمَّا أَتَيْتُهُ، قَالَ " خُذْ هَذَيْنِ الْقَرِينَيْنِ ـ وَهَذَيْنِ الْقَرِينَيْنِ لِسِتَّةِ أَبْعِرَةٍ ابْتَاعَهُنَّ حِينَئِذٍ مِنْ سَعْدٍ ـ فَانْطَلِقْ بِهِنَّ إِلَى أَصْحَابِكَ فَقُلْ إِنَّ اللَّهَ ـ أَوْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ يَحْمِلُكُمْ عَلَى هَؤُلاَءِ فَارْكَبُوهُنَّ ". فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهِمْ بِهِنَّ، فَقُلْتُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَحْمِلُكُمْ عَلَى هَؤُلاَءِ وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لاَ أَدَعُكُمْ حَتَّى يَنْطَلِقَ مَعِي بَعْضُكُمْ إِلَى مَنْ سَمِعَ مَقَالَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ تَظُنُّوا أَنِّي حَدَّثْتُكُمْ شَيْئًا لَمْ يَقُلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا لِي إِنَّكَ عِنْدَنَا لَمُصَدَّقٌ، وَلَنَفْعَلَنَّ مَا أَحْبَبْتَ. فَانْطَلَقَ أَبُو مُوسَى بِنَفَرٍ مِنْهُمْ حَتَّى أَتَوُا الَّذِينَ سَمِعُوا قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْعَهُ إِيَّاهُمْ، ثُمَّ إِعْطَاءَهُمْ بَعْدُ، فَحَدَّثُوهُمْ بِمِثْلِ مَا حَدَّثَهُمْ بِهِ أَبُو مُوسَى.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Meni ashobim Rasululloh ﷺning oldiga — ular u zot bilan Usra (qiyinchilik) qoʻshinida, yaʼni Tabuk gʻazotida boʻ lgan paytda — ular uchun ulov (minish) soʻrash uchun yubordi. Men: «Ey Allohning paygʻambari, ashobim meni — sen ularni ulovga mindirishing uchun — senga yubordi», dedim. U zot: «Allohga qasamki, men sizlarni hech narsaga mindirmaymain!» dedilar. Men u zotga — u zot gʻazablangan holda — toʻgʻri kelgan edim, lekin men (buni) sezmadim. Men Paygʻambar ﷺning (ulov) bermaganidan va Paygʻambar ﷺ menga koʻngillarida (ozor) topgan boʻ lishi qoʻrquvidan — gʻamgin holda qaytdim. Ashobimnning oldiga qaytib, ularga Paygʻambar ﷺ aytgan (soʻz)ni xabar berdim. Koʻp oʻtmay — bir ozgina (vaqt)dan keyin — Bilolni: «Ey Abdulloh ibn Qays!» deb chaqirayotganini eshitdim. Men unga javob berdim. U: «Rasululloh ﷺga javob ber, u zot seni chaqirayapti», dedi. Men u zotning oldiga kelganimda, u zot: «Mana bu ikki juft (tuya)ni — va (yana) bu ikki juftni — ol» — bu (jami) olti tuya edi, u zot ularni oʻsha paytda Saʼddan sotib olgan edilar — «ularni ashobingga olib bor va: ‹Albatta Alloh — yoki: Rasululloh ﷺ — sizlarni bularga mindirayapti, bas ularga mining› deb ayt», dedilar. Men ularni (tuyalarni) olib ularning oldiga bordim va: «Albatta Paygʻambar ﷺ sizlarni bularga mindirayapti; lekin, Allohga qasamki, men sizlarni — sizdan baʼzilaringiz men bilan Rasululloh ﷺning soʻzini eshitgan (kishi)ning oldiga bormaguncha — qoʻymaymain (yolgʻiz qoldirmaymain); men sizlarga Rasululloh ﷺ aytmagan narsani gapirdim deb oʻylamanglar», dedim. Ular menga: «Albatta sen bizning oldimizda rostgoʻy (ishonchli)san; biz sen xohlagan ishni albatta qilamiz», dedilar. Abu Muso ulardan bir necha kishi bilan — Rasululloh ﷺning ularga (avval) man qilgani, soʻng keyin bergani (haqidagi) soʻzini eshitgan kishilarning oldiga bordi; ular (ham) ularga Abu Muso aytgan (soʻz)ning oʻzini gapirdilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мени ашобим Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — улар у зот билан Усра (қийинчилик) қўшинида, яъни Табук ғазотида бў лган пайтда — улар учун улов (миниш) сўраш учун юборди. Мен: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, ашобим мени — сен уларни уловга миндиришинг учун — сенга юборди», дедим. У зот: «Аллоҳга қасамки, мен сизларни ҳеч нарсага миндирмаймаин!» дедилар. Мен у зотга — у зот ғазабланган ҳолда — тўғри келган эдим, лекин мен (буни) сезмадим. Мен Пайғамбар ﷺнинг (улов) бермаганидан ва Пайғамбар ﷺ менга кўнгилларида (озор) топган бў лиши қўрқувидан — ғамгин ҳолда қайтдим. Ашобимннинг олдига қайтиб, уларга Пайғамбар ﷺ айтган (сўз)ни хабар бердим. Кўп ўтмай — бир озгина (вақт)дан кейин — Билолни: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс!» деб чақираётганини эшитдим. Мен унга жавоб бердим. У: «Расулуллоҳ ﷺга жавоб бер, у зот сени чақираяпти», деди. Мен у зотнинг олдига келганимда, у зот: «Мана бу икки жуфт (туя)ни — ва (яна) бу икки жуфтни — ол» — бу (жами) олти туя эди, у зот уларни ўша пайтда Саъддан сотиб олган эдилар — «уларни ашобингга олиб бор ва: ‹Албатта Аллоҳ — ёки: Расулуллоҳ ﷺ — сизларни буларга миндираяпти, бас уларга мининг› деб айт», дедилар. Мен уларни (туяларни) олиб уларнинг олдига бордим ва: «Албатта Пайғамбар ﷺ сизларни буларга миндираяпти; лекин, Аллоҳга қасамки, мен сизларни — сиздан баъзиларингиз мен билан Расулуллоҳ ﷺнинг сўзини эшитган (киши)нинг олдига бормагунча — қўймаймаин (ёлғиз қолдирмаймаин); мен сизларга Расулуллоҳ ﷺ айтмаган нарсани гапирдим деб ўйламанглар», дедим. Улар менга: «Албатта сен бизнинг олдимизда ростгўй (ишончли)сан; биз сен хоҳлаган ишни албатта қиламиз», дедилар. Абу Мусо улардан бир неча киши билан — Расулуллоҳ ﷺнинг уларга (аввал) ман қилгани, сўнг кейин бергани (ҳақидаги) сўзини эшитган кишиларнинг олдига борди; улар (ҳам) уларга Абу Мусо айтган (сўз)нинг ўзини гапирдилар.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لَيُمْلِي لِلظَّالِمِ حَتَّى إِذَا أَخَذَهُ لَمْ يُفْلِتْهُ ". قَالَ ثُمَّ قَرَأَ [quran sura="11" aya_start="102" aya_end="102"]{وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهْىَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ}
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh zolimga muhlat beradi, to uni (azob bilan) ushlaganida, (boshqa) qoʻ yib yubormaydi (qutqarmaydi)», dedilar. Soʻng ‹Robbing — zolim (aholili) shaharlarni (ushlab) jazolaganda, mana shunday ushlaydi; albatta Uning ushlashi alamli, qattiqdir› (Hud surasi, 102) (oyatini) oʻqidilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ золимга муҳлат беради, то уни (азоб билан) ушлаганида, (бошқа) қў йиб юбормайди (қутқармайди)», дедилар. Сўнг ‹Роббинг — золим (аҳолили) шаҳарларни (ушлаб) жазолаганда, мана шундай ушлайди; албатта Унинг ушлаши аламли, қаттиқдир› (Ҳуд сураси, 102) (оятини) ўқидилар.
حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَالأُتْرُجَّةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ وَالَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَالتَّمْرَةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلاَ رِيحَ لَهَا، وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ، وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ طَعْمُهَا مُرٌّ وَلاَ رِيحَ لَهَا ".
(Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Qurʼon oʻqiydigan moʻmining misli — utrujja (sitrun mevasi) kabidir: taʼmi (mazasi) yoqimli, hidi (ham) yoqimli. Qurʼon oʻqimaydigan moʻmining misli — xurmo kabidir: taʼmi yoqimli, (lekin) hidi yoʻq. Qurʼon oʻqiydigan fojir (gunohkor)ning misli — rayhon kabidir: hidi yoqimli, (lekin) taʼmi achchiq. Qurʼon oʻqimaydigan fojirning misli — hanzala (achchiq qovun) kabidir: taʼmi achchiq, hidi (ham) yoʻq», dedilar.(Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Қуръон ўқийдиган мўмининг мисли — утружжа (ситрун меваси) кабидир: таъми (мазаси) ёқимли, ҳиди (ҳам) ёқимли. Қуръон ўқимайдиган мўмининг мисли — хурмо кабидир: таъми ёқимли, (лекин) ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган фожир (гуноҳкор)нинг мисли — райҳон кабидир: ҳиди ёқимли, (лекин) таъми аччиқ. Қуръон ўқимайдиган фожирнинг мисли — ҳанзала (аччиқ қовун) кабидир: таъми аччиқ, ҳиди (ҳам) йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَعَاهَدُوا الْقُرْآنَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَهُوَ أَشَدُّ تَفَصِّيًا مِنَ الإِبِلِ فِي عُقُلِهَا ".
(Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Qurʼonni (takror oʻqib) yodda saqlanglar; jonim qoʻ lida boʻ lgan Zotga qasamki, albatta u — bogʻ langan (toʻ siq solingan) tuyalardan (qochishda) koʻ ra qattiqroq qochadi (oson unutiladi)», dedilar.(Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Қуръонни (такрор ўқиб) ёдда сақланглар; жоним қў лида бў лган Зотга қасамки, албатта у — боғ ланган (тў сиқ солинган) туялардан (қочишда) кў ра қаттиқроқ қочади (осон унутилади)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " يَا أَبَا مُوسَى لَقَدْ أُوتِيتَ مِزْمَارًا مِنْ مَزَامِيرِ آلِ دَاوُدَ ".
(Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot unga: «Ey Abu Muso, albatta senga Dovud xonadonining surnaylaridan bir surnay (chiroyli ovoz) berilgan», dedilar.(Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот унга: «Эй Абу Мусо, албатта сенга Довуд хонадонининг сурнайларидан бир сурнай (чиройли овоз) берилган», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُؤْمِنُ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَيَعْمَلُ بِهِ كَالأُتْرُجَّةِ، طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ، وَالْمُؤْمِنُ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَيَعْمَلُ بِهِ كَالتَّمْرَةِ، طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلاَ رِيحَ لَهَا، وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَالرَّيْحَانَةِ، رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ، وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَالْحَنْظَلَةِ، طَعْمُهَا مُرٌّ ـ أَوْ خَبِيثٌ ـ وَرِيحُهَا مُرٌّ ".
(Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Qurʼon oʻqib, unga amal qiladigan moʻmin — utrujja (sitrun mevasi) kabidir: taʼmi (mazasi) yoqimli, hidi (ham) yoqimli. Qurʼon oʻqimaydigan, (lekin) unga amal qiladigan moʻmin — xurmo kabidir: taʼmi yoqimli, (lekin) hidi yoʻq. Qurʼon oʻqiydigan munofiqning misli — rayhon kabidir: hidi yoqimli, (lekin) taʼmi achchiq. Qurʼon oʻqimaydigan munofiqning misli — hanzala (achchiq qovun) kabidir: taʼmi achchiq — yoki yomon (xunuk) — va hidi (ham) achchiq», dedilar.(Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Қуръон ўқиб, унга амал қиладиган мўмин — утружжа (ситрун меваси) кабидир: таъми (мазаси) ёқимли, ҳиди (ҳам) ёқимли. Қуръон ўқимайдиган, (лекин) унга амал қиладиган мўмин — хурмо кабидир: таъми ёқимли, (лекин) ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг мисли — райҳон кабидир: ҳиди ёқимли, (лекин) таъми аччиқ. Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг мисли — ҳанзала (аччиқ қовун) кабидир: таъми аччиқ — ёки ёмон (хунук) — ва ҳиди (ҳам) аччиқ», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فُكُّوا الْعَانِيَ، وَأَجِيبُوا الدَّاعِيَ، وَعُودُوا الْمَرِيضَ ".
(Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Asirni (yoki qarzdorni) ozod qilinglar, chaqiruvchiga (daʼvatga) ijobat qilinglar va bemorni yoʻqlab (borib) turinglar», dedilar.(Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Асирни (ёки қарздорни) озод қилинглар, чақирувчига (даъватга) ижобат қилинглар ва беморни йўқлаб (бориб) туринглар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِي ِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَطْعِمُوا الْجَائِعَ، وَعُودُوا الْمَرِيضَ، وَفُكُّوا الْعَانِيَ ". قَالَ سُفْيَانُ وَالْعَانِي الأَسِيرُ.
