حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ سَيْفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَوْ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ إِلاَّ وَقَاهُ اللَّهُ فِتْنَةَ الْقَبْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ . رَبِيعَةُ بْنُ سَيْفٍ إِنَّمَا يَرْوِي عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَلاَ نَعْرِفُ لِرَبِيعَةَ بْنِ سَيْفٍ سَمَاعًا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmon juma kuni yoki juma kechasi vafot etsa, albatta Alloh uni qabr fitnasidan saqlaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, uning isnodi muttasil (uzluksiz) emas. Robiʼa ibn Sayf faqat Abu Abdurrahmon al-Hubuliydan, u esa Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qiladi, biz Robiʼa ibn Sayfning Abdulloh ibn Amrdan (bevosita) eshitganini bilmaymiz.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмон жума куни ёки жума кечаси вафот этса, албатта Аллоҳ уни қабр фитнасидан сақлайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, унинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас. Робиъа ибн Сайф фақат Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у эса Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилади, биз Робиъа ибн Сайфнинг Абдуллоҳ ибн Амрдан (бевосита) эшитганини билмаймиз.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ خَالِهِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الرَّاشِي وَالْمُرْتَشِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ pora beruvchini ham, pora oluvchini ham laʼnatladilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пора берувчини ҳам, пора олувчини ҳам лаънатладилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَسَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لِلرَّجُلِ أَنْ يُقَاتِلَ عَنْ نَفْسِهِ وَمَالِهِ . وَقَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ يُقَاتِلُ عَنْ مَالِهِ وَلَوْ دِرْهَمَيْنِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim oʻz moli (yoʻlida himoya qilib) oʻldirilsa, u shahiddir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Said ibn Zayd, Abu Hurayra, Ibn Umar, Ibn Abbos va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Amrning hadisi hasandir va undan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Baʼzi ilm ahli kishiga oʻz joni va moli (yoʻlida) qarshilik koʻrsatib jang qilishga ruxsat berganlar. Ibn al-Muborak: «U oʻz moli — ikki dirham (boʻlsa) ham — (yoʻlida) jang qiladi», degan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ўз моли (йўлида ҳимоя қилиб) ўлдирилса, у шаҳиддир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Саид ибн Зайд, Абу Ҳурайра, Ибн Умар, Ибн Аббос ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасандир ва ундан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли кишига ўз жони ва моли (йўлида) қаршилик кўрсатиб жанг қилишга рухсат берганлар. Ибн ал-Муборак: «У ўз моли — икки дирҳам (бўлса) ҳам — (йўлида) жанг қилади», деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمُلَقَّبُ، مَرْدَوَيْهِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمَ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ رَافِعٍ، وَبَكْرَ بْنَ سَوَادَةَ، أَخْبَرَاهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَحْدَثَ - يَعْنِي الرَّجُلَ - وَقَدْ جَلَسَ فِي آخِرِ صَلاَتِهِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ فَقَدْ جَازَتْ صَلاَتُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ وَقَدِ اضْطَرَبُوا فِي إِسْنَادِهِ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا . قَالُوا إِذَا جَلَسَ مِقْدَارَ التَّشَهُّدِ وَأَحْدَثَ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ فَقَدْ تَمَّتْ صَلاَتُهُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَحْدَثَ قَبْلَ أَنْ يَتَشَهَّدَ وَقَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ أَعَادَ الصَّلاَةَ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ . وَقَالَ أَحْمَدُ إِذَا لَمْ يَتَشَهَّدْ وَسَلَّمَ أَجْزَأَهُ لِقَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ " وَالتَّشَهُّدُ أَهْوَنُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي اثْنَتَيْنِ فَمَضَى فِي صَلاَتِهِ وَلَمْ يَتَشَهَّدْ . وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ إِذَا تَشَهَّدَ وَلَمْ يُسَلِّمْ أَجْزَأَهُ . وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ حِينَ عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم التَّشَهُّدَ فَقَالَ " إِذَا فَرَغْتَ مِنْ هَذَا فَقَدْ قَضَيْتَ مَا عَلَيْكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ هُوَ الإِفْرِيقِيُّ وَقَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْهُمْ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَأَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar (kishi) — yaʼni er kishi — namozining oxirida, salom berishdan oldin oʻtirgan holida hadas yetkazib qoʻysa, namozi joiz boʻlgandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi unchalik kuchli emas, uning isnodida ixtilof (iztirob) qilganlar. Baʼzi ilm ahli shunga (rivoyatga) borib: Kishi tashahhud miqdoricha oʻtirib, salom berishdan oldin hadas yetkazsa, namozi tugagan boʻladi, dedilar. Baʼzi ilm ahli esa: Agar tashahhuddan oldin va salomdan oldin hadas yetkazsa, namozni qaytadan oʻqiydi, dedilar. Bu Shofeiyning soʻzidir. Ahmad: Agar tashahhud oʻqimasdan salom bersa, kifoya qiladi, dedi — Nabiy ﷺning «uning tahlili — salomdir» degan soʻzlari sababli, tashahhud esa undan yengilroqdir; Nabiy ﷺ ikki rakaatdan (oʻtirmay) turib ketib, namozlarida davom etganlar va tashahhud oʻqimaganlar. Ishoq ibn Ibrohim esa: Agar tashahhud oʻqib, salom bermasa, kifoya qiladi, dedi va Ibn Masʼudning hadisi bilan dalil keltirdi — qachonki Nabiy ﷺ unga tashahhudni oʻrgatib: «Buni tugatsang, zimmangdagini ado qilgan boʻlasan», degan edilar. Abu Iso aytdi: Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼum — u al-Ifriqiydir, uni baʼzi hadis ahli zaif sanagan, ular orasida Yahyo ibn Said al-Qatton va Ahmad ibn Hanbal bor.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар (киши) — яъни эр киши — намозининг охирида, салом беришдан олдин ўтирган ҳолида ҳадас етказиб қўйса, намози жоиз бўлгандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди унчалик кучли эмас, унинг иснодида ихтилоф (изтироб) қилганлар. Баъзи илм аҳли шунга (ривоятга) бориб: Киши ташаҳҳуд миқдорича ўтириб, салом беришдан олдин ҳадас етказса, намози тугаган бўлади, дедилар. Баъзи илм аҳли эса: Агар ташаҳҳуддан олдин ва саломдан олдин ҳадас етказса, намозни қайтадан ўқийди, дедилар. Бу Шофеийнинг сўзидир. Аҳмад: Агар ташаҳҳуд ўқимасдан салом берса, кифоя қилади, деди — Набий ﷺнинг «унинг таҳлили — саломдир» деган сўзлари сабабли, ташаҳҳуд эса ундан енгилроқдир; Набий ﷺ икки ракаатдан (ўтирмай) туриб кетиб, намозларида давом этганлар ва ташаҳҳуд ўқимаганлар. Ишоқ ибн Иброҳим эса: Агар ташаҳҳуд ўқиб, салом бермаса, кифоя қилади, деди ва Ибн Масъуднинг ҳадиси билан далил келтирди — қачонки Набий ﷺ унга ташаҳҳудни ўргатиб: «Буни тугатсанг, зиммангдагини адо қилган бўласан», деган эдилар. Абу Исо айтди: Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъум — у ал-Ифриқийдир, уни баъзи ҳадис аҳли заиф санаган, улар орасида Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва Аҳмад ибн Ҳанбал бор.