حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا شَقِيقٌ، حَدَّثَنَا خَبَّابٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَلْتَمِسُ وَجْهَ اللَّهِ، فَوَقَعَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، فَمِنَّا مَنْ مَاتَ لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ، وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهُوَ يَهْدِبُهَا. قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، فَلَمْ نَجِدْ مَا نُكَفِّنُهُ إِلاَّ بُرْدَةً إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ خَرَجَ رَأْسُهُ، فَأَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُغَطِّيَ رَأْسَهُ، وَأَنْ نَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ مِنَ الإِذْخِرِ.
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan — Alloh (roziligi) yoʻlida — hijrat qildik; bas, savobimiz albatta Alloh zimmasida (boʻldi). Bizdan baʼzilarimiz vafot etdi va ular oʻz savoblaridan bu dunyoda hech narsa olmadi — ular ichida Musʼab ibn Umayr (ham) bor; baʼzilarimiz esa savoblarini (bu dunyoda) oldi (yaʼni keksaydi). Musʼab ibn Umayr Uhud jangi kuni shahid boʻldi va biz uni kafanlash uchun oʻz burdidan boshqa narsa topa olmadik. Uning boshini yopsak, oyoqlari ochilib qolar va aksincha edi. Bas, Paygʻambar ﷺ bizni — faqat uning boshini yopishga va oyoqlari ustiga izxir (bir xil oʻsimlik) qoʻyishga — buyurdilar.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан — Аллоҳ (розилиги) йўлида — ҳижрат қилдик; бас, савобимиз албатта Аллоҳ зиммасида (бўлди). Биздан баъзиларимиз вафот этди ва улар ўз савобларидан бу дунёда ҳеч нарса олмади — улар ичида Мусъаб ибн Умайр (ҳам) бор; баъзиларимиз эса савобларини (бу дунёда) олди (яъни кексайди). Мусъаб ибн Умайр Уҳуд жанги куни шаҳид бўлди ва биз уни кафанлаш учун ўз бурдидан бошқа нарса топа олмадик. Унинг бошини ёпсак, оёқлари очилиб қолар ва аксинча эди. Бас, Пайғамбар ﷺ бизни — фақат унинг бошини ёпишга ва оёқлари устига изхир (бир хил ўсимлик) қўйишга — буюрдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كُنْتُ قَيْنًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ لِي عَلَى الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ دَيْنٌ، فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ قَالَ لاَ أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم. فَقُلْتُ لاَ أَكْفُرُ حَتَّى يُمِيتَكَ اللَّهُ، ثُمَّ تُبْعَثَ. قَالَ دَعْنِي حَتَّى أَمُوتَ وَأُبْعَثَ، فَسَأُوتَى مَالاً وَوَلَدًا فَأَقْضِيَكَ فَنَزَلَتْ [quran sura="19" aya_start="41" aya_end="42"]{أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا * أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا }
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men johiliyat davrida temirchi edim va Os ibn Voilda mening (haqim) — bir oz qarz — bor edi; bas, men uni talab qilish uchun uning oldiga bordim. U (menga): «Sen Muhammadni inkor qilmaguncha, men senga (qarzni) toʻlamayman», — dedi. Men: «Alloh seni oʻldirib, soʻng seni qayta tiriltirmaguncha, men inkor qilmayman», — dedim. U: «Meni qoʻy — to men oʻlib, qayta tirilgunimcha; soʻng menga mol va farzandlar beriladi va men senga qarzingni toʻlayman», — dedi. Shu munosabat bilan Paygʻambar ﷺ ga (mana bu oyat) nozil qilindi: ‹Bizning oyatlarimizni inkor qilgan va: «Albatta, menga mol va farzandlar beriladi», — degan (kishi)ni koʻrdingmi? U gʻaybni bildimi yoki Rahmondan (Allohdan) ahd (vaʼda) oldimi?› (Maryam, 77-78).Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен жоҳилият даврида темирчи эдим ва Ос ибн Воилда менинг (ҳақим) — бир оз қарз — бор эди; бас, мен уни талаб қилиш учун унинг олдига бордим. У (менга): «Сен Муҳаммадни инкор қилмагунча, мен сенга (қарзни) тўламайман», — деди. Мен: «Аллоҳ сени ўлдириб, сўнг сени қайта тирилтирмагунча, мен инкор қилмайман», — дедим. У: «Мени қўй — то мен ўлиб, қайта тирилгунимча; сўнг менга мол ва фарзандлар берилади ва мен сенга қарзингни тўлайман», — деди. Шу муносабат билан Пайғамбар ﷺ га (мана бу оят) нозил қилинди: ‹Бизнинг оятларимизни инкор қилган ва: «Албатта, менга мол ва фарзандлар берилади», — деган (киши)ни кўрдингми? У ғайбни билдими ёки Раҳмондан (Аллоҳдан) аҳд (ваъда) олдими?› (Марям, 77-78).
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، حَدَّثَنَا خَبَّابٌ، قَالَ كُنْتُ رَجُلاً قَيْنًا فَعَمِلْتُ لِلْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ فَاجْتَمَعَ لِي عِنْدَهُ فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ. فَقُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ فَلاَ. قَالَ وَإِنِّي لَمَيِّتٌ ثُمَّ مَبْعُوثٌ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ فَإِنَّهُ سَيَكُونُ لِي ثَمَّ مَالٌ وَوَلَدٌ فَأَقْضِيكَ. فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="19" aya_start="41" aya_end="41"]{أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا}
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men temirchi edim va Os ibn Voilga bir oz ish qildim. U menga — ishim uchun — bir oz qarzdor boʻlganda, men oʻsha (haq)ni soʻrash uchun uning oldiga bordim. U: «Sen Muhammadni inkor qilmaguncha, men senga (haqni) toʻlamayman», — dedi. Men: «Allohga qasamki, sen oʻlib, qayta tirilguningcha, men buni hech qachon qilmayman», — dedim. U: «Men oʻlib, soʻng oʻlimimdan keyin qayta tirilamanmi?» — dedi. Men: «Ha», — dedim. U: «Oʻshanda menda mol va farzandlar boʻladi va men senga haqingni toʻlayman», — dedi. Soʻng Alloh (mana bu oyatni) nozil qildi: ‹Bizning oyatlarimizni inkor qilgan va: «Menga mol va farzandlar beriladi», — degan (kishi)ni koʻrdingmi?› (Maryam, 77).Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен темирчи эдим ва Ос ибн Воилга бир оз иш қилдим. У менга — ишим учун — бир оз қарздор бўлганда, мен ўша (ҳақ)ни сўраш учун унинг олдига бордим. У: «Сен Муҳаммадни инкор қилмагунча, мен сенга (ҳақни) тўламайман», — деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, сен ўлиб, қайта тирилгунингча, мен буни ҳеч қачон қилмайман», — дедим. У: «Мен ўлиб, сўнг ўлимимдан кейин қайта тириламанми?» — деди. Мен: «Ҳа», — дедим. У: «Ўшанда менда мол ва фарзандлар бўлади ва мен сенга ҳақингни тўлайман», — деди. Сўнг Аллоҳ (мана бу оятни) нозил қилди: ‹Бизнинг оятларимизни инкор қилган ва: «Менга мол ва фарзандлар берилади», — деган (киши)ни кўрдингми?› (Марям, 77).