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Ochni taomlantiringlar, kasalni yoʻqlanglar va asirni ozod qilinglar (qutqaringlar)» dedilar. (Sufyon: «Oniy — asir(dir)» dedi.)(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Очни таомлантиринглар, касални йўқланглар ва асирни озод қилинглар (қутқаринглар)» дедилар. (Суфён: «Оний — асир(дир)» деди.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ الْجَمَلِيِّ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَمَلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ، وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Erkaklardan koʻ p (kishi) kamolga yetdi; ayollardan esa — Maryam bint Imron va Osiya (Firʼavnning xotini)dan boshqa — (hech kim) kamolga yetmadi; Oishaning ayollar ustidagi fazli — saridning boshqa taomlar ustidagi fazli kabidir» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Эркаклардан кў п (киши) камолга етди; аёллардан эса — Марям бинт Имрон ва Осия (Фиръавннинг хотини)дан бошқа — (ҳеч ким) камолга етмади; Оишанинг аёллар устидаги фазли — сариднинг бошқа таомлар устидаги фазли кабидир» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم "مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الأُتْرُجَّةِ، رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا طَيِّبٌ، وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ لاَ رِيحَ لَهَا وَطَعْمُهَا حُلْوٌ، وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الرَّيْحَانَةِ، رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ، وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ، لَيْسَ لَهَا رِيحٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Qurʼon oʻqiydigan moʻminning misoli — utrujja (sitrun-limon) kabidir: hidi xush, taʼmi (ham) xush; Qurʼon oʻqimaydigan moʻminning misoli — xurmo kabidir: hidi yoʻq, (lekin) taʼmi shirin; Qurʼon oʻqiydigan munofiqning misoli — rayhona (xushboʻ y oʻ t) kabidir: hidi xush, (lekin) taʼmi achchiq; Qurʼon oʻqimaydigan munofiqning misoli — hanzala (achchiq qurtoq) kabidir: hidi yoʻq, taʼmi (ham) achchiq» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон ўқийдиган мўминнинг мисоли — утружжа (ситрун-лимон) кабидир: ҳиди хуш, таъми (ҳам) хуш; Қуръон ўқимайдиган мўминнинг мисоли — хурмо кабидир: ҳиди йўқ, (лекин) таъми ширин; Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг мисоли — райҳона (хушбў й ў т) кабидир: ҳиди хуш, (лекин) таъми аччиқ; Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг мисоли — ҳанзала (аччиқ қуртоқ) кабидир: ҳиди йўқ, таъми (ҳам) аччиқ» дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي بُرَيْدٌ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ وُلِدَ لِي غُلاَمٌ، فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَمَّاهُ إِبْرَاهِيمَ، فَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ، وَدَعَا لَهُ بِالْبَرَكَةِ وَدَفَعَهُ إِلَىَّ، وَكَانَ أَكْبَرَ وَلَدِ أَبِي مُوسَى.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Mening bir oʻgʻ lim tugʻ ildi; men uni Paygʻambar ﷺning oldiga olib keldim. U zot unga Ibrohim deb ism qoʻ ydilar, uni bir xurmo bilan tahnik qildilar (xurmo chaynab ogʻ ziga surdilar), unga baraka (duosini) tiladilar va uni menga qaytarib berdilar. U — Abu Musoning eng katta bolasi edi.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Менинг бир ўғ лим туғ илди; мен уни Пайғамбар ﷺнинг олдига олиб келдим. У зот унга Иброҳим деб исм қў йдилар, уни бир хурмо билан таҳник қилдилар (хурмо чайнаб оғ зига сурдилар), унга барака (дуосини) тиладилар ва уни менга қайтариб бердилар. У — Абу Мусонинг энг катта боласи эди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ يَعْنِي الأَشْعَرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ دَجَاجًا.
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ(ning) — tovuq (goʻshti) yeyayotganlarini — koʻ rdim.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ(нинг) — товуқ (гўшти) еяётганларини — кў рдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ وَالسَّوْءِ كَحَامِلِ الْمِسْكِ وَنَافِخِ الْكِيرِ، فَحَامِلُ الْمِسْكِ إِمَّا أَنْ يُحْذِيَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَبْتَاعَ مِنْهُ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ مِنْهُ رِيحًا طَيِّبَةً، وَنَافِخُ الْكِيرِ إِمَّا أَنْ يُحْرِقَ ثِيَابَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ رِيحًا خَبِيثَةً ".
(Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Yaxshi hamnishin va yomon (hamnishin)ning misoli — mushk (atir) koʻ taruvchi va bosqon (kor) puflovchi kabidir: mushk koʻ taruvchi — yo senga (undan) hadya beradi, yo undan (xarid) sotib olasan, yo undan xush hid sezasan; bosqon (kor) puflovchi esa — yo kiyimingni kuydiradi, yo (undan) yoqimsiz hid sezasan» dedilar.(Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Яхши ҳамнишин ва ёмон (ҳамнишин)нинг мисоли — мушк (атир) кў тарувчи ва босқон (кор) пуфловчи кабидир: мушк кў тарувчи — ё сенга (ундан) ҳадя беради, ё ундан (харид) сотиб оласан, ё ундан хуш ҳид сезасан; босқон (кор) пуфловчи эса — ё кийимингни куйдиради, ё (ундан) ёқимсиз ҳид сезасан» дедилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ ". قَالُوا فَإِنْ لَمْ يَجِدْ قَالَ " فَيَعْمَلُ بِيَدَيْهِ فَيَنْفَعُ نَفْسَهُ وَيَتَصَدَّقُ ". قَالُوا فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ أَوْ لَمْ يَفْعَلْ قَالَ " فَيُعِينُ ذَا الْحَاجَةِ الْمَلْهُوفَ ". قَالُوا فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ قَالَ " فَيَأْمُرُ بِالْخَيْرِ ". أَوْ قَالَ " بِالْمَعْرُوفِ ". قَالَ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ قَالَ " فَيُمْسِكُ عَنِ الشَّرِّ، فَإِنَّهُ لَهُ صَدَقَةٌ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Har bir musulmonga sadaqa (lozim)dir» dedilar. Ular: «Agar (sadaqa qiladigan narsa) topmasa-chi?» dedilar. (U zot:) «U holda qoʻllari bilan ishlab, oʻziga foyda keltiradi va sadaqa qiladi» dedilar. Ular: «Agar (buni) qila olmasa yoki qilmasa-chi?» dedilar. (U zot:) «U holda biror muhtoj, dardmandga yordam beradi» dedilar. Ular: «Agar (buni) qilmasa-chi?» dedilar. (U zot:) «U holda yaxshilikka — yoki ‹maʼrufga› — buyuradi» dedilar. (Ular:) «Agar (buni) qilmasa-chi?» dedilar. (U zot:) «U holda yomonlikdan tiyiladi; bas, bu (ham) u uchun sadaqadir» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бир мусулмонга садақа (лозим)дир» дедилар. Улар: «Агар (садақа қиладиган нарса) топмаса-чи?» дедилар. (У зот:) «У ҳолда қўллари билан ишлаб, ўзига фойда келтиради ва садақа қилади» дедилар. Улар: «Агар (буни) қила олмаса ёки қилмаса-чи?» дедилар. (У зот:) «У ҳолда бирор муҳтож, дардмандга ёрдам беради» дедилар. Улар: «Агар (буни) қилмаса-чи?» дедилар. (У зот:) «У ҳолда яхшиликка — ёки ‹маъруфга› — буюради» дедилар. (Улар:) «Агар (буни) қилмаса-чи?» дедилар. (У зот:) «У ҳолда ёмонликдан тийилади; бас, бу (ҳам) у учун садақадир» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، بُرَيْدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي جَدِّي أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ، يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا ". ثُمَّ شَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ. وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا إِذْ جَاءَ رَجُلٌ يَسْأَلُ أَوْ طَالِبُ حَاجَةٍ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ " اشْفَعُوا فَلْتُؤْجَرُوا، وَلْيَقْضِ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ مَا شَاءَ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Moʻmin moʻminga bir bino kabidir — uning bir qismi ikkinchisini mahkamlaydi» dedilar va barmoqlarini bir-biriga kiritib (chalishtirib koʻrsatdilar). Paygʻambar ﷺ oʻtirgan edilar, shu payt biror narsa soʻrab (kelgan) bir kishi — yoki hojat egasi — keldi; (u zot) bizga yuzlanib: «Shafoat (vositachilik) qilinglar, ajr olarsizlar; Alloh esa oʻz Paygʻambari tili ustida nimani xohlasa, shuni hukm qilsin» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мўмин мўминга бир бино кабидир — унинг бир қисми иккинчисини маҳкамлайди» дедилар ва бармоқларини бир-бирига киритиб (чалиштириб кўрсатдилар). Пайғамбар ﷺ ўтирган эдилар, шу пайт бирор нарса сўраб (келган) бир киши — ёки ҳожат эгаси — келди; (у зот) бизга юзланиб: «Шафоат (воситачилик) қилинглар, ажр оларсизлар; Аллоҳ эса ўз Пайғамбари тили устида нимани хоҳласа, шуни ҳукм қилсин» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَتَاهُ السَّائِلُ أَوْ صَاحِبُ الْحَاجَةِ قَالَ " اشْفَعُوا فَلْتُؤْجَرُوا، وَلْيَقْضِ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ رَسُولِهِ مَا شَاءَ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ huzurlariga biror soʻrovchi yoki hojat egasi kelganda: «Shafoat qilinglar, ajr olarsizlar; Alloh esa oʻz Rasuli tili ustida nimani xohlasa, shuni hukm qilsin» der edilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ ҳузурларига бирор сўровчи ёки ҳожат эгаси келганда: «Шафоат қилинглар, ажр оларсизлар; Аллоҳ эса ўз Расули тили устида нимани хоҳласа, шуни ҳукм қилсин» дер эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ وَيُطْرِيهِ فِي الْمِدْحَةِ فَقَالَ " أَهْلَكْتُمْ ـ أَوْ قَطَعْتُمْ ـ ظَهْرَ الرَّجُلِ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir kishining boshqa bir kishini maqtab, maqtovda haddan oshganini eshitdilar va: «Sizlar (oʻsha) kishining belini sindirdingiz — yoki uzdingiz» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир кишининг бошқа бир кишини мақтаб, мақтовда ҳаддан ошганини эшитдилар ва: «Сизлар (ўша) кишининг белини синдирдингиз — ёки уздингиз» дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَعْمَشُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ أَحَدٌ ـ أَوْ لَيْسَ شَىْءٌ ـ أَصْبَرَ عَلَى أَذًى سَمِعَهُ مِنَ اللَّهِ، إِنَّهُمْ لَيَدْعُونَ لَهُ وَلَدًا، وَإِنَّهُ لَيُعَافِيهِمْ وَيَرْزُقُهُمْ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «(Oʻziga) eshitgan ozorga Allohdan koʻra sabrliroq hech kim — yoki hech narsa — yoʻq: ular Unga bola (farzand) nisbat beradilar, U esa ularga sogʻliq (ofiyat) beradi va ularni rizqlantiradi» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «(Ўзига) эшитган озорга Аллоҳдан кўра сабрлироқ ҳеч ким — ёки ҳеч нарса — йўқ: улар Унга бола (фарзанд) нисбат берадилар, У эса уларга соғлиқ (офият) беради ва уларни ризқлантиради» дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ لَمَّا بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ قَالَ لَهُمَا " يَسِّرَا وَلاَ تُعَسِّرَا، وَبَشِّرَا وَلاَ تُنَفِّرَا، وَتَطَاوَعَا ". قَالَ أَبُو مُوسَى يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا بِأَرْضٍ يُصْنَعُ فِيهَا شَرَابٌ مِنَ الْعَسَلِ، يُقَالُ لَهُ الْبِتْعُ، وَشَرَابٌ مِنَ الشَّعِيرِ، يُقَالُ لَهُ الْمِزْرُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ uni (Abu Musoni) va Muoz ibn Jabalni (Yamanga) joʻnatganlarida, ularga: «(Ishni) osonlashtiringlar, qiyinlashtirmanglar; (xushxabar bilan) suyunchilanglar, (odamlarni) qochirmanglar; va bir-biringizga itoat (hamkorlik) qilinglar» dedilar. Abu Muso: «Yo Rasululloh, bizning yurtimizda asaldan bir ichimlik (tayyorlanadi), unga ‹bitʼ› deyiladi; va arpadan bir ichimlik (tayyorlanadi), unga ‹mizr› deyiladi» dedi. Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi (narsa) haromdir» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ уни (Абу Мусони) ва Муоз ибн Жабални (Яманга) жўнатганларида, уларга: «(Ишни) осонлаштиринглар, қийинлаштирманглар; (хушхабар билан) суюнчиланглар, (одамларни) қочирманглар; ва бир-бирингизга итоат (ҳамкорлик) қилинглар» дедилар. Абу Мусо: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг юртимизда асалдан бир ичимлик (тайёрланади), унга ‹битъ› дейилади; ва арпадан бир ичимлик (тайёрланади), унга ‹мизр› дейилади» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи (нарса) ҳаромдир» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ قَالَ " الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ ". تَابَعَهُ أَبُو مُعَاوِيَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ.
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺga: «Bir kishi bir qavmni sevadi, ammo (amalda) hali ularga yetib bormagan» deyildi. (U zot:) «Kishi oʻzi sevgan (kishi) bilan birgadir» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺга: «Бир киши бир қавмни севади, аммо (амалда) ҳали уларга етиб бормаган» дейилди. (У зот:) «Киши ўзи севган (киши) билан биргадир» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ وُلِدَ لِي غُلاَمٌ، فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَمَّاهُ إِبْرَاهِيمَ، فَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ، وَدَعَا لَهُ بِالْبَرَكَةِ، وَدَفَعَهُ إِلَىَّ، وَكَانَ أَكْبَرَ وَلَدِ أَبِي مُوسَى.