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اعْبُدُوا الرَّحْمَنَ وَأَطْعِمُوا الطَّعَامَ وَأَفْشُوا السَّلاَمَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلاَمٍ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Rahmonga ibodat qilinglar, taom yediringlar va salomni yoyinglar — jannatga salomatlik bilan kirasizlar», dedilar. U: Bu hadis hasan sahihdir, dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Раҳмонга ибодат қилинглар, таом едиринглар ва саломни ёйинглар — жаннатга саломатлик билан кирасизлар», дедилар. У: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رِضَا الرَّبِّ فِي رِضَا الْوَالِدِ وَسَخَطُ الرَّبِّ فِي سَخَطِ الْوَالِدِ " .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَهَذَا أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى أَصْحَابُ شُعْبَةَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ . وَخَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ ثِقَةٌ مَأْمُونٌ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِالْبَصْرَةِ مِثْلَ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ وَلاَ بِالْكُوفَةِ مِثْلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِيسَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Robbning roziligi otaning roziligida, Robbning gʻazabi otaning gʻazabidadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Shuʼbaning shogirdlari Shuʼbadan, u Yaʼlo ibn Atodan, u otasidan, u Abdulloh ibn Amrdan mavquf (sahobada toʻxtagan) tarzda rivoyat qilishgan; biz Xolid ibn al-Horisdan boshqa hech kim buni (Paygʻambarga) marfuʼ qilganini bilmaymiz. Xolid ibn al-Horis esa ishonchli, ishonarli (kishi)dir. Bu bobda Abdulloh ibn Masʼuddan ham (rivoyat bor).Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Роббнинг розилиги отанинг розилигида, Роббнинг ғазаби отанинг ғазабидадир», дедилар. Абу Исо айтди: Шуъбанинг шогирдлари Шуъбадан, у Яъло ибн Атодан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан мавқуф (саҳобада тўхтаган) тарзда ривоят қилишган; биз Холид ибн ал-Ҳорисдан бошқа ҳеч ким буни (Пайғамбарга) марфуъ қилганини билмаймиз. Холид ибн ал-Ҳорис эса ишончли, ишонарли (киши)дир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуддан ҳам (ривоят бор).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مِنَ الْكَبَائِرِ أَنْ يَشْتُمَ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهَلْ يَشْتُمُ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ قَالَ " نَعَمْ يَسُبُّ أَبَا الرَّجُلِ فَيَشْتُمُ أَبَاهُ وَيَشْتُمُ أُمَّهُ فَيَسُبُّ أُمَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kishining oʻz ota-onasini soʻkishi katta gunohlardandir», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, kishi oʻz ota-onasini soʻkadimi?» deyishdi. U zot: «Ha, (bir kishi) boshqa kishining otasini soʻkadi, u esa bunisining otasini soʻkadi; onasini soʻkadi, u esa bunisining onasini soʻkadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг ўз ота-онасини сўкиши катта гуноҳлардандир», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, киши ўз ота-онасини сўкадими?» дейишди. У зот: «Ҳа, (бир киши) бошқа кишининг отасини сўкади, у эса бунисининг отасини сўкади; онасини сўкади, у эса бунисининг онасини сўкади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا بَشِيرٌ أَبُو إِسْمَاعِيلَ، وَفِطْرُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ الْوَاصِلُ بِالْمُكَافِئِ وَلَكِنَّ الْوَاصِلَ الَّذِي إِذَا انْقَطَعَتْ رَحِمُهُ وَصَلَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَانَ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Silai rahm qiluvchi (haqiqiy ulovchi) — (yaxshilikni yaxshilik bilan) qaytaruvchi emas; balki haqiqiy ulovchi shundayki, qarindoshligi uzilganda, uni ulaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Salmon, Oisha va Abdulloh ibn Umardan ham (rivoyatlar bor).Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Силаи раҳм қилувчи (ҳақиқий уловчи) — (яхшиликни яхшилик билан) қайтарувчи эмас; балки ҳақиқий уловчи шундайки, қариндошлиги узилганда, уни улайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Салмон, Оиша ва Абдуллоҳ ибн Умардан ҳам (ривоятлар бор).
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي قَابُوسَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ ارْحَمُوا مَنْ فِي الأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ الرَّحِمُ شُجْنَةٌ مِنَ الرَّحْمَنِ فَمَنْ وَصَلَهَا وَصَلَهُ اللَّهُ وَمَنْ قَطَعَهَا قَطَعَهُ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Rahm-shafqat qiluvchilarga ar-Rahmon rahm qiladi. Yerdagilarga rahm qilinglar, osmondagi Zot sizlarga rahm qiladi. Rahm (qarindoshlik rishtasi) ar-Rahmondan bir shoxchadir. Kim uni tutsa (ulasa), Alloh uni Oʻzi bilan ulaydi, kim uni uzsa, Alloh undan (rahmatini) uzadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Раҳм-шафқат қилувчиларга ар-Раҳмон раҳм қилади. Ердагиларга раҳм қилинглар, осмондаги Зот сизларга раҳм қилади. Раҳм (қариндошлик риштаси) ар-Раҳмондан бир шохчадир. Ким уни тутса (уласа), Аллоҳ уни Ўзи билан улайди, ким уни узса, Аллоҳ ундан (раҳматини) узади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ الأَصْحَابِ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرُهُمْ لِصَاحِبِهِ وَخَيْرُ الْجِيرَانِ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرُهُمْ لِجَارِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh huzurida hamrohlarning eng yaxshisi oʻz hamrohiga eng yaxshi (muomalada) boʻlganidir, Alloh huzurida qoʻshnilarning eng yaxshisi oʻz qoʻshnisiga eng yaxshi (muomalada) boʻlganidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Abdurrahmon al-Hubuliyning ismi Abdulloh ibn Yaziddir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ҳузурида ҳамроҳларнинг энг яхшиси ўз ҳамроҳига энг яхши (муомалада) бўлганидир, Аллоҳ ҳузурида қўшниларнинг энг яхшиси ўз қўшнисига энг яхши (муомалада) бўлганидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийнинг исми Абдуллоҳ ибн Язиддир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خِيَارُكُمْ أَحَاسِنُكُمْ أَخْلاَقًا " . وَلَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاحِشًا وَلاَ مُتَفَحِّشًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng yaxshilaringiz xulqi eng goʻzal boʻlganlaringizdir», dedilar. Nabiy ﷺ behayo ham, fahsh soʻzlovchi ham emas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг яхшиларингиз хулқи энг гўзал бўлганларингиздир», дедилар. Набий ﷺ беҳаё ҳам, фаҳш сўзловчи ҳам эмас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قال: حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي قَبِيلٍ، عَنْ شُفَىِّ بْنِ مَاتِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي يَدِهِ كِتَابَانِ فَقَالَ " أَتَدْرُونَ مَا هَذَانِ الْكِتَابَانِ " . فَقُلْنَا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ أَنْ تُخْبِرَنَا . فَقَالَ لِلَّذِي فِي يَدِهِ الْيُمْنَى " هَذَا كِتَابٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ فِيهِ أَسْمَاءُ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَأَسْمَاءُ آبَائِهِمْ وَقَبَائِلِهِمْ ثُمَّ أُجْمِلَ عَلَى آخِرِهِمْ فَلاَ يُزَادُ فِيهِمْ وَلاَ يُنْقَصُ مِنْهُمْ أَبَدًا " . ثُمَّ قَالَ لِلَّذِي فِي شِمَالِهِ " هَذَا كِتَابٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ فِيهِ أَسْمَاءُ أَهْلِ النَّارِ وَأَسْمَاءُ آبَائِهِمْ وَقَبَائِلِهِمْ ثُمَّ أُجْمِلَ عَلَى آخِرِهِمْ فَلاَ يُزَادُ فِيهِمْ وَلاَ يُنْقَصُ مِنْهُمْ أَبَدًا " . فَقَالَ أَصْحَابُهُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ كَانَ أَمْرٌ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ فَقَالَ " سَدِّدُوا وَقَارِبُوا فَإِنَّ صَاحِبَ الْجَنَّةِ يُخْتَمُ لَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ عَمِلَ أَىَّ عَمَلٍ وَإِنَّ صَاحِبَ النَّارِ يُخْتَمُ لَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ وَإِنْ عَمِلَ أَىَّ عَمَلٍ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَيْهِ فَنَبَذَهُمَا ثُمَّ قَالَ " فَرَغَ رَبُّكُمْ مِنَ الْعِبَادِ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ " . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ أَبِي قَبِيلٍ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو قَبِيلٍ اسْمُهُ حُيَىُّ بْنُ هَانِئٍ .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ qoʻllarida ikki kitob bilan huzurimizga chiqdilar-da: «Bu ikki kitob nimaligini bilasizlarmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ey Rasululloh, faqat siz xabar bersangizgina (bilamiz)», dedik. Shunda u zot oʻng qoʻllaridagi (kitob) haqida: «Bu olamlar Rabbi tomonidan (yuborilgan) kitob boʻlib, unda jannat ahlining ismlari, ularning otalarining ismlari va qabilalari (yozilgan). Soʻng oxirigacha (yozilib) yakunlangan, ularga abadiy biror (kishi) qoʻshilmaydi va ulardan biror (kishi) kamaytirilmaydi», dedilar. Soʻng chap qoʻllaridagi (kitob) haqida: «Bu (ham) olamlar Rabbi tomonidan (yuborilgan) kitob boʻlib, unda doʻzax ahlining ismlari, ularning otalarining ismlari va qabilalari (yozilgan). Soʻng oxirigacha (yozilib) yakunlangan, ularga abadiy biror (kishi) qoʻshilmaydi va ulardan biror (kishi) kamaytirilmaydi», dedilar. Sahobalari: «Ey Rasululloh, ish allaqachon hal qilinib boʻlgan boʻlsa, amal nima uchun (kerak)?» dedilar. U zot: «(Toʻgʻri yoʻlda) sobit boʻlinglar va (toʻgʻrilikka) yaqinlashinglar, chunki jannat egasi qanday amal qilmasin, oxir-oqibat jannat ahlining amali bilan xotima topadi, doʻzax egasi esa qanday amal qilmasin, oxir-oqibat doʻzax ahlining amali bilan xotima topadi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan (ishora qilib), ularni (yiqitib) tashladilar-da: «Rabbingiz bandalardan (taqdirini bitirib) hal qilib boʻldi, bir guruh jannatda, bir guruh doʻzaxda», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Abu Qabilning ismi Huyay ibn Honiʼdir.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ қўлларида икки китоб билан ҳузуримизга чиқдилар-да: «Бу икки китоб нималигини биласизларми?» дедилар. Биз: «Йўқ, эй Расулуллоҳ, фақат сиз хабар берсангизгина (биламиз)», дедик. Шунда у зот ўнг қўлларидаги (китоб) ҳақида: «Бу оламлар Рабби томонидан (юборилган) китоб бўлиб, унда жаннат аҳлининг исмлари, уларнинг оталарининг исмлари ва қабилалари (ёзилган). Сўнг охиригача (ёзилиб) якунланган, уларга абадий бирор (киши) қўшилмайди ва улардан бирор (киши) камайтирилмайди», дедилар. Сўнг чап қўлларидаги (китоб) ҳақида: «Бу (ҳам) оламлар Рабби томонидан (юборилган) китоб бўлиб, унда дўзах аҳлининг исмлари, уларнинг оталарининг исмлари ва қабилалари (ёзилган). Сўнг охиригача (ёзилиб) якунланган, уларга абадий бирор (киши) қўшилмайди ва улардан бирор (киши) камайтирилмайди», дедилар. Саҳобалари: «Эй Расулуллоҳ, иш аллақачон ҳал қилиниб бўлган бўлса, амал нима учун (керак)?» дедилар. У зот: «(Тўғри йўлда) собит бўлинглар ва (тўғриликка) яқинлашинглар, чунки жаннат эгаси қандай амал қилмасин, охир-оқибат жаннат аҳлининг амали билан хотима топади, дўзах эгаси эса қандай амал қилмасин, охир-оқибат дўзах аҳлининг амали билан хотима топади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан (ишора қилиб), уларни (йиқитиб) ташладилар-да: «Раббингиз бандалардан (тақдирини битириб) ҳал қилиб бўлди, бир гуруҳ жаннатда, бир гуруҳ дўзахда», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абу Қабилнинг исми Ҳуяй ибн Ҳониъдир.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُنْذِرِ الْبَاهِلِيُّ الصَّنْعَانِيُّ، قال: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قال: حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، قال: حَدَّثَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " قَدَّرَ اللَّهُ الْمَقَادِيرَ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ بِخَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh osmonlar va yerni yaratishdan ellik ming yil avval taqdirlarni belgilab qoʻygan», deganlarini eshitdim, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahih, gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ осмонлар ва ерни яратишдан эллик минг йил аввал тақдирларни белгилаб қўйган», деганларини эшитдим, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سِيمِينْ، كُوشْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَكُونُ فِتْنَةٌ تَسْتَنْظِفُ الْعَرَبَ قَتْلاَهَا فِي النَّارِ اللِّسَانُ فِيهَا أَشَدُّ مِنَ السَّيْفِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ لاَ يُعْرَفُ لِزِيَادِ بْنِ سِيمِينَ كُوشْ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ لَيْثٍ فَرَفَعَهُ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ لَيْثٍ فَوَقَفَهُ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir fitna boʻladiki, u arablarni supurib tashlaydi; uning oʻldirilganlari doʻzaxda boʻladi. Unda til qilichdan ham qattiqroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Men Muhammad ibn Ismoilning: «Ziyod ibn Siymin Kushdan bu hadisdan boshqasi maʼlum emas», deyayotganini eshitganman. Uni Hammod ibn Salama Laysdan rivoyat qilib, marfuʼ qilgan (Paygʻambarga koʻtargan); Hammod ibn Zayd esa Laysdan rivoyat qilib, mavquf qilgan (Sahobada toʻxtatgan).Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир фитна бўладики, у арабларни супуриб ташлайди; унинг ўлдирилганлари дўзахда бўлади. Унда тил қиличдан ҳам қаттиқроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг: «Зиёд ибн Сиймин Кушдан бу ҳадисдан бошқаси маълум эмас», деяётганини эшитганман. Уни Ҳаммод ибн Салама Лайсдан ривоят қилиб, марфуъ қилган (Пайғамбарга кўтарган); Ҳаммод ибн Зайд эса Лайсдан ривоят қилиб, мавқуф қилган (Саҳобада тўхтатган).
