Ali ibn Abu Tolib

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَقَهُ وَفَاطِمَةَ بِنْتَ النَّبِيِّ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ لَيْلَةً فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ تُصَلِّيَانِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنْفُسُنَا بِيَدِ اللَّهِ، فَإِذَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَنَا بَعَثَنَا‏.‏ فَانْصَرَفَ حِينَ قُلْنَا ذَلِكَ وَلَمْ يَرْجِعْ إِلَىَّ شَيْئًا‏.‏ ثُمَّ سَمِعْتُهُ وَهْوَ مُوَلٍّ يَضْرِبُ فَخِذَهُ وَهْوَ يَقُولُ ‏"‏[quran sura="18" aya_start="54" aya_end="54"]وَكَانَ الإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَىْءٍ جَدَلاً‏}‏‏"‏‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi Rasululloh ﷺ mening va Paygʻambar ﷺ ning qizi Fotima oldiga kelib: «(Kechasi) namoz oʻqimaysizlarmi?» — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, bizning jonlarimiz Allohning qoʻlida; agar U bizni turgʻizishni xohlasa, bizni turgʻizadi», — dedim. Men shunday deganimda, u zot hech narsa demay, bizni tark etdilar; va men u zotni sonlarini urib: «Lekin inson har narsadan koʻra koʻproq janjalkash (ekan)» (Kahf, 54), — deb aytayotganini eshitdim.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кечаси Расулуллоҳ ﷺ менинг ва Пайғамбар ﷺ нинг қизи Фотима олдига келиб: «(Кечаси) намоз ўқимайсизларми?» — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг жонларимиз Аллоҳнинг қўлида; агар У бизни турғизишни хоҳласа, бизни турғизади», — дедим. Мен шундай деганимда, у зот ҳеч нарса демай, бизни тарк этдилар; ва мен у зотни сонларини уриб: «Лекин инсон ҳар нарсадан кўра кўпроқ жанжалкаш (экан)» (Каҳф, 54), — деб айтаётганини эшитдим.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا فِي جَنَازَةٍ فِي بَقِيعِ الْغَرْقَدِ، فَأَتَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَعَدَ وَقَعَدْنَا حَوْلَهُ، وَمَعَهُ مِخْصَرَةٌ فَنَكَّسَ، فَجَعَلَ يَنْكُتُ بِمِخْصَرَتِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ، مَا مِنْ نَفْسٍ مَنْفُوسَةٍ إِلاَّ كُتِبَ مَكَانُهَا مِنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، وَإِلاَّ قَدْ كُتِبَ شَقِيَّةً أَوْ سَعِيدَةً ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَفَلاَ نَتَّكِلُ عَلَى كِتَابِنَا وَنَدَعُ الْعَمَلَ، فَمَنْ كَانَ مِنَّا مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَسَيَصِيرُ إِلَى عَمَلِ أَهْلِ السَّعَادَةِ، وَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنَّا مِنْ أَهْلِ الشَّقَاوَةِ فَسَيَصِيرُ إِلَى عَمَلِ أَهْلِ الشَّقَاوَةِ قَالَ ‏"‏ أَمَّا أَهْلُ السَّعَادَةِ فَيُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ السَّعَادَةِ، وَأَمَّا أَهْلُ الشَّقَاوَةِ فَيُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ الشَّقَاوَةِ ‏"‏، ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="92" aya_start="5" aya_end="5"]{‏فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى‏}‏ الآيَةَ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Baqiʼ ul-Gʻarqadda bir janozaga hamroh boʻldik. Paygʻambar ﷺ bizning oldimizga kelib oʻtirdilar va biz u zotning atrofida oʻtirdik. U zotning qoʻlida kichik bir tayoq bor edi; soʻng u zot boshlarini egib, u (tayoq) bilan yerni chiza boshladilar. Soʻng u zot: «Sizlardan — va yaratilgan har bir jondan — hech biri yoʻqki, uning jannat yoki doʻzaxdagi joyi belgilangan boʻlmasa; uning baxtli yoki badbaxt boʻlishi ham (oldindan) yozilgan», — dedilar. Bir kishi: «Yo Rasululloh, biz oʻzimizga yozilgan (taqdir)ga tayanib, amal(lar)ni tark etmaylikmi? Chunki baxtli boʻlgan kishi baxtli (kishi) amalini, badbaxt boʻlgan kishi esa badbaxt (kishi) amalini qiladi», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yaxshi amallar baxtli(lar) uchun, yomon amallar esa badbaxt(lar) uchun osonlashtiriladi», — dedilar. Soʻng u zot (mana bu) oyatlarni oʻqidilar: ‹Kim (sadaqa) bersa va taqvodor boʻlsa hamda eng goʻzal (mukofot)ga ishonsa (Alloh uni oson yoʻlga muyassar qiladi)› (Layl, 5-6).Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Бақиъ ул-Ғарқадда бир жанозага ҳамроҳ бўлдик. Пайғамбар ﷺ бизнинг олдимизга келиб ўтирдилар ва биз у зотнинг атрофида ўтирдик. У зотнинг қўлида кичик бир таёқ бор эди; сўнг у зот бошларини эгиб, у (таёқ) билан ерни чиза бошладилар. Сўнг у зот: «Сизлардан — ва яратилган ҳар бир жондан — ҳеч бири йўқки, унинг жаннат ёки дўзахдаги жойи белгиланган бўлмаса; унинг бахтли ёки бадбахт бўлиши ҳам (олдиндан) ёзилган», — дедилар. Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, биз ўзимизга ёзилган (тақдир)га таяниб, амал(лар)ни тарк этмайликми? Чунки бахтли бўлган киши бахтли (киши) амалини, бадбахт бўлган киши эса бадбахт (киши) амалини қилади», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Яхши амаллар бахтли(лар) учун, ёмон амаллар эса бадбахт(лар) учун осонлаштирилади», — дедилар. Сўнг у зот (мана бу) оятларни ўқидилар: ‹Ким (садақа) берса ва тақводор бўлса ҳамда энг гўзал (мукофот)га ишонса (Аллоҳ уни осон йўлга муяссар қилади)› (Лайл, 5-6).