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كُنْتُ قَيْنًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ لِي عَلَى الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ دَرَاهِمُ، فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لاَ أَقْضِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ، فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَكْفُرُ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يُمِيتَكَ اللَّهُ ثُمَّ يَبْعَثَكَ. قَالَ فَدَعْنِي حَتَّى أَمُوتَ ثُمَّ أُبْعَثَ فَأُوتَى مَالاً وَوَلَدًا، ثُمَّ أَقْضِيَكَ. فَنَزَلَتْ [quran sura="19" aya_start="41" aya_end="41"]{أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا} الآيَةَ.
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men johiliyat davrida temirchi edim va Os ibn Voil menga biroz qarzdor edi. Men oʻsha (haq)ni talab qilish uchun uning oldiga bordim, lekin u menga: «Sen Muhammadga boʻlgan iymonni inkor qilmaguncha, men senga (haqni) toʻlamayman», — dedi. Men: «Allohga qasamki, Alloh seni oʻldirib, soʻng qayta tirilguningcha, men hech qachon Muhammadni inkor qilmayman», — deb javob berdim. U: «Unda men oʻlib, qayta tirilgunimcha kut — chunki oʻshanda menga mol va farzandlar beriladi va men senga haqingni toʻlayman», — dedi. Shunday qilib, (mana bu) vahiy keldi: ‹Bizning oyatlarimizni inkor qilgan va: «Menga, albatta, mol va farzandlar beriladi», — degan (kishi)ni koʻrdingmi?› (Maryam, 77).Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен жоҳилият даврида темирчи эдим ва Ос ибн Воил менга бироз қарздор эди. Мен ўша (ҳақ)ни талаб қилиш учун унинг олдига бордим, лекин у менга: «Сен Муҳаммадга бўлган иймонни инкор қилмагунча, мен сенга (ҳақни) тўламайман», — деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сени ўлдириб, сўнг қайта тирилгунингча, мен ҳеч қачон Муҳаммадни инкор қилмайман», — деб жавоб бердим. У: «Унда мен ўлиб, қайта тирилгунимча кут — чунки ўшанда менга мол ва фарзандлар берилади ва мен сенга ҳақингни тўлайман», — деди. Шундай қилиб, (мана бу) ваҳий келди: ‹Бизнинг оятларимизни инкор қилган ва: «Менга, албатта, мол ва фарзандлар берилади», — деган (киши)ни кўрдингми?› (Марям, 77).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Xabbob: «Biz Rasululloh ﷺ bilan hijrat qildik», dedi.Хаббоб: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ҳижрат қилдик», деди.
وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ شَقِيقَ بْنَ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا خَبَّابٌ، قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ، وَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، فَمِنَّا مَنْ مَضَى لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا، مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ، قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ فَلَمْ نَجِدْ شَيْئًا نُكَفِّنُهُ فِيهِ، إِلاَّ نَمِرَةً كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ، فَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ خَرَجَ رَأْسُهُ، فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُغْطِيَ رَأْسَهُ بِهَا، وَنَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ مِنْ إِذْخِرٍ، وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدِبُهَا.
Xabbob aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan, Allohning yuzini (rizosini) istab hijrat qildik, ajrimiz Allohga (vojib) boʻldi. Bizdan baʼzilar (shahid) boʻlib oʻtdiki, ajridan hech narsa yemadi; ulardan biri Musʼab ibn Umayr edi — u Uhud kuni shahid boʻldi va biz uni kafanlaydigan hech narsa topmadik, faqat bir nimra (jun choyshab)dan boshqa. Biz uning boshini u bilan yopsak, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi chiqib qolardi. Shunda Rasululloh ﷺ bizga uning boshini u bilan yopib, oyoqlari ustiga bir oz izxir (oʻt) qoʻyishimizni buyurdilar. Bizdan baʼzilar esa (shunday) borki, mevasi (ajri) pishib yetildi, u endi uni terib (yeb)moqda.Хаббоб айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан, Аллоҳнинг юзини (ризосини) истаб ҳижрат қилдик, ажримиз Аллоҳга (вожиб) бўлди. Биздан баъзилар (шаҳид) бўлиб ўтдики, ажридан ҳеч нарса емади; улардан бири Мусъаб ибн Умайр эди — у Уҳуд куни шаҳид бўлди ва биз уни кафанлайдиган ҳеч нарса топмадик, фақат бир нимра (жун чойшаб)дан бошқа. Биз унинг бошини у билан ёпсак, оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсак, боши чиқиб қоларди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга унинг бошини у билан ёпиб, оёқлари устига бир оз изхир (ўт) қўйишимизни буюрдилар. Биздан баъзилар эса (шундай) борки, меваси (ажри) пишиб етилди, у энди уни териб (еб)моқда.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ خَبَّابٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ، فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، فَمِنَّا مَنْ مَضَى أَوْ ذَهَبَ لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا، كَانَ مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، فَلَمْ يَتْرُكْ إِلاَّ نَمِرَةً كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غُطِّيَ بِهَا رِجْلاَهُ خَرَجَ رَأْسُهُ، فَقَالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " غَطُّوا بِهَا رَأْسَهُ، وَاجْعَلُوا عَلَى رِجْلَيْهِ الإِذْخِرَ ". أَوْ قَالَ " أَلْقُوا عَلَى رِجْلَيْهِ مِنَ الإِذْخِرِ ". وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدِبُهَا.