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَدْ أَفْلَحَ مَنْ أَسْلَمَ وَكَانَ رِزْقُهُ كَفَافًا وَقَنَّعَهُ اللَّهُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islomni qabul qilgan, rizqi oʻziga yetarli boʻlgan va Alloh uni qanoatli qilgan kishi, albatta, najot topdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Исломни қабул қилган, ризқи ўзига етарли бўлган ва Аллоҳ уни қаноатли қилган киши, албатта, нажот топди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَسْلَمَ الْعِجْلِيِّ، عَنْ بِشْرِ بْنِ شَغَافٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا الصُّورُ قَالَ " قَرْنٌ يُنْفَخُ فِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Sur nima?» dedi. U zot: «(U) ichiga puflanadigan shoxdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uni Sulaymon at-Taymiydan bir nechtasi rivoyat qilgan va biz uni faqat uning hadisidan bilamiz.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аъробий Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Сур нима?» деди. У зот: «(У) ичига пуфланадиган шохдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни Сулаймон ат-Таймийдан бир нечтаси ривоят қилган ва биз уни фақат унинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فِي حُلَّةٍ لَهُ يَخْتَالُ فِيهَا فَأَمَرَ اللَّهُ الأَرْضَ فَأَخَذَتْهُ فَهُوَ يَتَجَلْجَلُ فِيهَا أَوْ قَالَ يَتَلَجْلَجُ فِيهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlardan oldingilardan bir kishi oʻzining hullasini (chiroyli kiyimini) kiyib, kekkayib chiqdi. Shunda Alloh yerga buyurdi va yer uni yutib yubordi. Endi u qiyomat kunigacha unda gʻarq boʻlib (botib) turadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизлардан олдингилардан бир киши ўзининг ҳулласини (чиройли кийимини) кийиб, кеккайиб чиқди. Шунда Аллоҳ ерга буюрди ва ер уни ютиб юборди. Энди у қиёмат кунигача унда ғарқ бўлиб (ботиб) туради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو الْمُعَافِرِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَمَتَ نَجَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ . وَأَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim jim tursa, najot topdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Ibn Lahianing rivoyati orqaligina bilamiz. Abu Abdurrahmon al-Hubuliy esa Abdulloh ibn Yaziddir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жим турса, нажот топди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Ибн Лаҳианинг ривояти орқалигина биламиз. Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулий эса Абдуллоҳ ибн Язиддир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ عِيسَى بْنِ هِلاَلٍ الصَّدَفِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ أَنَّ رُصَاصَةً مِثْلَ هَذِهِ وَأَشَارَ إِلَى مِثْلِ الْجُمْجُمَةِ أُرْسِلَتْ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الأَرْضِ وَهِيَ مَسِيرَةُ خَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ لَبَلَغَتِ الأَرْضَ قَبْلَ اللَّيْلِ وَلَوْ أَنَّهَا أُرْسِلَتْ مِنْ رَأْسِ السِّلْسِلَةِ لَصَارَتْ أَرْبَعِينَ خَرِيفًا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ قَبْلَ أَنْ تَبْلُغَ أَصْلَهَا أَوْ قَعْرَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَسَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ هُوَ مِصْرِيٌّ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar mana shunday bir parcha qoʻrgʻoshin — u zot bosh suyagiday narsaga ishora qildilar — osmondan yerga tashlansa, holbuki bu (oradagi masofa) besh yuz yillik yoʻldir, u kechga qolmay yerga yetib kelardi. Agar u zanjirning boshidan tashlansa, oʻzining tubiga yoki qaʼriga yetib borishidan oldin tunu kun qirq yil yoʻl bosgan boʻlardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мана шундай бир парча қўрғошин — у зот бош суягидай нарсага ишора қилдилар — осмондан ерга ташланса, ҳолбуки бу (орадаги масофа) беш юз йиллик йўлдир, у кечга қолмай ерга етиб келарди. Агар у занжирнинг бошидан ташланса, ўзининг тубига ёки қаърига етиб боришидан олдин туну кун қирқ йил йўл босган бўларди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا وَإِنْ كَانَتْ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ فِيهِ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا مَنْ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ نِفَاقُ الْعَمَلِ وَإِنَّمَا كَانَ نِفَاقُ التَّكْذِيبِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَكَذَا رُوِيَ عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ شَيْئًا مِنْ هَذَا أَنَّهُ قَالَ النِّفَاقُ نِفَاقَانِ نِفَاقُ الْعَمَلِ وَنِفَاقُ التَّكْذِيبِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Toʻrt narsa borki, kimda ular boʻlsa, u munofiq boʻladi. Kimda ulardan biri boʻlsa, uni tark etmaguncha unda nifoqning bir xislati boʻladi: gapirsa yolgʻon gapiradi, vada qilsa vadasiga xilof qiladi, janjallashsa haddidan oshadi, ahdlashsa ahdiga xiyonat qiladi», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis)ning maʼnosi ahli ilm nazdida amal nifoqidir. Tasdiq nifoqi (yaʼni iymonni inkor etish nifoqi) faqat Rasululloh ﷺ davrida (boʻlgan). Hasan al-Basriydan ham shunga oʻxshash narsa rivoyat qilingan: u nifoq ikki xil — amal nifoqi va tasdiq nifoqidir, degan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Тўрт нарса борки, кимда улар бўлса, у мунофиқ бўлади. Кимда улардан бири бўлса, уни тарк этмагунча унда нифоқнинг бир хислати бўлади: гапирса ёлғон гапиради, вада қилса вадасига хилоф қилади, жанжаллашса ҳаддидан ошади, аҳдлашса аҳдига хиёнат қилади», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис)нинг маъноси аҳли илм наздида амал нифоқидир. Тасдиқ нифоқи (яъни иймонни инкор этиш нифоқи) фақат Расулуллоҳ ﷺ даврида (бўлган). Ҳасан ал-Басрийдан ҳам шунга ўхшаш нарса ривоят қилинган: у нифоқ икки хил — амал нифоқи ва тасдиқ нифоқидир, деган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَعَافِرِيِّ، ثُمَّ الْحُبُلِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ سَيُخَلِّصُ رَجُلاً مِنْ أُمَّتِي عَلَى رُءُوسِ الْخَلاَئِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَنْشُرُ عَلَيْهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ سِجِلاًّ كُلُّ سِجِلٍّ مِثْلُ مَدِّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَقُولُ أَتُنْكِرُ مِنْ هَذَا شَيْئًا أَظَلَمَكَ كَتَبَتِي الْحَافِظُونَ فَيَقُولُ لاَ يَا رَبِّ . فَيَقُولُ أَفَلَكَ عُذْرٌ فَيَقُولُ لاَ يَا رَبِّ . فَيَقُولُ بَلَى إِنَّ لَكَ عِنْدَنَا حَسَنَةً فَإِنَّهُ لاَ ظُلْمَ عَلَيْكَ الْيَوْمَ فَتَخْرُجُ بِطَاقَةٌ فِيهَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ فَيَقُولُ احْضُرْ وَزْنَكَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ مَا هَذِهِ الْبِطَاقَةُ مَعَ هَذِهِ السِّجِلاَّتِ فَقَالَ إِنَّكَ لاَ تُظْلَمُ . قَالَ فَتُوضَعُ السِّجِلاَّتُ فِي كِفَّةٍ وَالْبِطَاقَةُ فِي كِفَّةٍ فَطَاشَتِ السِّجِلاَّتُ وَثَقُلَتِ الْبِطَاقَةُ فَلاَ يَثْقُلُ مَعَ اسْمِ اللَّهِ شَيْءٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ يَحْيَى، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . وَالْبِطَاقَةُ هِيَ الْقِطْعَةُ .