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتَصَدَّقَ بِجِلاَلِ الْبُدْنِ الَّتِي نَحَرْتُ وَبِجُلُودِهَا‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni — oʻzim soʻygan Budnning terisi va yopinchiqlarini (jullarini) sadaqa qilib berishga — buyurdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени — ўзим сўйган Будннинг териси ва ёпинчиқларини (жулларини) садақа қилиб беришга — буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقُمْتُ عَلَى الْبُدْنِ، فَأَمَرَنِي فَقَسَمْتُ لُحُومَهَا، ثُمَّ أَمَرَنِي فَقَسَمْتُ جِلاَلَهَا وَجُلُودَهَا‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَمَرَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقُومَ عَلَى الْبُدْنِ، وَلاَ أُعْطِيَ عَلَيْهَا شَيْئًا فِي جِزَارَتِهَا‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ meni Budnning (soʻyilishini) nazorat qilishga joʻnatdilar va goʻshtini taqsimlashni buyurdilar, soʻng yopinchiqlari (jullari) va terilarini taqsimlashni buyurdilar. Ali qoʻshdi: «Paygʻambar ﷺ meni — (Budnning) soʻyilishini nazorat qilishga va qassobga soʻyganligi (haqi) uchun (ularning tanasidan) hech narsa bermaslikka — buyurdilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ мени Будннинг (сўйилишини) назорат қилишга жўнатдилар ва гўштини тақсимлашни буюрдилар, сўнг ёпинчиқлари (жуллари) ва териларини тақсимлашни буюрдилар. Али қўшди: «Пайғамбар ﷺ мени — (Будннинг) сўйилишини назорат қилишга ва қассобга сўйганлиги (ҳақи) учун (уларнинг танасидан) ҳеч нарса бермасликка — буюрдилар».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَبْدُ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيُّ، أَنَّ مُجَاهِدًا، أَخْبَرَهُمَا أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي لَيْلَى أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يَقُومَ عَلَى بُدْنِهِ، وَأَنْ يَقْسِمَ بُدْنَهُ كُلَّهَا، لُحُومَهَا وَجُلُودَهَا وَجِلاَلَهَا، وَلاَ يُعْطِيَ فِي جِزَارَتِهَا شَيْئًا‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ meni Budnning (soʻyilishini) nazorat qilishga va ularning goʻshti, terilari hamda yopinchiqlarini (jullarini) sadaqa qilib taqsimlashga, qassobga esa soʻyganligi (haqi) uchun (ularning tanasidan) hech narsa bermaslikka buyurdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ мени Будннинг (сўйилишини) назорат қилишга ва уларнинг гўшти, терилари ҳамда ёпинчиқларини (жулларини) садақа қилиб тақсимлашга, қассобга эса сўйганлиги (ҳақи) учун (уларнинг танасидан) ҳеч нарса бермасликка буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سَيْفُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يَقُولُ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي لَيْلَى، أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ قَالَ أَهْدَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِائَةَ بَدَنَةٍ، فَأَمَرَنِي بِلُحُومِهَا فَقَسَمْتُهَا، ثُمَّ أَمَرَنِي بِجِلاَلِهَا فَقَسَمْتُهَا، ثُمَّ بِجُلُودِهَا فَقَسَمْتُهَا‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ yuz Budnni Hadiy qilib (soʻydi) va meni ularning goʻshtini (sadaqa qilib) taqsimlashga buyurdi — men shunday qildim. Soʻng u zot meni ularning yopinchiqlarini sadaqa qilib taqsimlashga buyurdi — men shunday qildim. Soʻng u zot meni ularning terilarini sadaqa qilib taqsimlashga buyurdi — men shunday qildim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ юз Буднни Ҳадий қилиб (сўйди) ва мени уларнинг гўштини (садақа қилиб) тақсимлашга буюрди — мен шундай қилдим. Сўнг у зот мени уларнинг ёпинчиқларини садақа қилиб тақсимлашга буюрди — мен шундай қилдим. Сўнг у зот мени уларнинг териларини садақа қилиб тақсимлашга буюрди — мен шундай қилдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا عِنْدَنَا شَىْءٌ إِلاَّ كِتَابُ اللَّهِ، وَهَذِهِ الصَّحِيفَةُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَدِينَةُ حَرَمٌ، مَا بَيْنَ عَائِرٍ إِلَى كَذَا، مَنْ أَحْدَثَ فِيهَا حَدَثًا، أَوْ آوَى مُحْدِثًا، فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ ذِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ وَاحِدَةٌ، فَمَنْ أَخْفَرَ مُسْلِمًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ، وَمَنْ تَوَلَّى قَوْمًا بِغَيْرِ إِذْنِ مَوَالِيهِ، فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizda — Allohning Kitobi va Paygʻambar ﷺ dan (qolgan) mana shu yozma sahifadan boshqa hech narsa yoʻq; (unda shunday yozilgan:) «Madina — Ayr (togʻi)dan falon-falon joygacha haram(dir); kim unda bidʼat paydo qilsa yoki gunoh (ish) qilsa, yoki shunday bidʼatchiga unda panoh bersa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi; uning na farz, na nafl (ibodati) qabul qilinadi. Har bir musulmon bergan omonlik (himoya) — boshqa barcha musulmonlar tomonidan — muhtaram (saqlanishi lozim); kim bu borada bir musulmonga xiyonat qilsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi va uning na farz, na nafl (ibodati) qabul qilinadi. Kim (ozod qilingan qul) — ozod qilgan xojasi (mavlosi)dan boshqani — ularning ruxsatisiz (oʻziga) xoja (valiy) qilib olsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi va uning na farz, na nafl (ibodati) qabul qilinadi».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизда — Аллоҳнинг Китоби ва Пайғамбар ﷺ дан (қолган) мана шу ёзма саҳифадан бошқа ҳеч нарса йўқ; (унда шундай ёзилган:) «Мадина — Айр (тоғи)дан фалон-фалон жойгача ҳарам(дир); ким унда бидъат пайдо қилса ёки гуноҳ (иш) қилса, ёки шундай бидъатчига унда паноҳ берса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; унинг на фарз, на нафл (ибодати) қабул қилинади. Ҳар бир мусулмон берган омонлик (ҳимоя) — бошқа барча мусулмонлар томонидан — муҳтарам (сақланиши лозим); ким бу борада бир мусулмонга хиёнат қилса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади ва унинг на фарз, на нафл (ибодати) қабул қилинади. Ким (озод қилинган қул) — озод қилган хожаси (мавлоси)дан бошқани — уларнинг рухсатисиз (ўзига) хожа (валий) қилиб олса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади ва унинг на фарз, на нафл (ибодати) қабул қилинади».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ، قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَكْذِبُوا عَلَىَّ، فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ فَلْيَلِجِ النَّارَ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Menga (nisbat berib) yolgʻon gapirmanglar; kim menga (atayin) yolgʻon nisbat bersa, albatta doʻzaxga kiradi», — dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менга (нисбат бериб) ёлғон гапирманглар; ким менга (атайин) ёлғон нисбат берса, албатта дўзахга киради», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُنْذِرٍ الثَّوْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدٍ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كُنْتُ رَجُلاً مَذَّاءً فَأَمَرْتُ الْمِقْدَادَ أَنْ يَسْأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَقَالَ ‏"‏ فِيهِ الْوُضُوءُ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mendan koʻp mazi (suyuqlik) chiqar edi; shuning uchun men Miqdodga buni Paygʻambar ﷺ dan soʻrashni iltimos qildim. Miqdod soʻradi. U zot: «(Undan keyin) tahorat olsin», — dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мендан кўп мази (суюқлик) чиқар эди; шунинг учун мен Миқдодга буни Пайғамбар ﷺ дан сўрашни илтимос қилдим. Миқдод сўради. У зот: «(Ундан кейин) таҳорат олсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ كَانَتْ لِي شَارِفٌ مِنْ نَصِيبِي مِنَ الْمَغْنَمِ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي شَارِفًا مِنَ الْخُمْسِ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَبْتَنِيَ بِفَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاعَدْتُ رَجُلاً صَوَّاغًا مِنْ بَنِي قَيْنُقَاعَ أَنْ يَرْتَحِلَ مَعِي فَنَأْتِيَ بِإِذْخِرٍ أَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهُ مِنَ الصَّوَّاغِينَ، وَأَسْتَعِينَ بِهِ فِي وَلِيمَةِ عُرُسِي‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men oʻz (oʻlja) ulushim sifatida bir qari urgʻochi tuya oldim va Paygʻambar ﷺ menga xumusdan (beshdan bir ulushdan) boshqa bir (tuya) bergan edilar. Men Fotima (Paygʻambar ﷺ ning qizi)ga uylanmoqchi boʻlganimda, Bani Qaynuqoʼ qabilasidan bir zargar men bilan birga (yoʻlga chiqishni) — Izxir (oʻti)ni keltirib, soʻng uni zargarlarga sotish va uning pulini toʻy ziyofatim uchun ishlatish maqsadida — kelishib qoʻydim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ўз (ўлжа) улушим сифатида бир қари урғочи туя олдим ва Пайғамбар ﷺ менга хумусдан (бешдан бир улушдан) бошқа бир (туя) берган эдилар. Мен Фотима (Пайғамбар ﷺ нинг қизи)га уйланмоқчи бўлганимда, Бани Қайнуқў қабиласидан бир заргар мен билан бирга (йўлга чиқишни) — Изхир (ўти)ни келтириб, сўнг уни заргарларга сотиш ва унинг пулини тўй зиёфатим учун ишлатиш мақсадида — келишиб қўйдим.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُنْذِرٍ أَبِي يَعْلَى الثَّوْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدٍ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ كُنْتُ رَجُلاً مَذَّاءً، فَاسْتَحْيَيْتُ أَنْ أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرْتُ الْمِقْدَادَ بْنَ الأَسْوَدِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ ‏"‏ فِيهِ الْوُضُوءُ ‏"‏‏.‏ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mendan koʻp mazi (suyuqlik) chiqar edi va men buni Rasululloh ﷺ dan soʻrashga uyalardim. Shuning uchun men Miqdod ibn al-Asvaddan (buni) soʻrashni iltimos qildim. Miqdod soʻradi. U zot: «(Undan keyin) tahorat olsin», — dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мендан кўп мази (суюқлик) чиқар эди ва мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашга уялардим. Шунинг учун мен Миқдод ибн ал-Асваддан (буни) сўрашни илтимос қилдим. Миқдод сўради. У зот: «(Ундан кейин) таҳорат олсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتَصَدَّقَ بِجِلاَلِ الْبُدْنِ الَّتِي نُحِرَتْ وَبِجُلُودِهَا‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ menga — oʻzim soʻygan budna (qurbonlik tuyalari)ning egar-jabduqlari va terilarini taqsimlashni — buyurdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ менга — ўзим сўйган будна (қурбонлик туялари)нинг эгар-жабдуқлари ва териларини тақсимлашни — буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كُنْتُ رَجُلاً مَذَّاءً فَأَمَرْتُ رَجُلاً أَنْ يَسْأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِمَكَانِ ابْنَتِهِ فَسَأَلَ فَقَالَ ‏"‏ تَوَضَّأْ وَاغْسِلْ ذَكَرَكَ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mendan koʻp mazi (suyuqlik) chiqar edi. Men Paygʻambar ﷺ ning kuyovi boʻlganim uchun (oʻzim soʻrashga uyalib), bir kishidan buni soʻrashni iltimos qildim. U kishi Paygʻambar ﷺ dan soʻradi. U zot: «Zakaringni yuvib, tahorat ol», — dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мендан кўп мази (суюқлик) чиқар эди. Мен Пайғамбар ﷺ нинг куёви бўлганим учун (ўзим сўрашга уялиб), бир кишидан буни сўрашни илтимос қилдим. У киши Пайғамбар ﷺ дан сўради. У зот: «Закарингни ювиб, таҳорат ол», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَهْدَى إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً سِيَرَاءَ فَلَبِسْتُهَا، فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ، فَشَقَقْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga hadya (sifatida) ipak kiyim berdi va men uni kiydim. Men uning yuzida gʻazab alomatlarini koʻrganimda, men uni boʻlaklarga kesib, xotinlarim orasida taqsimladim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга ҳадя (сифатида) ипак кийим берди ва мен уни кийдим. Мен унинг юзида ғазаб аломатларини кўрганимда, мен уни бўлакларга кесиб, хотинларим орасида тақсимладим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُفَدِّي رَجُلاً بَعْدَ سَعْدٍ، سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning — Saʼddan keyin — biror kishiga: «Ota-onam senga fido boʻlsin», — deganini hech koʻrmadim. Men u zotning unga (Saʼdga): «Ot (oʻqingni)! Ota-onam senga fido boʻlsin», — deganini eshitdim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг — Саъддан кейин — бирор кишига: «Ота-онам сенга фидо бўлсин», — деганини ҳеч кўрмадим. Мен у зотнинг унга (Саъдга): «От (ўқингни)! Ота-онам сенга фидо бўлсин», — деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ الأَحْزَابِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَلأَ اللَّهُ بُيُوتَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَارًا، شَغَلُونَا عَنِ الصَّلاَةِ الْوُسْطَى حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ahzob (jamoalar — Xandaq) jangi kuni Allohning Rasuli ﷺ: «Allohim! Ularning (yaʼni kofirlarning) uylarini va qabrlarini olov bilan toʻldir — chunki ular bizni shu qadar (jang bilan) band qildiki, biz — quyosh botgunicha — (asr) namozini oʻqiy olmadik», — dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аҳзоб (жамоалар — Хандақ) жанги куни Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳим! Уларнинг (яъни кофирларнинг) уйларини ва қабрларини олов билан тўлдир — чунки улар бизни шу қадар (жанг билан) банд қилдики, биз — қуёш ботгунича — (аср) намозини ўқий олмадик», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ، عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا قَالَ كَانَتْ لِي شَارِفٌ مِنْ نَصِيبِي مِنَ الْمَغْنَمِ يَوْمَ بَدْرٍ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي شَارِفًا مِنَ الْخُمُسِ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَبْتَنِيَ بِفَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاعَدْتُ رَجُلاً صَوَّاغًا مِنْ بَنِي قَيْنُقَاعَ، أَنْ يَرْتَحِلَ مَعِيَ فَنَأْتِيَ بِإِذْخِرٍ أَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهُ الصَّوَّاغِينَ، وَأَسْتَعِينَ بِهِ فِي وَلِيمَةِ عُرْسِي، فَبَيْنَا أَنَا أَجْمَعُ لِشَارِفَىَّ مَتَاعًا مِنَ الأَقْتَابِ وَالْغَرَائِرِ وَالْحِبَالِ، وَشَارِفَاىَ مُنَاخَانِ إِلَى جَنْبِ حُجْرَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، رَجَعْتُ حِينَ جَمَعْتُ مَا جَمَعْتُ، فَإِذَا شَارِفَاىَ قَدِ اجْتُبَّ أَسْنِمَتُهُمَا وَبُقِرَتْ خَوَاصِرُهُمَا، وَأُخِذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا، فَلَمْ أَمْلِكْ عَيْنَىَّ حِينَ رَأَيْتُ ذَلِكَ الْمَنْظَرَ مِنْهُمَا، فَقُلْتُ مَنْ فَعَلَ هَذَا فَقَالُوا فَعَلَ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَهْوَ فِي هَذَا الْبَيْتِ فِي شَرْبٍ مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، فَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي وَجْهِي الَّذِي لَقِيتُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لَكَ ‏"‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهَ، مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ، عَدَا حَمْزَةُ عَلَى نَاقَتَىَّ، فَأَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا، وَهَا هُوَ ذَا فِي بَيْتٍ مَعَهُ شَرْبٌ‏.‏ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرِدَائِهِ فَارْتَدَى ثُمَّ انْطَلَقَ يَمْشِي، وَاتَّبَعْتُهُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ حَمْزَةُ، فَاسْتَأْذَنَ فَأَذِنُوا لَهُمْ فَإِذَا هُمْ شَرْبٌ، فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلُومُ حَمْزَةَ فِيمَا فَعَلَ، فَإِذَا حَمْزَةُ قَدْ ثَمِلَ مُحْمَرَّةً عَيْنَاهُ، فَنَظَرَ حَمْزَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى رُكْبَتِهِ، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى سُرَّتِهِ، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ حَمْزَةُ هَلْ أَنْتُمْ إِلاَّ عَبِيدٌ لأَبِي فَعَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَدْ ثَمِلَ، فَنَكَصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَقِبَيْهِ الْقَهْقَرَى وَخَرَجْنَا مَعَهُ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Badr (jangi) kuni oʻlja ulushimda bir urgʻochi tuya oldim va Paygʻambar ﷺ menga xumusdan (ham) bir urgʻochi tuya bergan edi. Men Allohning Rasuli ﷺ ning qizi Fotimaga uylanmoqchi boʻlganimda, Bani Qaynuqo qabilasidan bir zargar bilan — men bilan birga borib, izxir (yaʼni xushboʻy oʻt) keltirib, uni zargarlarga sotib, narxini toʻyim uchun sarflashga — vaʼdalashgan edim. Men oʻz urgʻochi tuyalarim uchun egar, qop va arqonlar (jihoz) toʻplayotgan edim, ikki urgʻochi tuyam esa bir ansoriy kishining xonasi yonida choʻkkalab oʻtirgan edi. Men toʻplaganimni toʻplab qaytdim va (koʻrdimki,) ikki urgʻochi tuyamning oʻrkachlari kesilgan, biqinlari yorilgan va jigarlarining bir qismi olib qoʻyilgan edi. Men ikki urgʻochi tuyamning bu holatini koʻrganimda, yigʻlamay turolmadim. Men: «Buni kim qildi?» — dedim. Odamlar: «Hamza ibn Abdulmuttalib — u bu uyda baʼzi ansoriy maishchilar (mast kishilar) bilan birga», — dedi. Men yoʻlga chiqib, to Paygʻambar ﷺ ning oldiga yetib bordim — Zayd ibn Horisa u zot bilan birga edi. Paygʻambar ﷺ yuzimda — boshimga tushgan (musibat) asarini — sezdi; bas, Paygʻambar ﷺ: «Senga nima boʻldi?» — deb soʻradi. Men: «Yo Rasululloh! Men bugungidek kunni hech koʻrmagan edim. Hamza ikki urgʻochi tuyamga hujum qilib, ularning oʻrkachlarini kesib, biqinlarini yorib tashlabdi — u esa hozir bir uyda baʼzi mast kishilar bilan oʻtiribdi», — dedim. Soʻng Paygʻambar ﷺ yopinchigʻini soʻrab, uni yopindi va yoʻlga tushdi — men va Zayd ibn Horisa unga ergashdik — to Hamza turgan uyga yetib kelguncha. U zot (kirishga) ruxsat soʻradi va ular ruxsat berdi — ular mast edi. Allohning Rasuli ﷺ Hamzani — qilgan ishi uchun — koyiy boshladi; lekin Hamza mast edi va uning koʻzlari qizargan edi. Hamza Allohning Rasuli ﷺ ga qaradi, soʻng koʻzlarini koʻtarib, uning tizzalariga qaradi, soʻng koʻzlarini koʻtarib, uning kindigiga qaradi, yana koʻzlarini koʻtarib, uning yuziga qaradi. Soʻng Hamza: «Sizlar — mening otamning qullaridan boshqa (kim)siz?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ uning mast ekanini angladi, bas, Allohning Rasuli ﷺ orqaga (chekinib) qaytdi va biz u zot bilan birga (tashqariga) chiqdik.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Бадр (жанги) куни ўлжа улушимда бир урғочи туя олдим ва Пайғамбар ﷺ менга хумусдан (ҳам) бир урғочи туя берган эди. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг қизи Фотимага уйланмоқчи бўлганимда, Бани Қайнуқо қабиласидан бир заргар билан — мен билан бирга бориб, изхир (яъни хушбўй ўт) келтириб, уни заргарларга сотиб, нархини тўйим учун сарфлашга — ваъдалашган эдим. Мен ўз урғочи туяларим учун эгар, қоп ва арқонлар (жиҳоз) тўплаётган эдим, икки урғочи туям эса бир ансорий кишининг хонаси ёнида чўккалаб ўтирган эди. Мен тўплаганимни тўплаб қайтдим ва (кўрдимки,) икки урғочи туямнинг ўркачлари кесилган, биқинлари ёрилган ва жигарларининг бир қисми олиб қўйилган эди. Мен икки урғочи туямнинг бу ҳолатини кўрганимда, йиғламай туролмадим. Мен: «Буни ким қилди?» — дедим. Одамлар: «Ҳамза ибн Абдулмутталиб — у бу уйда баъзи ансорий маишчилар (маст кишилар) билан бирга», — деди. Мен йўлга чиқиб, то Пайғамбар ﷺ нинг олдига етиб бордим — Зайд ибн Ҳориса у зот билан бирга эди. Пайғамбар ﷺ юзимда — бошимга тушган (мусибат) асарини — сезди; бас, Пайғамбар ﷺ: «Сенга нима бўлди?» — деб сўради. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен бугунгидек кунни ҳеч кўрмаган эдим. Ҳамза икки урғочи туямга ҳужум қилиб, уларнинг ўркачларини кесиб, биқинларини ёриб ташлабди — у эса ҳозир бир уйда баъзи маст кишилар билан ўтирибди», — дедим. Сўнг Пайғамбар ﷺ ёпинчиғини сўраб, уни ёпинди ва йўлга тушди — мен ва Зайд ибн Ҳориса унга эргашдик — то Ҳамза турган уйга етиб келгунча. У зот (киришга) рухсат сўради ва улар рухсат берди — улар маст эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Ҳамзани — қилган иши учун — койий бошлади; лекин Ҳамза маст эди ва унинг кўзлари қизарган эди. Ҳамза Аллоҳнинг Расули ﷺ га қаради, сўнг кўзларини кўтариб, унинг тиззаларига қаради, сўнг кўзларини кўтариб, унинг киндигига қаради, яна кўзларини кўтариб, унинг юзига қаради. Сўнг Ҳамза: «Сизлар — менинг отамнинг қулларидан бошқа (ким)сиз?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ унинг маст эканини англади, бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ орқага (чекиниб) қайтди ва биз у зот билан бирга (ташқарига) чиқдик.

حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَكَمُ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ اشْتَكَتْ مَا تَلْقَى مِنَ الرَّحَى مِمَّا تَطْحَنُ، فَبَلَغَهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِسَبْىٍ، فَأَتَتْهُ تَسْأَلُهُ خَادِمًا فَلَمْ تُوَافِقْهُ، فَذَكَرَتْ لِعَائِشَةَ، فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ لَهُ، فَأَتَانَا وَقَدْ دَخَلْنَا مَضَاجِعَنَا، فَذَهَبْنَا لِنَقُومَ فَقَالَ ‏"‏ عَلَى مَكَانِكُمَا ‏"‏ حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى صَدْرِي فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى خَيْرٍ مِمَّا سَأَلْتُمَاهُ، إِذَا أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا فَكَبِّرَا اللَّهَ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ، وَاحْمَدَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، فَإِنَّ ذَلِكَ خَيْرٌ لَكُمَا مِمَّا سَأَلْتُمَاهُ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Fotima — qoʻl tegirmoni va (un) tortishdan chekkan (mashaqqati)dan shikoyat qildi — Allohning Rasuli ﷺ ga oʻljadan baʼzi choʻrilar keltirilgani xabarini olganda. U (Fotima) undan bir xizmatkor (choʻri) soʻrash uchun uning oldiga bordi, lekin uni topa olmadi va Oishaga oʻz ehtiyojini aytdi. Paygʻambar ﷺ kelganda, Oisha buni unga xabar qildi. Paygʻambar ﷺ — biz toʻshaklarimizga (yotgan) paytimizda — uyimizga keldi. (Paygʻambarni koʻrib) biz turmoqchi boʻldik, lekin u zot: «Joylaringizda qolinglar», — dedi. Men Paygʻambarning oyoqlarining salqinligini koʻkragimda sezdim. Soʻng u zot: «Sizlarga — soʻraganingizdan koʻra yaxshiroq narsani — aytaymi? Toʻshaklaringizga (yotgani) borganingizda: ‹Allohu akbar (Alloh — Eng Ulugʻ)› — 34 marta; ‹Alhamdulilloh (barcha hamdlar Allohga xos)› — 33 marta; va ‹Subhanalloh (Alloh pok)› — 33 marta — denglar. Bu siz uchun — soʻraganingizdan yaxshiroq», — dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Фотима — қўл тегирмони ва (ун) тортишдан чеккан (машаққати)дан шикоят қилди — Аллоҳнинг Расули ﷺ га ўлжадан баъзи чўрилар келтирилгани хабарини олганда. У (Фотима) ундан бир хизматкор (чўри) сўраш учун унинг олдига борди, лекин уни топа олмади ва Оишага ўз эҳтиёжини айтди. Пайғамбар ﷺ келганда, Оиша буни унга хабар қилди. Пайғамбар ﷺ — биз тўшакларимизга (ётган) пайтимизда — уйимизга келди. (Пайғамбарни кўриб) биз турмоқчи бўлдик, лекин у зот: «Жойларингизда қолинглар», — деди. Мен Пайғамбарнинг оёқларининг салқинлигини кўкрагимда сездим. Сўнг у зот: «Сизларга — сўраганингиздан кўра яхшироқ нарсани — айтайми? Тўшакларингизга (ётгани) борганингизда: ‹Аллоҳу акбар (Аллоҳ — Энг Улуғ)› — 34 марта; ‹Алҳамдулиллоҳ (барча ҳамдлар Аллоҳга хос)› — 33 марта; ва ‹Субҳаналлоҳ (Аллоҳ пок)› — 33 марта — денглар. Бу сиз учун — сўраганингиздан яхшироқ», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا كَتَبْنَا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ الْقُرْآنَ، وَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَدِينَةُ حَرَامٌ مَا بَيْنَ عَائِرٍ إِلَى كَذَا، فَمَنْ أَحْدَثَ حَدَثًا، أَوْ آوَى مُحْدِثًا، فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ عَدْلٌ وَلاَ صَرْفٌ، وَذِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ وَاحِدَةٌ يَسْعَى بِهَا أَدْنَاهُمْ‏.‏ فَمَنْ أَخْفَرَ مُسْلِمًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ، وَمَنْ وَالَى قَوْمًا بِغَيْرِ إِذْنِ مَوَالِيهِ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ dan — Qurʼon va mana shu qogʻozda yozilgan (narsa)dan boshqa — hech narsa yozmadik; (oʻsha qogʻozda) Paygʻambar ﷺ: «Madina — Ayr (togʻi)dan to falon (togʻ)gacha — haram (muqaddas)dir. Bas, kim unda biror bidʼat (yangilik) chiqarsa yoki gunoh qilsa yoki bunday bidʼatchiga panoh bersa, unga — Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi; uning na farz, na nafl ibodatlari qabul qilinadi. Va har qanday musulmon bergan panoh — barcha musulmonlar tomonidan taʼminlanishi (hurmat qilinishi) kerak — garchi uni ular orasidagi eng past (ijtimoiy) mavqedagi kishi bergan boʻlsa ham. Kim bu borada bir musulmonga xiyonat qilsa, unga — Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi va uning na farz, na nafl ibodatlari qabul qilinadi. Va har qanday ozod qilingan qul — uni ozod qilgan oʻzining haqiqiy xoʻjayinlarining ruxsatisiz, ulardan boshqa kishilarni xoʻjayin (deb) tutsa, unga — Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi va uning na farz, na nafl ibodatlari qabul qilinadi», — dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ дан — Қуръон ва мана шу қоғозда ёзилган (нарса)дан бошқа — ҳеч нарса ёзмадик; (ўша қоғозда) Пайғамбар ﷺ: «Мадина — Айр (тоғи)дан то фалон (тоғ)гача — ҳарам (муқаддас)дир. Бас, ким унда бирор бидъат (янгилик) чиқарса ёки гуноҳ қилса ёки бундай бидъатчига паноҳ берса, унга — Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; унинг на фарз, на нафл ибодатлари қабул қилинади. Ва ҳар қандай мусулмон берган паноҳ — барча мусулмонлар томонидан таъминланиши (ҳурмат қилиниши) керак — гарчи уни улар орасидаги энг паст (ижтимоий) мавқедаги киши берган бўлса ҳам. Ким бу борада бир мусулмонга хиёнат қилса, унга — Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади ва унинг на фарз, на нафл ибодатлари қабул қилинади. Ва ҳар қандай озод қилинган қул — уни озод қилган ўзининг ҳақиқий хўжайинларининг рухсатисиз, улардан бошқа кишиларни хўжайин (деб) туца, унга — Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади ва унинг на фарз, на нафл ибодатлари қабул қилинади», — деди.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ خَيْرُ نِسَائِهَا مَرْيَمُ ابْنَةُ عِمْرَانَ، وَخَيْرُ نِسَائِهَا خَدِيجَةُ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Imronning qizi Maryam — (oʻz zamonasi olamidagi) ayollarning eng yaxshisi edi; va Xadija — (mana shu ummat) ayollarining eng yaxshisidir».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Имроннинг қизи Марям — (ўз замонаси оламидаги) аёлларнинг энг яхшиси эди; ва Хадижа — (мана шу уммат) аёлларининг энг яхшисидир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ إِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلأَنْ أَخِرَّ مِنَ السَّمَاءِ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَكْذِبَ عَلَيْهِ، وَإِذَا حَدَّثْتُكُمْ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ، فَإِنَّ الْحَرْبَ خَدْعَةٌ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ حُدَثَاءُ الأَسْنَانِ، سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ، يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ الْبَرِيَّةِ، يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ، فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men sizlarga Allohning Rasuli ﷺ ning hadislarini rivoyat qilaman — chunki men osmondan (yerga) qulashni — u zotga yolgʻonni nisbat berishdan — afzal koʻraman. Lekin men sizlarga — sizlar bilan mening oramdagi bir (urush ishi) haqida aytsam, shubhasiz, urush — hiyladir. Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Bu dunyoning oxirgi kunlarida — yosh, ahmoq baʼzi kishilar paydo boʻladi; ular (oʻz daʼvolarida) odamlarning eng yaxshi soʻzi (yaʼni Qurʼon)dan foydalanadi va — oʻq ovning tanasidan oʻtib ketgandek — Islomdan chiqib ketadi. Ularning iymoni boʻgʻizlaridan oʻtmaydi (yaʼni amalda ularda iymon yoʻq); bas, ularni qaerda uchratsangiz, oʻldiringlar — chunki ularni oʻldirgan kishi Qiyomat kuni (buning uchun) savob oladi», — dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен сизларга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳадисларини ривоят қиламан — чунки мен осмондан (ерга) қулашни — у зотга ёлғонни нисбат беришдан — афзал кўраман. Лекин мен сизларга — сизлар билан менинг орамдаги бир (уруш иши) ҳақида айцам, шубҳасиз, уруш — ҳийладир. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Бу дунёнинг охирги кунларида — ёш, аҳмоқ баъзи кишилар пайдо бўлади; улар (ўз даъволарида) одамларнинг энг яхши сўзи (яъни Қуръон)дан фойдаланади ва — ўқ овнинг танасидан ўтиб кетгандек — Исломдан чиқиб кетади. Уларнинг иймони бўғизларидан ўтмайди (яъни амалда уларда иймон йўқ); бас, уларни қаэрда учрацангиз, ўлдиринглар — чунки уларни ўлдирган киши Қиёмат куни (бунинг учун) савоб олади», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، أَنَّ فَاطِمَةَ، عَلَيْهَا السَّلاَمُ شَكَتْ مَا تَلْقَى مِنْ أَثَرِ الرَّحَا، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَبْىٌ، فَانْطَلَقَتْ فَلَمْ تَجِدْهُ، فَوَجَدَتْ عَائِشَةَ، فَأَخْبَرَتْهَا، فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ عَائِشَةُ بِمَجِيءِ فَاطِمَةَ، فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْنَا، وَقَدْ أَخَذْنَا مَضَاجِعَنَا، فَذَهَبْتُ لأَقُومَ فَقَالَ ‏"‏ عَلَى مَكَانِكُمَا ‏"‏‏.‏ فَقَعَدَ بَيْنَنَا حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى صَدْرِي وَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكُمَا خَيْرًا مِمَّا سَأَلْتُمَانِي إِذَا أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا تُكَبِّرَا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ، وَتُسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَتَحْمَدَا ثَلاَثَةً وَثَلاَثِينَ، فَهْوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنْ خَادِمٍ ‏"‏‏.‏