Biz Paygʻambar ﷺ bilan, Allohning yuzini istab hijrat qildik, ajrimiz Allohga (vojib) boʻldi. Bizdan baʼzilar (shahid) boʻlib oʻtdiki, ajridan hech narsa yemadi; ulardan biri Musʼab ibn Umayr edi — u Uhud kuni oʻldirildi, bir nimra (jun choyshab)dan boshqa hech narsa qoldirmadi. Biz uning boshini u bilan yopsak, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi chiqib qolardi. Shunda Paygʻambar ﷺ bizga: «Uning boshini u bilan yopinglar, oyoqlariga izxir (oʻt) qoʻyinglar» — yoki: «oyoqlariga izxirdan tashlanglar», dedilar. Bizdan baʼzilar esa (shunday)ki, mevasi (ajri) pishib yetildi, u endi uni terib (yeb)moqda.Биз Пайғамбар ﷺ билан, Аллоҳнинг юзини истаб ҳижрат қилдик, ажримиз Аллоҳга (вожиб) бўлди. Биздан баъзилар (шаҳид) бўлиб ўтдики, ажридан ҳеч нарса емади; улардан бири Мусъаб ибн Умайр эди — у Уҳуд куни ўлдирилди, бир нимра (жун чойшаб)дан бошқа ҳеч нарса қолдирмади. Биз унинг бошини у билан ёпсак, оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсак, боши чиқиб қоларди. Шунда Пайғамбар ﷺ бизга: «Унинг бошини у билан ёпинглар, оёқларига изхир (ўт) қўйинглар» — ёки: «оёқларига изхирдан ташланглар», дедилар. Биздан баъзилар эса (шундай)ки, меваси (ажри) пишиб етилди, у энди уни териб (еб)моқда.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ سَمِعْتُ خَبَّابًا، قَالَ جِئْتُ الْعَاصِيَ بْنَ وَائِلٍ السَّهْمِيَّ أَتَقَاضَاهُ حَقًّا لِي عِنْدَهُ، فَقَالَ لاَ أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ فَقُلْتُ لاَ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ. قَالَ وَإِنِّي لَمَيِّتٌ ثُمَّ مَبْعُوثٌ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ إِنَّ لِي هُنَاكَ مَالاً وَوَلَدًا فَأَقْضِيكَهُ، فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ [quran sura="19" aya_start="41" aya_end="41"]{أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا} رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ وَحَفْصٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ عَنِ الأَعْمَشِ.
(Xabbob (roziyallohu anhu) aytdi:) Men al-Osiy ibn Voil as-Sahmiyning oldigʻa — undagi haqimni (qarzni) talab qilib — keldim. U: «Sen Muhammadga kofir boʻ lmaguningcha, senga bermayman», dedi. Men: «Yoʻq — sen oʻ lib, soʻng (qayta) tirilguningcha (kofir boʻ lmayman)», dedim. U: «Men oʻ lib, soʻng (qayta) tiriltirilarmanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «(Unda) menga u yerda mol va farzand bor — men senga uni (qarzni) qaytaraman», dedi. Shunda bu oyat: ‹Bizning oyatlarimizga kufr keltirib, ‹Menga albatta mol va farzand beriladi› degan (kishi)ni koʻ rdingmi?› (Maryam surasi, 77) nozil boʻ ldi.(Хаббоб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен ал-Осий ибн Воил ас-Саҳмийнинг олдиға — ундаги ҳақимни (қарзни) талаб қилиб — келдим. У: «Сен Муҳаммадга кофир бў лмагунингча, сенга бермайман», деди. Мен: «Йўқ — сен ў либ, сўнг (қайта) тирилгунингча (кофир бў лмайман)», дедим. У: «Мен ў либ, сўнг (қайта) тирилтириларманми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «(Унда) менга у ерда мол ва фарзанд бор — мен сенга уни (қарзни) қайтараман», деди. Шунда бу оят: ‹Бизнинг оятларимизга куфр келтириб, ‹Менга албатта мол ва фарзанд берилади› деган (киши)ни кў рдингми?› (Марям сураси, 77) нозил бў лди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كُنْتُ قَيْنًا بِمَكَّةَ، فَعَمِلْتُ لِلْعَاصِي بْنِ وَائِلِ السَّهْمِيِّ سَيْفًا، فَجِئْتُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لاَ أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ. قُلْتُ لاَ أَكْفُرُ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يُمِيتَكَ اللَّهُ، ثُمَّ يُحْيِيَكَ. قَالَ إِذَا أَمَاتَنِي اللَّهُ ثُمَّ بَعَثَنِي، وَلِي مَالٌ وَوَلَدٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="19" aya_start="41" aya_end="42"]{أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا * أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا}. قَالَ مَوْثِقًا. لَمْ يَقُلِ الأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ سَيْفًا وَلاَ مَوْثِقًا.
