Abdulloh ibn Amr ibn al-Os

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمِ بْنِ أَبِي سَلاَّمٍ الْحَبَشِيُّ الدِّمَشْقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُودِيَ إِنَّ الصَّلاَةَ جَامِعَةٌ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ hayotlik paytlarida quyosh tutilganda, namoz jamoat bilan oʻqilishi (haqida) eʼlon qilindi».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик пайтларида қуёш тутилганда, намоз жамоат билан ўқилиши (ҳақида) эълон қилинди».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ قَالَ لَمَّا كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُودِيَ إِنَّ الصَّلاَةَ جَامِعَةٌ فَرَكَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ فِي سَجْدَةٍ ثُمَّ قَامَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي سَجْدَةٍ، ثُمَّ جَلَسَ، ثُمَّ جُلِّيَ عَنِ الشَّمْسِ‏.‏ قَالَ وَقَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ مَا سَجَدْتُ سُجُودًا قَطُّ كَانَ أَطْوَلَ مِنْهَا‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotlik paytlarida quyosh tutilganda, namoz jamoat bilan oʻqilishi (haqida) eʼlon qilindi. Paygʻambar ﷺ bir rakatda ikki rukuʼ qildilar. Soʻng turib, bir rakatda (yana) ikki rukuʼ qildilar. Soʻng oʻtirib, namozni tugatdilar; oʻshanda (tutilish) ochilgan edi. Oisha: «Men hech qachon bunchalik uzun sajdani qilmagan edim», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик пайтларида қуёш тутилганда, намоз жамоат билан ўқилиши (ҳақида) эълон қилинди. Пайғамбар ﷺ бир ракатда икки рукуъ қилдилар. Сўнг туриб, бир ракатда (яна) икки рукуъ қилдилар. Сўнг ўтириб, намозни тугатдилар; ўшанда (тутилиш) очилган эди. Оиша: «Мен ҳеч қачон бунчалик узун саждани қилмаган эдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ أَوْسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏"‏ أَحَبُّ الصَّلاَةِ إِلَى اللَّهِ صَلاَةُ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ وَأَحَبُّ الصِّيَامِ إِلَى اللَّهِ صِيَامُ دَاوُدَ، وَكَانَ يَنَامُ نِصْفَ اللَّيْلِ وَيَقُومُ ثُلُثَهُ وَيَنَامُ سُدُسَهُ، وَيَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Allohga eng sevimli namoz — Dovud (alayhissalom)ning namozi; Allohga eng sevimli roʻza — Dovud (alayhissalom)ning roʻzasidir. U kechaning yarmini uxlab, soʻng kechaning uchdan birini namoz oʻqir, soʻng uning oltidan birini (yana) uxlar edi; va u kun ora roʻza tutar edi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Аллоҳга энг севимли намоз — Довуд (алайҳиссалом)нинг намози; Аллоҳга энг севимли рўза — Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир. У кечанинг ярмини ухлаб, сўнг кечанинг учдан бирини намоз ўқир, сўнг унинг олтидан бирини (яна) ухлар эди; ва у кун ора рўза тутар эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ الْحُسَيْنِ، حَدَّثَنَا مُبَشِّرٌ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ، لاَ تَكُنْ مِثْلَ فُلاَنٍ، كَانَ يَقُومُ اللَّيْلَ فَتَرَكَ قِيَامَ اللَّيْلِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ هِشَامٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الْعِشْرِينَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَكَمِ بْنِ ثَوْبَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، مِثْلَهُ‏.‏ وَتَابَعَهُ عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ،‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abdulloh, falonchidek boʻlma — u kechasi namoz oʻqir edi, soʻng tungi namozni tark etdi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абдуллоҳ, фалончидек бўлма — у кечаси намоз ўқир эди, сўнг тунги намозни тарк этди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَقُومُ اللَّيْلَ وَتَصُومُ النَّهَارَ ‏"‏ قُلْتُ إِنِّي أَفْعَلُ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ هَجَمَتْ عَيْنُكَ وَنَفِهَتْ نَفْسُكَ، وَإِنَّ لِنَفْسِكَ حَقٌّ، وَلأَهْلِكَ حَقٌّ، فَصُمْ وَأَفْطِرْ، وَقُمْ وَنَمْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ menga: «Menga — sen butun kecha namoz oʻqiysan va kunduzi roʻza tutasan, deb — xabar berildi», — dedilar. Men: «(Ha,) shunday qilaman», — dedim. U zot: «Agar shunday qilsang, koʻzing zaiflashadi va oʻzing holdan toysan. Shubhasiz, badaningning senda haqqi bor, oilangning senda haqqi bor; bas, (baʼzi kunlari) roʻza tut va (baʼzi kunlari) tutma; (biroz) namoz oʻqi, soʻng uxla», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ менга: «Менга — сен бутун кеча намоз ўқийсан ва кундузи рўза тутасан, деб — хабар берилди», — дедилар. Мен: «(Ҳа,) шундай қиламан», — дедим. У зот: «Агар шундай қилсанг, кўзинг заифлашади ва ўзинг ҳолдан тойсан. Шубҳасиз, баданингнинг сенда ҳаққи бор, оилангнинг сенда ҳаққи бор; бас, (баъзи кунлари) рўза тут ва (баъзи кунлари) тутма; (бироз) намоз ўқи, сўнг ухла», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، وَإِسْمَاعِيلَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ، وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Musulmon — (boshqa) musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat boʻlgan kishidir. Muhojir esa — Alloh man etgan narsalarni tark etgan kishidir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мусулмон — (бошқа) мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган кишидир. Муҳожир эса — Аллоҳ ман этган нарсаларни тарк этган кишидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الإِسْلاَمِ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ تُطْعِمُ الطَّعَامَ، وَتَقْرَأُ السَّلاَمَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ dan: «Islomning qaysi (amali) yaxshi?» — deb soʻradi. U zot: «(Ochlarga) ovqat yedirishing va tanigan-tanimaganingga salom berishing», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ дан: «Исломнинг қайси (амали) яхши?» — деб сўради. У зот: «(Очларга) овқат едиришинг ва таниган-танимаганингга салом беришинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الإِسْلاَمِ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ تُطْعِمُ الطَّعَامَ، وَتَقْرَأُ السَّلاَمَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan: «Islomning qaysi (amali) yaxshi?» — deb soʻradi. U zot: «(Ochlarga) ovqat yedirishing va tanigan-tanimaganingga salom berishing», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан: «Исломнинг қайси (амали) яхши?» — деб сўради. У зот: «(Очларга) овқат едиришинг ва таниган-танимаганингга салом беришинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا، وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ، وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimda toʻrt (xislat) boʻlsa, u xolis munofiq boʻladi; kimda ulardan biri boʻlsa, uni tark etmaguncha unda nifoqning bir xislati boʻladi: ishonib topshirilsa, xiyonat qiladi; gapirsa, yolgʻon gapiradi; ahd qilsa, ahdiga xilof qiladi; janjallashsa, soʻkinib (haddan oshib) ketadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимда тўрт (хислат) бўлса, у холис мунофиқ бўлади; кимда улардан бири бўлса, уни тарк этмагунча унда нифоқнинг бир хислати бўлади: ишониб топширилса, хиёнат қилади; гапирса, ёлғон гапиради; аҳд қилса, аҳдига хилоф қилади; жанжаллашса, сўкиниб (ҳаддан ошиб) кетади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَفَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، فَجَعَلُوا يَسْأَلُونَهُ، فَقَالَ رَجُلٌ لَمْ أَشْعُرْ فَحَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْبَحْ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏‏.‏ فَجَاءَ آخَرُ فَقَالَ لَمْ أَشْعُرْ فَنَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْمِ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏‏.‏ فَمَا سُئِلَ يَوْمَئِذٍ عَنْ شَىْءٍ قُدِّمَ وَلاَ أُخِّرَ إِلاَّ قَالَ افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz soʻnggi hajida (Minoda jamarot yonida bir oz) toʻxtadilar va odamlar u zotga savol bera boshladi. Bir kishi: «Men bilmasdan (Hadiyni) soʻyishdan oldin boshimni oldirdim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Endi) soʻy, unda hech zarar yoʻq», — dedilar. Boshqa bir kishi: «Men bilmasdan Hadiyni ramydan oldin soʻydim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Endi) ramy qil, unda hech zarar yoʻq», — dedilar. Bas, oʻsha kuni Paygʻambar ﷺ dan (hajning marosimlaridan) biror narsa — belgilangan vaqtdan oldin yoki keyin qilingan boʻlsa — soʻralganda, u zot: «(Endi) qil, unda hech zarar yoʻq», — deb javob berdilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз сўнгги ҳажида (Минода жамарот ёнида бир оз) тўхтадилар ва одамлар у зотга савол бера бошлади. Бир киши: «Мен билмасдан (Ҳадийни) сўйишдан олдин бошимни олдирдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Энди) сўй, унда ҳеч зарар йўқ», — дедилар. Бошқа бир киши: «Мен билмасдан Ҳадийни рамйдан олдин сўйдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Энди) рамй қил, унда ҳеч зарар йўқ», — дедилар. Бас, ўша куни Пайғамбар ﷺ дан (ҳажнинг маросимларидан) бирор нарса — белгиланган вақтдан олдин ёки кейин қилинган бўлса — сўралганда, у зот: «(Энди) қил, унда ҳеч зарар йўқ», — деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، شَهِدَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ النَّحْرِ، فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ، فَقَالَ كُنْتُ أَحْسِبُ أَنَّ كَذَا قَبْلَ كَذَا‏.‏ ثُمَّ قَامَ آخَرُ فَقَالَ كُنْتُ أَحْسِبُ أَنَّ كَذَا قَبْلَ كَذَا حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ، نَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ‏.‏ وَأَشْبَاهَ ذَلِكَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏‏.‏ لَهُنَّ كُلِّهِنَّ، فَمَا سُئِلَ يَوْمَئِذٍ عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ قَالَ افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning Nahr kuni xutba aytayotganlariga guvoh boʻldim. Bir kishi (oʻrnidan) turib: «Men falon-falon (ishni) falon-falon (ishdan) oldin (qilishi kerak) deb oʻylab (xato qildim) — men (Hadiyni) soʻyishdan oldin sochimni oldirdim», — dedi. (Boshqa biri:) «Men Hadiyni ramydan oldin soʻydim», — dedi. Bas, odamlar shunga oʻxshash koʻp narsalar haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «(Endi) qilaveringlar, bu (holatlar)ning hammasida hech zarar yoʻq», — dedilar. Oʻsha kuni Paygʻambar ﷺ dan biror narsa haqida soʻralgan har safar, u zot: «(Endi) qil, unda hech zarar yoʻq», — deb javob berdilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг Наҳр куни хутба айтаётганларига гувоҳ бўлдим. Бир киши (ўрнидан) туриб: «Мен фалон-фалон (ишни) фалон-фалон (ишдан) олдин (қилиши керак) деб ўйлаб (хато қилдим) — мен (Ҳадийни) сўйишдан олдин сочимни олдирдим», — деди. (Бошқа бири:) «Мен Ҳадийни рамйдан олдин сўйдим», — деди. Бас, одамлар шунга ўхшаш кўп нарсалар ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «(Энди) қилаверинглар, бу (ҳолатлар)нинг ҳаммасида ҳеч зарар йўқ», — дедилар. Ўша куни Пайғамбар ﷺ дан бирор нарса ҳақида сўралган ҳар сафар, у зот: «(Энди) қил, унда ҳеч зарар йўқ», — деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَاقَتِهِ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ‏.‏ تَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz urgʻochi tuyasida (mingan holda) toʻxtadilar. (Rivoyatchi soʻng hadisni yuqoridagidek rivoyat qildi.)Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз урғочи туясида (минган ҳолда) тўхтадилар. (Ривоятчи сўнг ҳадисни юқоридагидек ривоят қилди.)

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، عَارِمُ بْنُ الْفَضْلِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ تَخَلَّفَ عَنَّا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفْرَةٍ سَافَرْنَاهَا، فَأَدْرَكَنَا وَقَدْ أَرْهَقَتْنَا الصَّلاَةُ وَنَحْنُ نَتَوَضَّأُ، فَجَعَلْنَا نَمْسَحُ عَلَى أَرْجُلِنَا، فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ ‏"‏ وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir safarda Paygʻambar ﷺ bizdan (orqada) qolib ketdilar. Biz vaqti oʻtay deb qolgan namoz uchun tahorat olayotganimizda, u zot bizga yetib oldilar. Biz oyoqlarimizga (faqat) hoʻl qoʻl yurgizardik (yaxshilab yuvmasdik). Shunda Paygʻambar ﷺ baland ovozda ikki-uch marta: «Tovonlarni oʻtdan (asranglar)!» — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир сафарда Пайғамбар ﷺ биздан (орқада) қолиб кетдилар. Биз вақти ўтай деб қолган намоз учун таҳорат олаётганимизда, у зот бизга етиб олдилар. Биз оёқларимизга (фақат) ҳўл қўл юргизардик (яхшилаб ювмасдик). Шунда Пайғамбар ﷺ баланд овозда икки-уч марта: «Товонларни ўтдан (асранглар)!» — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ تَخَلَّفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ سَافَرْنَاهُ فَأَدْرَكَنَا وَقَدْ أَرْهَقْنَا الصَّلاَةَ صَلاَةَ الْعَصْرِ وَنَحْنُ نَتَوَضَّأُ، فَجَعَلْنَا نَمْسَحُ عَلَى أَرْجُلِنَا، فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ ‏"‏ وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir safarda Paygʻambar ﷺ bizdan (orqada) qolib ketdilar. Biz vaqti oʻtay deb qolgan asr namozi uchun tahorat olayotganimizda, u zot bizga yetib oldilar. Biz oyoqlarimizga (faqat) hoʻl qoʻl yurgizardik. Shunda Paygʻambar ﷺ baland ovozda ikki-uch marta: «Tovonlarni oʻtdan (asranglar)!» — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир сафарда Пайғамбар ﷺ биздан (орқада) қолиб кетдилар. Биз вақти ўтай деб қолган аср намози учун таҳорат олаётганимизда, у зот бизга етиб олдилар. Биз оёқларимизга (фақат) ҳўл қўл юргизардик. Шунда Пайғамбар ﷺ баланд овозда икки-уч марта: «Товонларни ўтдан (асранглар)!» — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَقْبِضُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا، يَنْتَزِعُهُ مِنَ الْعِبَادِ، وَلَكِنْ يَقْبِضُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ الْعُلَمَاءِ، حَتَّى إِذَا لَمْ يُبْقِ عَالِمًا، اتَّخَذَ النَّاسُ رُءُوسًا جُهَّالاً فَسُئِلُوا، فَأَفْتَوْا بِغَيْرِ عِلْمٍ، فَضَلُّوا وَأَضَلُّوا ‏"‏‏. قَالَ الْفِرَبْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ قَالَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ هِشَامٍ نَحْوَهُ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Alloh ilmni odamlarning (qalbidan) tortib olish bilan emas, balki olimlarni vafot ettirish bilan koʻtaradi. Nihoyat, biror olim qolmaganda, odamlar johil kishilarni rahbar qilib oladilar; ulardan (masala) soʻralsa, ilmsiz