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh qiyomat kuni mening ummatimdan bir kishini barcha xaloyiq koʻz oʻngida ajratib oladi va unga toʻqson toʻqqizta hujjat (varaqa) yoyadi, har bir hujjat koʻz yetadigan masofacha (uzun) boʻladi. Soʻng: ‹Bulardan birortasini inkor qilasanmi? Yozuvchi-saqlovchi (farishta)larim senga zulm qildimi?› deydi. U: ‹Yoʻq, ey Robbim›, deydi. ‹Senda biror uzr bormi?› deydi. U: ‹Yoʻq, ey Robbim›, deydi. (Alloh): ‹Yoʻq (unday emas), albatta senda bizning huzurimizda bir yaxshilik bor, bugun senga aslo zulm qilinmaydi›, deydi. Shunda bir kartochka chiqadi, unda: ‹Ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu› (yozilgan boʻladi). (Alloh): ‹Vazningga hozir boʻl›, deydi. U: ‹Ey Robbim, bu kartochka bu hujjatlar oldida nima boʻladi?› deydi. (Alloh): ‹Albatta senga zulm qilinmaydi›, deydi». U zot: «Hujjatlar bir pallaga, kartochka esa boshqa pallaga qoʻyiladi. Shunda hujjatlar yengil tortib koʻtarilib ketadi, kartochka ogʻir keladi. Allohning ismi bilan birga hech narsa ogʻir kelmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ қиёмат куни менинг умматимдан бир кишини барча халойиқ кўз ўнгида ажратиб олади ва унга тўқсон тўққизта ҳужжат (варақа) ёяди, ҳар бир ҳужжат кўз етадиган масофача (узун) бўлади. Сўнг: ‹Булардан бирортасини инкор қиласанми? Ёзувчи-сақловчи (фаришта)ларим сенга зулм қилдими?› дейди. У: ‹Йўқ, эй Роббим›, дейди. ‹Сенда бирор узр борми?› дейди. У: ‹Йўқ, эй Роббим›, дейди. (Аллоҳ): ‹Йўқ (ундай эмас), албатта сенда бизнинг ҳузуримизда бир яхшилик бор, бугун сенга асло зулм қилинмайди›, дейди. Шунда бир карточка чиқади, унда: ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу› (ёзилган бўлади). (Аллоҳ): ‹Вазнингга ҳозир бўл›, дейди. У: ‹Эй Роббим, бу карточка бу ҳужжатлар олдида нима бўлади?› дейди. (Аллоҳ): ‹Албатта сенга зулм қилинмайди›, дейди». У зот: «Ҳужжатлар бир паллага, карточка эса бошқа паллага қўйилади. Шунда ҳужжатлар енгил тортиб кўтарилиб кетади, карточка оғир келади. Аллоҳнинг исми билан бирга ҳеч нарса оғир келмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمَ الإِفْرِيقِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيَأْتِيَنَّ عَلَى أُمَّتِي مَا أَتَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ حَذْوَ النَّعْلِ بِالنَّعْلِ حَتَّى إِنْ كَانَ مِنْهُمْ مَنْ أَتَى أُمَّهُ عَلاَنِيَةً لَكَانَ فِي أُمَّتِي مَنْ يَصْنَعُ ذَلِكَ وَإِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ تَفَرَّقَتْ عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ مِلَّةً وَتَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلاَثٍ وَسَبْعِينَ مِلَّةً كُلُّهُمْ فِي النَّارِ إِلاَّ مِلَّةً وَاحِدَةً قَالُوا وَمَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُفَسَّرٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِثْلَ هَذَا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bani Isroilga yetgan narsa, xuddi kavush kavushga oʻxshagani kabi, albatta mening ummatimga ham yetadi. Hatto ulardan onasi bilan oshkora zino qilgan kishi boʻlgan boʻlsa, mening ummatimda ham buni qiladigan kishi boʻladi. Bani Isroil yetmish ikki millatga boʻlinib ketdi, mening ummatim esa yetmish uch millatga boʻlinadi; ularning hammasi doʻzaxda, faqat bir millatdan boshqasi (najot topadi)», dedilar. Ular: «U kim, ey Rasululloh?» dedilar. U zot: «Men va mening ashobim ustida turgan (yoʻl)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis mufassar (tafsiri bilan keladigan) hasan gʻaribdir; biz buni faqat shu yoʻldan boshqacha tarzda bilmaymiz.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроилга етган нарса, худди кавуш кавушга ўхшагани каби, албатта менинг умматимга ҳам етади. Ҳатто улардан онаси билан ошкора зино қилган киши бўлган бўлса, менинг умматимда ҳам буни қиладиган киши бўлади. Бани Исроил етмиш икки миллатга бўлиниб кетди, менинг умматим эса етмиш уч миллатга бўлинади; уларнинг ҳаммаси дўзахда, фақат бир миллатдан бошқаси (нажот топади)», дедилар. Улар: «У ким, эй Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Мен ва менинг ашобим устида турган (йўл)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис муфассар (тафсири билан келадиган) ҳасан ғарибдир; биз буни фақат шу йўлдан бошқача тарзда билмаймиз.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَلَقَ خَلْقَهُ فِي ظُلْمَةٍ فَأَلْقَى عَلَيْهِمْ مِنْ نُورِهِ فَمَنْ أَصَابَهُ مِنْ ذَلِكَ النُّورِ اهْتَدَى وَمَنْ أَخْطَأَهُ ضَلَّ فَلِذَلِكَ أَقُولُ جَفَّ الْقَلَمُ عَلَى عِلْمِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni: «Albatta Alloh azza va jalla oʻz xalqini zulmatda yaratdi, soʻng ularga oʻz nuridan tashladi. Kimga oʻsha nurdan yetgan boʻlsa, u hidoyat topdi, kimdan u (nur) chetlab oʻtgan boʻlsa, u adashdi. Shuning uchun men: ‹Qalam Allohning ilmi ustiga quridi›, deyman», deyotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Албатта Аллоҳ азза ва жалла ўз халқини зулматда яратди, сўнг уларга ўз нуридан ташлади. Кимга ўша нурдан етган бўлса, у ҳидоят топди, кимдан у (нур) четлаб ўтган бўлса, у адашди. Шунинг учун мен: ‹Қалам Аллоҳнинг илми устига қуриди›, дейман», деётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَقْبِضُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا يَنْتَزِعُهُ مِنَ النَّاسِ وَلَكِنْ يَقْبِضُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ الْعُلَمَاءِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَتْرُكْ عَالِمًا اتَّخَذَ النَّاسُ رُءُوسًا جُهَّالاً فَسُئِلُوا فَأَفْتَوْا بِغَيْرِ عِلْمٍ فَضَلُّوا وَأَضَلُّوا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَزِيَادِ بْنِ لَبِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ هَذَا .