(Xabbob (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Makkada temirchi edim; al-Osiy ibn Voil as-Sahmiyga bir qilich yasab berdim, soʻng undan (haqimni) talab qilib keldim. U: «Sen Muhammadga kofir boʻ lmaguningcha, senga bermayman», dedi. Men: «Men Muhammadga ﷺ — Alloh seni oʻ ldirib, soʻng (qayta) tiriltirguncha — kofir boʻ lmayman», dedim. U: «Alloh meni oʻ ldirib, soʻng (qayta) tiriltirsa — menda mol va farzand bor (boʻ ladi, qaytaraman)», dedi. Shunda Alloh: ‹Bizning oyatlarimizga kufr keltirib, ‹Menga albatta mol va farzand beriladi› degan (kishi)ni koʻ rdingmi? — U gʻaybni bildimi, yoki Rahmon huzurida (bir) ahd oldimi?› (Maryam surasi, 77-78) (oyatini) nozil qildi — ‹mavsiqan (mahkam vaʼda)› (degani). (Ashjaʼiy, Sufyondan ‹qilich› va ‹mavsiqan› (soʻzlarini) aytmadi.)(Хаббоб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Маккада темирчи эдим; ал-Осий ибн Воил ас-Саҳмийга бир қилич ясаб бердим, сўнг ундан (ҳақимни) талаб қилиб келдим. У: «Сен Муҳаммадга кофир бў лмагунингча, сенга бермайман», деди. Мен: «Мен Муҳаммадга ﷺ — Аллоҳ сени ў лдириб, сўнг (қайта) тирилтиргунча — кофир бў лмайман», дедим. У: «Аллоҳ мени ў лдириб, сўнг (қайта) тирилтирса — менда мол ва фарзанд бор (бў лади, қайтараман)», деди. Шунда Аллоҳ: ‹Бизнинг оятларимизга куфр келтириб, ‹Менга албатта мол ва фарзанд берилади› деган (киши)ни кў рдингми? — У ғайбни билдими, ёки Раҳмон ҳузурида (бир) аҳд олдими?› (Марям сураси, 77-78) (оятини) нозил қилди — ‹мавсиқан (маҳкам ваъда)› (дегани). (Ашжаъий, Суфёндан ‹қилич› ва ‹мавсиқан› (сўзларини) айтмади.)
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كُنْتُ رَجُلاً قَيْنًا، وَكَانَ لِي عَلَى الْعَاصِي بْنِ وَائِلٍ دَيْنٌ فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ، فَقَالَ لِي لاَ أَقْضِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ. قَالَ قُلْتُ لَنْ أَكْفُرَ بِهِ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ. قَالَ وَإِنِّي لَمَبْعُوثٌ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ فَسَوْفَ أَقْضِيكَ إِذَا رَجَعْتُ إِلَى مَالٍ وَوَلَدٍ. قَالَ فَنَزَلَتْ [quran sura="19" aya_start="41" aya_end="44"]{أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا * أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا * كَلاَّ سَنَكْتُبُ مَا يَقُولُ وَنَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذَابِ مَدًّا * وَنَرِثُهُ مَا يَقُولُ وَيَأْتِينَا فَرْدًا}.
(Xabbob (roziyallohu anhu) aytdi:) Men temirchi (kishi) edim; al-Osiy ibn Voilda mening qarzim bor edi. Men uning oldigʻa — (qarzni) talab qilib — keldim. U menga: «Sen Muhammadga kofir boʻ lmaguningcha, (qarzni) qaytarmayman», dedi. Men: «Sen oʻ lib, soʻng (qayta) tirilguningcha, unga aslo kofir boʻ lmayman», dedim. U: «Men oʻ limdan keyin (qayta) tiriltirilarmanmi? Unda men — mol va farzandga qaytganimda — senga (qarzni) qaytaraman», dedi. Shunda ‹Bizning oyatlarimizga kufr keltirib, ‹Menga albatta mol va farzand beriladi› degan (kishi)ni koʻ rdingmi? — U gʻaybni bildimi, yoki Rahmon huzurida (bir) ahd oldimi? — Yoʻq! Biz u aytayotgan (gap)ni yozamiz va unga azobni choʻ zgandan choʻ zamiz — Va u aytayotgan (mol-farzand)ni (oʻ zimizga) meros qilamiz, u esa Bizning huzurimizga yolgʻ iz (qoʻ li quruq) keladi› (Maryam surasi, 77-80) (oyati) nozil boʻ ldi.(Хаббоб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен темирчи (киши) эдим; ал-Осий ибн Воилда менинг қарзим бор эди. Мен унинг олдиға — (қарзни) талаб қилиб — келдим. У менга: «Сен Муҳаммадга кофир бў лмагунингча, (қарзни) қайтармайман», деди. Мен: «Сен ў либ, сўнг (қайта) тирилгунингча, унга асло кофир бў лмайман», дедим. У: «Мен ў лимдан кейин (қайта) тирилтириларманми? Унда мен — мол ва фарзандга қайтганимда — сенга (қарзни) қайтараман», деди. Шунда ‹Бизнинг оятларимизга куфр келтириб, ‹Менга албатта мол ва фарзанд берилади› деган (киши)ни кў рдингми? — У ғайбни билдими, ёки Раҳмон ҳузурида (бир) аҳд олдими? — Йўқ! Биз у айтаётган (гап)ни ёзамиз ва унга азобни чў згандан чў замиз — Ва у айтаётган (мол-фарзанд)ни (ў зимизга) мерос қиламиз, у эса Бизнинг ҳузуримизга ёлғ из (қў ли қуруқ) келади› (Марям сураси, 77-80) (ояти) нозил бў лди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ خَبَّاب ٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
(Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan birga hijrat qildik. (Bu rivoyat hijrat boʻlimida toʻliq keltirilgan.)(Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳижрат қилдик. (Бу ривоят ҳижрат бўлимида тўлиқ келтирилган.)
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ فِي الرَّمْضَاءِ فَلَمْ يُشْكِنَا .
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ga qizib ketgan yerda namoz oʻqishning (qiyinligi) haqida shikoyat qildik, lekin u zot shikoyatimizni qabul qilmadilar (yengillik bermadilar).Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ га қизиб кетган ерда намоз ўқишнинг (қийинлиги) ҳақида шикоят қилдик, лекин у зот шикоятимизни қабул қилмадилар (енгиллик бермадилар).
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَعَوْنُ بْنُ سَلاَّمٍ، - قَالَ عَوْنٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ يُونُسَ، وَاللَّفْظُ، لَهُ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَكَوْنَا إِلَيْهِ حَرَّ الرَّمْضَاءِ فَلَمْ يُشْكِنَا . قَالَ زُهَيْرٌ قُلْتُ لأَبِي إِسْحَاقَ أَفِي الظُّهْرِ قَالَ نَعَمْ . قُلْتُ أَفِي تَعْجِيلِهَا قَالَ نَعَمْ .
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, qizib ketgan yerning issiqligi haqida u zotga shikoyat qildik, lekin u zot shikoyatimizni qabul qilmadilar (yengillik bermadilar). Zuhayr dedi: men Abu Isʼhoqqa: «Bu peshin haqidami?» dedim. U: «Ha», dedi. «Uni (vaqtida) tezlatish haqidami?» dedim. U: «Ha», dedi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, қизиб кетган ернинг иссиқлиги ҳақида у зотга шикоят қилдик, лекин у зот шикоятимизни қабул қилмадилар (енгиллик бермадилар). Зуҳайр деди: мен Абу Исъҳоққа: «Бу пешин ҳақидами?» дедим. У: «Ҳа», деди. «Уни (вақтида) тезлатиш ҳақидами?» дедим. У: «Ҳа», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ، - وَاللَّفْظُ لِعَبْدِ اللَّهِ -
قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كَانَ لِي
عَلَى الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ دَيْنٌ فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لِي لَنْ أَقْضِيَكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ - قَالَ
- فَقُلْتُ لَهُ إِنِّي لَنْ أَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ . قَالَ وَإِنِّي لَمَبْعُوثٌ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ
فَسَوْفَ أَقْضِيكَ إِذَا رَجَعْتُ إِلَى مَالٍ وَوَلَدٍ . قَالَ وَكِيعٌ كَذَا قَالَ الأَعْمَشُ قَالَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ
الآيَةُ { أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا} إِلَى قَوْلِهِ { وَيَأْتِينَا فَرْدًا}
Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mening Os ibn Voil zimmasida haqim (qarzim) bor edi. Men uning oldiga uni undirgani keldim. U menga: «Sen Muhammadga kufr keltirmaguningcha senga qarzingni qaytarmayman», dedi. Men unga: «Sen oʻlib, soʻng qayta tirilmaguningcha men Muhammadga kufr keltirmayman», dedim. U: «Men oʻlganimdan keyin qayta tiriltirilarmidim?! (Agar shunday boʻlsa,) men molu farzandga qaytganimda senga qarzingni qaytaraman», dedi. Shunda mana bu oyat nozil boʻldi: «Bizning oyatlarimizga kufr keltirgan va ‹Albatta menga molu farzand beriladi› degan kimsani koʻrdingmi?» — toki «va U bizning huzurimizga yolgʻiz holida keladi» degan soʻzigacha (Maryam 77-80).Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менинг Ос ибн Воил зиммасида ҳақим (қарзим) бор эди. Мен унинг олдига уни ундиргани келдим. У менга: «Сен Муҳаммадга куфр келтирмагунингча сенга қарзингни қайтармайман», деди. Мен унга: «Сен ўлиб, сўнг қайта тирилмагунингча мен Муҳаммадга куфр келтирмайман», дедим. У: «Мен ўлганимдан кейин қайта тирилтирилармидим?! (Агар шундай бўлса,) мен молу фарзандга қайтганимда сенга қарзингни қайтараман», деди. Шунда мана бу оят нозил бўлди: «Бизнинг оятларимизга куфр келтирган ва ‹Албатта менга молу фарзанд берилади› деган кимсани кўрдингми?» — токи «ва У бизнинг ҳузуримизга ёлғиз ҳолида келади» деган сўзигача (Марям 77-80).
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ فَوَقَعَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ فَمِنَّا مَنْ مَاتَ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهُوَ يَهْدُبُهَا وَإِنَّ مُصْعَبَ بْنَ عُمَيْرٍ مَاتَ وَلَمْ يَتْرُكْ إِلاَّ ثَوْبًا كَانُوا إِذَا غَطَّوْا بِهِ رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ وَإِذَا غُطِّيَ بِهَا رِجْلاَهُ خَرَجَ رَأْسُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غَطُّوا رَأْسَهُ وَاجْعَلُوا عَلَى رِجْلَيْهِ الإِذْخِرَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ خَبَّابِ بْنِ الأَرَتِّ، نَحْوَهُ .
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Allohning yuzini (rizosini) istab hijrat qildik. Bas, ajrimiz Alloh zimmasiga tushdi. Bizdan baʼzilarimiz vafot etib, ajridan biror narsa yemadi. Bizdan baʼzilarimizning esa mevasi pishib yetildi va u uni terib yemoqda. Albatta, Musʼab ibn Umayr bir kiyimdan boshqa hech narsa qoldirmay vafot etdi. Uning boshini u (kiyim) bilan yopsalar, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlarini yopsalar, boshi chiqib qolar edi. Bas, Rasululloh ﷺ: ‹Boshini yopinglar va oyoqlariga izxir (oʻt)dan qoʻyinglar›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Аллоҳнинг юзини (ризосини) истаб ҳижрат қилдик. Бас, ажримиз Аллоҳ зиммасига тушди. Биздан баъзиларимиз вафот этиб, ажридан бирор нарса емади. Биздан баъзиларимизнинг эса меваси пишиб етилди ва у уни териб емоқда. Албатта, Мусъаб ибн Умайр бир кийимдан бошқа ҳеч нарса қолдирмай вафот этди. Унинг бошини у (кийим) билан ёпсалар, оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсалар, боши чиқиб қолар эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бошини ёпинглар ва оёқларига изхир (ўт)дан қўйинглар›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، وَخَالِدٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُتَوَسِّدٌ بُرْدَةً فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ فَشَكَوْنَا إِلَيْهِ فَقُلْنَا أَلاَ تَسْتَنْصِرْ لَنَا أَلاَ تَدْعُو اللَّهَ لَنَا فَجَلَسَ مُحْمَرًّا وَجْهُهُ فَقَالَ " قَدْ كَانَ مَنْ قَبْلَكُمْ يُؤْخَذُ الرَّجُلُ فَيُحْفَرُ لَهُ فِي الأَرْضِ ثُمَّ يُؤْتَى بِالْمِنْشَارِ فَيُجْعَلُ عَلَى رَأْسِهِ فَيُجْعَلُ فِرْقَتَيْنِ مَا يَصْرِفُهُ ذَلِكَ عَنْ دِينِهِ وَيُمْشَطُ بِأَمْشَاطِ الْحَدِيدِ مَا دُونَ عَظْمِهِ مِنْ لَحْمٍ وَعَصَبٍ مَا يَصْرِفُهُ ذَلِكَ عَنْ دِينِهِ وَاللَّهِ لَيُتِمَّنَّ اللَّهُ هَذَا الأَمْرَ حَتَّى يَسِيرَ الرَّاكِبُ مَا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَحَضْرَمَوْتَ مَا يَخَافُ إِلاَّ اللَّهَ تَعَالَى وَالذِّئْبَ عَلَى غَنَمِهِ وَلَكِنَّكُمْ تَعْجَلُونَ " .