Fotima (alayhassalom) tegirmon (tortish)ning izidan (qoʻliga tushgan qadoqlardan) shikoyat qildi. Paygʻambar ﷺning oldilariga (asir) tushgan qullar keldi (deb eshitdi). Shunda u (Fotima) bordi, ammo u zotni topmadi va Oishani topib, unga (hojatini) aytdi. Paygʻambar ﷺ kelganlarida, Oisha u zotga Fotimaning kelganini xabar qildi. Paygʻambar ﷺ bizning oldimizga keldilar, biz esa oʻrinlarimizga (yotishga) yotgan edik. Men turmoqchi boʻldim, ammo u zot: «Oʻrningizda (qoling)», dedilar va oramizda oʻtirdilar, hatto men u zotning oyoqlarining sovugʻini koʻkragimda his qildim. U zot: «Sizlarga mendan soʻraganingizdan (xizmatkordan) koʻra yaxshiroq narsani oʻrgataymi? Oʻrinlaringizga yotganingizda, oʻttiz toʻrt marta takbir (Allohu akbar), oʻttiz uch marta tasbeh (Subhanalloh) va oʻttiz uch marta tahmid (Alhamdulillah) aytinglar — bu sizlar uchun xizmatkordan yaxshiroqdir», dedilar.Фотима (алайҳассалом) тегирмон (тортиш)нинг изидан (қўлига тушган қадоқлардан) шикоят қилди. Пайғамбар ﷺнинг олдиларига (асир) тушган қуллар келди (деб эшитди). Шунда у (Фотима) борди, аммо у зотни топмади ва Оишани топиб, унга (ҳожатини) айтди. Пайғамбар ﷺ келганларида, Оиша у зотга Фотиманинг келганини хабар қилди. Пайғамбар ﷺ бизнинг олдимизга келдилар, биз эса ўринларимизга (ётишга) ётган эдик. Мен турмоқчи бўлдим, аммо у зот: «Ўрнингизда (қолинг)», дедилар ва орамизда ўтирдилар, ҳатто мен у зотнинг оёқларининг совуғини кўкрагимда ҳис қилдим. У зот: «Сизларга мендан сўраганингиздан (хизматкордан) кўра яхшироқ нарсани ўргатайми? Ўринларингизга ётганингизда, ўттиз тўрт марта такбир (Аллоҳу акбар), ўттиз уч марта тасбеҳ (Субҳаналлоҳ) ва ўттиз уч марта таҳмид (Алҳамдулиллаҳ) айтинглар — бу сизлар учун хизматкордан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ح حَدَّثَنِي صَدَقَةُ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنهم ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَيْرُ نِسَائِهَا مَرْيَمُ، وَخَيْرُ نِسَائِهَا خَدِيجَةُ ‏"‏‏.‏

Paygʻambar ﷺ: «Uning (oʻz zamonining) ayollarining eng yaxshisi Maryam, uning ayollarining eng yaxshisi Xadijadir», dedilar.Пайғамбар ﷺ: «Унинг (ўз замонининг) аёлларининг энг яхшиси Марям, унинг аёлларининг энг яхшиси Хадижадир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ ـ كَانَ يَنْزِلُ فِي بَنِي ضُبَيْعَةَ وَهْوَ مَوْلًى لِبَنِي سَدُوسَ ـ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه فِينَا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏[quran sura="22" aya_start="19" aya_end="19"]{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ ‏}‏

Ali (roziyallohu anhu): «Mana bu oyat — ‹Mana bu ikki dushman (toifa) Robbilari haqida bahslashdilar...› (Hajj surasi, 19) — biz haqimizda nozil boʻldi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу): «Мана бу оят — ‹Мана бу икки душман (тоифа) Роббилари ҳақида баҳслашдилар...› (Ҳажж сураси, 19) — биз ҳақимизда нозил бўлди», деди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ سَمِعْتُ حُصَيْنَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا مَرْثَدٍ وَالزُّبَيْرَ وَكُلُّنَا فَارِسٌ قَالَ ‏"‏ انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ، فَإِنَّ بِهَا امْرَأَةً مِنَ الْمُشْرِكِينَ، مَعَهَا كِتَابٌ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ ‏"‏‏.‏ فَأَدْرَكْنَاهَا تَسِيرُ عَلَى بَعِيرٍ لَهَا حَيْثُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا الْكِتَابُ‏.‏ فَقَالَتْ مَا مَعَنَا كِتَابٌ‏.‏ فَأَنَخْنَاهَا فَالْتَمَسْنَا فَلَمْ نَرَ كِتَابًا، فَقُلْنَا مَا كَذَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُجَرِّدَنَّكِ‏.‏ فَلَمَّا رَأَتِ الْجِدَّ أَهْوَتْ إِلَى حُجْزَتِهَا وَهْىَ مُحْتَجِزَةٌ بِكِسَاءٍ فَأَخْرَجَتْهُ، فَانْطَلَقْنَا بِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَدَعْنِي فَلأَضْرِبْ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ حَاطِبٌ وَاللَّهِ مَا بِي أَنْ لاَ أَكُونَ مُؤْمِنًا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم أَرَدْتُ أَنْ يَكُونَ لِي عِنْدَ الْقَوْمِ يَدٌ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهَا عَنْ أَهْلِي وَمَالِي، وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِكَ إِلاَّ لَهُ هُنَاكَ مِنْ عَشِيرَتِهِ مَنْ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهِ عَنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَدَقَ، وَلاَ تَقُولُوا لَهُ إِلاَّ خَيْرًا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّهُ قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَدَعْنِي فَلأَضْرِبَ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ إِلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ وَجَبَتْ لَكُمُ الْجَنَّةُ، أَوْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَدَمَعَتْ عَيْنَا عُمَرَ وَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏

Rasululloh ﷺ meni, Abu Marsad va Zubayrni — barchamiz otliq edik — yubordilar va: «Borib, Ravza Xoxga yetinglar, chunki u yerda mushriklardan bir ayol bor — uning yonida Hotib ibn Abu Baltaaning mushriklarga (yozgan) bir maktubi bor», dedilar. Biz uni Rasululloh ﷺ aytgan joyda — bir tuyada ketayotgan holda topdik. Biz: «Maktub (qani)?» dedik. U: «Yonimizda maktub yoʻq», dedi. Biz uni (tuyani) choʻktirib, (yukini) qidirdik, ammo maktub koʻrmadik. Biz: «Rasululloh ﷺ yolgʻon aytmadilar. Maktubni chiqarasan, yoki seni (kiyimingni) yechib (qidiramiz)», dedik. U jiddiylikni koʻrgach, qoʻlini beliga (uzatib) — u bir kisa (chopon) bilan oʻralgan edi — uni chiqardi. Biz uni Rasululloh ﷺning oldilariga olib bordik. Umar: «Ey Allohning Rasuli, u Alloh, Rasuli va moʻminlarga xiyonat qildi. Meni qoʻying, uning boʻynini uray», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Seni qilgan ishingga nima undadi?» dedilar. Hotib: «Allohga qasamki, mening Alloh va Rasuliga iymon keltirmaganligim (sababi) emas. Men shuni istadimki, qavm (Quraysh) oldida menga bir (minnat) qoʻli boʻlsin, Alloh u bilan ahlim va molimni (himoya qilib) himoyalasin. Sening sahobalaringdan har birining oʻsha yerda (Makkada) urugʻidan ahli va molini himoya qiladigan biri bor, (menda esa yoʻq)», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Rost aytdi, unga faqat yaxshilikni (gapiringlar)», dedilar. Umar: «Albatta u Alloh, Rasuli va moʻminlarga xiyonat qildi, meni qoʻying, boʻynini uray», dedi. U zot: «U Badr ahlidan emasmi? Shoyad Alloh Badr ahliga (rahmat bilan) qarab: ‹Xohlaganingizni qilinglar, sizlarga jannat vojib boʻldi› — yoki: ‹sizlarni magʻfirat qildim› degandir», dedilar. Shunda Umarning koʻzlaridan yosh oqdi va: «Alloh va Rasuli (yaxshiroq) biluvchidir», dedi.Расулуллоҳ ﷺ мени, Абу Марсад ва Зубайрни — барчамиз отлиқ эдик — юбордилар ва: «Бориб, Равза Хохга етинглар, чунки у ерда мушриклардан бир аёл бор — унинг ёнида Ҳотиб ибн Абу Балтаанинг мушрикларга (ёзган) бир мактуби бор», дедилар. Биз уни Расулуллоҳ ﷺ айтган жойда — бир туяда кетаётган ҳолда топдик. Биз: «Мактуб (қани)?» дедик. У: «Ёнимизда мактуб йўқ», деди. Биз уни (туяни) чўктириб, (юкини) қидирдик, аммо мактуб кўрмадик. Биз: «Расулуллоҳ ﷺ ёлғон айтмадилар. Мактубни чиқарасан, ёки сени (кийимингни) ечиб (қидирамиз)», дедик. У жиддийликни кўргач, қўлини белига (узатиб) — у бир киса (чопон) билан ўралган эди — уни чиқарди. Биз уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб бордик. Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, у Аллоҳ, Расули ва мўминларга хиёнат қилди. Мени қўйинг, унинг бўйнини урай», деди. Пайғамбар ﷺ: «Сени қилган ишингга нима ундади?» дедилар. Ҳотиб: «Аллоҳга қасамки, менинг Аллоҳ ва Расулига иймон келтирмаганлигим (сабаби) эмас. Мен шуни истадимки, қавм (Қурайш) олдида менга бир (миннат) қўли бўлсин, Аллоҳ у билан аҳлим ва молимни (ҳимоя қилиб) ҳимояласин. Сенинг саҳобаларингдан ҳар бирининг ўша ерда (Маккада) уруғидан аҳли ва молини ҳимоя қиладиган бири бор, (менда эса йўқ)», деди. Пайғамбар ﷺ: «Рост айтди, унга фақат яхшиликни (гапиринглар)», дедилар. Умар: «Албатта у Аллоҳ, Расули ва мўминларга хиёнат қилди, мени қўйинг, бўйнини урай», деди. У зот: «У Бадр аҳлидан эмасми? Шояд Аллоҳ Бадр аҳлига (раҳмат билан) қараб: ‹Хоҳлаганингизни қилинглар, сизларга жаннат вожиб бўлди› — ёки: ‹сизларни мағфират қилдим› дегандир», дедилар. Шунда Умарнинг кўзларидан ёш оқди ва: «Аллоҳ ва Расули (яхшироқ) билувчидир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ،‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ـ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا قَالَ كَانَتْ لِي شَارِفٌ مِنْ نَصِيبِي مِنَ الْمَغْنَمِ يَوْمَ بَدْرٍ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِنَ الْخُمُسِ يَوْمَئِذٍ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَبْتَنِيَ بِفَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَاعَدْتُ رَجُلاً صَوَّاغًا فِي بَنِي قَيْنُقَاعَ أَنْ يَرْتَحِلَ مَعِي فَنَأْتِيَ بِإِذْخِرٍ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهُ مِنَ الصَّوَّاغِينَ فَنَسْتَعِينَ بِهِ فِي وَلِيمَةِ عُرْسِي، فَبَيْنَا أَنَا أَجْمَعُ لِشَارِفَىَّ مِنَ الأَقْتَابِ وَالْغَرَائِرِ وَالْحِبَالِ، وَشَارِفَاىَ مُنَاخَانِ إِلَى جَنْبِ حُجْرَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، حَتَّى جَمَعْتُ مَا جَمَعْتُ فَإِذَا أَنَا بِشَارِفَىَّ قَدْ أُجِبَّتْ أَسْنِمَتُهَا، وَبُقِرَتْ خَوَاصِرُهُمَا، وَأُخِذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا، فَلَمْ أَمْلِكْ عَيْنَىَّ حِينَ رَأَيْتُ الْمَنْظَرَ، قُلْتُ مَنْ فَعَلَ هَذَا قَالُوا فَعَلَهُ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَهْوَ فِي هَذَا الْبَيْتِ، فِي شَرْبٍ مِنَ الأَنْصَارِ، عِنْدَهُ قَيْنَةٌ وَأَصْحَابُهُ فَقَالَتْ فِي غِنَائِهَا أَلاَ يَا حَمْزَ لِلشُّرُفِ النِّوَاءِ، فَوَثَبَ حَمْزَةُ إِلَى السَّيْفِ، فَأَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا، وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا، وَأَخَذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا قَالَ عَلِيٌّ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، وَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي لَقِيتُ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ، عَدَا حَمْزَةُ عَلَى نَاقَتَىَّ، فَأَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا، وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا وَهَا هُوَ ذَا فِي بَيْتٍ مَعَهُ شَرْبٌ، فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرِدَائِهِ، فَارْتَدَى ثُمَّ انْطَلَقَ يَمْشِي، وَاتَّبَعْتُهُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ حَمْزَةُ، فَاسْتَأْذَنَ عَلَيْهِ فَأُذِنَ لَهُ، فَطَفِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَلُومُ حَمْزَةَ فِيمَا فَعَلَ، فَإِذَا حَمْزَةُ ثَمِلٌ مُحْمَرَّةٌ عَيْنَاهُ، فَنَظَرَ حَمْزَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ، فَنَظَرَ إِلَى رُكْبَتِهِ، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ، فَنَظَرَ إِلَى وَجْهِهِ، ثُمَّ قَالَ حَمْزَةُ وَهَلْ أَنْتُمْ إِلاَّ عَبِيدٌ لأَبِي فَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ثَمِلٌ، فَنَكَصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَقِبَيْهِ الْقَهْقَرَى، فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ‏.‏