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh ilmni odamlardan tortib olish bilan koʻtarib qoʻymaydi, balki ilmni ulamolarni (vafot ettirib) olish bilan koʻtaradi. Nihoyat, biron bir olim qoldirmaganida, odamlar johillarni boshliq qilib oladilar. Bas, ulardan (savol) soʻralganda, ilmsiz fatvo beradilar. Shunday qilib, oʻzlari ham adashadilar, (boshqalarni) ham adashtiradilar», dedilar. Bu bobda Oisha va Ziyod ibn Labiddan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisni az-Zuhriy ham Urvadan, u Abdulloh ibn Amrdan, yana Urvadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ илмни одамлардан тортиб олиш билан кўтариб қўймайди, балки илмни уламоларни (вафот эттириб) олиш билан кўтаради. Ниҳоят, бирон бир олим қолдирмаганида, одамлар жоҳилларни бошлиқ қилиб оладилар. Бас, улардан (савол) сўралганда, илмсиз фатво берадилар. Шундай қилиб, ўзлари ҳам адашадилар, (бошқаларни) ҳам адаштирадилар», дедилар. Бу бобда Оиша ва Зиёд ибн Лабиддан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни аз-Зуҳрий ҳам Урвадан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, яна Урвадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَلِّغُوا عَنِّي وَلَوْ آيَةً وَحَدِّثُوا عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلاَ حَرَجَ وَمَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan, garchi bir oyat boʻlsa ham, yetkazinglar; Bani Isroildan (rivoyatlar) aytinglar, bunda zarar yoʻq. Kim atayin mening nomimdan yolgʻon (gap) toʻqisa, doʻzaxdan oʻziga joy hozirlasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан, гарчи бир оят бўлса ҳам, етказинглар; Бани Исроилдан (ривоятлар) айтинглар, бунда зарар йўқ. Ким атайин менинг номимдан ёлғон (гап) тўқиса, дўзахдан ўзига жой ҳозирласин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَ اثْنَيْنِ إِلاَّ بِإِذْنِهِمَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ عَامِرٌ الأَحْوَلُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ أَيْضًا .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishiga ikki kishining oʻrtasini ularning ruxsatisiz ajratib oʻtirishi halol emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Omir al-Ahval ham Amr ibn Shuaybdan rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишига икки кишининг ўртасини уларнинг рухсатисиз ажратиб ўтириши ҳалол эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Омир ал-Аҳвал ҳам Амр ибн Шуайбдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ وَعَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَحْمَرَانِ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَرُدَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِ السَّلاَمَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ كَرِهُوا لُبْسَ الْمُعَصْفَرِ وَرَأَوْا أَنَّ مَا صُبِغَ بِالْحُمْرَةِ بِالْمَدَرِ أَوْ غَيْرِ ذَلِكَ فَلاَ بَأْسَ بِهِ إِذَا لَمْ يَكُنْ مُعَصْفَرًا .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ustida ikkita qizil kiyim bilan oʻtib, Paygʻambar ﷺga salom berdi, ammo Paygʻambar ﷺ uning salomiga (alik) qaytarmadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadisning maʼnosi ilm ahli nazdida shuki, ular muasfar (qizil safflower bilan boʻyalgan) kiyim kiyishni makruh sanaganlar; matir (tuproq) yoki shundan boshqasi bilan qizilga boʻyalgan narsa esa, agar muasfar boʻlmasa, bunda zarar yoʻq, deb bilganlar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши устида иккита қизил кийим билан ўтиб, Пайғамбар ﷺга салом берди, аммо Пайғамбар ﷺ унинг саломига (алик) қайтармадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси илм аҳли наздида шуки, улар муасфар (қизил саффлоwэр билан бўялган) кийим кийишни макруҳ санаганлар; матир (тупроқ) ёки шундан бошқаси билан қизилга бўялган нарса эса, агар муасфар бўлмаса, бунда зарар йўқ, деб билганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ بِشْرِ بْنِ عَاصِمٍ، سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ يُبْغِضُ الْبَلِيغَ مِنَ الرِّجَالِ الَّذِي يَتَخَلَّلُ بِلِسَانِهِ كَمَا تَتَخَلَّلُ الْبَقَرَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh tilini xuddi sigir (oʻtni) chaynaganidek burab gapiradigan, soʻzga oʻta ustomon (tarang) erkak kishini yomon koʻradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir. Bu bobda Saʼddan ham (rivoyat) bor.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ тилини худди сигир (ўтни) чайнаганидек бураб гапирадиган, сўзга ўта устомон (таранг) эркак кишини ёмон кўради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Саъддан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ وَأَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُقَالُ يَعْنِي لِصَاحِبِ الْقُرْآنِ اقْرَأْ وَارْتَقِ وَرَتِّلْ كَمَا كُنْتَ تُرَتِّلُ فِي الدُّنْيَا فَإِنَّ مَنْزِلَتَكَ عِنْدَ آخِرِ آيَةٍ تَقْرَأُ بِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qurʼon sohibiga: ‹Oʻqi va (darajalarga) koʻtaril, dunyoda tartil bilan oʻqiganingdek tartil bilan oʻqi. Chunki sening manziling (darajang) oʻqiyotgan oxirgi oyatingdadir›, deyiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қуръон соҳибига: ‹Ўқи ва (даражаларга) кўтарил, дунёда тартил билан ўқиганингдек тартил билан ўқи. Чунки сенинг манзилинг (даражанг) ўқиётган охирги оятингдадир›, дейилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي كَمْ أَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ " اخْتِمْهُ فِي شَهْرٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي عِشْرِينَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي خَمْسَةَ عَشَرَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي عَشْرٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي خَمْسٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ فَمَا رَخَّصَ لِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمْ يَفْقَهْ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ " . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ " . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَلاَ نُحِبُّ لِلرَّجُلِ أَنْ يَأْتِيَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ مِنْ أَرْبَعِينَ يَوْمًا وَلَمْ يَقْرَإِ الْقُرْآنَ لِهَذَا الْحَدِيثِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يُقْرَأُ الْقُرْآنُ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ لِلْحَدِيثِ الَّذِي رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ فِي رَكْعَةٍ يُوتِرُ بِهَا وَرُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ أَنَّهُ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي رَكْعَةٍ فِي الْكَعْبَةِ وَالتَّرْتِيلُ فِي الْقِرَاءَةِ أَحَبُّ إِلَى أَهْلِ الْعِلْمِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, Qurʼonni qancha (muddat)da oʻqiy?» dedim. U zot: «Uni bir oyda xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. U zot: «Uni yigirma (kun)da xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. U zot: «Uni oʻn besh (kun)da xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. U zot: «Uni oʻn (kun)da xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. U zot: «Uni besh (kun)da xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. (Abdulloh) aytdi: Ammo u zot menga (bundan koʻra kamroqqa) ruxsat bermadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, Abu Burdaning Abdulloh ibn Amrdan (qilgan) hadisi sifatida gʻarib sanaladi. Bu hadis Abdulloh ibn Amrdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Abdulloh ibn Amrdan, u Nabiy ﷺdan: «Qurʼonni uch (kun)dan kam (muddat)da oʻqigan kishi (uni) anglamadi», deb ham rivoyat qilingan. Yana Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ unga: «Qurʼonni qirq (kun)da oʻqi», deganlar. Ishoq ibn Ibrohim aytdi: Biz kishining qirq kundan ortiq vaqt oʻtib, Qurʼonni oʻqib chiqmasligini bu hadis sababli yaxshi koʻrmaymiz. Baʼzi ilm ahli: Qurʼon uch (kun)dan kam (muddat)da oʻqilmaydi, dedilar — Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan hadis sababli. Baʼzi ilm ahli esa unda ruxsat berdilar. Usmon ibn Affondan rivoyat qilinishicha, u Qurʼonni vitr oʻqigan bir rakatda oʻqir edi. Said ibn Jubayrdan rivoyat qilinishicha, u Qurʼonni Kaʼba ichida bir rakatda oʻqigan. Qiroatda tartil (sekin-sekin, dona-dona oʻqish) ilm ahliga koʻproq mahbubdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Қуръонни қанча (муддат)да ўқий?» дедим. У зот: «Уни бир ойда хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. У зот: «Уни йигирма (кун)да хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. У зот: «Уни ўн беш (кун)да хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. У зот: «Уни ўн (кун)да хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. У зот: «Уни беш (кун)да хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. (Абдуллоҳ) айтди: Аммо у зот менга (бундан кўра камроққа) рухсат бермадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, Абу Бурданинг Абдуллоҳ ибн Амрдан (қилган) ҳадиси сифатида ғариб саналади. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Амрдан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий ﷺдан: «Қуръонни уч (кун)дан кам (муддат)да ўқиган киши (уни) англамади», деб ҳам ривоят қилинган. Яна Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилинишича, Набий ﷺ унга: «Қуръонни қирқ (кун)да ўқи», деганлар. Ишоқ ибн Иброҳим айтди: Биз кишининг қирқ кундан ортиқ вақт ўтиб, Қуръонни ўқиб чиқмаслигини бу ҳадис сабабли яхши кўрмаймиз. Баъзи илм аҳли: Қуръон уч (кун)дан кам (муддат)да ўқилмайди, дедилар — Набий ﷺдан ривоят қилинган ҳадис сабабли. Баъзи илм аҳли эса унда рухсат бердилар. Усмон ибн Аффондан ривоят қилинишича, у Қуръонни витр ўқиган бир ракатда ўқир эди. Саид ибн Жубайрдан ривоят қилинишича, у Қуръонни Каъба ичида бир ракатда ўқиган. Қироатда тартил (секин-секин, дона-дона ўқиш) илм аҳлига кўпроқ маҳбубдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي النَّضْرِ الْبَغْدَادِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، هُوَ ابْنُ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَ قَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ سِمَاكِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو أَنْ يَقْرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga: «Qurʼonni qirq (kun)da oʻqi», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar buni Maʼmardan, u Simok ibn al-Fazldan, u Vahb ibn Munabbihdan: «Nabiy ﷺ Abdulloh ibn Amrga Qurʼonni qirq (kun)da oʻqishni buyurdilar», deb (Abdullohni zikr qilmay) rivoyat qilganlar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга: «Қуръонни қирқ (кун)да ўқи», деганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар буни Маъмардан, у Симок ибн ал-Фазлдан, у Ваҳб ибн Мунаббиҳдан: «Набий ﷺ Абдуллоҳ ибн Амрга Қуръонни қирқ (кун)да ўқишни буюрдилар», деб (Абдуллоҳни зикр қилмай) ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمْ يَفْقَهْ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Qurʼonni uch (kun)dan kam (muddat)da oʻqigan kishi (uni) anglamadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Yana) Shuʼbadan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Қуръонни уч (кун)дан кам (муддат)да ўқиган киши (уни) англамади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Яна) Шуъбадан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْكَبَائِرُ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ أَوْ قَالَ الْيَمِينُ الْغَمُوسُ " . شَكَّ شُعْبَةُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Katta gunohlar — Allohga shirk keltirish va ota-onaga oqlik qilishdir», yoxud: «yolgʻon qasam ichishdir», dedilar. Shuʼba (qaysi soʻz aytilganida) shubha qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Катта гуноҳлар — Аллоҳга ширк келтириш ва ота-онага оқлик қилишдир», ёхуд: «ёлғон қасам ичишдир», дедилар. Шуъба (қайси сўз айтилганида) шубҳа қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ حُيَىٍّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ آخِرُ سُورَةٍ أُنْزِلَتْ سُورَةُ الْمَائِدَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَ آخِرُ سُورَةٍ أُنْزِلَتْ : (إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ) .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Eng oxirgi nozil boʻlgan sura Moida surasidir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Ibn Abbosdan ham rivoyat qilinishicha, u: «Eng oxirgi nozil boʻlgan sura {Allohning nusrati va fath kelganida} (surasi)dir», degan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Энг охирги нозил бўлган сура Моида сурасидир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ибн Аббосдан ҳам ривоят қилинишича, у: «Энг охирги нозил бўлган сура {Аллоҳнинг нусрати ва фатҳ келганида} (сураси)дир», деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَسْلَمَ الْعِجْلِيِّ، عَنْ بِشْرِ بْنِ شَغَافٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ قَالَ أَعْرَابِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الصُّورُ قَالَ " قَرْنٌ يُنْفَخُ فِيهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy: «Ey Rasululloh, sur nima?», dedi. U zot: «Ichiga puflanadigan shoxdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Sulaymon at-Taymiyning hadisidan bilamiz.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аъробий: «Эй Расулуллоҳ, сур нима?», деди. У зот: «Ичига пуфланадиган шохдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Сулаймон ат-Таймийнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا عَلَى الأَرْضِ أَحَدٌ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ . إِلاَّ كُفِّرَتْ عَنْهُ خَطَايَاهُ وَلَوْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي بَلْجٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَأَبُو بَلْجٍ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ وَيُقَالُ أَيْضًا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَحَاتِمٌ يُكْنَى أَبَا يُونُسَ الْقُشَيْرِيَّ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Yer yuzida ‹La ilaha illalloh, vallohu akbar, va la havla va la quvvata illa billah — Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Alloh eng buyukdir, Allohdan oʻzga (hech qanday) hol va quvvat yoʻq›, degan hech bir kishi yoʻqki, uning xatolari, garchi dengiz koʻpigidek koʻp boʻlsa-da, kechirilmasin.