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺning huzurlariga keldik, u zot Kaʼba soyasida bir burda (chopon)ni yostiq qilib yastanib yotgan edilar. Biz u zotga (mushriklarning azoblaridan) shikoyat qilib: ‹Biz uchun (Ollohdan) nusrat soʻramaysizmi? Biz uchun Ollohga duo qilmaysizmi?›, dedik. Shunda u zot yuzlari qizarib oʻtirdilar va: ‹Sizlardan oldingilardan (baʼzi) kishi tutib olinar, soʻng unga yerda chuqur qazilar, soʻng arra keltirilib boshining ustiga qoʻyilar va u ikki boʻlakka boʻlinar edi, biroq bu uni dinidan qaytarmas edi. Temir taroqlar bilan suyagidan boshqa goʻshti va paylari taralar (yulinar) edi, ammo bu ham uni dinidan qaytarmas edi. Ollohga qasamki, Olloh albatta bu ishni (Islomni) shu qadar toʻliq qiladiki, hatto otliq Sanʼo bilan Hazramavt orasida (yolgʻiz) yurganida Ollohdan va qoʻylariga (zarar yetkazadigan) boʻridan boshqa hech narsadan qoʻrqmaydigan boʻladi. Lekin sizlar shoshyapsizlar›, dedilar».Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдик, у зот Каъба соясида бир бурда (чопон)ни ёстиқ қилиб ястаниб ётган эдилар. Биз у зотга (мушрикларнинг азобларидан) шикоят қилиб: ‹Биз учун (Оллоҳдан) нусрат сўрамайсизми? Биз учун Оллоҳга дуо қилмайсизми?›, дедик. Шунда у зот юзлари қизариб ўтирдилар ва: ‹Сизлардан олдингилардан (баъзи) киши тутиб олинар, сўнг унга ерда чуқур қазилар, сўнг арра келтирилиб бошининг устига қўйилар ва у икки бўлакка бўлинар эди, бироқ бу уни динидан қайтармас эди. Темир тароқлар билан суягидан бошқа гўшти ва пайлари таралар (юлинар) эди, аммо бу ҳам уни динидан қайтармас эди. Оллоҳга қасамки, Оллоҳ албатта бу ишни (Исломни) шу қадар тўлиқ қиладики, ҳатто отлиқ Санъо билан Ҳазрамавт орасида (ёлғиз) юрганида Оллоҳдан ва қўйларига (зарар етказадиган) бўридан бошқа ҳеч нарсадан қўрқмайдиган бўлади. Лекин сизлар шошяпсизлар›, дедилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ إِلاَّ نَمِرَةٌ كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ خَرَجَ رَأْسُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غَطُّوا بِهَا رَأْسَهُ وَاجْعَلُوا عَلَى رِجْلَيْهِ مِنَ الإِذْخِرِ " .
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Musʼab ibn Umayr Uhud kuni shahid qilindi. Uning faqat bitta yoʻl-yoʻl gilamchadan boshqa narsasi yoʻq edi. Biz u bilan boshini yopsak, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi chiqib qolar edi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹U bilan boshini yopinglar, oyoqlariga esa izxir (xushboʻy oʻt)dan qoʻyinglar›, dedilar».Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мусъаб ибн Умайр Уҳуд куни шаҳид қилинди. Унинг фақат битта йўл-йўл гиламчадан бошқа нарсаси йўқ эди. Биз у билан бошини ёпсак, оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсак, боши чиқиб қолар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹У билан бошини ёпинглар, оёқларига эса изхир (хушбўй ўт)дан қўйинглар›, дедилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ إِنَّ مُصْعَبَ بْنَ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ إِلاَّ نَمِرَةٌ كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَ رِجْلاَهُ وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ خَرَجَ رَأْسُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غَطُّوا بِهَا رَأْسَهُ وَاجْعَلُوا عَلَى رِجْلَيْهِ شَيْئًا مِنَ الإِذْخِرِ " .
Xabbob (roziyallohu anhu) shunday dedilar: Musʼab ibn Umayr Uhud kunida shahid boʻldi. Uning (kafanlash uchun) yoʻl-yoʻl gilamdan boshqa narsasi yoʻq edi. Biz u bilan boshini yopsak, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi chiqib qolardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning boshini u bilan yopinglar, oyoqlariga esa biroz izxir (oʻti) qoʻyinglar», dedilar.Хаббоб (розияллоҳу анҳу) шундай дедилар: Мусъаб ибн Умайр Уҳуд кунида шаҳид бўлди. Унинг (кафанлаш учун) йўл-йўл гиламдан бошқа нарсаси йўқ эди. Биз у билан бошини ёпсак, оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсак, боши чиқиб қоларди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг бошини у билан ёпинглар, оёқларига эса бироз изхир (ўти) қўйинглар», дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَأَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، قَالَ سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، قَالَ سَمِعْتُ شَقِيقًا، قَالَ حَدَّثَنَا خَبَّابٌ، قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ تَعَالَى فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ فَمِنَّا مَنْ مَاتَ لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ فَلَمْ نَجِدْ شَيْئًا نُكَفِّنُهُ فِيهِ إِلاَّ نَمِرَةً كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ وَإِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رِجْلَيْهِ خَرَجَتْ رَأْسُهُ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُغَطِّيَ بِهَا رَأْسَهُ وَنَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ إِذْخِرًا وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهُوَ يَهْدِبُهَا . وَاللَّفْظُ لإِسْمَاعِيلَ .
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Alloh taoloning yuzini (rizosini) istab, Rasululloh ﷺ bilan hijrat qildik. Bas, ajrimiz Alloh zimmasiga vojib boʻldi. Bizdan baʼzilarimiz ajridan (bu dunyoda) hech narsa yemasdan vafot etdi. Ular orasida Musʼab ibn Umayr ham bor edi. U Uhud kuni shahid boʻldi. Uni kafanlashga bir namira (yoʻl-yoʻl gazlama)dan boshqa hech narsa topmadik. Biz uning boshini yopsak, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi chiqib qolardi. Shunda Rasululloh ﷺ bizga uning boshini oʻsha bilan yopishimizni, oyoqlariga esa izxir (oʻt) qoʻyishimizni buyurdilar. Bizdan baʼzilarimiz uchun esa mevasi yetildi va u uni terib olmoqda.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳ таолонинг юзини (ризосини) истаб, Расулуллоҳ ﷺ билан ҳижрат қилдик. Бас, ажримиз Аллоҳ зиммасига вожиб бўлди. Биздан баъзиларимиз ажридан (бу дунёда) ҳеч нарса емасдан вафот этди. Улар орасида Мусъаб ибн Умайр ҳам бор эди. У Уҳуд куни шаҳид бўлди. Уни кафанлашга бир намира (йўл-йўл газлама)дан бошқа ҳеч нарса топмадик. Биз унинг бошини ёпсак, оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсак, боши чиқиб қоларди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга унинг бошини ўша билан ёпишимизни, оёқларига эса изхир (ўт) қўйишимизни буюрдилар. Биздан баъзиларимиз учун эса меваси етилди ва у уни териб олмоқда.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ، عَنْ خَبَّابِ بْنِ الأَرَتِّ، قَالَ شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُتَوَسِّدٌ بُرْدَةً لَهُ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ فَقُلْنَا أَلاَ تَسْتَنْصِرُ لَنَا أَلاَ تَدْعُو اللَّهَ لَنَا
Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Kaʼba soyasida oʻz burdasini bosh ostiga qoʻyib yotgan holda, biz u zotga shikoyat qildik va: «Biz uchun gʻalaba tilamaysizmi? Biz uchun Allohga duo qilmaysizmi?» dedik.Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Каъба соясида ўз бурдасини бош остига қўйиб ётган ҳолда, биз у зотга шикоят қилдик ва: «Биз учун ғалаба тиламайсизми? Биз учун Аллоҳга дуо қилмайсизми?» дедик.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّ الرَّمْضَاءِ فَلَمْ يُشْكِنَا . قِيلَ لأَبِي إِسْحَاقَ فِي تَعْجِيلِهَا قَالَ نَعَمْ .
Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺga qizigan qumning issigʻidan shikoyat qildik, lekin u zot shikoyatimizni qabul qilmadilar (yaʼni namozni kechiktirishga izn bermadilar).Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺга қизиган қумнинг иссиғидан шикоят қилдик, лекин у зот шикоятимизни қабул қилмадилар (яъни намозни кечиктиришга изн бермадилар).
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ الْعَبْدِيِّ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَرَّ الرَّمْضَاءِ فَلَمْ يُشْكِنَا .
قَالَ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، نَحْوَهُ .
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ga qizib ketgan yer harorati haqida shikoyat qildik, ammo u zot shikoyatimizni qabul qilmadilar.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ га қизиб кетган ер ҳарорати ҳақида шикоят қилдик, аммо у зот шикоятимизни қабул қилмадилар.
- وعن أبي عبد الله خباب بن الأرت رضي الله عنه قال: شكونا إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو متوسد بردة له في ظل الكعبة، فقلنا : ألا تستنصر لنا ألا تدعو لنا؟ فقال: قد كان من قبلكم يؤخذ الرجل فيحفر له في الأرض فيجعل فيها ثم يؤتى بالمنشار فيوضع على رأسه فيجعل نصفين، ويمشط بأمشاط من الحديد ما دون لحمه وعظمه، ما يصده ذلك عن دينه، والله ليتمن الله هذا الأمر حتى يسير الراكب من صنعاء إلى حضرموت لا يخاف إلا الله والذئب على غنمه، ولكنكم تستعجلون" ((رواه البخاري)).
Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Kaʼba soyasida ridosini yostiq qilib yotgan paytlarida, biz u zotga (ahvolimizdan) shikoyat qilib: «Biz uchun (Allohdan) nusrat soʻramaysizmi? Biz uchun duo qilmaysizmi?» dedik. U zot: «Sizdan oldingilar orasida (moʻmin) bir kishi ushlanib, uning uchun yerda chuqur qazilar, soʻng unga (chuqurga) solinar edi. Soʻng arra keltirilib, boshiga qoʻyilar va ikkiga boʻlinar edi. Tanasidagi goʻshti va suyagi temir taroqlar bilan taralar edi. Biroq bu uni dinidan qaytarmas edi. Allohga qasamki, bu ish (Islom) albatta toʻkis boʻladi, hatto otliq Sanʼodan Hazramavtgacha faqat Allohdan va qoʻylariga (hujum qilishi mumkin boʻlgan) boʻridan boshqa hech narsadan qoʻrqmasdan yuradi. Lekin siz shoshilyapsiz» dedilar.Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Каъба соясида ридосини ёстиқ қилиб ётган пайтларида, биз у зотга (аҳволимиздан) шикоят қилиб: «Биз учун (Аллоҳдан) нусрат сўрамайсизми? Биз учун дуо қилмайсизми?» дедик. У зот: «Сиздан олдингилар орасида (мўмин) бир киши ушланиб, унинг учун ерда чуқур қазилар, сўнг унга (чуқурга) солинар эди. Сўнг арра келтирилиб, бошига қўйилар ва иккига бўлинар эди. Танасидаги гўшти ва суяги темир тароқлар билан таралар эди. Бироқ бу уни динидан қайтармас эди. Аллоҳга қасамки, бу иш (Ислом) албатта тўкис бўлади, ҳатто отлиқ Санъодан Ҳазрамавтгача фақат Аллоҳдан ва қўйларига (ҳужум қилиши мумкин бўлган) бўридан бошқа ҳеч нарсадан қўрқмасдан юради. Лекин сиз шошиляпсиз» дедилар.
عَن خبَّابِ بنِ الأرتِّ قَالَ: صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ فَأَطَالَهَا. قَالُوا: يَا رَسُولَ الله صلَّيتَ صَلَاةً لَمْ تَكُنْ تُصَلِّيهَا قَالَ: «أَجَلْ إِنَّهَا صَلَاةُ رَغْبَةٍ وَرَهْبَةٍ وَإِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ فِيهَا ثَلَاثًا فَأَعْطَانِي اثْنَتَيْنِ وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً سَأَلْتُهُ أَنْ لَا يُهْلِكَ أُمَّتِي بِسَنَةٍ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لَا يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لَا يُذِيقَ بَعْضَهُمْ بَأْسَ بَعْضٍ فمنعَنيها» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ
Xabbob ibn al-Arott (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir namozni oʻqib, uni uzaytirib yubordilar. (Sahobalar): «Ey Allohning Rasuli, siz odatda oʻqimaydigan (tarzda uzun) bir namoz oʻqidingiz», dedilar. U zot: «Ha, bu ragʻbat va qoʻrquv namozi edi. Men unda Allohdan uchta narsani soʻradim: ikkitasini menga berdi, bittasini bermadi. Ummatimni qahatchilik bilan halok qilmasligini soʻradim — menga buni berdi; ularga oʻzlaridan boshqa dushmanni gʻolib qilmasligini soʻradim — menga buni ham berdi; ularning baʼzisini baʼzisining zoʻravonligini totdirmasligini soʻradim — buni esa menga bermadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Bu bobda Saʼd va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor.Хаббоб ибн ал-Аротт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир намозни ўқиб, уни узайтириб юбордилар. (Саҳобалар): «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз одатда ўқимайдиган (тарзда узун) бир намоз ўқидингиз», дедилар. У зот: «Ҳа, бу рағбат ва қўрқув намози эди. Мен унда Аллоҳдан учта нарсани сўрадим: иккитасини менга берди, биттасини бермади. Умматимни қаҳатчилик билан ҳалок қилмаслигини сўрадим — менга буни берди; уларга ўзларидан бошқа душманни ғолиб қилмаслигини сўрадим — менга буни ҳам берди; уларнинг баъзисини баъзисининг зўравонлигини тотдирмаслигини сўрадим — буни эса менга бермади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Бу бобда Саъд ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.
وَعَن خبَّاب بن الأرتِّ قَالَ: شَكَوْنَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُتَوَسِّدٌ بُرْدَةً فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَقد لَقينَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ شِدَّةً فَقُلْنَا: أَلَا تَدْعُو اللَّهَ فَقَعَدَ وَهُوَ مُحْمَرٌّ وَجْهُهُ وَقَالَ: «كَانَ الرَّجُلُ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يُحْفَرُ لَهُ فِي الْأَرْضِ فَيُجْعَلُ فِيهِ فَيُجَاءُ بِمِنْشَارٍ فَيُوضَعُ فَوْقَ رَأْسِهِ فَيُشَقُّ بِاثْنَيْنِ فَمَا يَصُدُّهُ ذَلِكَ عَنْ دِينِهِ وَاللَّهِ لَيَتِمَّنَّ هَذَا الْأَمْرُ حَتَّى يَسِيرَ الرَّاكِبُ مِنْ صَنْعَاءَ إِلَى حَضْرَمَوْتَ لَا يَخَافُ إِلَّا الله أَو الذِّئْب على غنمه ولكنَّكم تَسْتَعْجِلُون» . رَوَاهُ البُخَارِيّ
Xabbob ibn Arat (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Allohning Rasuli ﷺ ga — u Kaʼba soyasida, oʻz burdiga (choponiga) suyanib oʻtirganida — (kofirlar yetkazgan azob-uqubatlardan) shikoyat qildik. Biz unga: «Biz uchun (Allohdan) yordam soʻramaysizmi? Biz uchun Allohga duo qilmaysizmi?» — dedik. U: «Sizlardan oldingi ummatlar (orasida) — bir (moʻmin) kishi — u uchun qazilgan chuqurga solinar, soʻng boshiga arra qoʻyilib, u ikki boʻlakka boʻlinardi; shunda ham bu (azob) uni — oʻz dinini tark etishga — majbur qilmasdi. Uning tanasi — goʻshtini suyaklari va paylaridan ajratadigan — temir taroqlar bilan taralardi; shunda ham bu uni — oʻz dinini tark etishga — majbur qilmasdi. Allohga qasamki, bu din (yaʼni Islom) — Sanodan (Yamandagi) Hazramavtga (sayohat qiladigan) bir yoʻlovchi — Allohdan, yoki oʻz qoʻylariga (nisbatan) boʻridan boshqa hech narsadan qoʻrqmaydigan (darajada) — gʻolib keladi; lekin sizlar shoshqaloqsiz», — dedi.Хаббоб ибн Арат (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ га — у Каъба соясида, ўз бурдига (чопонига) суяниб ўтирганида — (кофирлар етказган азоб-уқубатлардан) шикоят қилдик. Биз унга: «Биз учун (Аллоҳдан) ёрдам сўрамайсизми? Биз учун Аллоҳга дуо қилмайсизми?» — дедик. У: «Сизлардан олдинги умматлар (орасида) — бир (мўмин) киши — у учун қазилган чуқурга солинар, сўнг бошига арра қўйилиб, у икки бўлакка бўлинарди; шунда ҳам бу (азоб) уни — ўз динини тарк этишга — мажбур қилмасди. Унинг танаси — гўштини суяклари ва пайларидан ажратадиган — темир тароқлар билан тараларди; шунда ҳам бу уни — ўз динини тарк этишга — мажбур қилмасди. Аллоҳга қасамки, бу дин (яъни Ислом) — Санодан (Ямандаги) Ҳазрамавтга (саёҳат қиладиган) бир йўловчи — Аллоҳдан, ёки ўз қўйларига (нисбатан) бўридан бошқа ҳеч нарсадан қўрқмайдиган (даражада) — ғолиб келади; лекин сизлар шошқалоқсиз», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ، عَنْ خَبَّابٍ قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَيُؤْجَرُ فِي كُلِّ شَيْءٍ، إِلا الْبِنَاءَ.
Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Albatta, kishi har bir narsa uchun ajr oladi, faqat bino qurishdan boshqa.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Албатта, киши ҳар бир нарса учун ажр олади, фақат бино қуришдан бошқа.