Ali aytdi: Menda Badr kuni oʻljadan (gʻanimatdan) ulushimga (tushgan) bir keksa tuya bor edi va Paygʻambar ﷺ oʻsha kuni Alloh u zotga (fay sifatida) bergan xumsdan (beshdan birdan) menga (yana bir tuya) bergan edilar. Men Paygʻambar ﷺning qizlari Fotima (alayhassalom) bilan (oilaviy hayot) qurmoqchi boʻlganimda, Bani Qaynuqodagi bir zargar kishi bilan u men bilan birga yoʻlga chiqib, izxir (oʻt) keltirishga vaʼdalashdim — men uni zargarlarga sotib, toʻyim ziyofatida undan foydalanmoqchi edim. Men ikki tuyam uchun egar, xurjin va arqonlar yigʻayotganimda — ikki tuyam ansorlardan bir kishining hujrasi yonida choʻktirilgan edi — yigʻadiganimni yigʻib boʻlgach, qarasam, ikki tuyamning oʻrkachlari kesilgan, biqinlari yorilgan va jigarlaridan (bir narsa) olingan edi! Bu manzarani koʻrganimda, koʻzlarimni (yoshini) tutib turolmadim. Men: «Buni kim qildi?» dedim. Ular: «Buni Hamza ibn Abdulmuttalib qildi, u mana bu uyda, ansorlardan bir guruh may-ichuvchilar bilan birga, yonida bir kuychi (kanizak) va sheriklari (bilan)dir», deyishdi. (Kuychi ayol) qoʻshigʻida: ‹Ey Hamza, mana bu semiz keksa tuyalarga (qara)!› deganda, Hamza qilichga sapchib (otilib), ularning oʻrkachlarini kesib, biqinlarini yorib, jigarlaridan (bir narsa) olgan edi. Ali aytdi: Men borib, Paygʻambar ﷺning oldilariga kirdim — yonlarida Zayd ibn Horisa bor edi. Paygʻambar ﷺ men duch kelgan narsani (yuzimdan) bildilar va: «Senga nima boʻldi?» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, men bugungidek (kun) hech koʻrmaganman: Hamza ikki tuyamga tajovuz qilib, oʻrkachlarini kesib, biqinlarini yoribdi, mana u ham bir uyda, may-ichuvchilar bilan», dedim. Paygʻambar ﷺ ridolarini soʻrab, uni yopinib, soʻng yurib bordilar, men va Zayd ibn Horisa u zotga ergashdik, to Hamza boʻlgan uyga keldilar. U zot unga (kirishga) izn soʻradilar, izn berildi. Paygʻambar ﷺ Hamzani qilgan ishi (uchun) malomat qila boshladilar. Qarasalar, Hamza mast, koʻzlari qizargan edi. Hamza Paygʻambar ﷺga qaradi, soʻng nigohini koʻtarib, tizzalariga qaradi, soʻng nigohini (yana) koʻtarib, yuzlariga qaradi, soʻng Hamza: «Sizlar otamning qullaridan boshqa (narsa) emassizlar(-ku)!» dedi. Paygʻambar ﷺ uning mast ekanini bildilar va ortlariga — orqaga (tisarilib) qaytdilar, chiqdilar, biz ham u zot bilan chiqdik.Али айтди: Менда Бадр куни ўлжадан (ғаниматдан) улушимга (тушган) бир кекса туя бор эди ва Пайғамбар ﷺ ўша куни Аллоҳ у зотга (фай сифатида) берган хумсдан (бешдан бирдан) менга (яна бир туя) берган эдилар. Мен Пайғамбар ﷺнинг қизлари Фотима (алайҳассалом) билан (оилавий ҳаёт) қурмоқчи бўлганимда, Бани Қайнуқодаги бир заргар киши билан у мен билан бирга йўлга чиқиб, изхир (ўт) келтиришга ваъдалашдим — мен уни заргарларга сотиб, тўйим зиёфатида ундан фойдаланмоқчи эдим. Мен икки туям учун эгар, хуржин ва арқонлар йиғаётганимда — икки туям ансорлардан бир кишининг ҳужраси ёнида чўктирилган эди — йиғадиганимни йиғиб бўлгач, қарасам, икки туямнинг ўркачлари кесилган, биқинлари ёрилган ва жигарларидан (бир нарса) олинган эди! Бу манзарани кўрганимда, кўзларимни (ёшини) тутиб туролмадим. Мен: «Буни ким қилди?» дедим. Улар: «Буни Ҳамза ибн Абдулмутталиб қилди, у мана бу уйда, ансорлардан бир гуруҳ май-ичувчилар билан бирга, ёнида бир куйчи (канизак) ва шериклари (билан)дир», дейишди. (Куйчи аёл) қўшиғида: ‹Эй Ҳамза, мана бу семиз кекса туяларга (қара)!› деганда, Ҳамза қиличга сапчиб (отилиб), уларнинг ўркачларини кесиб, биқинларини ёриб, жигарларидан (бир нарса) олган эди. Али айтди: Мен бориб, Пайғамбар ﷺнинг олдиларига кирдим — ёнларида Зайд ибн Ҳориса бор эди. Пайғамбар ﷺ мен дуч келган нарсани (юзимдан) билдилар ва: «Сенга нима бўлди?» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен бугунгидек (кун) ҳеч кўрмаганман: Ҳамза икки туямга тажовуз қилиб, ўркачларини кесиб, биқинларини ёрибди, мана у ҳам бир уйда, май-ичувчилар билан», дедим. Пайғамбар ﷺ ридоларини сўраб, уни ёпиниб, сўнг юриб бордилар, мен ва Зайд ибн Ҳориса у зотга эргашдик, то Ҳамза бўлган уйга келдилар. У зот унга (киришга) изн сўрадилар, изн берилди. Пайғамбар ﷺ Ҳамзани қилган иши (учун) маломат қила бошладилар. Қарасалар, Ҳамза маст, кўзлари қизарган эди. Ҳамза Пайғамбар ﷺга қаради, сўнг нигоҳини кўтариб, тиззаларига қаради, сўнг нигоҳини (яна) кўтариб, юзларига қаради, сўнг Ҳамза: «Сизлар отамнинг қулларидан бошқа (нарса) эмассизлар(-ку)!» деди. Пайғамбар ﷺ унинг маст эканини билдилар ва ортларига — орқага (тисарилиб) қайтдилар, чиқдилар, биз ҳам у зот билан чиқдик.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَجْمَعُ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ غَيْرَ سَعْدٍ‏.‏

Men Paygʻambar ﷺning Saʼddan boshqa hech kim uchun ota-onasini (birga) jamlaganlarini eshitmadim.Мен Пайғамбар ﷺнинг Саъддан бошқа ҳеч ким учун ота-онасини (бирга) жамлаганларини эшитмадим.

حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ إِلاَّ لِسَعْدِ بْنِ مَالِكٍ، فَإِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ أُحُدٍ ‏"‏ يَا سَعْدُ ارْمِ، فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏‏.‏

Men Paygʻambar ﷺning Saʼd ibn Molikdan boshqa hech kim uchun ota-onasini (birga) jamlaganlarini eshitmadim. Men u zotning Uhud kuni: «Ey Saʼd, ot (otaver), otam-onam senga fido boʻlsin!» deganlarini eshitganman.Мен Пайғамбар ﷺнинг Саъд ибн Моликдан бошқа ҳеч ким учун ота-онасини (бирга) жамлаганларини эшитмадим. Мен у зотнинг Уҳуд куни: «Эй Саъд, от (отавер), отам-онам сенга фидо бўлсин!» деганларини эшитганман.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ ‏"‏ مَلأَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ بُيُوتَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَارًا كَمَا شَغَلُونَا عَنْ صَلاَةِ الْوُسْطَى حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ ‏"‏‏.‏

Paygʻambar ﷺ Xandaq kuni: «Alloh ularning uylarini va qabrlarini olovga toʻ ldirsin — xuddi ular bizni quyosh botgunicha oʻrta (asr) namozidan mashgʻul (chalgʻitib) qoldirganlaridek», dedilar.Пайғамбар ﷺ Хандақ куни: «Аллоҳ уларнинг уйларини ва қабрларини оловга тў лдирсин — худди улар бизни қуёш ботгунича ўрта (аср) намозидан машғул (чалғитиб) қолдирганларидек», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَالْحَسَنِ، ابْنَىْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِمَا، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ مُتْعَةِ النِّسَاءِ يَوْمَ خَيْبَرَ، وَعَنْ أَكْلِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ‏.‏

(Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Xaybar kuni ayollar bilan vaqtinchalik nikoh (mutʼa)dan va uy eshaklari (goʻshtini) yeyishdan qaytardilar.(Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни аёллар билан вақтинчалик никоҳ (мутъа)дан ва уй эшаклари (гўштини) ейишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي رَافِعٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ ‏"‏ انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ، فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ، فَخُذُوا مِنْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقْنَا تَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا حَتَّى أَتَيْنَا الرَّوْضَةَ، فَإِذَا نَحْنُ بِالظَّعِينَةِ قُلْنَا لَهَا أَخْرِجِي الْكِتَابَ‏.‏ قَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ‏.‏ فَقُلْنَا لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ، قَالَ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا، فَأَتَيْنَا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى نَاسٍ بِمَكَّةَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا حَاطِبُ مَا هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ، إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مُلْصَقًا فِي قُرَيْشٍ ـ يَقُولُ كُنْتُ حَلِيفًا وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهَا ـ وَكَانَ مَنْ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ مَنْ لَهُمْ قَرَابَاتٌ، يَحْمُونَ أَهْلِيهِمْ وَأَمْوَالَهُمْ، فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي ذَلِكَ مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَتَّخِذَ عِنْدَهُمْ يَدًا يَحْمُونَ قَرَابَتِي، وَلَمْ أَفْعَلْهُ ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي، وَلاَ رِضًا بِالْكُفْرِ بَعْدَ الإِسْلاَمِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعْنِي أَضْرِبْ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا، وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ عَلَى مَنْ شَهِدَ بَدْرًا قَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ السُّورَةَ ‏[quran sura="60" aya_start="1" aya_end="1"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="60" aya_start="1" aya_end="1"]{‏فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ‏}‏‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ meni, Zubayr va Miqdodni yuborib: «Joʻnanglar, to Ravzatu Xox(degan joy)ga yetinglar; albatta u yerda bir kajavali ayol bor, uning yonida bir maktub (xat) boʻ ladi, uni undan olinglar», dedilar. (Ali) aytdi: Biz otlarimizni choptirib joʻnadik, to oʻsha ravzaga yetdik; qarasak, kajavali ayol (turibdi). Biz unga: «Xatni chiqar», dedik. U: «Menda xat yoʻq», dedi. Biz: «Albatta xatni chiqarasan, yoki kiyimlarni (yechib) tashlaymiz!» dedik. (Ali) aytdi: Shunda u uni soch oʻrimidan chiqardi. Biz uni Rasululloh ﷺga keltirdik; qarasak, unda Hotib ibn Abu Baltaadan Makkadagi mushrik baʼzi odamlarga (yozilgan) — ularga Rasululloh ﷺning baʼzi (harbiy) ishlarini xabar beruvchi (xat) ekan. Rasululloh ﷺ: «Ey Hotib, bu nima?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, menga shoshilmang (hukm qilishda). Men Quraysh ichida (chetdan) qoʻshilgan (halif) bir kishi edim — ularning oʻzidan (asl nasabidan) emas edim. Siz bilan boʻ lgan muhojirlarning (Makkada) qarindoshlari bor — ular ahllari (oilasi) va mollarini himoya qiladilar. Men, ularda (oʻzim uchun) nasab (qarindoshlik) boʻ lmagani sababli, ularda (Quraysh oldida) bir (minnatdorlik) qoʻ li tutishni — ular qarindoshlarimni himoya qilishlari uchun — xohladim. Buni dinimdan qaytish (irtidod) yoki islomdan keyin kufrga rozi boʻ lib qilmadim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻ ling, u sizlarga rost (gap) aytdi», dedilar. Umar: «Ey Allohning Rasuli, meni qoʻ ying, bu munofiqning boʻ ynini uray!» dedi. U zot: «Albatta u Badrda qatnashgan. Senga nima maʼlum — balki Alloh Badrda qatnashganlarga (rahmat) nazar solib: ‹Xohlaganingizni qilinglar, men sizlarni magʻfirat qildim› degandir», dedilar. Shunda Alloh (mana bu) surani nozil qildi: «Ey iymon keltirganlar! Mening dushmanim va sizning dushmaningizni doʻst tutmanglar — ularga mohabbat (izhori) bilan (sirlaringizni) tashlab (yetkazib)...» — «...bas, u toʻgʻri yoʻ ldan adashibdi» (degan) soʻzigacha (Mumtahana surasi, 1).(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ мени, Зубайр ва Миқдодни юбориб: «Жўнанглар, то Равзату Хох(деган жой)га етинглар; албатта у ерда бир кажавали аёл бор, унинг ёнида бир мактуб (хат) бў лади, уни ундан олинглар», дедилар. (Али) айтди: Биз отларимизни чоптириб жўнадик, то ўша равзага етдик; қарасак, кажавали аёл (турибди). Биз унга: «Хатни чиқар», дедик. У: «Менда хат йўқ», деди. Биз: «Албатта хатни чиқарасан, ёки кийимларни (ечиб) ташлаймиз!» дедик. (Али) айтди: Шунда у уни соч ўримидан чиқарди. Биз уни Расулуллоҳ ﷺга келтирдик; қарасак, унда Ҳотиб ибн Абу Балтаадан Маккадаги мушрик баъзи одамларга (ёзилган) — уларга Расулуллоҳ ﷺнинг баъзи (ҳарбий) ишларини хабар берувчи (хат) экан. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Ҳотиб, бу нима?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга шошилманг (ҳукм қилишда). Мен Қурайш ичида (четдан) қўшилган (ҳалиф) бир киши эдим — уларнинг ўзидан (асл насабидан) эмас эдим. Сиз билан бў лган муҳожирларнинг (Маккада) қариндошлари бор — улар аҳллари (оиласи) ва молларини ҳимоя қиладилар. Мен, уларда (ўзим учун) насаб (қариндошлик) бў лмагани сабабли, уларда (Қурайш олдида) бир (миннатдорлик) қў ли тутишни — улар қариндошларимни ҳимоя қилишлари учун — хоҳладим. Буни динимдан қайтиш (иртидод) ёки исломдан кейин куфрга рози бў либ қилмадим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бў линг, у сизларга рост (гап) айтди», дедилар. Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, мени қў йинг, бу мунофиқнинг бў йнини урай!» деди. У зот: «Албатта у Бадрда қатнашган. Сенга нима маълум — балки Аллоҳ Бадрда қатнашганларга (раҳмат) назар солиб: ‹Хоҳлаганингизни қилинглар, мен сизларни мағфират қилдим› дегандир», дедилар. Шунда Аллоҳ (мана бу) сурани нозил қилди: «Эй иймон келтирганлар! Менинг душманим ва сизнинг душманингизни дўст тутманглар — уларга моҳаббат (изҳори) билан (сирларингизни) ташлаб (етказиб)...» — «...бас, у тўғри йў лдан адашибди» (деган) сўзигача (Мумтаҳана сураси, 1).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً فَاسْتَعْمَلَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ، وَأَمَرَهُمْ أَنْ يُطِيعُوهُ، فَغَضِبَ فَقَالَ أَلَيْسَ أَمَرَكُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُطِيعُونِي‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ فَاجْمَعُوا لِي حَطَبًا‏.‏ فَجَمَعُوا، فَقَالَ أَوْقِدُوا نَارًا‏.‏ فَأَوْقَدُوهَا، فَقَالَ ادْخُلُوهَا‏.‏ فَهَمُّوا، وَجَعَلَ بَعْضُهُمْ يُمْسِكُ بَعْضًا، وَيَقُولُونَ فَرَرْنَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ النَّارِ‏.‏ فَمَا زَالُوا حَتَّى خَمَدَتِ النَّارُ، فَسَكَنَ غَضَبُهُ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لَوْ دَخَلُوهَا مَا خَرَجُوا مِنْهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ ‏"‏‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir sariyya (otryad) yuborib, ularga ansordan bir kishini (amir qilib) tayinladilar va ularga unga itoat qilishni buyurdilar. (Amir biror narsadan) gʻazablandi va: «Paygʻambar ﷺ sizlarga menga itoat qilishni buyurmadimi?» dedi. Ular: «Ha (buyurdi)», dedilar. U: «Menga oʻtin toʻplab beringlar», dedi. Ular toʻpladilar. U: «Olov yoqinglar», dedi. Ular yoqdilar. U: «Unga kiringlar», dedi. Ular (kirishga) qasd qildilar, lekin baʼzilari baʼzilarini ushlab (toʻxtatib): «Biz Paygʻambar ﷺga (panoh izlab) olovdan qochgan edik(-ku)!» deya boshladilar. Ular shu holda turdilar, to olov soʻndi va uning (amirning) gʻazabi bosildi. Bu (voqea) Paygʻambar ﷺga yetdi. U zot: «Agar ular unga kirganlarida edi, qiyomat kuniga qadar undan chiqmagan boʻ lardilar. Itoat faqat maʼrufda (yaxshi ishda)dir», dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир сарийя (отряд) юбориб, уларга ансордан бир кишини (амир қилиб) тайинладилар ва уларга унга итоат қилишни буюрдилар. (Амир бирор нарсадан) ғазабланди ва: «Пайғамбар ﷺ сизларга менга итоат қилишни буюрмадими?» деди. Улар: «Ҳа (буюрди)», дедилар. У: «Менга ўтин тўплаб беринглар», деди. Улар тўпладилар. У: «Олов ёқинглар», деди. Улар ёқдилар. У: «Унга киринглар», деди. Улар (киришга) қасд қилдилар, лекин баъзилари баъзиларини ушлаб (тўхтатиб): «Биз Пайғамбар ﷺга (паноҳ излаб) оловдан қочган эдик(-ку)!» дея бошладилар. Улар шу ҳолда турдилар, то олов сўнди ва унинг (амирнинг) ғазаби босилди. Бу (воқеа) Пайғамбар ﷺга етди. У зот: «Агар улар унга кирганларида эди, қиёмат кунига қадар ундан чиқмаган бў лардилар. Итоат фақат маъруфда (яхши ишда)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ هِشَامٌ حَدَّثَنَا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ ‏"‏ حَبَسُونَا عَنْ صَلاَةِ الْوُسْطَى حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ مَلأَ اللَّهُ قُبُورَهُمْ وَبُيُوتَهُمْ أَوْ أَجْوَافَهُمْ ـ شَكَّ يَحْيَى ـ نَارًا ‏"‏‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Xandaq kuni: «Ular bizni oʻrta namozdan — quyosh botguniga qadar — toʻsdilar. Alloh ularning qabrlarini va uylarini — yoki: ichlarini — olov bilan toʻ ldirsin!» dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Хандақ куни: «Улар бизни ўрта намоздан — қуёш ботгунига қадар — тўсдилар. Аллоҳ уларнинг қабрларини ва уйларини — ёки: ичларини — олов билан тў лдирсин!» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَقَهُ وَفَاطِمَةَ قَالَ ‏"‏ أَلاَ تُصَلِّيَانِ ‏"‏‏.‏ ‏[quran sura="18" aya_start="22" aya_end="22"]{‏رَجْمًا بِالْغَيْبِ‏}‏ لَمْ يَسْتَبِنْ‏.‏ ‏{‏فُرُطًا‏}‏ نَدَمًا ‏{‏سُرَادِقُهَا‏}‏ مِثْلُ السُّرَادِقِ، وَالْحُجْرَةِ الَّتِي تُطِيفُ بِالْفَسَاطِيطِ، ‏{‏يُحَاوِرُهُ‏}‏ مِنَ الْمُحَاوَرَةِ ‏[quran sura="18" aya_start="38" aya_end="38"]{‏لَكِنَّا هُوَ اللَّهُ رَبِّي‏}‏ أَىْ لَكِنْ أَنَا هُوَ اللَّهُ رَبِّي ثُمَّ حَذَفَ الأَلِفَ وَأَدْغَمَ إِحْدَى النُّونَيْنِ فِي الأُخْرَى‏.‏ ‏{‏زَلَقًا‏}‏ لاَ يَثْبُتُ فِيهِ قَدَمٌ‏.‏ ‏[quran sura="18" aya_start="44" aya_end="44"]{‏هُنَالِكَ الْوَلاَيَةُ‏}‏ مَصْدَرُ الْوَلِيِّ‏.‏ ‏{‏عُقُبًا‏}‏ عَاقِبَةٌ وَعُقْبَى وَعُقْبَةٌ وَاحِدٌ وَهْىَ الآخِرَةُ قِبَلاً وَقُبُلاً وَقَبَلاً اسْتِئْنَافًا ‏{‏لِيُدْحِضُوا‏}‏ لِيُزِيلُوا، الدَّحْضُ الزَّلَقُ‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ unga va Fotimaga kechasi (eshikni) taqillatib keldilar va: «(Tunda) namoz oʻqimaysizlarmi?» dedilar. (Lugʻ atlar:) ‹Rajman bil-gʻayb› (Kahf surasi, 22) — (haqiqat) ayon boʻ lmagan (holda taxminan) gʻ aybga (tosh) otishdir. ‹Furutan› — nadomat (pushaymonlik). ‹Suradiquha› — sarodiq (chodir parda) kabi — chodirlarni oʻ rab turadigan hujra (devor). ‹Yuhoviruhu› — muhovaradan (suhbat-bahsdan). ‹Lakinna huvallohu Robbi› (Kahf surasi, 38) — yaʼni ‹lakin ana huvallohu Robbi (lekin men — U Alloh mening Robbim, deb aytaman)›; soʻng alif tushirilib, ikki nundan biri ikkinchisiga idgʻom qilingan. ‹Zalaqan› — unda oyoq sobit turmaydigan (silliq joy). ‹Hunolikal-valaya› (Kahf surasi, 44) — ‹valiy›ning masdari. ‹Uquban› — oqibat; ‹uqbo›, ‹uqba› bir (maʼnoda) — u oxirat(dir). ‹Qibalan›, ‹qubulan›, ‹qabalan› — (yangidan) boshlash (maʼnosida). ‹Li-yudhizu› — yoʻq qilishlari (uchun); ‹dahz› — silliqlik (siljish).(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ унга ва Фотимага кечаси (эшикни) тақиллатиб келдилар ва: «(Тунда) намоз ўқимайсизларми?» дедилар. (Луғ атлар:) ‹Ражман бил-ғайб› (Каҳф сураси, 22) — (ҳақиқат) аён бў лмаган (ҳолда тахминан) ғ айбга (тош) отишдир. ‹Фурутан› — надомат (пушаймонлик). ‹Сурадиқуҳа› — сародиқ (чодир парда) каби — чодирларни ў раб турадиган ҳужра (девор). ‹Юҳовируҳу› — муҳоварадан (суҳбат-баҳсдан). ‹Лакинна ҳуваллоҳу Робби› (Каҳф сураси, 38) — яъни ‹лакин ана ҳуваллоҳу Робби (лекин мен — У Аллоҳ менинг Роббим, деб айтаман)›; сўнг алиф туширилиб, икки нундан бири иккинчисига идғом қилинган. ‹Залақан› — унда оёқ собит турмайдиган (силлиқ жой). ‹Ҳуноликал-валая› (Каҳф сураси, 44) — ‹валий›нинг масдари. ‹Уқубан› — оқибат; ‹уқбо›, ‹уқба› бир (маънода) — у охират(дир). ‹Қибалан›, ‹қубулан›, ‹қабалан› — (янгидан) бошлаш (маъносида). ‹Ли-юдҳизу› — йўқ қилишлари (учун); ‹даҳз› — силлиқлик (силжиш).