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Shuʼba bu hadisni Abu Baljdan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, ammo uni (Paygʻambar ﷺga) marfuʼ qilmagan. Abu Baljning ismi Yahyo ibn Abu Sulaymdir, Yahyo ibn Sulaym ham deyiladi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ер юзида ‹Ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар, ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ — Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Аллоҳ энг буюкдир, Аллоҳдан ўзга (ҳеч қандай) ҳол ва қувват йўқ›, деган ҳеч бир киши йўқки, унинг хатолари, гарчи денгиз кўпигидек кўп бўлса-да, кечирилмасин.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шуъба бу ҳадисни Абу Балждан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилган, аммо уни (Пайғамбар ﷺга) марфуъ қилмаган. Абу Балжнинг исми Яҳё ибн Абу Сулаймдир, Яҳё ибн Сулайм ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، - بَصْرِيٌّ - حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ . وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ . وَرَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ بِطُولِهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ يُسَيْرَةَ بِنْتِ يَاسِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ اعْقِدْنَ بِالأَنَامِلِ فَإِنَّهُنَّ مَسْئُولاَتٌ مُسْتَنْطَقَاتٌ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺni qoʻllari bilan tasbeh sanayotganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis Aʼmashning Ato ibn Soibdan rivoyati boʻyicha shu yoʻldan hasan gʻaribdir. Shuʼba va Savriy bu hadisni Ato ibn Soibdan toʻliq holda rivoyat qilganlar. Bu bobda Yusayra binti Yosirdan ham (rivoyat) bor: u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi, (tasbehni) barmoqlaringiz bilan sananglar, chunki ular (qiyomatda) soʻroq qilinadi va soʻzlatiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺни қўллари билан тасбеҳ санаётганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Аъмашнинг Ато ибн Соибдан ривояти бўйича шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Шуъба ва Саврий бу ҳадисни Ато ибн Соибдан тўлиқ ҳолда ривоят қилганлар. Бу бобда Юсайра бинти Ёсирдан ҳам (ривоят) бор: у Набий ﷺдан ривоят қилиб айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси, (тасбеҳни) бармоқларингиз билан сананглар, чунки улар (қиёматда) сўроқ қилинади ва сўзлатилади», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " التَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَؤُهُ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لَيْسَ لَهَا دُونَ اللَّهِ حِجَابٌ حَتَّى تَخْلُصَ إِلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ هُوَ الإِفْرِيقِيُّ وَقَدْ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَيَحْيَى بْنُ مَعِينٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ هُوَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh mezonning yarmidir, ‹alhamdulillaah› uni toʻldiradi, ‹laa ilaaha illalloh› esa — uning bilan Alloh orasida toʻsiq yoʻq, toki u Unga yetib borguncha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir va uning isnodi qaviy emas. Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼum — u Ifriqiydir, uni Ahmad ibn Hanbal va Yahyo ibn Maʼin zaif sanaganlar. Abdulloh ibn Yazid esa Abu Abdurrahmon al-Hubuliydir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ мезоннинг ярмидир, ‹алҳамдулиллааҳ› уни тўлдиради, ‹лаа илааҳа иллаллоҳ› эса — унинг билан Аллоҳ орасида тўсиқ йўқ, токи у Унга етиб боргунча», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир ва унинг исноди қавий эмас. Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъум — у Ифриқийдир, уни Аҳмад ибн Ҳанбал ва Яҳё ибн Маъин заиф санаганлар. Абдуллоҳ ибн Язид эса Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، أَخْبَرَنَا كَعْبُ بْنُ عَلْقَمَةَ، سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا سَمِعْتُمُ الْمُؤَذِّنَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ ثُمَّ صَلُّوا عَلَىَّ فَإِنَّهُ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ صَلاَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًا ثُمَّ سَلُوا لِيَ الْوَسِيلَةَ فَإِنَّهَا مَنْزِلَةٌ فِي الْجَنَّةِ لاَ تَنْبَغِي إِلاَّ لِعَبْدٍ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ وَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَنَا هُوَ وَمَنْ سَأَلَ لِيَ الْوَسِيلَةَ حَلَّتْ عَلَيْهِ الشَّفَاعَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ مُحَمَّدٌ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرٍ هَذَا قُرَشِيٌّ مِصْرِيٌّ مَدَنِيٌّ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ شَامِيٌّ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Muazzinni eshitganingizda, muazzin aytgandek ayting. Soʻng menga salavot ayting, chunki kim menga bir salavot aytsa, Alloh unga shu sababli oʻn marta rahmat yogʻdiradi. Soʻng men uchun vasilani soʻranglar, chunki u jannatdagi bir manzildirki, faqat Allohning bandalaridan bir bandagagina loyiqdir va men oʻsha banda boʻlishimni umid qilaman. Kim men uchun vasilani soʻrasa, unga shafoat halol boʻladi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Муаззинни эшитганингизда, муаззин айтгандек айтинг. Сўнг менга салавот айтинг, чунки ким менга бир салавот айтса, Аллоҳ унга шу сабабли ўн марта раҳмат ёғдиради. Сўнг мен учун василани сўранглар, чунки у жаннатдаги бир манзилдирки, фақат Аллоҳнинг бандаларидан бир бандагагина лойиқдир ва мен ўша банда бўлишимни умид қиламан. Ким мен учун василани сўраса, унга шафоат ҳалол бўлади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُمَيْرٍ، هُوَ أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ وَلاَ أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ أَصْدَقَ مِنْ أَبِي ذَرٍّ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي ذَرٍّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Koʻk (osmon) soya solgan va yer koʻtargan (kishilar orasida) Abu Zardan rostgoʻyrogʻi boʻlmadi», deganlarini eshitdim. Bu bobda Abud-Dardo va Abu Zardan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Кўк (осмон) соя солган ва ер кўтарган (кишилар орасида) Абу Зардан ростгўйроғи бўлмади», деганларини эшитдим. Бу бобда Абуд-Дардо ва Абу Зардан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир.