حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍأَنَّ النِّسَاءَ كُنَّ يَوْمَ أُحُدٍ خَلْفَ الْمُسْلِمِينَ يُجْهِزْنَ عَلَى جَرْحَى الْمُشْرِكِينَ فَلَوْ حَلَفْتُ يَوْمَئِذٍ رَجَوْتُ أَنْ أَبَرَّ إِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنَّا يُرِيدُ الدُّنْيَا حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ} فَلَمَّا خَالَفَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَصَوْا مَا أُمِرُوا بِهِ أُفْرِدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تِسْعَةٍ سَبْعَةٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَرَجُلَيْنِ مِنْ قُرَيْشٍ وَهُوَ عَاشِرُهُمْ فَلَمَّا رَهِقُوهُ قَالَ رَحِمَ اللَّهُ رَجُلًا رَدَّهُمْ عَنَّا قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَقَاتَلَ سَاعَةً حَتَّى قُتِلَ فَلَمَّا رَهِقُوهُ أَيْضًا قَالَ يَرْحَمُ اللَّهُ رَجُلًا رَدَّهُمْ عَنَّا فَلَمْ يَزَلْ يَقُولُ ذَا حَتَّى قُتِلَ السَّبْعَةُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَاحِبَيْهِ مَا أَنْصَفْنَا أَصْحَابَنَا فَجَاءَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ اعْلُ هُبَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ فَقَالُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ لَنَا عُزَّى وَلَا عُزَّى لَكُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا اللَّهُ مَوْلَانَا وَالْكَافِرُونَ لَا مَوْلَى لَهُمْ ثُمَّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ يَوْمٌ لَنَا وَيَوْمٌ عَلَيْنَا وَيَوْمٌ نُسَاءُ وَيَوْمٌ نُسَرُّ حَنْظَلَةُ بِحَنْظَلَةَ وَفُلَانٌ بِفُلَانٍ وَفُلَانٌ
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Uhud kuni ayollar musulmonlarning orqasida boʻlib, mushriklarning yaradorlarini oʻldirib yurishardi. Agar men oʻsha kuni qasam ichganimda, rost chiqishimga umid qilardim: bizdan hech kim dunyoni istamas edi — toki Alloh azza va jalla: {Sizlardan dunyoni istaydiganlar bor, sizlardan oxiratni istaydiganlar bor; soʻng U sizlarni imtihon qilish uchun ulardan qaytardi}, degan (oyat)ni nozil qilguncha. Nabiy ﷺning ashoblari (buyruqqa) xilof qilib, oʻzlariga buyurilgan narsaga osiy boʻlganlarida, Rasululloh ﷺ toʻqqiz kishi bilan yolgʻiz qoldilar: ansorlardan yetti kishi va Qurayshdan ikki kishi, u zot ularning oʻninchisi edilar. Ular u zotni qistaganlarida, u zot: «Bizdan ularni qaytargan kishiga Alloh rahm qilsin!», dedilar. Shunda ansorlardan bir kishi turib, bir soat jang qildi, hatto oʻldirildi. Ular yana u zotni qistaganlarida: «Bizdan ularni qaytargan kishiga Alloh rahm qilsin!», dedilar. U zot buni aytishda davom etdilar, hatto yetti kishi ham oʻldirildi. Shunda Nabiy ﷺ ikki sohiblariga: «Biz ashoblarimizga insof qilmadik», dedilar. Soʻng Abu Sufyon kelib: «Ulugʻ boʻl, ey Hubal!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Aytinglar: ‹Alloh eng oliy va eng ulugʻdir›», dedilar. Ular: «Alloh eng oliy va eng ulugʻdir», deyishdi. Abu Sufyon: «Bizda Uzzo bor, sizlarda Uzzo yoʻq», dedi. Rasululloh ﷺ: «Aytinglar: ‹Alloh bizning mavlomiz, kofirlarning esa mavlosi yoʻq›», dedilar. Soʻng Abu Sufyon: «Bu kun Badr kuniga (evaz); bir kun biz uchun, bir kun bizga qarshi; bir kun gʻam chekamiz, bir kun quvonamiz. Hanzala Hanzalaga, falonchi falonchiga, falonchi…», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Уҳуд куни аёллар мусулмонларнинг орқасида бўлиб, мушрикларнинг ярадорларини ўлдириб юришарди. Агар мен ўша куни қасам ичганимда, рост чиқишимга умид қилардим: биздан ҳеч ким дунёни истамас эди — токи Аллоҳ азза ва жалла: {Сизлардан дунёни истайдиганлар бор, сизлардан охиратни истайдиганлар бор; сўнг У сизларни имтиҳон қилиш учун улардан қайтарди}, деган (оят)ни нозил қилгунча. Набий ﷺнинг ашоблари (буйруққа) хилоф қилиб, ўзларига буюрилган нарсага осий бўлганларида, Расулуллоҳ ﷺ тўққиз киши билан ёлғиз қолдилар: ансорлардан етти киши ва Қурайшдан икки киши, у зот уларнинг ўнинчиси эдилар. Улар у зотни қистаганларида, у зот: «Биздан уларни қайтарган кишига Аллоҳ раҳм қилсин!», дедилар. Шунда ансорлардан бир киши туриб, бир соат жанг қилди, ҳатто ўлдирилди. Улар яна у зотни қистаганларида: «Биздан уларни қайтарган кишига Аллоҳ раҳм қилсин!», дедилар. У зот буни айтишда давом этдилар, ҳатто етти киши ҳам ўлдирилди. Шунда Набий ﷺ икки соҳибларига: «Биз ашобларимизга инсоф қилмадик», дедилар. Сўнг Абу Суфён келиб: «Улуғ бўл, эй Ҳубал!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Айтинглар: ‹Аллоҳ энг олий ва энг улуғдир›», дедилар. Улар: «Аллоҳ энг олий ва энг улуғдир», дейишди. Абу Суфён: «Бизда Уззо бор, сизларда Уззо йўқ», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Айтинглар: ‹Аллоҳ бизнинг мавломиз, кофирларнинг эса мавлоси йўқ›», дедилар. Сўнг Абу Суфён: «Бу кун Бадр кунига (эваз); бир кун биз учун, бир кун бизга қарши; бир кун ғам чекамиз, бир кун қувонамиз. Ҳанзала Ҳанзалага, фалончи фалончига, фалончи…», деди.