fatvo beradilar — shu bilan oʻzlari ham adashadilar, odamlarni ham adashtiradilar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Аллоҳ илмни одамларнинг (қалбидан) тортиб олиш билан эмас, балки олимларни вафот эттириш билан кўтаради. Ниҳоят, бирор олим қолмаганда, одамлар жоҳил кишиларни раҳбар қилиб оладилар; улардан (масала) сўралса, илмсиз фатво берадилар — шу билан ўзлари ҳам адашадилар, одамларни ҳам адаштирадилар», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْحَدِيثَ يَعْنِي ‏"‏ إِنَّ لِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ وَمَا صَوْمُ دَاوُدَ قَالَ ‏"‏ نِصْفُ الدَّهْرِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Bir marta Allohning Rasuli ﷺ mening oldimga keldilar», — soʻng u butun rivoyatni aytib berdi, yaʼni: «Mehmoningning senga haqi bor, zavjangning senga haqi bor». Soʻng men Dovud (alayhissalom)ning roʻzasi haqida soʻradim. Paygʻambar ﷺ: «Yilning yarmi (yaʼni u kun ora roʻza tutar edi)», — deb javob berdilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ менинг олдимга келдилар», — сўнг у бутун ривоятни айтиб берди, яъни: «Меҳмонингнинг сенга ҳақи бор, завжангнинг сенга ҳақи бор». Сўнг мен Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзаси ҳақида сўрадим. Пайғамбар ﷺ: «Йилнинг ярми (яъни у кун ора рўза тутар эди)», — деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ النَّهَارَ وَتَقُومُ اللَّيْلَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَفْعَلْ، صُمْ وَأَفْطِرْ، وَقُمْ وَنَمْ، فَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ بِحَسْبِكَ أَنْ تَصُومَ كُلَّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَإِنَّ لَكَ بِكُلِّ حَسَنَةٍ عَشْرَ أَمْثَالِهَا، فَإِنَّ ذَلِكَ صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ ‏"‏‏.‏ فَشَدَّدْتُ، فَشُدِّدَ عَلَىَّ، قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي أَجِدُ قُوَّةً‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ صِيَامَ نَبِيِّ اللَّهِ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَلاَ تَزِدْ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَمَا كَانَ صِيَامُ نَبِيِّ اللَّهِ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ ‏"‏ نِصْفَ الدَّهْرِ ‏"‏‏.‏ فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَقُولُ بَعْدَ مَا كَبِرَ يَا لَيْتَنِي قَبِلْتُ رُخْصَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ menga: «Ey Abdulloh! Menga — sen kunduzi roʻza tutasan va tun boʻyi namoz oʻqiyasan, deb — xabar berilmadimi?» — dedilar. Abdulloh: «Ha, yo Rasululloh», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Unday qilma; baʼzi kun roʻza tut, baʼzi kun (roʻzani) tark et; namoz (ham) oʻqi, tunda uxla (ham) — chunki badaningning senga haqi bor, zavjangning senga haqi bor va mehmoningning senga haqi bor. Senga har oyda uch kun roʻza tutish kifoya — chunki yaxshi amalning savobi oʻn barobar (qilib) koʻpaytiriladi; shunda u butun yil roʻza tutgandek boʻladi», — dedilar. Men (koʻproq roʻzaga) qattiq turib oldim va shuning uchun menga qattiqroq (koʻrsatma) berildi. Men: «Yo Rasululloh, menda (bundan koʻproq) kuch bor», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «(Unday boʻlsa,) Dovud paygʻambar (alayhissalom)ning roʻzasidek roʻza tut va undan ortiq tutma», — dedilar. Men: «Allohning paygʻambari Dovudning roʻzasi qanday edi?» — dedim. U zot: «Yilning yarmi (yaʼni u kun ora roʻza tutar edi)», — dedilar. Keyin Abdulloh keksayganda: «Agar men Paygʻambar ﷺ ning (menga bergan) ruxsatini (yaʼni oyda uch kun roʻza tutishni) qabul qilganimda, men uchun yaxshiroq boʻlar edi», — der edi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ менга: «Эй Абдуллоҳ! Менга — сен кундузи рўза тутасан ва тун бўйи намоз ўқиясан, деб — хабар берилмадими?» — дедилар. Абдуллоҳ: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ундай қилма; баъзи кун рўза тут, баъзи кун (рўзани) тарк эт; намоз (ҳам) ўқи, тунда ухла (ҳам) — чунки баданингнинг сенга ҳақи бор, завжангнинг сенга ҳақи бор ва меҳмонингнинг сенга ҳақи бор. Сенга ҳар ойда уч кун рўза тутиш кифоя — чунки яхши амалнинг савоби ўн баробар (қилиб) кўпайтирилади; шунда у бутун йил рўза тутгандек бўлади», — дедилар. Мен (кўпроқ рўзага) қаттиқ туриб олдим ва шунинг учун менга қаттиқроқ (кўрсатма) берилди. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менда (бундан кўпроқ) куч бор», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «(Ундай бўлса,) Довуд пайғамбар (алайҳиссалом)нинг рўзасидек рўза тут ва ундан ортиқ тутма», — дедилар. Мен: «Аллоҳнинг пайғамбари Довуднинг рўзаси қандай эди?» — дедим. У зот: «Йилнинг ярми (яъни у кун ора рўза тутар эди)», — дедилар. Кейин Абдуллоҳ кексайганда: «Агар мен Пайғамбар ﷺ нинг (менга берган) рухсатини (яъни ойда уч кун рўза тутишни) қабул қилганимда, мен учун яхшироқ бўлар эди», — дер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، قَالَ أُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَقُولُ وَاللَّهِ لأَصُومَنَّ النَّهَارَ، وَلأَقُومَنَّ اللَّيْلَ، مَا عِشْتُ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ قَدْ قُلْتُهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ، فَصُمْ وَأَفْطِرْ، وَقُمْ وَنَمْ، وَصُمْ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَإِنَّ الْحَسَنَةَ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا، وَذَلِكَ مِثْلُ صِيَامِ الدَّهْرِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمَيْنِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا، فَذَلِكَ صِيَامُ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ وَهْوَ أَفْضَلُ الصِّيَامِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga — men butun umr davomida har kun roʻza tutishga va har tun (boʻyi) namoz oʻqishga qasam ichdim, degan (xabar) yetkazildi (bas, Allohning Rasuli ﷺ mening oldimga kelib, bu rostmi, deb soʻradilar). Men: «Ota-onam senga fido boʻlsin! Men shunday dedim», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Sen buni qila olmaysan. Bas, baʼzi kun roʻza tut, baʼzi kun (roʻzani) tark et; namoz (ham) oʻqi, uxla (ham). Har oyda uch kun roʻza tut — chunki yaxshi amalning savobi oʻn barobar (qilib) koʻpaytiriladi va bu bir yil roʻza tutganga teng boʻladi», — dedilar. Paygʻambar ﷺ menga: «Bir kun roʻza tut, ikki kun (roʻzani) tark et», — dedilar. Men: «Men bundan yaxshiroq (koʻproq) qila olaman», — dedim. Paygʻambar ﷺ menga: «Bir kun roʻza tut, bir kun (roʻzani) tark et — bu Dovud paygʻambar (alayhissalom)ning roʻzasi va bu — eng yaxshi roʻza», — dedilar. Men: «Menda bundan yaxshiroq (koʻproq) qila oladigan kuch bor», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Bundan yaxshiroq roʻza yoʻq», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га — мен бутун умр давомида ҳар кун рўза тутишга ва ҳар тун (бўйи) намоз ўқишга қасам ичдим, деган (хабар) етказилди (бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ менинг олдимга келиб, бу ростми, деб сўрадилар). Мен: «Ота-онам сенга фидо бўлсин! Мен шундай дедим», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Сен буни қила олмайсан. Бас, баъзи кун рўза тут, баъзи кун (рўзани) тарк эт; намоз (ҳам) ўқи, ухла (ҳам). Ҳар ойда уч кун рўза тут — чунки яхши амалнинг савоби ўн баробар (қилиб) кўпайтирилади ва бу бир йил рўза тутганга тенг бўлади», — дедилар. Пайғамбар ﷺ менга: «Бир кун рўза тут, икки кун (рўзани) тарк эт», — дедилар. Мен: «Мен бундан яхшироқ (кўпроқ) қила оламан», — дедим. Пайғамбар ﷺ менга: «Бир кун рўза тут, бир кун (рўзани) тарк эт — бу Довуд пайғамбар (алайҳиссалом)нинг рўзаси ва бу — энг яхши рўза», — дедилар. Мен: «Менда бундан яхшироқ (кўпроқ) қила оладиган куч бор», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Бундан яхшироқ рўза йўқ», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، سَمِعْتُ عَطَاءً، أَنَّ أَبَا الْعَبَّاسِ الشَّاعِرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَسْرُدُ الصَّوْمَ وَأُصَلِّي اللَّيْلَ، فَإِمَّا أَرْسَلَ إِلَىَّ، وَإِمَّا لَقِيتُهُ، فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ وَلاَ تُفْطِرُ، وَتُصَلِّي وَلاَ تَنَامُ، فَصُمْ وَأَفْطِرْ، وَقُمْ وَنَمْ، فَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَظًّا، وَإِنَّ لِنَفْسِكَ وَأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَظًّا ‏"‏‏.‏ قَالَ إِنِّي لأَقْوَى لِذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ صِيَامَ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَكَيْفَ قَالَ ‏"‏ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى ‏"‏‏.‏ قَالَ مَنْ لِي بِهَذِهِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ عَطَاءٌ لاَ أَدْرِي كَيْفَ ذَكَرَ صِيَامَ الأَبَدِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ ‏"‏‏.‏ مَرَّتَيْنِ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mening — har kun roʻza tutishim va har tun (boʻyi) namoz oʻqishim haqidagi xabar — Paygʻambar ﷺ ga yetdi. Bas, u zot meni (chaqirib) yubordi yoki men u zot bilan uchratdim va u zot: «Menga — sen har kun roʻza tutasan va har tun (boʻyi) namoz oʻqiyasan, deb — xabar berildi. (Bas,) baʼzi kun roʻza tut, baʼzi kun (roʻzani) tark et; namoz (ham) oʻqi, uxla (ham) — chunki koʻzingning senga haqi bor, badaningning va oila (zavja)ngning senga haqi bor», — dedilar. Men: «Menda bundan (roʻzadan) koʻproq kuch bor», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Unday boʻlsa, Dovud (paygʻambar)ning roʻzasidek roʻza tut», — dedilar. Men: «Qanday (tutar edi)?» — dedim. U zot: «U kun ora roʻza tutar va dushman bilan uchratganda (jangdan) qochmas edi», — dedilar. Men: «Bu (fazilat) menga qayerdan (nasib boʻladi)?» — dedim. (Ato dedi: «Men ‹butun umr roʻza tutish› iborasi qanday kelganini bilmayman».) Bas, Paygʻambar ﷺ ikki marta: «Kim butun umri davomida har kun roʻza tutsa, u — umuman roʻza tutmagandek(dir)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Менинг — ҳар кун рўза тутишим ва ҳар тун (бўйи) намоз ўқишим ҳақидаги хабар — Пайғамбар ﷺ га етди. Бас, у зот мени (чақириб) юборди ёки мен у зот билан учратдим ва у зот: «Менга — сен ҳар кун рўза тутасан ва ҳар тун (бўйи) намоз ўқиясан, деб — хабар берилди. (Бас,) баъзи кун рўза тут, баъзи кун (рўзани) тарк эт; намоз (ҳам) ўқи, ухла (ҳам) — чунки кўзингнинг сенга ҳақи бор, баданингнинг ва оила (завжа)нгнинг сенга ҳақи бор», — дедилар. Мен: «Менда бундан (рўзадан) кўпроқ куч бор», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Ундай бўлса, Довуд (пайғамбар)нинг рўзасидек рўза тут», — дедилар. Мен: «Қандай (тутар эди)?» — дедим. У зот: «У кун ора рўза тутар ва душман билан учратганда (жангдан) қочмас эди», — дедилар. Мен: «Бу (фазилат) менга қаердан (насиб бўлади)?» — дедим. (Ато деди: «Мен ‹бутун умр рўза тутиш› ибораси қандай келганини билмайман».) Бас, Пайғамбар ﷺ икки марта: «Ким бутун умри давомида ҳар кун рўза туца, у — умуман рўза тутмагандек(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَبَّاسِ الْمَكِّيَّ ـ وَكَانَ شَاعِرًا وَكَانَ لاَ يُتَّهَمُ فِي حَدِيثِهِ ـ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكَ لَتَصُومُ الدَّهْرَ، وَتَقُومُ اللَّيْلَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ هَجَمَتْ لَهُ الْعَيْنُ وَنَفِهَتْ لَهُ النَّفْسُ، لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الدَّهْرَ، صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ صَوْمُ الدَّهْرِ كُلِّهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga: «Sen butun yil har kun roʻza tutasan va har tun (boʻyi) namoz oʻqiyasanmi?» — dedilar. Men ‹ha› (deb javob berdim). Paygʻambar ﷺ: «Agar sen buni davom ettirsang, koʻzlaring zaiflashib qoladi va badaning charchab qoladi. Kim butun yil roʻza tutsa, u — umuman roʻza tutmagandek. (Har oyda) uch kun roʻza tutish — butun yil roʻza tutganga teng boʻladi», — dedilar. Men: «Menda bundan koʻproq (qila oladigan) kuch bor», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Unday boʻlsa, Dovud (alayhissalom)ning roʻzasidek roʻza tut — u kun ora roʻza tutar va dushman bilan uchratganda, jang maydonidan hech qochmas edi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга: «Сен бутун йил ҳар кун рўза тутасан ва ҳар тун (бўйи) намоз ўқиясанми?» — дедилар. Мен ‹ҳа› (деб жавоб бердим). Пайғамбар ﷺ: «Агар сен буни давом эттирсанг, кўзларинг заифлашиб қолади ва баданинг чарчаб қолади. Ким бутун йил рўза туца, у — умуман рўза тутмагандек. (Ҳар ойда) уч кун рўза тутиш — бутун йил рўза тутганга тенг бўлади», — дедилар. Мен: «Менда бундан кўпроқ (қила оладиган) куч бор», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Ундай бўлса, Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидек рўза тут — у кун ора рўза тутар ва душман билан учратганда, жанг майдонидан ҳеч қочмас эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الْمَلِيحِ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ أَبِيكَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذُكِرَ لَهُ صَوْمِي فَدَخَلَ عَلَىَّ، فَأَلْقَيْتُ لَهُ وِسَادَةً مِنْ أَدَمٍ، حَشْوُهَا لِيفٌ، فَجَلَسَ عَلَى الأَرْضِ، وَصَارَتِ الْوِسَادَةُ بَيْنِي وَبَيْنَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا يَكْفِيكَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ خَمْسًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سَبْعًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تِسْعًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِحْدَى عَشْرَةَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ صَوْمَ فَوْقَ صَوْمِ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ شَطْرَ الدَّهْرِ، صُمْ يَوْمًا، وَأَفْطِرْ يَوْمًا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga mening roʻzalarim haqida (xabar) yetdi va u zot mening oldimga keldilar. Men u zotga — xurmo poʻstlogʻi (lifi) bilan toʻldirilgan charm yostiq toʻshadim, lekin u zot yerga oʻtirdilar va yostiq men bilan u zotning orasida qoldi; soʻng u zot: «Senga har oyda uch kun roʻza tutish kifoya emasmi?» — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, (men koʻproq tuta olaman)», — dedim. U zot: «Besh (kun)?» — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, (men koʻproq tuta olaman)», — dedim. U zot: «Yetti (kun)?» — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, (men koʻproq tuta olaman)», — dedim. U zot: «Toʻqqiz (kun)?» — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, (men