Amr ibn Maymun al-Avdiy

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ سَأَلْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ فِي الثَّوْبِ تُصِيبُهُ الْجَنَابَةُ قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كُنْتُ أَغْسِلُهُ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ يَخْرُجُ إِلَى الصَّلاَةِ وَأَثَرُ الْغَسْلِ فِيهِ بُقَعُ الْمَاءِ‏.‏

Amr ibn Maymun (Sulaymon ibn Yasordan) rivoyat qiladi: Men Sulaymon ibn Yasorning maniy teggan kiyim haqida gapirayotganini eshitdim. U: «Oisha: ‹Men uni Rasululloh ﷺ ning kiyimlaridan yuvar edim; u zot esa (kiyimda) suv izi turgan holda namozga chiqar edilar›, — dedi», — dedi.Амр ибн Маймун (Сулаймон ибн Ясордан) ривоят қилади: Мен Сулаймон ибн Ясорнинг маний тегган кийим ҳақида гапираётганини эшитдим. У: «Оиша: ‹Мен уни Расулуллоҳ ﷺ нинг кийимларидан ювар эдим; у зот эса (кийимда) сув изи турган ҳолда намозга чиқар эдилар›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ السُّرْمَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ يُصَلِّي عِنْدَ الْكَعْبَةِ، وَجَمْعُ قُرَيْشٍ فِي مَجَالِسِهِمْ إِذْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ أَلاَ تَنْظُرُونَ إِلَى هَذَا الْمُرَائِي أَيُّكُمْ يَقُومُ إِلَى جَزُورِ آلِ فُلاَنٍ، فَيَعْمِدُ إِلَى فَرْثِهَا وَدَمِهَا وَسَلاَهَا فَيَجِيءُ بِهِ، ثُمَّ يُمْهِلُهُ حَتَّى إِذَا سَجَدَ وَضَعَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ فَانْبَعَثَ أَشْقَاهُمْ، فَلَمَّا سَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَضَعَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ، وَثَبَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاجِدًا، فَضَحِكُوا حَتَّى مَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ مِنَ الضَّحِكِ، فَانْطَلَقَ مُنْطَلِقٌ إِلَى فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ وَهْىَ جُوَيْرِيَةٌ، فَأَقْبَلَتْ تَسْعَى وَثَبَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاجِدًا حَتَّى أَلْقَتْهُ عَنْهُ، وَأَقْبَلَتْ عَلَيْهِمْ تَسُبُّهُمْ، فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ، اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ، اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ ـ ثُمَّ سَمَّى ـ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِعَمْرِو بْنِ هِشَامٍ، وَعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ، وَأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ، وَعُقْبَةَ بْنِ أَبِي مُعَيْطٍ، وَعُمَارَةَ بْنِ الْوَلِيدِ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَوَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُهُمْ صَرْعَى يَوْمَ بَدْرٍ، ثُمَّ سُحِبُوا إِلَى الْقَلِيبِ قَلِيبِ بَدْرٍ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَأُتْبِعَ أَصْحَابُ الْقَلِيبِ لَعْنَةً ‏"‏‏.‏

Amr ibn Maymun (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Masʼud dedi: «Rasululloh ﷺ Kaʼba yonida namoz oʻqiyotgan edilar; Qurayshdan baʼzi kishilar majlisda oʻtirgan edi. Ulardan biri: ‹Anavuni (riyo bilan amal qilayotganni) koʻrmayapsizlarmi? Sizlardan kim borib, falon oilaning soʻyilgan tuyalarining qiyi (tezagi), qoni va ich-aʼzosi (ichaklari)ni keltirar, soʻng u sajda qilguncha kutib turib, uni elkalarining orasiga qoʻyar?› — dedi. Ularning eng badbaxti (Uqba ibn Abu Muayt) bordi (va ularni keltirdi); Rasululloh ﷺ sajda qilganida, uni elkalarining orasiga qoʻydi. Paygʻambar ﷺ sajdada (davom etib) qoldilar, ular esa bir-birining ustiga agʻdarilgudek kuldi. Bir oʻtkinchi Fotimaning oldiga bordi — u oʻsha kunlarda yosh qiz edi. U yugurib keldi; Paygʻambar ﷺ hali sajdada edilar. U (qiz) ularni olib tashladi va Qurayshni yuzma-yuz laʼnatladi. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach: ‹Allohim, Qurayshdan oʻch ol!› — dedilar va buni uch marta aytdilar, soʻng: ‹Allohim, Amr ibn Hishom, Utba ibn Rabiʼa, Shayba ibn Rabiʼa, Valid ibn Utba, Umayya ibn Xalaf, Uqba ibn Abu Muayt va Umora ibn al-Validdan oʻch ol!› — dedilar». Abdulloh qoʻshimcha qildi: «Allohga qasamki, men ularning hammasini Badr kuni jang maydonida oʻlik holda koʻrdim; ular sudrab borilib, Badrdagi Qalib (quduq)ga tashlandi. Soʻng Rasululloh ﷺ: ‹Qalib (quduq) ahliga Allohning laʼnati tushdi›, — dedilar».Амр ибн Маймун (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Масъуд деди: «Расулуллоҳ ﷺ Каъба ёнида намоз ўқиётган эдилар; Қурайшдан баъзи кишилар мажлисда ўтирган эди. Улардан бири: ‹Анавуни (риё билан амал қилаётганни) кўрмаяпсизларми? Сизлардан ким бориб, фалон оиланинг сўйилган туяларининг қийи (тезаги), қони ва ич-аъзоси (ичаклари)ни келтирар, сўнг у сажда қилгунча кутиб туриб, уни элкаларининг орасига қўяр?› — деди. Уларнинг энг бадбахти (Уқба ибн Абу Муайт) борди (ва уларни келтирди); Расулуллоҳ ﷺ сажда қилганида, уни элкаларининг орасига қўйди. Пайғамбар ﷺ саждада (давом этиб) қолдилар, улар эса бир-бирининг устига ағдарилгудек кулди. Бир ўткинчи Фотиманинг олдига борди — у ўша кунларда ёш қиз эди. У югуриб келди; Пайғамбар ﷺ ҳали саждада эдилар. У (қиз) уларни олиб ташлади ва Қурайшни юзма-юз лаънатлади. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач: ‹Аллоҳим, Қурайшдан ўч ол!› — дедилар ва буни уч марта айтдилар, сўнг: ‹Аллоҳим, Амр ибн Ҳишом, Утба ибн Рабиъа, Шайба ибн Рабиъа, Валид ибн Утба, Умайя ибн Халаф, Уқба ибн Абу Муайт ва Умора ибн ал-Валиддан ўч ол!› — дедилар». Абдуллоҳ қўшимча қилди: «Аллоҳга қасамки, мен уларнинг ҳаммасини Бадр куни жанг майдонида ўлик ҳолда кўрдим; улар судраб борилиб, Бадрдаги Қалиб (қудуқ)га ташланди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қалиб (қудуқ) аҳлига Аллоҳнинг лаънати тушди›, — дедилар».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ الأَوْدِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، اذْهَبْ إِلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقُلْ يَقْرَأُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَلَيْكِ السَّلاَمَ، ثُمَّ سَلْهَا أَنْ أُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَىَّ‏.‏ قَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي، فَلأُوثِرَنَّهُ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي‏.‏ فَلَمَّا أَقْبَلَ قَالَ لَهُ مَا لَدَيْكَ قَالَ أَذِنَتْ لَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ قَالَ مَا كَانَ شَىْءٌ أَهَمَّ إِلَىَّ مِنْ ذَلِكَ الْمَضْجَعِ، فَإِذَا قُبِضْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمُوا ثُمَّ قُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ‏.‏ فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَادْفِنُونِي، وَإِلاَّ فَرُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ، إِنِّي لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا أَحَقَّ بِهَذَا الأَمْرِ مِنْ هَؤُلاَءِ النَّفَرِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ، فَمَنِ اسْتَخْلَفُوا بَعْدِي فَهُوَ الْخَلِيفَةُ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا‏.‏ فَسَمَّى عُثْمَانَ وَعَلِيًّا وَطَلْحَةَ وَالزُّبَيْرَ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ وَسَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، وَوَلَجَ عَلَيْهِ شَابٌّ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ، كَانَ لَكَ مِنَ الْقَدَمِ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، ثُمَّ اسْتُخْلِفْتَ فَعَدَلْتَ، ثُمَّ الشَّهَادَةُ بَعْدَ هَذَا كُلِّهِ‏.‏ فَقَالَ لَيْتَنِي يَا ابْنَ أَخِي وَذَلِكَ كَفَافًا لاَ عَلَىَّ وَلاَ لِي أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ خَيْرًا، أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ، وَأَنْ يَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَنْصَارِ خَيْرًا الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ، وَيُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ، وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ، وَأَنْ لاَ يُكَلَّفُوا فَوْقَ طَاقَتِهِمْ‏.‏

Amr ibn Maymun al-Avdiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Umar ibn al-Xattobni (u xanjar bilan yaralangan paytida) koʻrdim; u: «Ey Abdulloh ibn Umar, moʻminlarning onasi Oishaning oldiga borib: ‹Umar ibn al-Xattob senga salom yoʻlladi›, — deb ayt va undan — meni oʻz sheriklarim bilan dafn etishga ruxsat berishni — soʻra», — dedi. (Bas, Ibn Umar bu xabarni Oishaga yetkazdi.) U: «Men bu joyni oʻzim uchun (saqlashni) niyat qilgan edim, lekin bugun men uni (Umarni) oʻzimdan afzal koʻraman (va uni u yerda dafn etilishga ruxsat beraman)», — dedi. Abdulloh ibn Umar qaytib kelganda, Umar undan: «Senda qanday (xabar) bor?» — dedi. U: «Ey moʻminlarning amiri, u senga (u yerda dafn etilishga) ruxsat berdi», — dedi. Shunda Umar: «Menga — oʻsha (muqaddas) joyda dafn etilishdan koʻra — muhimroq narsa yoʻq edi. Bas, men vafot etsam, meni u yerga olib boring va unga (Oishaga) salomimni yetkazib: ‹Umar ibn al-Xattob ruxsat soʻrayapti›, — deb ayt; agar u ruxsat bersa, meni (u yerga) dafn et; agar u (ruxsat) bermasa, meni musulmonlarning qabristoniga olib boring. Men — Allohning Rasuli ﷺ vafotigacha rozi boʻlib turgan oʻsha (kishilar)dan koʻra — xilofatga haqliroq biror kishi (bor) deb oʻylamayman. Mendan keyin odamlar kimni (xalifa qilib) tanlasa, oʻsha xalifa boʻladi va sizlar unga quloq solishingiz hamda itoat qilishingiz (kerak)», — dedi va Usmon, Ali, Talha, Zubayr, Abdurrahmon ibn Avf hamda Saʼd ibn Abu Vaqqosning nomini tilga oldi. Shu orada ansorlardan bir yigit kelib: «Ey moʻminlarning amiri, Allohning xushxabari bilan xursand boʻling. Sizning Islomdagi darajangiz oʻzingizga maʼlum; soʻng siz xalifa boʻldingiz va adolat bilan hukm yuritdingiz; soʻng bularning hammasidan keyin sizga shahidlik nasib etdi», — dedi. Umar: «Ey birodarim oʻgʻli, koshki, oʻsha (fazilatlar)ning hammasi (gunohlarimga) teng kelsa edi — toki men na yutqazsam, na yutsam (yaʼni hisob-kitobda baravar chiqsam). Men oʻzimdan keyingi (xalifa)ga — muhojirlarga yaxshi munosabatda boʻlishni, ularning haqlarini (eʼtirof) qilishni va ularning obroʻ-izzatini hamda muqaddas (narsalari)ni himoya qilishni — tavsiya qilaman. Yana men unga — ulardan oldin (Madinada) uy-joyli boʻlgan va iymonni qabul qilgan ansorlarga yaxshi munosabatda boʻlishni — tavsiya qilaman. U ularning yaxshilarining yaxshiligini qabul qilsin va ulardan xato qilganlarini afv etsin. Yana men unga — Alloh va Uning Rasuli zimmasidagi zimmiy(lar) borasidagi qoida-qonunlarga rioya qilishni, ularning ahdlarini toʻliq bajarishni, ular uchun (dushmanga qarshi) jang qilishni va ularni kuchlaridan ortiq (soliq bilan) ogʻirlashtirmaslikni — tavsiya qilaman», — dedi.Амр ибн Маймун ал-Авдий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Умар ибн ал-Хаттобни (у ханжар билан яраланган пайтида) кўрдим; у: «Эй Абдуллоҳ ибн Умар, мўминларнинг онаси Оишанинг олдига бориб: ‹Умар ибн ал-Хаттоб сенга салом йўллади›, — деб айт ва ундан — мени ўз шерикларим билан дафн этишга рухсат беришни — сўра», — деди. (Бас, Ибн Умар бу хабарни Оишага етказди.) У: «Мен бу жойни ўзим учун (сақлашни) ният қилган эдим, лекин бугун мен уни (Умарни) ўзимдан афзал кўраман (ва уни у ерда дафн этилишга рухсат бераман)», — деди. Абдуллоҳ ибн Умар қайтиб келганда, Умар ундан: «Сенда қандай (хабар) бор?» — деди. У: «Эй мўминларнинг амири, у сенга (у ерда дафн этилишга) рухсат берди», — деди. Шунда Умар: «Менга — ўша (муқаддас) жойда дафн этилишдан кўра — муҳимроқ нарса йўқ эди. Бас, мен вафот эцам, мени у ерга олиб боринг ва унга (Оишага) саломимни етказиб: ‹Умар ибн ал-Хаттоб рухсат сўраяпти›, — деб айт; агар у рухсат берса, мени (у ерга) дафн эт; агар у (рухсат) бермаса, мени мусулмонларнинг қабристонига олиб боринг. Мен — Аллоҳнинг Расули ﷺ вафотигача рози бўлиб турган ўша (кишилар)дан кўра — хилофатга ҳақлироқ бирор киши (бор) деб ўйламайман. Мендан кейин одамлар кимни (халифа қилиб) танласа, ўша халифа бўлади ва сизлар унга қулоқ солишингиз ҳамда итоат қилишингиз (керак)», — деди ва Усмон, Али, Талҳа, Зубайр, Абдурраҳмон ибн Авф ҳамда Саъд ибн Абу Ваққоснинг номини тилга олди. Шу орада ансорлардан бир йигит келиб: «Эй мўминларнинг амири, Аллоҳнинг хушхабари билан хурсанд бўлинг. Сизнинг Исломдаги даражангиз ўзингизга маълум; сўнг сиз халифа бўлдингиз ва адолат билан ҳукм юритдингиз; сўнг буларнинг ҳаммасидан кейин сизга шаҳидлик насиб этди», — деди. Умар: «Эй биродарим ўғли, кошки, ўша (фазилатлар)нинг ҳаммаси (гуноҳларимга) тенг келса эди — токи мен на ютқазсам, на юцам (яъни ҳисоб-китобда баравар чиқсам). Мен ўзимдан кейинги (халифа)га — муҳожирларга яхши муносабатда бўлишни, уларнинг ҳақларини (эътироф) қилишни ва уларнинг обрў-иззатини ҳамда муқаддас (нарсалари)ни ҳимоя қилишни — тавсия қиламан. Яна мен унга — улардан олдин (Мадинада) уй-жойли бўлган ва иймонни қабул қилган ансорларга яхши муносабатда бўлишни — тавсия қиламан. У уларнинг яхшиларининг яхшилигини қабул қилсин ва улардан хато қилганларини афв эцин. Яна мен унга — Аллоҳ ва Унинг Расули зиммасидаги зиммий(лар) борасидаги қоида-қонунларга риоя қилишни, уларнинг аҳдларини тўлиқ бажаришни, улар учун (душманга қарши) жанг қилишни ва уларни кучларидан ортиқ (солиқ билан) оғирлаштирмасликни — тавсия қиламан», — деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ، يَقُولُ شَهِدْتُ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ صَلَّى بِجَمْعٍ الصُّبْحَ، ثُمَّ وَقَفَ فَقَالَ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ كَانُوا لاَ يُفِيضُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ، وَيَقُولُونَ أَشْرِقْ ثَبِيرُ‏.‏ وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَالَفَهُمْ، ثُمَّ أَفَاضَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ‏.‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Umarning Jamʼda bomdod namozini oʻqiganini koʻrdim; soʻng u (oʻrnidan) turib: «Mushriklar quyosh chiqguncha (Jamʼdan) qaytmas edi va: ‹Quyosh Sabir (togʻ)ga nur sochsin (yaʼni quyosh togʻ uzra koʻtarilsin)›, — der edi. Lekin Paygʻambar ﷺ ularga xilof qilib, quyosh chiqishdan oldin Jamʼdan qaytdilar», — dedi.Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Умарнинг Жамъда бомдод намозини ўқиганини кўрдим; сўнг у (ўрнидан) туриб: «Мушриклар қуёш чиқгунча (Жамъдан) қайтмас эди ва: ‹Қуёш Сабир (тоғ)га нур сочсин (яъни қуёш тоғ узра кўтарилсин)›, — дер эди. Лекин Пайғамбар ﷺ уларга хилоф қилиб, қуёш чиқишдан олдин Жамъдан қайтдилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ الأَوْدِيَّ، قَالَ كَانَ سَعْدٌ يُعَلِّمُ بَنِيهِ هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ كَمَا يُعَلِّمُ الْمُعَلِّمُ الْغِلْمَانَ الْكِتَابَةَ، وَيَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَعَوَّذُ مِنْهُنَّ دُبُرَ الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ، وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أُرَدَّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الدُّنْيَا، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏‏.‏ فَحَدَّثْتُ بِهِ مُصْعَبًا فَصَدَّقَهُ‏.‏

Amr ibn Maymun al-Avdiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Saʼd oʻz oʻgʻillariga — muallim oʻz shogirdlariga yozuv malakasini oʻrgatganidek — quyidagi soʻzlarni oʻrgatar va Allohning Rasuli ﷺ har bir namozning oxirida ulardan (yaʼni yomonliklardan) Allohga panoh tilar edi, deb aytar edi. Soʻzlar shu: ‹Allohim! Men Sendan qoʻrqoqlikdan panoh tilayman; va men Sendan — keksalikning eng yomon bosqichiga qaytarilishimdan — panoh tilayman; va men Sendan dunyo fitnalaridan panoh tilayman; va men Sendan qabr azobidan panoh tilayman›.Амр ибн Маймун ал-Авдий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Саъд ўз ўғилларига — муаллим ўз шогирдларига ёзув малакасини ўргатганидек — қуйидаги сўзларни ўргатар ва Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳар бир намознинг охирида улардан (яъни ёмонликлардан) Аллоҳга паноҳ тилар эди, деб айтар эди. Сўзлар шу: ‹Аллоҳим! Мен Сендан қўрқоқликдан паноҳ тилайман; ва мен Сендан — кексаликнинг энг ёмон босқичига қайтарилишимдан — паноҳ тилайман; ва мен Сендан дунё фитналаридан паноҳ тилайман; ва мен Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман›.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ، وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ، وَلاَ يُكَلَّفُوا إِلاَّ طَاقَتَهُمْ‏.‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar (xanjar bilan jarohatlangandan keyin) (boʻlajak vorisiga) tayinlab (vasiyat qilib): «Men unga (yaʼni yangi xalifaga) — Alloh va Uning Rasulining himoyasidagi gʻayrimusulmonlar (zimmiylar) haqida — ular bilan tuzilgan ahdga rioya qilishini, ularni (himoya qilish) uchun ular tomonidan jang qilishini va ularga — qudratidan ortiq — soliq solmasligini — qattiq tayinlayman», — dedi.Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар (ханжар билан жароҳатлангандан кейин) (бўлажак ворисига) тайинлаб (васият қилиб): «Мен унга (яъни янги халифага) — Аллоҳ ва Унинг Расулининг ҳимоясидаги ғайримусулмонлар (зиммийлар) ҳақида — улар билан тузилган аҳдга риоя қилишини, уларни (ҳимоя қилиш) учун улар томонидан жанг қилишини ва уларга — қудратидан ортиқ — солиқ солмаслигини — қаттиқ тайинлайман», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَبْلَ أَنْ يُصَابَ بِأَيَّامٍ بِالْمَدِينَةِ وَقَفَ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كَيْفَ فَعَلْتُمَا أَتَخَافَانِ أَنْ تَكُونَا قَدْ حَمَّلْتُمَا الأَرْضَ مَا لاَ تُطِيقُ قَالاَ حَمَّلْنَاهَا أَمْرًا هِيَ لَهُ مُطِيقَةٌ، مَا فِيهَا كَبِيرُ فَضْلٍ‏.‏ قَالَ انْظُرَا أَنْ تَكُونَا حَمَّلْتُمَا الأَرْضَ مَا لاَ تُطِيقُ، قَالَ قَالاَ لاَ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لَئِنْ سَلَّمَنِي اللَّهُ لأَدَعَنَّ أَرَامِلَ أَهْلِ الْعِرَاقِ لاَ يَحْتَجْنَ إِلَى رَجُلٍ بَعْدِي أَبَدًا‏.‏ قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَيْهِ إِلاَّ رَابِعَةٌ حَتَّى أُصِيبَ‏.‏ قَالَ إِنِّي لَقَائِمٌ مَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلاَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ غَدَاةَ أُصِيبَ، وَكَانَ إِذَا مَرَّ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ قَالَ اسْتَوُوا‏.‏ حَتَّى إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِنَّ خَلَلاً تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ، وَرُبَّمَا قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ، أَوِ النَّحْلَ، أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ، فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ، فَمَا هُوَ إِلاَّ أَنْ كَبَّرَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَتَلَنِي ـ أَوْ أَكَلَنِي ـ الْكَلْبُ‏.‏ حِينَ طَعَنَهُ، فَطَارَ الْعِلْجُ بِسِكِّينٍ ذَاتِ طَرَفَيْنِ لاَ يَمُرُّ عَلَى أَحَدٍ يَمِينًا وَلاَ شِمَالاً إِلاَّ طَعَنَهُ حَتَّى طَعَنَ ثَلاَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً، مَاتَ مِنْهُمْ سَبْعَةٌ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، طَرَحَ عَلَيْهِ بُرْنُسًا، فَلَمَّا ظَنَّ الْعِلْجُ أَنَّهُ مَأْخُوذٌ نَحَرَ نَفْسَهُ، وَتَنَاوَلَ عُمَرُ يَدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَدَّمَهُ، فَمَنْ يَلِي عُمَرَ فَقَدْ رَأَى الَّذِي أَرَى، وَأَمَّا نَوَاحِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّهُمْ لاَ يَدْرُونَ غَيْرَ أَنَّهُمْ قَدْ فَقَدُوا صَوْتَ عُمَرَ وَهُمْ يَقُولُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ‏.‏ فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ صَلاَةً خَفِيفَةً، فَلَمَّا انْصَرَفُوا‏.‏ قَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، انْظُرْ مَنْ قَتَلَنِي‏.‏ فَجَالَ سَاعَةً، ثُمَّ جَاءَ، فَقَالَ غُلاَمُ الْمُغِيرَةِ‏.‏ قَالَ الصَّنَعُ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ قَاتَلَهُ اللَّهُ لَقَدْ أَمَرْتُ بِهِ مَعْرُوفًا، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلْ مَنِيَّتِي بِيَدِ رَجُلٍ يَدَّعِي الإِسْلاَمَ، قَدْ كُنْتَ أَنْتَ وَأَبُوكَ تُحِبَّانِ أَنْ تَكْثُرَ الْعُلُوجُ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَ ‏{‏الْعَبَّاسُ‏}‏ أَكْثَرَهُمْ رَقِيقًا‏.‏ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتُ‏.‏ أَىْ إِنْ شِئْتَ قَتَلْنَا‏.‏ قَالَ كَذَبْتَ، بَعْدَ مَا تَكَلَّمُوا بِلِسَانِكُمْ، وَصَلَّوْا قِبْلَتَكُمْ وَحَجُّوا حَجَّكُمْ فَاحْتُمِلَ إِلَى بَيْتِهِ فَانْطَلَقْنَا مَعَهُ، وَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ تُصِبْهُمْ مُصِيبَةٌ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ، فَقَائِلٌ يَقُولُ لاَ بَأْسَ‏.‏ وَقَائِلٌ يَقُولُ أَخَافُ عَلَيْهِ، فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ، ثُمَّ أُتِيَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جُرْحِهِ، فَعَلِمُوا أَنَّهُ مَيِّتٌ، فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ، وَجَاءَ النَّاسُ يُثْنُونَ عَلَيْهِ، وَجَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ، فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ لَكَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدَمٍ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، ثُمَّ وَلِيتَ فَعَدَلْتَ، ثُمَّ شَهَادَةٌ‏.‏ قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ ذَلِكَ كَفَافٌ لاَ عَلَىَّ وَلاَ لِي‏.‏ فَلَمَّا أَدْبَرَ، إِذَا إِزَارُهُ يَمَسُّ الأَرْضَ‏.‏ قَالَ رُدُّوا عَلَىَّ الْغُلاَمَ قَالَ ابْنَ أَخِي ارْفَعْ ثَوْبَكَ، فَإِنَّهُ أَبْقَى لِثَوْبِكَ وَأَتْقَى لِرَبِّكَ، يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ انْظُرْ مَا عَلَىَّ مِنَ الدَّيْنِ‏.‏ فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سِتَّةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوَهُ، قَالَ إِنْ وَفَى لَهُ مَالُ آلِ عُمَرَ، فَأَدِّهِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ، وَإِلاَّ فَسَلْ فِي بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ، فَإِنْ لَمْ تَفِ أَمْوَالُهُمْ فَسَلْ فِي قُرَيْشٍ، وَلاَ تَعْدُهُمْ إِلَى غَيْرِهِمْ، فَأَدِّ عَنِّي هَذَا الْمَالَ، انْطَلِقْ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ السَّلاَمَ‏.‏ وَلاَ تَقُلْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ فَإِنِّي لَسْتُ الْيَوْمَ لِلْمُؤْمِنِينَ أَمِيرًا، وَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ‏.‏ فَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهَا، فَوَجَدَهَا قَاعِدَةً تَبْكِي فَقَالَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ السَّلاَمَ وَيَسْتَأْذِنُ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ‏.‏ فَقَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي، وَلأُوثِرَنَّ بِهِ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي‏.‏ فَلَمَّا أَقْبَلَ قِيلَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَدْ جَاءَ‏.‏ قَالَ ارْفَعُونِي، فَأَسْنَدَهُ رَجُلٌ إِلَيْهِ، فَقَالَ مَا لَدَيْكَ قَالَ الَّذِي تُحِبُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَذِنَتْ‏.‏ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ، مَا كَانَ مِنْ شَىْءٍ أَهَمُّ إِلَىَّ مِنْ ذَلِكَ، فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمْ فَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَأَدْخِلُونِي، وَإِنْ رَدَّتْنِي رُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ‏.‏ وَجَاءَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةُ وَالنِّسَاءُ تَسِيرُ مَعَهَا، فَلَمَّا رَأَيْنَاهَا قُمْنَا، فَوَلَجَتْ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً، وَاسْتَأْذَنَ الرِّجَالُ، فَوَلَجَتْ دَاخِلاً لَهُمْ، فَسَمِعْنَا بُكَاءَهَا مِنَ الدَّاخِلِ‏.‏ فَقَالُوا أَوْصِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اسْتَخْلِفْ‏.‏ قَالَ مَا أَجِدُ أَحَقَّ بِهَذَا الأَمْرِ مِنْ هَؤُلاَءِ النَّفَرِ أَوِ الرَّهْطِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَنْهُمْ رَاضٍ‏.‏ فَسَمَّى عَلِيًّا وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ وَسَعْدًا وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ يَشْهَدُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَلَيْسَ لَهُ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ ـ كَهَيْئَةِ التَّعْزِيَةِ لَهُ ـ فَإِنْ أَصَابَتِ الإِمْرَةُ سَعْدًا فَهْوَ ذَاكَ، وَإِلاَّ فَلْيَسْتَعِنْ بِهِ أَيُّكُمْ مَا أُمِّرَ، فَإِنِّي لَمْ أَعْزِلْهُ عَنْ عَجْزٍ وَلاَ خِيَانَةٍ وَقَالَ أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ، وَيَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَنْصَارِ خَيْرًا، الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ، أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ، وَأَنْ يُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الأَمْصَارِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الإِسْلاَمِ، وَجُبَاةُ الْمَالِ، وَغَيْظُ الْعَدُوِّ، وَأَنْ لاَ يُؤْخَذَ مِنْهُمْ إِلاَّ فَضْلُهُمْ عَنْ رِضَاهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَعْرَابِ خَيْرًا، فَإِنَّهُمْ أَصْلُ الْعَرَبِ وَمَادَّةُ الإِسْلاَمِ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ حَوَاشِي أَمْوَالِهِمْ وَتُرَدَّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ، وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ، وَلاَ يُكَلَّفُوا إِلاَّ طَاقَتَهُمْ‏.‏ فَلَمَّا قُبِضَ خَرَجْنَا بِهِ فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي فَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ‏.‏ قَالَتْ أَدْخِلُوهُ‏.‏ فَأُدْخِلَ، فَوُضِعَ هُنَالِكَ مَعَ صَاحِبَيْهِ، فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ دَفْنِهِ اجْتَمَعَ هَؤُلاَءِ الرَّهْطُ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ إِلَى ثَلاَثَةٍ مِنْكُمْ‏.‏ فَقَالَ الزُّبَيْرُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَلِيٍّ‏.‏ فَقَالَ طَلْحَةُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عُثْمَانَ‏.‏ وَقَالَ سَعْدٌ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَيُّكُمَا تَبَرَّأَ مِنْ هَذَا الأَمْرِ فَنَجْعَلُهُ إِلَيْهِ، وَاللَّهُ عَلَيْهِ وَالإِسْلاَمُ لَيَنْظُرَنَّ أَفْضَلَهُمْ فِي نَفْسِهِ‏.‏ فَأُسْكِتَ الشَّيْخَانِ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَفَتَجْعَلُونَهُ إِلَىَّ، وَاللَّهُ عَلَىَّ أَنْ لاَ آلُوَ عَنْ أَفْضَلِكُمْ قَالاَ نَعَمْ، فَأَخَذَ بِيَدِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ لَكَ قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْقَدَمُ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، فَاللَّهُ عَلَيْكَ لَئِنْ أَمَّرْتُكَ لَتَعْدِلَنَّ، وَلَئِنْ أَمَّرْتُ عُثْمَانَ لَتَسْمَعَنَّ وَلَتُطِيعَنَّ‏.‏ ثُمَّ خَلاَ بِالآخَرِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، فَلَمَّا أَخَذَ الْمِيثَاقَ قَالَ ارْفَعْ يَدَكَ يَا عُثْمَانُ‏.‏ فَبَايَعَهُ، فَبَايَعَ لَهُ عَلِيٌّ، وَوَلَجَ أَهْلُ الدَّارِ فَبَايَعُوهُ‏.‏

Men Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)ni (xanjar bilan) urilishidan (yarador boʻlishidan) bir necha kun oldin Madinada koʻrdim. U Huzayfa ibnul-Yamon va Usmon ibn Hunayf oldida toʻxtab: «Ikkovingiz qanday qildingiz? Yerga (ahliga) u koʻtara olmaydigan (xiroj) yuklab qoʻyganingizdan qoʻrqmaysizlarmi?» dedi. Ular: «Biz unga koʻtara oladigan ishni yukladik, unda katta ortiqcha (zulm) yoʻq», deyishdi. (Umar:) «Yerga u koʻtara olmaydigan narsani yuklamaganingizga qaranglar», dedi. Ular: «Yoʻq», deyishdi. Shunda Umar: «Agar Alloh meni omon saqlasa, men Iroq ahlining bevalarini shunday qoldiramanki, ular mendan keyin hech qachon biror erkakka muhtoj boʻlmaydilar», dedi. (Rovi aytadi:) Shundan keyin atigi toʻrtinchi (kun) oʻtmasidan u (yarador) qilindi. (Amr) aytdi: U urilgan tongda men (namozda) turgan edim, men bilan uning orasida Abdulloh ibn Abbosdan boshqa hech kim yoʻq edi. U ikki saf orasidan oʻtsa: «Tekis turinglar», derdi, to ularda biror kamchilik koʻrmaganidan keyin oldinga oʻtib, takbir aytardi. Baʼzan birinchi rakatda odamlar (jam) boʻlguncha Yusuf yoki Nahl surasini yoki shunga oʻxshashni oʻqirdi. U takbir aytishi bilanoq, men uning: «Meni it oʻldirdi» — yoki «meni it yedi» — deganini eshitdim, oʻsha (kofir) uni urgan vaqtda. Kofir ikki uchli pichoq bilan otilib, oʻng yoki chap tomonida kimga duch kelsa, uni urar edi, to oʻn uch kishini urgunicha; ulardan yettitasi vafot etdi. Musulmonlardan bir kishi buni koʻrgach, ustiga bir burnus (boshli choʻgʻ kiyim) tashladi. Kofir oʻzini qoʻlga tushganini bilgach, oʻzini (oʻldirib) soʻydi. Umar Abdurrahmon ibn Avfning qoʻlini tutib, uni (imomlikka) oldinga surdi. Umarning yonidagilar men koʻrgan narsani koʻrdilar, masjidning chetidagilar esa bilmas edilar, faqat ular Umarning ovozini yoʻqotib: «Subhanalloh, subhanalloh!» derdilar. Abdurrahmon ularga yengil bir namoz oʻqitdi. Ular namozdan chiqishganda, (Umar:) «Ey Ibn Abbos, qarab kel, meni kim oʻldirdi?» dedi. U bir oz aylanib, soʻng kelib: «Mugʻiraning gʻulomi (Abu Luʼluʼ)», dedi. (Umar:) «Hunarmandmi?» dedi. (Ibn Abbos:) «Ha», dedi. (Umar:) «Alloh uni halok qilsin! Men u haqda yaxshilikni buyurgan edim. Allohga hamdki, oʻlimimni islomni daʼvo qiladigan bir kishining qoʻlida qilmadi. Sen ham, otang ham Madinada kofirlarning koʻp boʻlishini xush koʻrar edingiz» — Abbos ularning eng koʻp quli boʻlgan kishi edi. (Ibn Abbos:) «Agar xohlasang, qilaman», dedi — yaʼni agar xohlasang, (ularni) oʻldiramiz. (Umar:) «Yolgʻon aytding, ular sizlarning tilingizda gapirgan, qiblangizga (qarab) namoz oʻqigan va hajingizni qilganlaridan keyinmi?» dedi. Soʻng u uyiga koʻtarib olib ketildi, biz u bilan birga bordik, goʻyo odamlarga oʻsha kungacha hech qanday musibat yetmagandek (qaygʻurardilar). Kimdir: «Zarari yoʻq (tuzaladi)», derdi; kimdir: «Undan qoʻrqaman», derdi. Unga nabiz (xurmo sharbati) keltirildi, u ichdi, (ichagidan teshib) qornidan chiqib ketdi. Soʻng sut keltirildi, u ichdi, u ham jarohatidan chiqib ketdi. Shunda uning oʻladiganini bildilar. Biz uning oldiga kirdik, odamlar kelib unga sano (maqtov) aytishar edi. Bir yosh yigit kelib: «Suyunchi (xushxabar) boʻlsin, ey moʻminlar amiri, Allohning senga (boʻlgan) xushxabari — Rasululloh ﷺga hamrohliging, islomdagi (ilk) qadaming — bularni oʻzing bilasan; soʻng (xalifa boʻlib) hukmronlik qilding va adolat qilding; soʻng (endi) shahidlik», dedi. (Umar:) «Men buning (na foyda, na zarar boʻlib) barobar boʻlishini — na menga (zarar), na men uchun (foyda) boʻlishini istardim», dedi. U (yigit) orqasiga oʻgirilganda, uning izori yerga tegib turardi. (Umar:) «Yigitni qaytaringlar», dedi va: «Ey jiyanim, koʻylagingni koʻtar, chunki bu koʻylagingni (toza saqlashga) uzoqroq, Robbingga (taqvoda) yaxshiroqdir», dedi. «Ey Abdulloh ibn Umar, zimmamdagi qarzga qarab chiq», dedi. Ular hisoblab, uni saksun olti ming (dirham) yoki shunga yaqin topdilar. (Umar:) «Agar Umar oilasining moli yetsa, uni ularning mollaridan ado et; aks holda Bani Adiy ibn Kaʼbdan soʻra; ularning mollari yetmasa, Qurayshdan soʻra va ulardan boshqasiga oʻtma. Bu molni men tomonimdan ado et», dedi. «Moʻminlar onasi Oishaning oldiga bor va: ‹Umar senga salom aytmoqda›, deb ayt — ‹moʻminlar amiri› dema, chunki men bugun moʻminlarga amir emasman — va: ‹Umar ibn Xattob ikki sherigi (Paygʻambar ﷺ va Abu Bakr) bilan birga dafn etilishga izn soʻramoqda›, deb ayt», dedi. (Abdulloh) salom berib, izn soʻradi, soʻng uning oldiga kirdi va uni oʻtirgan holda yigʻlayotgan topdi. U: «Umar ibn Xattob senga salom aytmoqda va ikki sherigi bilan birga dafn etilishga izn soʻramoqda», dedi. (Oisha:) «Men u (joy)ni oʻzim uchun istar edim, ammo bugun uni oʻzimdan ustun qoʻyaman (Umarga beraman)», dedi. (Abdulloh) qaytib kelganida: «Mana Abdulloh ibn Umar keldi», deyildi. (Umar:) «Meni koʻtaringlar», dedi va bir kishi uni (oʻziga) suyab oʻtqazdi. (Umar:) «Yoningda nima (xabar) bor?» dedi. (Abdulloh:) «Sen yoqtirgan narsa, ey moʻminlar amiri — (Oisha) izn berdi», dedi. (Umar:) «Allohga hamd! Men uchun bundan muhimroq hech narsa yoʻq edi. Men vafot etganimda, meni koʻtaringlar, soʻng salom berib: ‹Umar ibn Xattob izn soʻramoqda›, deb ayt. Agar menga izn bersa, meni kiritinglar; agar meni qaytarsa, meni musulmonlar qabristoniga qaytaringlar», dedi. Moʻminlar onasi Hafsa va ayollar u bilan birga yurib kelishdi. Biz uni koʻrib, oʻrnimizdan turdik. U (Umarning) oldiga kirib, uning yonida bir oz yigʻladi. Erkaklar (kirishga) izn soʻrashdi, shunda u ular uchun ichkari (xonaga) kirdi, biz uning yigʻisini ichkaridan eshitdik. (Odamlar:) «Vasiyat qil, ey moʻminlar amiri, (oʻrningga) xalifa tayinla», deyishdi. (Umar:) «Men bu ishga (xalifalikka) Rasululloh ﷺ ulardan rozi boʻlgan holda vafot etgan mana bu kishilardan (jamoadan) koʻra haqliroq birovni topmayapman», dedi va Ali, Usmon, Zubayr, Talha, Saʼd va Abdurrahmonni nomladi. Va: «Abdulloh ibn Umar sizlarga guvoh boʻladi, ammo uning (xalifalik) ishidan biror ulushi yoʻq» — bu unga taskin berishdek edi — dedi. «Agar amirlik Saʼdga tegsa, oʻsha (yaxshi); aks holda, sizlardan qaysingiz amir qilinsa, undan (Saʼddan) yordam olsin, chunki men uni ojizlik yoki xiyonat sababli (avval voliylikdan) chetlatmaganman», dedi. Va: «Mendan keyingi xalifaga avvalgi muhojirlar haqida vasiyat qilamanki, ularning haqqini tanisin va hurmatini saqlasin. Ansorlar haqida ham unga yaxshilikni vasiyat qilaman — ular (muhojirlardan) oldin (Madinada) yurtni va iymonni tutgan kishilardir — ularning yaxshilik qiluvchisidan qabul qilsin, yomonlik qiluvchisini afv etsin. Shaharlar (amsor) ahli haqida unga yaxshilikni vasiyat qilaman, chunki ular islomning posboni, molning (xiroj) yigʻuvchisi, dushmanning gʻazabidir; ulardan faqat ortiqcha mollari, oʻzlarining roziligi bilan olinsin. Aʼrobiylar (choʻl arablari) haqida unga yaxshilikni vasiyat qilaman, chunki ular arablarning asli va islomning moddasi (manbaidir); ularning mollarining chekkasidan (zakot) olinib, kambagʻallariga qaytarilsin. Allohning zimmasi va Rasulining ﷺ zimmasidagilar (ahli zimma) haqida unga vasiyat qilaman — ularning ahdiga vafo qilinsin, ular ortida (himoyasida) jang qilinsin va ularga toqatlaridan ortiq narsa yuklatilmasin», dedi. U vafot etganida, biz uni (janoza uchun) olib chiqdik va piyoda yurib bordik. Abdulloh ibn Umar salom berib: «Umar ibn Xattob izn soʻramoqda», dedi. (Oisha:) «Uni kiritinglar», dedi. U kiritilib, oʻsha yerda ikki sherigi bilan birga qoʻyildi. Uning dafnidan farogʻat boʻlingach, oʻsha jamoa (shuro ahli) toʻplandi. Abdurrahmon: «Ishingizni oʻzingizdan uch kishiga (havola) qilinglar», dedi. Zubayr: «Men ishimni Aliga havola qildim», dedi. Talha: «Men ishimni Usmonga havola qildim», dedi. Saʼd: «Men ishimni Abdurrahmon ibn Avfga havola qildim», dedi. Abdurrahmon: «Sizlardan qaysingiz bu ishdan voz kechadi, biz uni unga (qolganiga) havola qilamiz. Alloh uning ustidan (kuzatuvchi) va islom (guvoh)dir — albatta u oʻz nazdida ularning eng afzalini (tanlab) qaraydi», dedi. Shunda ikki shayx (Ali va Usmon) jim turdi. Abdurrahmon: «Uni menga havola qilasizlarmi? Alloh ustimda (guvoh)ki, sizlarning eng afzalingizni (tanlashda) qusur qilmayman», dedi. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u ulardan birining (Alining) qoʻlini tutib: «Senda Rasululloh ﷺdan qarindoshlik va islomdagi (ilk) qadam bor — buni oʻzing bilasan. Alloh ustingda (guvoh)ki, agar seni amir qilsam, albatta adolat qilasanmi; agar Usmonni amir qilsam, albatta (uni) eshitib, itoat qilasanmi?» dedi. Soʻng u ikkinchisi (Usmon) bilan xilvatda boʻlib, unga ham xuddi shunday dedi. U ahd-misoqni olgach: «Qoʻlingni koʻtar, ey Usmon», dedi va unga bayʼat qildi. Ali ham unga bayʼat qildi, uy ahli (boshqalar) kirib, unga bayʼat qildilar.