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Menga oʻgʻil (bola) tugʻildi, men uni Paygʻambar ﷺning oldilariga olib bordim; (u zot) uni Ibrohim deb atadilar, unga bir xurmo bilan tahnik qildilar, unga baraka (tilab) duo qildilar va uni menga (qaytarib) berdilar — u Abu Musoning eng katta farzandi edi.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Менга ўғил (бола) туғилди, мен уни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига олиб бордим; (у зот) уни Иброҳим деб атадилар, унга бир хурмо билан таҳник қилдилар, унга барака (тилаб) дуо қилдилар ва уни менга (қайтариб) бердилар — у Абу Мусонинг энг катта фарзанди эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ، وَفِي يَدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُودٌ يَضْرِبُ بِهِ بَيْنَ الْمَاءِ وَالطِّينِ، فَجَاءَ رَجُلٌ يَسْتَفْتِحُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَذَهَبْتُ فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ، فَفَتَحْتُ لَهُ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ، ثُمَّ اسْتَفْتَحَ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَإِذَا عُمَرُ، فَفَتَحْتُ لَهُ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ، ثُمَّ اسْتَفْتَحَ رَجُلٌ آخَرُ، وَكَانَ مُتَّكِئًا فَجَلَسَ فَقَالَ " افْتَحْ {لَهُ} وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ، عَلَى بَلْوَى تُصِيبُهُ أَوْ تَكُونُ ". فَذَهَبْتُ فَإِذَا عُثْمَانُ، فَفَتَحْتُ لَهُ، وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ، فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي قَالَ. قَالَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ.
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) u Paygʻambar ﷺ bilan Madina bogʻlaridan birida edi, Paygʻambar ﷺning qoʻllarida esa bir choʻp boʻlib, u bilan suv va loy orasiga urib (turardilar). Bir kishi (eshikni) ochishni soʻrab keldi. Paygʻambar ﷺ: «Unga (eshikni) och va unga jannat (xushxabari) bilan bashorat ber» dedilar. Men borsam, mana, (u) Abu Bakr (ekan); men unga (eshikni) ochdim va unga jannat bilan bashorat berdim. Soʻng boshqa bir kishi (eshikni) ochishni soʻradi; (u zot:) «Unga och va unga jannat bilan bashorat ber» dedilar. Mana, (u) Umar (ekan); men unga ochdim va unga jannat bilan bashorat berdim. Soʻng boshqa bir kishi (eshikni) ochishni soʻradi — (u zot) suyangan holda edilar, (oʻtirib) qaddilarini rostladilar — va: «Unga och va unga — oʻziga yetadigan (yoki yuz beradigan) bir balo-musibat ustida — jannat bilan bashorat ber» dedilar. Men borsam, mana, (u) Usmon (ekan); men unga ochdim va unga jannat bilan bashorat berdim hamda unga (u zot) aytgan (gap)ni xabar berdim. U: «Allohu-l-mustaʼon (yordam soʻraladigan Zot — Allohdir)» dedi.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) у Пайғамбар ﷺ билан Мадина боғларидан бирида эди, Пайғамбар ﷺнинг қўлларида эса бир чўп бўлиб, у билан сув ва лой орасига уриб (турардилар). Бир киши (эшикни) очишни сўраб келди. Пайғамбар ﷺ: «Унга (эшикни) оч ва унга жаннат (хушхабари) билан башорат бер» дедилар. Мен борсам, мана, (у) Абу Бакр (экан); мен унга (эшикни) очдим ва унга жаннат билан башорат бердим. Сўнг бошқа бир киши (эшикни) очишни сўради; (у зот:) «Унга оч ва унга жаннат билан башорат бер» дедилар. Мана, (у) Умар (экан); мен унга очдим ва унга жаннат билан башорат бердим. Сўнг бошқа бир киши (эшикни) очишни сўради — (у зот) суянган ҳолда эдилар, (ўтириб) қаддиларини ростладилар — ва: «Унга оч ва унга — ўзига етадиган (ёки юз берадиган) бир бало-мусибат устида — жаннат билан башорат бер» дедилар. Мен борсам, мана, (у) Усмон (экан); мен унга очдим ва унга жаннат билан башорат бердим ҳамда унга (у зот) айтган (гап)ни хабар бердим. У: «Аллоҳу-л-мустаъон (ёрдам сўраладиган Зот — Аллоҳдир)» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ احْتَرَقَ بَيْتٌ بِالْمَدِينَةِ عَلَى أَهْلِهِ مِنَ اللَّيْلِ، فَحُدِّثَ بِشَأْنِهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ هَذِهِ النَّارَ إِنَّمَا هِيَ عَدُوٌّ لَكُمْ، فَإِذَا نِمْتُمْ فَأَطْفِئُوهَا عَنْكُمْ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Madinada kechasi bir uy ichidagilar bilan birga yonib ketdi. Paygʻambar ﷺga ularning ahvoli haqida gapirilganda, u zot: «Bu olov sizlarga dushmandir; uxlaganingizda, uni oʻzingizdan (daf qilib) oʻchiringlar», dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мадинада кечаси бир уй ичидагилар билан бирга ёниб кетди. Пайғамбар ﷺга уларнинг аҳволи ҳақида гапирилганда, у зот: «Бу олов сизларга душмандир; ухлаганингизда, уни ўзингиздан (даф қилиб) ўчиринглар», дедилар.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمُؤْمِنَ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ، يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا ". وَشَبَّكَ أَصَابِعَهُ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Moʻmin moʻminga — bir-birini mahkamlaydigan devor gʻishtlaridek», — dedilar va (shuni aytar ekanlar) barmoqlarini bir-biriga kiritib, qoʻllarini chalishtirdilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мўмин мўминга — бир-бирини маҳкамлайдиган девор ғиштларидек», — дедилар ва (шуни айтар эканлар) бармоқларини бир-бирига киритиб, қўлларини чалиштирдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ، ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعُبَيْدٍ أَبِي عَامِرٍ ". وَرَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ فَقَالَ " اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَوْقَ كَثِيرٍ مِنْ خَلْقِكَ مِنَ النَّاسِ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ suv soʻrab, tahorat qildilar, soʻng qoʻllarini koʻtarib: «Allohummagʻfir li-Ubaydin Abu Omir» (Allohim, Ubayd Abu Omirni magʻfirat qil) dedilar. Men u zotning qoʻltiqlarining oqligini koʻrdim. Soʻng u zot: «Allohim, uni Qiyomat kunida xalqingdan — odamlardan — koʻpining ustida (yuqori martabada) qilgin», dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ сув сўраб, таҳорат қилдилар, сўнг қўлларини кўтариб: «Аллоҳуммағфир ли-Убайдин Абу Омир» (Аллоҳим, Убайд Абу Омирни мағфират қил) дедилар. Мен у зотнинг қўлтиқларининг оқлигини кўрдим. Сўнг у зот: «Аллоҳим, уни Қиёмат кунида халқингдан — одамлардан — кўпининг устида (юқори мартабада) қилгин», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَكُنَّا إِذَا عَلَوْنَا كَبَّرْنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَيُّهَا النَّاسُ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ، فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا، وَلَكِنْ تَدْعُونَ سَمِيعًا بَصِيرًا ". ثُمَّ أَتَى عَلَىَّ وَأَنَا أَقُولُ فِي نَفْسِي لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ. فَقَالَ " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ قُلْ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ فَإِنَّهَا. كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ ". أَوْ قَالَ " أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى كَلِمَةٍ هِيَ كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ، لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan bir safarda edik; baland joyga koʻtarilganimizda takbir aytar edik. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey odamlar, oʻzlaringizga shafqat qilinglar (ovozni pasaytiringlar) — chunki siz kar yoki gʻoyib (yiroq)ka emas, balki Eshituvchi, Koʻruvchi (Zot)ga duo qilyapsiz», dedilar. Soʻng u zot — men ichimda ‹La havla va la quvvata illa billah› deb turganimda — oldimga keldilar va: «Ey Abdulloh ibn Qays, ‹La havla va la quvvata illa billah› (Allohdan boshqa hech qanday quvvat va qudrat yoʻq) deb ayt — chunki u jannat xazinalaridan bir xazinadir», dedilar — yoki: «Senga jannat xazinalaridan bir xazina boʻlgan soʻzni koʻrsataymi: ‹La havla va la quvvata illa billah›», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан бир сафарда эдик; баланд жойга кўтарилганимизда такбир айтар эдик. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй одамлар, ўзларингизга шафқат қилинглар (овозни пасайтиринглар) — чунки сиз кар ёки ғойиб (йироқ)ка эмас, балки Эшитувчи, Кўрувчи (Зот)га дуо қиляпсиз», дедилар. Сўнг у зот — мен ичимда ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ› деб турганимда — олдимга келдилар ва: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ› (Аллоҳдан бошқа ҳеч қандай қувват ва қудрат йўқ) деб айт — чунки у жаннат хазиналаридан бир хазинадир», дедилар — ёки: «Сенга жаннат хазиналаридан бир хазина бўлган сўзни кўрсатайми: ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ›», дедилар.