koʻproq tuta olaman)», — dedim. U zot: «Oʻn bir (kun)?» — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Dovud (paygʻambar)ning roʻzasidan ortiq roʻza yoʻq — u yilning yarmi edi. Bas, kun ora roʻza tut», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га менинг рўзаларим ҳақида (хабар) етди ва у зот менинг олдимга келдилар. Мен у зотга — хурмо пўстлоғи (лифи) билан тўлдирилган чарм ёстиқ тўшадим, лекин у зот ерга ўтирдилар ва ёстиқ мен билан у зотнинг орасида қолди; сўнг у зот: «Сенга ҳар ойда уч кун рўза тутиш кифоя эмасми?» — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, (мен кўпроқ тута оламан)», — дедим. У зот: «Беш (кун)?» — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, (мен кўпроқ тута оламан)», — дедим. У зот: «Етти (кун)?» — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, (мен кўпроқ тута оламан)», — дедим. У зот: «Тўққиз (кун)?» — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, (мен кўпроқ тута оламан)», — дедим. У зот: «Ўн бир (кун)?» — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Довуд (пайғамбар)нинг рўзасидан ортиқ рўза йўқ — у йилнинг ярми эди. Бас, кун ора рўза тут», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ تَخَلَّفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنَّا فِي سَفْرَةٍ سَافَرْنَاهَا، فَأَدْرَكَنَا وَقَدْ أَرْهَقْنَا الْعَصْرَ، فَجَعَلْنَا نَتَوَضَّأُ وَنَمْسَحُ عَلَى أَرْجُلِنَا، فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ ‏"‏ وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir safarda Paygʻambar ﷺ bizdan (orqada) qolib ketdilar. Vaqti oʻtay deb qolgan asr namozi uchun tahorat olayotganimizda, u zot bizga yetib oldilar. Biz oyoqlarimizga (faqat) hoʻl qoʻl yurgizardik. Shunda u zot baland ovozda ikki marta: «Tovonlarni oʻtdan (asranglar)!» — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир сафарда Пайғамбар ﷺ биздан (орқада) қолиб кетдилар. Вақти ўтай деб қолган аср намози учун таҳорат олаётганимизда, у зот бизга етиб олдилар. Биз оёқларимизга (фақат) ҳўл қўл юргизардик. Шунда у зот баланд овозда икки марта: «Товонларни ўтдан (асранглар)!» — дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا، أَوْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ أَرْبَعَةٍ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ، حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ، وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimda (mana bu) toʻrt (xislat) boʻlsa, u munofiq(dir); va kimda bu toʻrtdan biri boʻlsa, unda — uni tark etguncha — munofiqlik(dan bir) xislat (boʻladi): (1) gapirganda yolgʻon aytadi; (2) vaʼda berganda vaʼdasini buzadi; (3) ahd qilganda xiyonat qiladi; (4) va janjallashganda surbetlik (haddan oshish) bilan yomon (haqoratli) tarzda ish tutadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимда (мана бу) тўрт (хислат) бўлса, у мунофиқ(дир); ва кимда бу тўртдан бири бўлса, унда — уни тарк этгунча — мунофиқлик(дан бир) хислат (бўлади): (1) гапирганда ёлғон айтади; (2) ваъда берганда ваъдасини бузади; (3) аҳд қилганда хиёнат қилади; (4) ва жанжаллашганда сурбетлик (ҳаддан ошиш) билан ёмон (ҳақоратли) тарзда иш тутади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ ـ هُوَ ابْنُ أَبِي أَيُّوبَ ـ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Kim oʻz molini himoya qilayotgan paytda oʻldirilsa, u — shahid(dir)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Ким ўз молини ҳимоя қилаётган пайтда ўлдирилса, у — шаҳид(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْبَعُونَ خَصْلَةً أَعْلاَهُنَّ مَنِيحَةُ الْعَنْزِ، مَا مِنْ عَامِلٍ يَعْمَلُ بِخَصْلَةٍ مِنْهَا رَجَاءَ ثَوَابِهَا وَتَصْدِيقَ مَوْعُودِهَا إِلاَّ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهَا الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ حَسَّانُ فَعَدَدْنَا مَا دُونَ مَنِيحَةِ الْعَنْزِ مِنْ رَدِّ السَّلاَمِ، وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ، وَإِمَاطَةِ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَنَحْوِهِ، فَمَا اسْتَطَعْنَا أَنْ نَبْلُغَ خَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «(Mana bu) qirq xayrli amal bor va ularning eng yaxshisi — bir echkining manihasi(dir); va kim bu xayrli amallardan birini — Allohning savobini umid qilib va unga erishishiga qatʼiy ishongan holda — qilsa, Alloh uni shu (amal) sababli jannatga kiritadi», — dedilar. Hasan (rivoyatchi): «Biz manihadan past (boshqa) xayrli amallarni sanashga urindik: aksa urgan kishiga javob berish, yoʻldan zararni olib tashlash va boshqalarni zikr qildik, lekin biz hatto oʻn beshtani ham sanay olmadik», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Мана бу) қирқ хайрли амал бор ва уларнинг энг яхшиси — бир эчкининг маниҳаси(дир); ва ким бу хайрли амаллардан бирини — Аллоҳнинг савобини умид қилиб ва унга эришишига қатъий ишонган ҳолда — қилса, Аллоҳ уни шу (амал) сабабли жаннатга киритади», — дедилар. Ҳасан (ривоятчи): «Биз маниҳадан паст (бошқа) хайрли амалларни санашга уриндик: акса урган кишига жавоб бериш, йўлдан зарарни олиб ташлаш ва бошқаларни зикр қилдик, лекин биз ҳатто ўн бештани ҳам санай олмадик», — деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَبَّاسِ الشَّاعِرَ ـ وَكَانَ لاَ يُتَّهَمُ فِي حَدِيثِهِ ـ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَهُ فِي الْجِهَادِ فَقَالَ ‏"‏ أَحَىٌّ وَالِدَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, jihodda qatnashishga ruxsat soʻradi. Paygʻambar ﷺ undan: «Ota-onang tirikmi?» — deb soʻradi. U: «Ha», — deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ unga: «Unday boʻlsa, ularning xizmatida (bor kuching bilan) saʼy-harakat qil (yaʼni shu sening jihoding)», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, жиҳодда қатнашишга рухсат сўради. Пайғамбар ﷺ ундан: «Ота-онанг тирикми?» — деб сўради. У: «Ҳа», — деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ унга: «Ундай бўлса, уларнинг хизматида (бор кучинг билан) саъй-ҳаракат қил (яъни шу сенинг жиҳодинг)», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كَانَ عَلَى ثَقَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ كِرْكِرَةُ فَمَاتَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ فِي النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبُوا يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ فَوَجَدُوا عَبَاءَةً قَدْ غَلَّهَا‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ ابْنُ سَلاَمٍ كَرْكَرَةُ، يَعْنِي بِفَتْحِ الْكَافِ، وَهْوَ مَضْبُوطٌ كَذَا‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning oilasi va narsalariga qaraydigan, Karkara deb ataladigan bir kishi bor edi. U kishi vafot etdi va Allohning Rasuli ﷺ: «U — doʻzaxda», — dedi. Soʻng odamlar uni koʻrish uchun borib, uning joyida — u oʻljadan oʻgʻirlagan bir choponni — topdi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг оиласи ва нарсаларига қарайдиган, Каркара деб аталадиган бир киши бор эди. У киши вафот этди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ: «У — дўзахда», — деди. Сўнг одамлар уни кўриш учун бориб, унинг жойида — у ўлжадан ўғирлаган бир чопонни — топди.

حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا مُجَاهِدٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ مُعَاهَدًا لَمْ يَرَحْ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ، وَإِنَّ رِيحَهَا تُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ أَرْبَعِينَ عَامًا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim — musulmonlar bilan shartnomasi boʻlgan (himoyadagi) bir kishini oʻldirsa, u jannat hidini (ham) hidlamaydi — holbuki uning hidi qirq yillik masofadan sezilib turadi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким — мусулмонлар билан шартномаси бўлган (ҳимоядаги) бир кишини ўлдирса, у жаннат ҳидини (ҳам) ҳидламайди — ҳолбуки унинг ҳиди қирқ йиллик масофадан сезилиб туради», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْبَعُ خِلاَلٍ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا مَنْ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ، وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kimda (quyidagi) toʻrt xislat boʻlsa, u — sof munofiq(dir): gapirsa, yolgʻon gapiradi; vaʼda bersa, buzadi; ahd tuzsa, xiyonat qiladi; va janjallashsa, oʻta uyatsiz, yomon va haqoratomuz (adolatsiz) tarzda harakat qiladi. Kimda bu xislatlardan biri boʻlsa, unda munofiqlikning bir xislati boʻladi — to uni tark etguncha», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Кимда (қуйидаги) тўрт хислат бўлса, у — соф мунофиқ(дир): гапирса, ёлғон гапиради; ваъда берса, бузади; аҳд тузса, хиёнат қилади; ва жанжаллашса, ўта уяциз, ёмон ва ҳақоратомуз (адолациз) тарзда ҳаракат қилади. Кимда бу хислатлардан бири бўлса, унда мунофиқликнинг бир хислати бўлади — то уни тарк этгунча», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، أَخْبَرَهُ وَأَبَا، سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَقُولُ وَاللَّهِ لأَصُومَنَّ النَّهَارَ وَلأَقُومَنَّ اللَّيْلَ مَا عِشْتُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنْتَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهِ لأَصُومَنَّ النَّهَارَ وَلأَقُومَنَّ اللَّيْلَ مَا عِشْتُ ‏"‏ قُلْتُ قَدْ قُلْتُهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ، فَصُمْ وَأَفْطِرْ، وَقُمْ وَنَمْ، وَصُمْ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَإِنَّ الْحَسَنَةَ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا، وَذَلِكَ مِثْلُ صِيَامِ الدَّهْرِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمَيْنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا، وَذَلِكَ صِيَامُ دَاوُدَ، وَهْوَ عَدْلُ الصِّيَامِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga — mening: ‹Allohga qasamki, men tirik ekanman, barcha kunlari roʻza tutaman va barcha kechalari namoz oʻqiyman›, — deganim xabar qilindi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ mendan: «Sen — ‹Men tirik ekanman, barcha kunlari roʻza tutaman va barcha kechalari namoz oʻqiyman›, — degan kishimisan?» — deb soʻradi. Men: «Ha, men shuni aytdim», — dedim. U zot: «Sen buni qila olmaysan. Bas, (baʼzan) roʻza tut va (baʼzan) roʻza tutma. Namoz oʻqi va uxla. Oyiga uch kun roʻza tut — chunki yaxshi amalning savobi oʻn baravar (koʻpaytiriladi); shunday qilib, oyiga uch kun roʻza tutish — bir yil roʻza tutishga teng», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Men bundan koʻproq (roʻza) qila olaman», — dedim. U zot: «Har uchinchi kuni roʻza tut», — dedi. Men: «Men bundan koʻproq qila olaman», — dedim. U zot: «Kun ora roʻza tut — bu Dovudning roʻzasidir; (bu) roʻzaning eng moʻtadil turidir», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Men bundan koʻproq qila olaman», — dedim. U zot: «Bundan yaxshiroq (narsa) yoʻq», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га — менинг: ‹Аллоҳга қасамки, мен тирик эканман, барча кунлари рўза тутаман ва барча кечалари намоз ўқийман›, — деганим хабар қилинди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ мендан: «Сен — ‹Мен тирик эканман, барча кунлари рўза тутаман ва барча кечалари намоз ўқийман›, — деган кишимисан?» — деб сўради. Мен: «Ҳа, мен шуни айтдим», — дедим. У зот: «Сен буни қила олмайсан. Бас, (баъзан) рўза тут ва (баъзан) рўза тутма. Намоз ўқи ва ухла. Ойига уч кун рўза тут — чунки яхши амалнинг савоби ўн баравар (кўпайтирилади); шундай қилиб, ойига уч кун рўза тутиш — бир йил рўза тутишга тенг», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен бундан кўпроқ (рўза) қила оламан», — дедим. У зот: «Ҳар учинчи куни рўза тут», — деди. Мен: «Мен бундан кўпроқ қила оламан», — дедим. У зот: «Кун ора рўза тут — бу Довуднинг рўзасидир; (бу) рўзанинг энг мўтадил туридир», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен бундан кўпроқ қила оламан», — дедим. У зот: «Бундан яхшироқ (нарса) йўқ», — деди.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلَمْ أُنَبَّأْ أَنَّكَ تَقُومُ اللَّيْلَ وَتَصُومُ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ هَجَمَتِ الْعَيْنُ وَنَفِهَتِ النَّفْسُ، صُمْ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَذَلِكَ صَوْمُ الدَّهْرِ ـ أَوْ كَصَوْمِ الدَّهْرِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أَجِدُ بِي ـ قَالَ مِسْعَرٌ يَعْنِي ـ قُوَّةً‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ صَوْمَ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ وَكَانَ يَصُومُ يَوْمًا، وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga: «Menga — sen barcha kechalari namoz oʻqishing va barcha kunlari roʻza tutishing — xabar qilindi; bu rostmi?» — dedi. Men: «Ha», — deb javob berdim. U zot: «Agar shunday qilsang, koʻzlaring zaiflashadi va sen zerikasan. Bas, oyiga uch kun roʻza tut — chunki bu — butun yil roʻzasi boʻladi (yoki butun yil roʻzasiga teng)», — dedi. Men: «Men oʻzimni koʻproq roʻza tutishga qodir deb sezaman», — dedim. U zot: «Unday boʻlsa, (Paygʻambar) Dovudning roʻzasidek roʻza tut — u kun ora roʻza tutar va dushmanga roʻpara kelganda qochmas edi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга: «Менга — сен барча кечалари намоз ўқишинг ва барча кунлари рўза тутишинг — хабар қилинди; бу ростми?» — деди. Мен: «Ҳа», — деб жавоб бердим. У зот: «Агар шундай қилсанг, кўзларинг заифлашади ва сен зерикасан. Бас, ойига уч кун рўза тут — чунки бу — бутун йил рўзаси бўлади (ёки бутун йил рўзасига тенг)», — деди. Мен: «Мен ўзимни кўпроқ рўза тутишга қодир деб сезаман», — дедим. У зот: «Ундай бўлса, (Пайғамбар) Довуднинг рўзасидек рўза тут — у кун ора рўза тутар ва душманга рўпара келганда қочмас эди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَوْسٍ الثَّقَفِيِّ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحَبُّ الصِّيَامِ إِلَى اللَّهِ صِيَامُ دَاوُدَ، كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَأَحَبُّ الصَّلاَةِ إِلَى اللَّهِ صَلاَةُ دَاوُدَ، كَانَ يَنَامُ نِصْفَ اللَّيْلِ وَيَقُومُ ثُلُثَهُ وَيَنَامُ سُدُسَهُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ menga: «Allohga eng suyukli roʻza — (Paygʻambar) Dovudning roʻzasi edi — u kun ora roʻza tutardi. Va Allohga eng suyukli namoz — Dovudning namozi edi — u kechaning (birinchi) yarmini uxlar, uchdan birini namoz oʻqir va (yana) oltidan birini uxlardi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ менга: «Аллоҳга энг суюкли рўза — (Пайғамбар) Довуднинг рўзаси эди — у кун ора рўза тутарди. Ва Аллоҳга энг суюкли намоз — Довуднинг намози эди — у кечанинг (биринчи) ярмини ухлар, учдан бирини намоз ўқир ва (яна) олтидан бирини ухларди», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَلِّغُوا عَنِّي وَلَوْ آيَةً، وَحَدِّثُوا عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلاَ حَرَجَ، وَمَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «(Mening taʼlimotlarimni) odamlarga yetkazinglar — bir jumla (boʻlsa) ham; va boshqalarga Bani Isroil (haqida sizlarga oʻrgatilgan) qissalarni aytinglar — chunki bunda gunoh yoʻq. Va kim men haqimda — qasddan — yolgʻon gapirsa, u — albatta — doʻzaxdan oʻz oʻrnini egallaydi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «(Менинг таълимотларимни) одамларга етказинглар — бир жумла (бўлса) ҳам; ва бошқаларга Бани Исроил (ҳақида сизларга ўргатилган) қиссаларни айтинглар — чунки бунда гуноҳ йўқ. Ва ким мен ҳақимда — қасддан — ёлғон гапирса, у — албатта — дўзахдан ўз ўрнини эгаллайди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاحِشًا وَلاَ مُتَفَحِّشًا وَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ مِنْ خِيَارِكُمْ أَحْسَنَكُمْ أَخْلاَقًا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hech qachon — na fohish (qoʻpol-uyatsiz) gap, na ataylab fohishlik (qiluvchi gap) — ishlatmas edi. U zot: «Sizlarning eng yaxshingiz — eng yaxshi xulq va fazilatga ega boʻlganingizdir», — derdi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳеч қачон — на фоҳиш (қўпол-уяциз) гап, на атайлаб фоҳишлик (қилувчи гап) — ишлатмас эди. У зот: «Сизларнинг энг яхшингиз — энг яхши хулқ ва фазилатга эга бўлганингиздир», — дерди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ سَمِعْتُ مَسْرُوقًا، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ فَاحِشًا وَلاَ مُتَفَحِّشًا وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَحَبِّكُمْ إِلَىَّ أَحْسَنَكُمْ أَخْلاَقًا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ اسْتَقْرِئُوا الْقُرْآنَ مِنْ أَرْبَعَةٍ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، وَسَالِمٍ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ، وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr: «Albatta Rasululloh ﷺ qoʻpol soʻzlovchi ham, behayolik qiluvchi ham emas edilar», dedi va: «U zot: ‹Albatta sizlardan menga eng suyuklingiz axloqi eng yaxshilaringizdir›, dedilar», dedi. Yana: «U zot: ‹Qurʼonni toʻrt kishidan oʻrganinglar: Abdulloh ibn Masʼuddan, Abu Huzayfaning quli Salimdan, Ubayy ibn Kaʼbdan va Muoz ibn Jabaldan›, dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр: «Албатта Расулуллоҳ ﷺ қўпол сўзловчи ҳам, беҳаёлик қилувчи ҳам эмас эдилар», деди ва: «У зот: ‹Албатта сизлардан менга энг суюклингиз ахлоқи энг яхшиларингиздир›, дедилар», деди. Яна: «У зот: ‹Қуръонни тўрт кишидан ўрганинглар: Абдуллоҳ ибн Масъуддан, Абу Ҳузайфанинг қули Салимдан, Убайй ибн Каъбдан ва Муоз ибн Жабалдан›, дедилар», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اسْتَقْرِئُوا الْقُرْآنَ مِنْ أَرْبَعَةٍ مِنَ ابْنِ مَسْعُودٍ وَسَالِمٍ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ، وَأُبَىٍّ، وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ ‏"‏‏.‏

Men Paygʻambar ﷺ: «Qurʼonni toʻrt kishidan oʻrganinglar: Ibn Masʼuddan, Abu Huzayfaning quli Salimdan, Ubayydan va Muoz ibn Jabaldan», deganlarini eshitdim.Мен Пайғамбар ﷺ: «Қуръонни тўрт кишидан ўрганинглар: Ибн Масъуддан, Абу Ҳузайфанинг қули Салимдан, Убаййдан ва Муоз ибн Жабалдан», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ الشَّاعِرِ الأَعْمَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا حَاصَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الطَّائِفَ فَلَمْ يَنَلْ مِنْهُمْ شَيْئًا قَالَ ‏"‏ إِنَّا قَافِلُونَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ فَثَقُلَ عَلَيْهِمْ وَقَالُوا نَذْهَبُ وَلاَ نَفْتَحُهُ ـ وَقَالَ مَرَّةً نَقْفُلُ ـ فَقَالَ ‏"‏ اغْدُوا عَلَى الْقِتَالِ ‏"‏‏.‏ فَغَدَوْا فَأَصَابَهُمْ جِرَاحٌ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّا قَافِلُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ فَأَعْجَبَهُمْ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً فَتَبَسَّمَ‏.‏ قَالَ قَالَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الْخَبَرَ كُلَّهُ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ Toifni qamal qilib, ulardan biror narsaga erisha olmaganlarida: «Biz, inshaalloh, qaytuvchimiz», dedilar. Bu (qaytish) ularga ogʻir keldi va: «Uni fath qilmasdan ketamizmi?!» dedilar — bir safar: «Qaytamizmi?!» dedi. U zot: «Erta tongda jangga (tayyor) chiqinglar», dedilar. Ular ertaga chiqdilar, ularga jarohatlar yetdi. U zot: «Biz, inshaalloh, ertaga qaytuvchimiz», dedilar. Bu (gap) ularga maʼqul tushdi — Paygʻambar ﷺ kuldilar. Sufyon bir safar: «Tabassum qildilar», dedi. (Rovi) aytdi: Humaydiy: «Bizga Sufyon butun xabarni rivoyat qildi», dedi.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Тоифни қамал қилиб, улардан бирор нарсага эриша олмаганларида: «Биз, иншааллоҳ, қайтувчимиз», дедилар. Бу (қайтиш) уларга оғир келди ва: «Уни фатҳ қилмасдан кетамизми?!» дедилар — бир сафар: «Қайтамизми?!» деди. У зот: «Эрта тонгда жангга (тайёр) чиқинглар», дедилар. Улар эртага чиқдилар, уларга жароҳатлар етди. У зот: «Биз, иншааллоҳ, эртага қайтувчимиз», дедилар. Бу (гап) уларга маъқул тушди — Пайғамбар ﷺ кулдилар. Суфён бир сафар: «Табассум қилдилар», деди. (Рови) айтди: Ҳумайдий: «Бизга Суфён бутун хабарни ривоят қилди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ هَذِهِ، الآيَةَ الَّتِي فِي الْقُرْآنِ ‏[quran sura="33" aya_start="45" aya_end="45"]{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا‏}‏ قَالَ فِي التَّوْرَاةِ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَحِرْزًا لِلأُمِّيِّينَ، أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ لَيْسَ بِفَظٍّ وَلاَ غَلِيظٍ وَلاَ سَخَّابٍ بِالأَسْوَاقِ وَلاَ يَدْفَعُ السَّيِّئَةَ بِالسَّيِّئَةِ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَصْفَحُ وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ بِأَنْ يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَيَفْتَحَ بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا وَآذَانًا صُمًّا وَقُلُوبًا غُلْفًا‏.‏

(Abdulloh ibn Amr ibnul-Os (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Qurʼondagi bu oyat — ‹Ey Paygʻambar! Biz seni — shohid, xushxabar beruvchi va ogohlantiruvchi (qilib) yubordik› (Ahzob surasi, 45) — (uning aytishicha) Tavrotda (shunday) (yozilgan): «Ey Paygʻambar! Biz seni — shohid, xushxabar beruvchi va ummiylar (savodsizlar) uchun himoyachi (qilib) yubordik; sen — Mening bandam va Rasulimsan; Men seni ‹Mutavakkil (Allohga tavakkul qiluvchi)› deb atadim; (u) qoʻ pol ham, dagʻ al ham emas, bozorlarda baqirib-chaqiradigan ham emas; yomonlikni yomonlik bilan qaytarmaydi, balki avf etadi va kechiradi; Alloh uni — uning (yordami) bilan egri millat(ni) toʻ gʻ rilamaguncha — vafot etdirmaydi: (ular) ‹La ilaha illalloh› deyishlari bilan; (Alloh) uning (vositasi) bilan koʻ r koʻ zlarni, kar quloqlarni va parda(li) qalblarni ochadi.»(Абдуллоҳ ибн Амр ибнул-Ос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Қуръондаги бу оят — ‹Эй Пайғамбар! Биз сени — шоҳид, хушхабар берувчи ва огоҳлантирувчи (қилиб) юбордик› (Аҳзоб сураси, 45) — (унинг айтишича) Тавротда (шундай) (ёзилган): «Эй Пайғамбар! Биз сени — шоҳид, хушхабар берувчи ва уммийлар (саводсизлар) учун ҳимоячи (қилиб) юбордик; сен — Менинг бандам ва Расулимсан; Мен сени ‹Мутаваккил (Аллоҳга таваккул қилувчи)› деб атадим; (у) қў пол ҳам, дағ ал ҳам эмас, бозорларда бақириб-чақирадиган ҳам эмас; ёмонликни ёмонлик билан қайтармайди, балки авф этади ва кечиради; Аллоҳ уни — унинг (ёрдами) билан эгри миллат(ни) тў ғ риламагунча — вафот этдирмайди: (улар) ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› дейишлари билан; (Аллоҳ) унинг (воситаси) билан кў р кў зларни, кар қулоқларни ва парда(ли) қалбларни очади.»

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ أَنْكَحَنِي أَبِي امْرَأَةً ذَاتَ حَسَبٍ فَكَانَ يَتَعَاهَدُ كَنَّتَهُ فَيَسْأَلُهَا عَنْ بَعْلِهَا فَتَقُولُ نِعْمَ الرَّجُلُ مِنْ رَجُلٍ لَمْ يَطَأْ لَنَا فِرَاشًا وَلَمْ يُفَتِّشْ لَنَا كَنَفًا مُذْ أَتَيْنَاهُ فَلَمَّا طَالَ ذَلِكَ عَلَيْهِ ذَكَرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ الْقَنِي بِهِ ‏"‏‏.‏ فَلَقِيتُهُ بَعْدُ فَقَالَ ‏"‏ كَيْفَ تَصُومُ ‏"‏‏.‏ قَالَ كُلَّ يَوْمٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَكَيْفَ تَخْتِمُ ‏"‏‏.‏ قَالَ كُلَّ لَيْلَةً‏.‏ قَالَ ‏"‏ صُمْ فِي كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةً وَاقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ شَهْرٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فِي الْجُمُعَةِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفْطِرْ يَوْمَيْنِ وَصُمْ يَوْمًا ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صُمْ أَفْضَلَ الصَّوْمِ صَوْمِ دَاوُدَ صِيَامَ يَوْمٍ وَإِفْطَارَ يَوْمٍ وَاقْرَأْ فِي كُلِّ سَبْعِ لَيَالٍ مَرَّةً ‏"‏‏.‏ فَلَيْتَنِي قَبِلْتُ رُخْصَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَاكَ أَنِّي كَبِرْتُ وَضَعُفْتُ فَكَانَ يَقْرَأُ عَلَى بَعْضِ أَهْلِهِ السُّبْعَ مِنَ الْقُرْآنِ بِالنَّهَارِ وَالَّذِي يَقْرَؤُهُ يَعْرِضُهُ مِنَ النَّهَارِ لِيَكُونَ أَخَفَّ عَلَيْهِ بِاللَّيْلِ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَتَقَوَّى أَفْطَرَ أَيَّامًا وَأَحْصَى وَصَامَ مِثْلَهُنَّ كَرَاهِيةَ أَنْ يَتْرُكَ شَيْئًا فَارَقَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ فِي ثَلاَثٍ وَفِي خَمْسٍ وَأَكْثَرُهُمْ عَلَى سَبْعٍ‏.‏

(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Otam meni hasab (nasab) sohibi (asilzoda) bir ayolga uylantirdi; u (otam) kelinini (mening xotinimni) yoʻqlab (ahvolini surishtirib) turar va undan eri haqida soʻrar edi. U (xotinim): «(U) — qanday yaxshi kishi: biz unga kelganimizdan beri u bizning toʻ shagimizni bosmadi (yaqinlik qilmadi) va bizning xilvatimizni (parda ortini) titkilamadi (qiziqmadi)», der edi. Bu (hol) unga (otamga) choʻ zilgach, u buni Paygʻambar ﷺga zikr qildi. U zot: «Uni menga roʻ para qil (uchratib qoʻ y)», dedilar. Men keyin u zot bilan uchrashdim. U zot: «Sen qanday roʻ za tutasan?» dedilar. (Men): «Har kuni», dedim. U zot: «Sen (Qurʼonni) qanday xatm qilasan?» dedilar. (Men): «Har kecha», dedim. U zot: «Har oyda uch (kun) roʻ za tut va Qurʼonni har oyda (bir marta xatm qilib) oʻqi», dedilar. Men: «Men bundan koʻ proq (qilishga) quvvat sezaman», dedim. U zot: «Haftada uch kun roʻ za tut», dedilar. Men: «Men bundan koʻ proq (qilishga) quvvat sezaman», dedim. U zot: «Ikki kun ochil (roʻ zasiz boʻ l) va bir kun roʻ za tut», dedilar. Men: «Men bundan koʻ proq (qilishga) quvvat sezaman», dedim. U zot: «Roʻ zaning eng afzali — Dovud (alayhissalom)ning roʻ zasini tut: bir kun roʻ za tutib, bir kun ochil; va (Qurʼonni) har yetti kechada bir marta (xatm qilib) oʻqi», dedilar. Qaniydi men Rasululloh ﷺning ruxsatini qabul qilgan boʻ lsam — chunki men keksaydim va ojiz boʻ lib qoldim. (Abdulloh) oʻ z ahlidan baʼzisiga Qurʼonning (yetti kunlik) bir ulushini (subʼni) kunduzda oʻqib berar; uni (yodlashda) qiyinlashmasin uchun, oʻqiydigan (subʼni) kunduzda (oldindan) koʻ rib (tayyorlab) qoʻ yar edi; (kuch yigʻ moqchi) boʻ lganida esa, bir necha kun ochil (roʻ zasiz) boʻ lib, (ularni) sanab qoʻ yar, soʻng ularning misli (qadar)da roʻ za tutar edi — Paygʻambar ﷺ bilan (kelishib) ajralgan narsasini tark qilishni yoqtirmagani (xush koʻ rmagani) sababli. (Abu Abdulloh (Buxoriy): Baʼzilar ‹uch (kun)da›, baʼzilar ‹besh (kun)da› (xatm qiladi) dedi; koʻ pchiligi esa ‹yetti (kun)› (degan fikrda)dir.)(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Отам мени ҳасаб (насаб) соҳиби (асилзода) бир аёлга уйлантирди; у (отам) келинини (менинг хотинимни) йўқлаб (аҳволини суриштириб) турар ва ундан эри ҳақида сўрар эди. У (хотиним): «(У) — қандай яхши киши: биз унга келганимиздан бери у бизнинг тў шагимизни босмади (яқинлик қилмади) ва бизнинг хилватимизни (парда ортини) титкиламади (қизиқмади)», дер эди. Бу (ҳол) унга (отамга) чў зилгач, у буни Пайғамбар ﷺга зикр қилди. У зот: «Уни менга рў пара қил (учратиб қў й)», дедилар. Мен кейин у зот билан учрашдим. У зот: «Сен қандай рў за тутасан?» дедилар. (Мен): «Ҳар куни», дедим. У зот: «Сен (Қуръонни) қандай хатм қиласан?» дедилар. (Мен): «Ҳар кеча», дедим. У зот: «Ҳар ойда уч (кун) рў за тут ва Қуръонни ҳар ойда (бир марта хатм қилиб) ўқи», дедилар. Мен: «Мен бундан кў проқ (қилишга) қувват сезаман», дедим. У зот: «Ҳафтада уч кун рў за тут», дедилар. Мен: «Мен бундан кў проқ (қилишга) қувват сезаман», дедим. У зот: «Икки кун очил (рў засиз бў л) ва бир кун рў за тут», дедилар. Мен: «Мен бундан кў проқ (қилишга) қувват сезаман», дедим. У зот: «Рў занинг энг афзали — Довуд (алайҳиссалом)нинг рў засини тут: бир кун рў за тутиб, бир кун очил; ва (Қуръонни) ҳар етти кечада бир марта (хатм қилиб) ўқи», дедилар. Қанийди мен Расулуллоҳ ﷺнинг рухсатини қабул қилган бў лсам — чунки мен кексайдим ва ожиз бў либ қолдим. (Абдуллоҳ) ў з аҳлидан баъзисига Қуръоннинг (етти кунлик) бир улушини (субъни) кундузда ўқиб берар; уни (ёдлашда) қийинлашмасин учун, ўқийдиган (субъни) кундузда (олдиндан) кў риб (тайёрлаб) қў яр эди; (куч йиғ моқчи) бў лганида эса, бир неча кун очил (рў засиз) бў либ, (уларни) санаб қў яр, сўнг уларнинг мисли (қадар)да рў за тутар эди — Пайғамбар ﷺ билан (келишиб) ажралган нарсасини тарк қилишни ёқтирмагани (хуш кў рмагани) сабабли. (Абу Абдуллоҳ (Бухорий): Баъзилар ‹уч (кун)да›, баъзилар ‹беш (кун)да› (хатм қилади) деди; кў пчилиги эса ‹етти (кун)› (деган фикрда)дир.)

حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فِي كَمْ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ ‏"‏‏.‏

(Abu Salama, Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi:) Paygʻambar ﷺ menga: «Sen Qurʼonni qancha (muddat)da (xatm qilib) oʻqiysan?» dedilar.(Абу Салама, Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди:) Пайғамбар ﷺ менга: «Сен Қуръонни қанча (муддат)да (хатм қилиб) ўқийсан?» дедилар.