Мен Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)ни (ханжар билан) урилишидан (ярадор бўлишидан) бир неча кун олдин Мадинада кўрдим. У Ҳузайфа ибнул-Ямон ва Усмон ибн Ҳунайф олдида тўхтаб: «Икковингиз қандай қилдингиз? Ерга (аҳлига) у кўтара олмайдиган (хирож) юклаб қўйганингиздан қўрқмайсизларми?» деди. Улар: «Биз унга кўтара оладиган ишни юкладик, унда катта ортиқча (зулм) йўқ», дейишди. (Умар:) «Ерга у кўтара олмайдиган нарсани юкламаганингизга қаранглар», деди. Улар: «Йўқ», дейишди. Шунда Умар: «Агар Аллоҳ мени омон сақласа, мен Ироқ аҳлининг беваларини шундай қолдираманки, улар мендан кейин ҳеч қачон бирор эркакка муҳтож бўлмайдилар», деди. (Рови айтади:) Шундан кейин атиги тўртинчи (кун) ўтмасидан у (ярадор) қилинди. (Амр) айтди: У урилган тонгда мен (намозда) турган эдим, мен билан унинг орасида Абдуллоҳ ибн Аббосдан бошқа ҳеч ким йўқ эди. У икки саф орасидан ўца: «Текис туринглар», дерди, то уларда бирор камчилик кўрмаганидан кейин олдинга ўтиб, такбир айтарди. Баъзан биринчи ракатда одамлар (жам) бўлгунча Юсуф ёки Наҳл сурасини ёки шунга ўхшашни ўқирди. У такбир айтиши биланоқ, мен унинг: «Мени ит ўлдирди» — ёки «мени ит еди» — деганини эшитдим, ўша (кофир) уни урган вақтда. Кофир икки учли пичоқ билан отилиб, ўнг ёки чап томонида кимга дуч келса, уни урар эди, то ўн уч кишини ургунича; улардан еттитаси вафот этди. Мусулмонлардан бир киши буни кўргач, устига бир бурнус (бошли чўғ кийим) ташлади. Кофир ўзини қўлга тушганини билгач, ўзини (ўлдириб) сўйди. Умар Абдурраҳмон ибн Авфнинг қўлини тутиб, уни (имомликка) олдинга сурди. Умарнинг ёнидагилар мен кўрган нарсани кўрдилар, масжиднинг четидагилар эса билмас эдилар, фақат улар Умарнинг овозини йўқотиб: «Субҳаналлоҳ, субҳаналлоҳ!» дердилар. Абдурраҳмон уларга енгил бир намоз ўқитди. Улар намоздан чиқишганда, (Умар:) «Эй Ибн Аббос, қараб кел, мени ким ўлдирди?» деди. У бир оз айланиб, сўнг келиб: «Муғиранинг ғуломи (Абу Луълуъ)», деди. (Умар:) «Ҳунармандми?» деди. (Ибн Аббос:) «Ҳа», деди. (Умар:) «Аллоҳ уни ҳалок қилсин! Мен у ҳақда яхшиликни буюрган эдим. Аллоҳга ҳамдки, ўлимимни исломни даъво қиладиган бир кишининг қўлида қилмади. Сен ҳам, отанг ҳам Мадинада кофирларнинг кўп бўлишини хуш кўрар эдингиз» — Аббос уларнинг энг кўп қули бўлган киши эди. (Ибн Аббос:) «Агар хоҳласанг, қиламан», деди — яъни агар хоҳласанг, (уларни) ўлдирамиз. (Умар:) «Ёлғон айтдинг, улар сизларнинг тилингизда гапирган, қиблангизга (қараб) намоз ўқиган ва ҳажингизни қилганларидан кейинми?» деди. Сўнг у уйига кўтариб олиб кетилди, биз у билан бирга бордик, гўё одамларга ўша кунгача ҳеч қандай мусибат етмагандек (қайғурардилар). Кимдир: «Зарари йўқ (тузалади)», дерди; кимдир: «Ундан қўрқаман», дерди. Унга набиз (хурмо шарбати) келтирилди, у ичди, (ичагидан тешиб) қорнидан чиқиб кетди. Сўнг сут келтирилди, у ичди, у ҳам жароҳатидан чиқиб кетди. Шунда унинг ўладиганини билдилар. Биз унинг олдига кирдик, одамлар келиб унга сано (мақтов) айтишар эди. Бир ёш йигит келиб: «Суюнчи (хушхабар) бўлсин, эй мўминлар амири, Аллоҳнинг сенга (бўлган) хушхабари — Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳлигинг, исломдаги (илк) қадаминг — буларни ўзинг биласан; сўнг (халифа бўлиб) ҳукмронлик қилдинг ва адолат қилдинг; сўнг (энди) шаҳидлик», деди. (Умар:) «Мен бунинг (на фойда, на зарар бўлиб) баробар бўлишини — на менга (зарар), на мен учун (фойда) бўлишини истардим», деди. У (йигит) орқасига ўгирилганда, унинг изори ерга тегиб турарди. (Умар:) «Йигитни қайтаринглар», деди ва: «Эй жияним, кўйлагингни кўтар, чунки бу кўйлагингни (тоза сақлашга) узоқроқ, Роббингга (тақвода) яхшироқдир», деди. «Эй Абдуллоҳ ибн Умар, зиммамдаги қарзга қараб чиқ», деди. Улар ҳисоблаб, уни саксун олти минг (дирҳам) ёки шунга яқин топдилар. (Умар:) «Агар Умар оиласининг моли еца, уни уларнинг молларидан адо эт; акс ҳолда Бани Адий ибн Каъбдан сўра; уларнинг моллари етмаса, Қурайшдан сўра ва улардан бошқасига ўтма. Бу молни мен томонимдан адо эт», деди. «Мўминлар онаси Оишанинг олдига бор ва: ‹Умар сенга салом айтмоқда›, деб айт — ‹мўминлар амири› дема, чунки мен бугун мўминларга амир эмасман — ва: ‹Умар ибн Хаттоб икки шериги (Пайғамбар ﷺ ва Абу Бакр) билан бирга дафн этилишга изн сўрамоқда›, деб айт», деди. (Абдуллоҳ) салом бериб, изн сўради, сўнг унинг олдига кирди ва уни ўтирган ҳолда йиғлаётган топди. У: «Умар ибн Хаттоб сенга салом айтмоқда ва икки шериги билан бирга дафн этилишга изн сўрамоқда», деди. (Оиша:) «Мен у (жой)ни ўзим учун истар эдим, аммо бугун уни ўзимдан устун қўяман (Умарга бераман)», деди. (Абдуллоҳ) қайтиб келганида: «Мана Абдуллоҳ ибн Умар келди», дейилди. (Умар:) «Мени кўтаринглар», деди ва бир киши уни (ўзига) суяб ўтқазди. (Умар:) «Ёнингда нима (хабар) бор?» деди. (Абдуллоҳ:) «Сен ёқтирган нарса, эй мўминлар амири — (Оиша) изн берди», деди. (Умар:) «Аллоҳга ҳамд! Мен учун бундан муҳимроқ ҳеч нарса йўқ эди. Мен вафот этганимда, мени кўтаринглар, сўнг салом бериб: ‹Умар ибн Хаттоб изн сўрамоқда›, деб айт. Агар менга изн берса, мени киритинглар; агар мени қайтарса, мени мусулмонлар қабристонига қайтаринглар», деди. Мўминлар онаси Ҳафса ва аёллар у билан бирга юриб келишди. Биз уни кўриб, ўрнимиздан турдик. У (Умарнинг) олдига кириб, унинг ёнида бир оз йиғлади. Эркаклар (киришга) изн сўрашди, шунда у улар учун ичкари (хонага) кирди, биз унинг йиғисини ичкаридан эшитдик. (Одамлар:) «Васият қил, эй мўминлар амири, (ўрнингга) халифа тайинла», дейишди. (Умар:) «Мен бу ишга (халифаликка) Расулуллоҳ ﷺ улардан рози бўлган ҳолда вафот этган мана бу кишилардан (жамоадан) кўра ҳақлироқ бировни топмаяпман», деди ва Али, Усмон, Зубайр, Талҳа, Саъд ва Абдурраҳмонни номлади. Ва: «Абдуллоҳ ибн Умар сизларга гувоҳ бўлади, аммо унинг (халифалик) ишидан бирор улуши йўқ» — бу унга таскин беришдек эди — деди. «Агар амирлик Саъдга тегса, ўша (яхши); акс ҳолда, сизлардан қайсингиз амир қилинса, ундан (Саъддан) ёрдам олсин, чунки мен уни ожизлик ёки хиёнат сабабли (аввал волийликдан) четлатмаганман», деди. Ва: «Мендан кейинги халифага аввалги муҳожирлар ҳақида васият қиламанки, уларнинг ҳаққини танисин ва ҳурматини сақласин. Ансорлар ҳақида ҳам унга яхшиликни васият қиламан — улар (муҳожирлардан) олдин (Мадинада) юртни ва иймонни тутган кишилардир — уларнинг яхшилик қилувчисидан қабул қилсин, ёмонлик қилувчисини афв эцин. Шаҳарлар (амсор) аҳли ҳақида унга яхшиликни васият қиламан, чунки улар исломнинг посбони, молнинг (хирож) йиғувчиси, душманнинг ғазабидир; улардан фақат ортиқча моллари, ўзларининг розилиги билан олинсин. Аъробийлар (чўл араблари) ҳақида унга яхшиликни васият қиламан, чунки улар арабларнинг асли ва исломнинг моддаси (манбаидир); уларнинг молларининг чеккасидан (закот) олиниб, камбағалларига қайтарилсин. Аллоҳнинг зиммаси ва Расулининг ﷺ зиммасидагилар (аҳли зимма) ҳақида унга васият қиламан — уларнинг аҳдига вафо қилинсин, улар ортида (ҳимоясида) жанг қилинсин ва уларга тоқатларидан ортиқ нарса юклатилмасин», деди. У вафот этганида, биз уни (жаноза учун) олиб чиқдик ва пиёда юриб бордик. Абдуллоҳ ибн Умар салом бериб: «Умар ибн Хаттоб изн сўрамоқда», деди. (Оиша:) «Уни киритинглар», деди. У киритилиб, ўша ерда икки шериги билан бирга қўйилди. Унинг дафнидан фароғат бўлингач, ўша жамоа (шуро аҳли) тўпланди. Абдурраҳмон: «Ишингизни ўзингиздан уч кишига (ҳавола) қилинглар», деди. Зубайр: «Мен ишимни Алига ҳавола қилдим», деди. Талҳа: «Мен ишимни Усмонга ҳавола қилдим», деди. Саъд: «Мен ишимни Абдурраҳмон ибн Авфга ҳавола қилдим», деди. Абдурраҳмон: «Сизлардан қайсингиз бу ишдан воз кечади, биз уни унга (қолганига) ҳавола қиламиз. Аллоҳ унинг устидан (кузатувчи) ва ислом (гувоҳ)дир — албатта у ўз наздида уларнинг энг афзалини (танлаб) қарайди», деди. Шунда икки шайх (Али ва Усмон) жим турди. Абдурраҳмон: «Уни менга ҳавола қиласизларми? Аллоҳ устимда (гувоҳ)ки, сизларнинг энг афзалингизни (танлашда) қусур қилмайман», деди. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у улардан бирининг (Алининг) қўлини тутиб: «Сенда Расулуллоҳ ﷺдан қариндошлик ва исломдаги (илк) қадам бор — буни ўзинг биласан. Аллоҳ устингда (гувоҳ)ки, агар сени амир қилсам, албатта адолат қиласанми; агар Усмонни амир қилсам, албатта (уни) эшитиб, итоат қиласанми?» деди. Сўнг у иккинчиси (Усмон) билан хилватда бўлиб, унга ҳам худди шундай деди. У аҳд-мисоқни олгач: «Қўлингни кўтар, эй Усмон», деди ва унга байъат қилди. Али ҳам унга байъат қилди, уй аҳли (бошқалар) кириб, унга байъат қилдилар.

حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ رَأَيْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ قِرْدَةً اجْتَمَعَ عَلَيْهَا قِرَدَةٌ قَدْ زَنَتْ، فَرَجَمُوهَا فَرَجَمْتُهَا مَعَهُمْ‏.‏

Men johiliyatda bir maymunni koʻrdim, uning atrofiga (boshqa) maymunlar toʻplangan edi — u zino qilgan edi, shuning uchun uni rajm qilishdi (toshboʻron qilishdi), men ham ular bilan birga uni rajm qildim.Мен жоҳилиятда бир маймунни кўрдим, унинг атрофига (бошқа) маймунлар тўпланган эди — у зино қилган эди, шунинг учун уни ражм қилишди (тошбўрон қилишди), мен ҳам улар билан бирга уни ражм қилдим.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، أَنَّ مُعَاذًا ـ رضى الله عنه ـ لَمَّا قَدِمَ الْيَمَنَ صَلَّى بِهِمِ الصُّبْحَ فَقَرَأَ ‏[quran sura="4" aya_start="125" aya_end="125"]{‏وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلاً‏}‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ لَقَدْ قَرَّتْ عَيْنُ أُمِّ إِبْرَاهِيمَ‏.‏ زَادَ مُعَاذٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ، فَقَرَأَ مُعَاذٌ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ سُورَةَ النِّسَاءِ فَلَمَّا قَالَ ‏[quran sura="4" aya_start="125" aya_end="125"]{‏وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلاً‏}‏ قَالَ رَجُلٌ خَلْفَهُ قَرَّتْ عَيْنُ أُمِّ إِبْرَاهِيمَ‏.‏

(Amr ibn Maymun rivoyat qildi)ki, Muoz (roziyallohu anhu) Yamanga kelganida, ularga bomdod (namozi)ni oʻqib, «...Va Alloh Ibrohimni xalil (doʻst) tutdi» (Niso surasi, 125) (oyatini) qiroat qildi. Shunda qavmdan bir kishi: «Ibrohimning onasi koʻzi quvondi (xursand boʻ ldi)», dedi. Muoz (Shuʼbadan, Habibdan, Saʼiddan, Amrdan) ziyoda qildi: Paygʻambar ﷺ Muozni Yamanga yubordi; Muoz bomdod namozida Niso surasini qiroat qildi; «...Va Alloh Ibrohimni xalil tutdi» deganida, ortida (turgan) bir kishi: «Ibrohimning onasi koʻzi quvondi», dedi.(Амр ибн Маймун ривоят қилди)ки, Муоз (розияллоҳу анҳу) Яманга келганида, уларга бомдод (намози)ни ўқиб, «...Ва Аллоҳ Иброҳимни халил (дўст) тутди» (Нисо сураси, 125) (оятини) қироат қилди. Шунда қавмдан бир киши: «Иброҳимнинг онаси кўзи қувонди (хурсанд бў лди)», деди. Муоз (Шуъбадан, Ҳабибдан, Саъиддан, Амрдан) зиёда қилди: Пайғамбар ﷺ Муозни Яманга юборди; Муоз бомдод намозида Нисо сурасини қироат қилди; «...Ва Аллоҳ Иброҳимни халил тутди» деганида, ортида (турган) бир киши: «Иброҳимнинг онаси кўзи қувонди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ مَنْ قَالَ عَشْرًا كَانَ كَمَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ رَبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ مِثْلَهُ‏.‏ فَقُلْتُ لِلرَّبِيعِ مِمَّنْ سَمِعْتَهُ فَقَالَ مِنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ‏.‏ فَأَتَيْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ فَقُلْتُ مِمَّنْ سَمِعْتَهُ فَقَالَ مِنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى‏.‏ فَأَتَيْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى فَقُلْتُ مِمَّنْ سَمِعْتَهُ فَقَالَ مِنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ يُحَدِّثُهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَوْلَهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ الرَّبِيعِ قَوْلَهُ‏.‏ وَقَالَ آدَمُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ سَمِعْتُ هِلاَلَ بْنَ يَسَافٍ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ وَعَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَوْلَهُ‏.‏ وَقَالَ الأَعْمَشُ وَحُصَيْنٌ عَنْ هِلاَلٍ عَنِ الرَّبِيعِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَوْلَهُ‏.‏ وَرَوَاهُ أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِيُّ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏ كَانَ كَمَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلِ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَالصَّحِيحُ قَوْلُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَمْرٍو.‏

(Amr ibn Maymun aytdi:) Kim (uni) oʻn marta aytsa, Ismoil avlodidan bir qul ozod qilgan kishidek boʻladi. (Umar ibn Abu Zoida aytdi: Bizga Abdulloh ibn Abus-Safar, u Shaʼbiydan, u Robiʼ ibn Xusaymdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi. Men Robiʼga: ‹Buni kimdan eshitding?› dedim. U: ‹Amr ibn Maymundan›, dedi. Men Amr ibn Maymunning oldiga kelib: ‹Buni kimdan eshitding?› dedim. U: ‹Ibn Abu Layloydan›, dedi. Men Ibn Abu Layloning oldiga kelib: ‹Buni kimdan eshitding?› dedim. U: ‹Abu Ayyub al-Ansoriydan — u buni Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilib (aytardi)›, dedi. Ibrohim ibn Yusuf otasidan, u Abu Ishoqdan: ‹Menga Amr ibn Maymun, u Abdurrahmon ibn Abu Layloydan, u Abu Ayyubdan, u Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildi)› dedi. Muso: Bizga Vuhayb, u Dovuddan, u Omirdan, u Abdurrahmon ibn Abu Layloydan, u Abu Ayyubdan, u Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildi) dedi. Ismoil esa Shaʼbiydan, u Robiʼdan, uning oʻz soʻzi (mavquf) sifatida rivoyat qildi. Odam: Bizga Shuʼba, unga Abdulmalik ibn Maysara rivoyat qildi: ‹Men Hilol ibn Yasofdan, u Robiʼ ibn Xusaym va Amr ibn Maymundan, ular Ibn Masʼuddan uning soʻzi sifatida (eshitdim)› dedi. Aʼmash va Husayn esa Hiloldan, u Robiʼdan, u Abdullohdan, uning soʻzi sifatida rivoyat qildilar. Uni Abu Muhammad al-Hazramiy Abu Ayyubdan, u Paygʻambar ﷺdan: ‹Ismoil avlodidan bir qul ozod qilgan kishidek boʻladi› deb rivoyat qildi. Abu Abdulloh (al-Buxoriy): ‹Toʻgʻrisi — Abdulmalik ibn Amrning soʻzidir›, dedi.)(Амр ибн Маймун айтди:) Ким (уни) ўн марта айца, Исмоил авлодидан бир қул озод қилган кишидек бўлади. (Умар ибн Абу Зоида айтди: Бизга Абдуллоҳ ибн Абус-Сафар, у Шаъбийдан, у Робиъ ибн Хусаймдан шунга ўхшашини ривоят қилди. Мен Робиъга: ‹Буни кимдан эшитдинг?› дедим. У: ‹Амр ибн Маймундан›, деди. Мен Амр ибн Маймуннинг олдига келиб: ‹Буни кимдан эшитдинг?› дедим. У: ‹Ибн Абу Лайлойдан›, деди. Мен Ибн Абу Лайлонинг олдига келиб: ‹Буни кимдан эшитдинг?› дедим. У: ‹Абу Айюб ал-Ансорийдан — у буни Пайғамбар ﷺдан ривоят қилиб (айтарди)›, деди. Иброҳим ибн Юсуф отасидан, у Абу Ишоқдан: ‹Менга Амр ибн Маймун, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлойдан, у Абу Айюбдан, у Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилди)› деди. Мусо: Бизга Вуҳайб, у Довуддан, у Омирдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлойдан, у Абу Айюбдан, у Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилди) деди. Исмоил эса Шаъбийдан, у Робиъдан, унинг ўз сўзи (мавқуф) сифатида ривоят қилди. Одам: Бизга Шуъба, унга Абдулмалик ибн Майсара ривоят қилди: ‹Мен Ҳилол ибн Ясофдан, у Робиъ ибн Хусайм ва Амр ибн Маймундан, улар Ибн Масъуддан унинг сўзи сифатида (эшитдим)› деди. Аъмаш ва Ҳусайн эса Ҳилолдан, у Робиъдан, у Абдуллоҳдан, унинг сўзи сифатида ривоят қилдилар. Уни Абу Муҳаммад ал-Ҳазрамий Абу Айюбдан, у Пайғамбар ﷺдан: ‹Исмоил авлодидан бир қул озод қилган кишидек бўлади› деб ривоят қилди. Абу Абдуллоҳ (ал-Бухорий): ‹Тўғриси — Абдулмалик ибн Амрнинг сўзидир›, деди.)

أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَصْحَابُ، مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَعَوَّذُ مِنَ الشُّحِّ وَالْجُبْنِ وَفِتْنَةِ الصَّدْرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏.‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Menga Muhammad ﷺning sahobalari, Rasululloh ﷺ baxillikdan, qoʻrqoqlikdan, koʻngil fitnasidan va qabr azobidan panoh tilardilar, deb aytishdi.Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Менга Муҳаммад ﷺнинг саҳобалари, Расулуллоҳ ﷺ бахилликдан, қўрқоқликдан, кўнгил фитнасидан ва қабр азобидан паноҳ тилардилар, деб айтишди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَعَوَّذُ مُرْسَلٌ ‏.‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ panoh tilardilar. Bu mursal rivoyatdir.Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ паноҳ тилардилар. Бу мурсал ривоятдир.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَاضِرٍ الْحِمْيَرِيَّ، يُحَدِّثُ أَبِي مَيْمُونَ بْنَ مِهْرَانَ قَالَ خَرَجْتُ مُعْتَمِرًا عَامَ حَاصَرَ أَهْلُ الشَّأْمِ ابْنَ الزُّبَيْرِ بِمَكَّةَ وَبَعَثَ مَعِي رِجَالٌ مِنْ قَوْمِي بِهَدْىٍ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَى أَهْلِ الشَّأْمِ مَنَعُونَا أَنْ نَدْخُلَ الْحَرَمَ فَنَحَرْتُ الْهَدْىَ مَكَانِي ثُمَّ أَحْلَلْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ خَرَجْتُ لأَقْضِيَ عُمْرَتِي فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ أَبْدِلِ الْهَدْىَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يُبْدِلُوا الْهَدْىَ الَّذِي نَحَرُوا عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ ‏.‏

Amr ibn Maymun aytdi: Men Abu Hozir al-Himyariyning otam Maymun ibn Mihronga rivoyat qilayotganini eshitdim. U aytdi: Shom ahli Makkada Ibnuz-Zubayrni qamal qilgan yili men umra qilish uchun chiqdim. Qavmimdan baʼzi kishilar men bilan hadiy (qurbonlik hayvoni) joʻnatdilar. Biz Shom ahliga yetib kelganimizda, ular bizni Haram (ichi)ga kirishdan toʻsdilar. Shunda men hadiyni shu joyning oʻzida soʻyib, soʻngra (ehromdan) chiqdim va qaytib ketdim. Keyingi yil boʻlganda, umramni qazo qilish uchun chiqdim va Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib, undan soʻradim. U: «Hadiyni almashtir, chunki Rasululloh ﷺ ashoblariga Hudaybiya yili soʻygan hadiylarini umratul-qazoda almashtirishni buyurganlar», dedi.Амр ибн Маймун айтди: Мен Абу Ҳозир ал-Ҳимярийнинг отам Маймун ибн Миҳронга ривоят қилаётганини эшитдим. У айтди: Шом аҳли Маккада Ибнуз-Зубайрни қамал қилган йили мен умра қилиш учун чиқдим. Қавмимдан баъзи кишилар мен билан ҳадий (қурбонлик ҳайвони) жўнатдилар. Биз Шом аҳлига етиб келганимизда, улар бизни Ҳарам (ичи)га киришдан тўсдилар. Шунда мен ҳадийни шу жойнинг ўзида сўйиб, сўнгра (эҳромдан) чиқдим ва қайтиб кетдим. Кейинги йил бўлганда, умрамни қазо қилиш учун чиқдим ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб, ундан сўрадим. У: «Ҳадийни алмаштир, чунки Расулуллоҳ ﷺ ашобларига Ҳудайбия йили сўйган ҳадийларини умратул-қазода алмаштиришни буюрганлар», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ، يُحَدِّثُ يَقُولُ كُنَّا وُقُوفًا بِجَمْعٍ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ كَانُوا لاَ يُفِيضُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَكَانُوا يَقُولُونَ أَشْرِقْ ثَبِيرُ ‏.‏ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَالَفَهُمْ ‏.‏ فَأَفَاضَ عُمَرُ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Biz Jamʼ (Muzdalifa)da turgan edik. Shunda Umar ibn al-Xattob: ‹Mushriklar quyosh chiqquncha joʻnamas va: ‹Ey Sabir (togʻi), nurga toʻl!› der edilar. Rasululloh ﷺ ularga muxolif ish qildilar›, dedi-da, Umar quyosh chiqmasdan oldin joʻnab ketdi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Биз Жамъ (Муздалифа)да турган эдик. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: ‹Мушриклар қуёш чиққунча жўнамас ва: ‹Эй Сабир (тоғи), нурга тўл!› дер эдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга мухолиф иш қилдилар›, деди-да, Умар қуёш чиқмасдан олдин жўнаб кетди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَجَجْنَا مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَلَمَّا أَرَدْنَا أَنْ نُفِيضَ، مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ قَالَ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ كَانُوا يَقُولُونَ أَشْرِقْ ثَبِيرُ كَيْمَا نُغِيرُ ‏.‏ وَكَانُوا لاَ يُفِيضُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَخَالَفَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَفَاضَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ ‏.‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Biz Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bilan hajga bordik. Muzdalifadan qaytmoqchi boʻlganimizda, u zot: ‹Mushriklar: «Ey Sabir togʻi, quyosh sen uzra chiqsin, toki biz yoʻlga tushaylik», deyishardi va quyosh chiqmaguncha qaytishmasdi. Rasululloh ﷺ ularga xilof qilib, quyosh chiqishidan oldin qaytdilar›, dedilar.»Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Биз Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) билан ҳажга бордик. Муздалифадан қайтмоқчи бўлганимизда, у зот: ‹Мушриклар: «Эй Сабир тоғи, қуёш сен узра чиқсин, токи биз йўлга тушайлик», дейишарди ва қуёш чиқмагунча қайтишмасди. Расулуллоҳ ﷺ уларга хилоф қилиб, қуёш чиқишидан олдин қайтдилар›, дедилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ الْبَطِينُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ مَا أَخْطَأَنِي ابْنُ مَسْعُودٍ عَشِيَّةَ خَمِيسٍ إِلاَّ أَتَيْتُهُ فِيهِ قَالَ فَمَا سَمِعْتُهُ يَقُولُ لِشَىْءٍ قَطُّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمَّا كَانَ ذَاتَ عَشِيَّةٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - قَالَ فَنَكَسَ ‏.‏ قَالَ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ فَهُوَ قَائِمٌ مُحَلَّلَةً أَزْرَارُ قَمِيصِهِ قَدِ اغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ وَانْتَفَخَتْ أَوْدَاجُهُ قَالَ أَوْ دُونَ ذَلِكَ أَوْ فَوْقَ ذَلِكَ أَوْ قَرِيبًا مِنْ ذَلِكَ أَوْ شَبِيهًا بِذَلِكَ ‏.‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh) aytdi: «Men har payshanba kuni kechqurun Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) huzuriga borardim, hech qachon uning ‹Rasululloh ﷺ dedilar› deganini eshitmasdim. Bir kuni kechqurun u: ‹Rasululloh ﷺ dedilar›, dedi-yu, soʻng boshini quyi soldi. Men unga qaradim, u koʻylagining tugmalari yechilgan, koʻzlari yoshga toʻlgan, tomirlari boʻrtib turgan holda tik turardi. Soʻng u: ‹Yoki shundan kamroq, yoki shundan koʻproq, yoki shunga yaqin, yoki shunga oʻxshash›, dedi».Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Мен ҳар пайшанба куни кечқурун Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ҳузурига борардим, ҳеч қачон унинг ‹Расулуллоҳ ﷺ дедилар› деганини эшитмасдим. Бир куни кечқурун у: ‹Расулуллоҳ ﷺ дедилар›, деди-ю, сўнг бошини қуйи солди. Мен унга қарадим, у кўйлагининг тугмалари ечилган, кўзлари ёшга тўлган, томирлари бўртиб турган ҳолда тик турарди. Сўнг у: ‹Ёки шундан камроқ, ёки шундан кўпроқ, ёки шунга яқин, ёки шунга ўхшаш›, деди».

- وعن سعد بن أبي وقاص رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يتعوذ دبر الصلوات بهؤلاء الكلمات‏:‏ ‏"‏اللهم إني أعوذ بك من الجبن والبخل، وأعوذ بك من أن أرد إلى أرذل العمر وأعوذ بك من فتنة الدنيا، وأعوذ بك من فتنة القبر” ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Amr ibn Maymun al-Avdiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Saʼd oʻz oʻgʻillariga — muallim oʻz shogirdlariga yozuv malakasini oʻrgatganidek — quyidagi soʻzlarni oʻrgatar va Allohning Rasuli ﷺ har bir namozning oxirida ulardan (yaʼni yomonliklardan) Allohga panoh tilar edi, deb aytar edi. Soʻzlar shu: ‹Allohim! Men Sendan qoʻrqoqlikdan panoh tilayman; va men Sendan — keksalikning eng yomon bosqichiga qaytarilishimdan — panoh tilayman; va men Sendan dunyo fitnalaridan panoh tilayman; va men Sendan qabr azobidan panoh tilayman›.Амр ибн Маймун ал-Авдий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Саъд ўз ўғилларига — муаллим ўз шогирдларига ёзув малакасини ўргатганидек — қуйидаги сўзларни ўргатар ва Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳар бир намознинг охирида улардан (яъни ёмонликлардан) Аллоҳга паноҳ тилар эди, деб айтар эди. Сўзлар шу: ‹Аллоҳим! Мен Сендан қўрқоқликдан паноҳ тилайман; ва мен Сендан — кексаликнинг энг ёмон босқичига қайтарилишимдан — паноҳ тилайман; ва мен Сендан дунё фитналаридан паноҳ тилайман; ва мен Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман›.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يُبَدِّلُوا الْهَدْيَ الَّذِي نَحَرُوا عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِيهِ قِصَّةٌ وَفِي سَنَدِهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ

Amr ibn Maymun aytdi: Men Abu Hozir al-Himyariyning otam Maymun ibn Mihronga rivoyat qilayotganini eshitdim. U aytdi: Shom ahli Makkada Ibnuz-Zubayrni qamal qilgan yili men umra qilish uchun chiqdim. Qavmimdan baʼzi kishilar men bilan hadiy (qurbonlik hayvoni) joʻnatdilar. Biz Shom ahliga yetib kelganimizda, ular bizni Haram (ichi)ga kirishdan toʻsdilar. Shunda men hadiyni shu joyning oʻzida soʻyib, soʻngra (ehromdan) chiqdim va qaytib ketdim. Keyingi yil boʻlganda, umramni qazo qilish uchun chiqdim va Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib, undan soʻradim. U: «Hadiyni almashtir, chunki Rasululloh ﷺ ashoblariga Hudaybiya yili soʻygan hadiylarini umratul-qazoda almashtirishni buyurganlar», dedi.Амр ибн Маймун айтди: Мен Абу Ҳозир ал-Ҳимярийнинг отам Маймун ибн Миҳронга ривоят қилаётганини эшитдим. У айтди: Шом аҳли Маккада Ибнуз-Зубайрни қамал қилган йили мен умра қилиш учун чиқдим. Қавмимдан баъзи кишилар мен билан ҳадий (қурбонлик ҳайвони) жўнатдилар. Биз Шом аҳлига етиб келганимизда, улар бизни Ҳарам (ичи)га киришдан тўсдилар. Шунда мен ҳадийни шу жойнинг ўзида сўйиб, сўнгра (эҳромдан) чиқдим ва қайтиб кетдим. Кейинги йил бўлганда, умрамни қазо қилиш учун чиқдим ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб, ундан сўрадим. У: «Ҳадийни алмаштир, чунки Расулуллоҳ ﷺ ашобларига Ҳудайбия йили сўйган ҳадийларини умратул-қазода алмаштиришни буюрганлар», деди.

وَعَنْ عُمَرَ ‏- رضى الله عنه ‏- قَالَ: { إِنَّ اَلْمُشْرِكِينَ كَانُوا لَا يُفِيضُونَ حَتَّى تَطْلُعَ اَلشَّمْسُ، وَيَقُولُونَ: أَشْرِقْ ثَبِيرُ 1‏ وَأَنَّ اَلنَّبِيَّ ‏- صلى الله عليه وسلم ‏-خَالَفَهُمْ, ثُمَّ أَفَاضَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ اَلشَّمْسُ } رَوَاهُ اَلْبُخَارِيُّ 2‏ .‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Umarning Jamʼda bomdod namozini oʻqiganini koʻrdim; soʻng u (oʻrnidan) turib: «Mushriklar quyosh chiqguncha (Jamʼdan) qaytmas edi va: ‹Quyosh Sabir (togʻ)ga nur sochsin (yaʼni quyosh togʻ uzra koʻtarilsin)›, — der edi. Lekin Paygʻambar ﷺ ularga xilof qilib, quyosh chiqishdan oldin Jamʼdan qaytdilar», — dedi.Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Умарнинг Жамъда бомдод намозини ўқиганини кўрдим; сўнг у (ўрнидан) туриб: «Мушриклар қуёш чиқгунча (Жамъдан) қайтмас эди ва: ‹Қуёш Сабир (тоғ)га нур сочсин (яъни қуёш тоғ узра кўтарилсин)›, — дер эди. Лекин Пайғамбар ﷺ уларга хилоф қилиб, қуёш чиқишдан олдин Жамъдан қайтдилар», — деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ ، حَدَّثَنَا مِهْرَانُ ، حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ ، قَالَ : " ذَهَبَ عُمَرُ بِثُلُثَيْ الْعِلْمِ "، فَذَكَرْتُ لِإِبْرَاهِيمَ ، فَقَالَ : " ذَهَبَ عُمَرُ بِتِسْعَةِ أَعْشَارِ الْعِلْمِ "

Amr ibn Maymun aytdi: «Umar ilmning uchdan ikki qismini olib ketdi». Men buni Ibrohimga aytdim. U: «Umar ilmning oʻndan toʻqqiz qismini olib ketdi», dedi.Амр ибн Маймун айтди: «Умар илмнинг учдан икки қисмини олиб кетди». Мен буни Иброҳимга айтдим. У: «Умар илмнинг ўндан тўққиз қисмини олиб кетди», деди.