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي رَافِعٍ، كَاتِبَ عَلِيٍّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ ‏"‏ انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ فَخُذُوهُ مِنْهَا ‏"‏‏.‏ فَذَهَبْنَا تَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا حَتَّى أَتَيْنَا الرَّوْضَةَ فَإِذَا نَحْنُ بِالظَّعِينَةِ فَقُلْنَا أَخْرِجِي الْكِتَابَ فَقَالَتْ مَا مَعِي مِنْ كِتَابٍ‏.‏ فَقُلْنَا لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ‏.‏ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا فَأَتَيْنَا بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى أُنَاسٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ مِمَّنْ بِمَكَّةَ يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذَا يَا حَاطِبُ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مِنْ قُرَيْشٍ وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَكَانَ مَنْ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ لَهُمْ قَرَابَاتٌ يَحْمُونَ بِهَا أَهْلِيهِمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِمَكَّةَ فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَصْطَنِعَ إِلَيْهِمْ يَدًا يَحْمُونَ قَرَابَتِي وَمَا فَعَلْتُ ذَلِكَ كُفْرًا وَلاَ ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ شَهِدَ بَدْرًا وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَمْرٌو وَنَزَلَتْ فِيهِ ‏[quran sura="60" aya_start="1" aya_end="1"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ‏}‏ قَالَ لاَ أَدْرِي الآيَةَ فِي الْحَدِيثِ أَوْ قَوْلُ عَمْرٍو‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ قِيلَ لِسُفْيَانَ فِي هَذَا فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="60" aya_start="1" aya_end="1"]{‏لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي‏}‏ قَالَ سُفْيَانُ هَذَا فِي حَدِيثِ النَّاسِ حَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو وَمَا تَرَكْتُ مِنْهُ حَرْفًا وَمَا أُرَى أَحَدًا حَفِظَهُ غَيْرِي‏.‏

(Ubaydulloh ibn Abu Rofiʼ — Alining kotibi — Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) Rasululloh ﷺ meni, Zubayrni va Miqdodni (bir ishga) yubordilar va: «Boringlar — to Ravzatu Xox (degan joy)ga yetinglar; chunki unda bir ayol (zaʼina) bor — uning yonida bir maktub bor — uni undan olinglar», dedilar. Biz joʻnadik — otlarimiz bizni (chopib) olib ketdi — to oʻ sha ravza (boʻ ston)ga yetdik; birdan biz oʻ sha ayolni (koʻ rdik). Biz: «Maktubni chiqar», dedik. U: «Menda hech bir maktub yoʻq», dedi. Biz: «(Yo) maktubni chiqarasan, (yo) kiyimlaringni (yechib) tashlaymiz», dedik. Shunda u uni — soch oʻ rimi (ichi)dan chiqardi. Biz uni Paygʻambar ﷺning oldigʻa keltirdik; birdan unda — Hotib ibn Abu Baltaʼadan, Makkadagi mushriklardan baʼzi kishilarga — Paygʻambar ﷺning baʼzi ishini ularga xabar beradigan (yozuv) bor edi. Paygʻambar ﷺ: «Bu nima, ey Hotib?» dedilar. U: «Menga shoshilmang, ey Allohning Rasuli; men Qurayshdan bir kishi edim, (lekin) ularning oʻ zlaridan (asl urugʻ idan) emas edim; siz bilan boʻ lgan muhojirlarning Makkada — qarindoshlari bor ediki, ular u (qarindoshlik) bilan oʻ z ahllarini va mollarini himoya qilar edilar; men — ular orasida nasab (qarindoshlik)dan (mahrum boʻ lib) qolganimda — ularga bir (yaxshilic) qoʻ li koʻ rsatishni, ular mening qarindoshlarimni himoya qilishlari uchun, yoqtirdim; men buni — kufr (sababli) yoki dinimdan murtad boʻ lib — qilmadim», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Albatta u sizlarga rost (gapni) aytdi», dedilar. Umar: «Meni qoʻ ying, ey Allohning Rasuli — uning boʻ ynini uray», dedi. U zot: «Albatta u Badrda (jangda) qatnashgan-ku; nima bilasan — ehtimol Alloh azza va jalla Badr ahliga (rahmat nazari bilan) qarab: ‹Xohlagan (ish)ingizni qilaveringlar, men sizlarni magʻ firat qildim› degan boʻ lsa?» dedilar. (Amr aytdi:) Uning haqida ‹Ey iymon keltirganlar! Mening dushmanim va sizning dushmaningizni (oʻ zingizga) doʻ st tutmanglar› (Mumtahana surasi, 1) (oyati) nozil boʻ ldi.(Убайдуллоҳ ибн Абу Рофиъ — Алининг котиби — Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) Расулуллоҳ ﷺ мени, Зубайрни ва Миқдодни (бир ишга) юбордилар ва: «Боринглар — то Равзату Хох (деган жой)га етинглар; чунки унда бир аёл (заъина) бор — унинг ёнида бир мактуб бор — уни ундан олинглар», дедилар. Биз жўнадик — отларимиз бизни (чопиб) олиб кетди — то ў ша равза (бў стон)га етдик; бирдан биз ў ша аёлни (кў рдик). Биз: «Мактубни чиқар», дедик. У: «Менда ҳеч бир мактуб йўқ», деди. Биз: «(Ё) мактубни чиқарасан, (ё) кийимларингни (ечиб) ташлаймиз», дедик. Шунда у уни — соч ў рими (ичи)дан чиқарди. Биз уни Пайғамбар ﷺнинг олдиға келтирдик; бирдан унда — Ҳотиб ибн Абу Балтаъадан, Маккадаги мушриклардан баъзи кишиларга — Пайғамбар ﷺнинг баъзи ишини уларга хабар берадиган (ёзув) бор эди. Пайғамбар ﷺ: «Бу нима, эй Ҳотиб?» дедилар. У: «Менга шошилманг, эй Аллоҳнинг Расули; мен Қурайшдан бир киши эдим, (лекин) уларнинг ў зларидан (асл уруғ идан) эмас эдим; сиз билан бў лган муҳожирларнинг Маккада — қариндошлари бор эдики, улар у (қариндошлик) билан ў з аҳлларини ва молларини ҳимоя қилар эдилар; мен — улар орасида насаб (қариндошлик)дан (маҳрум бў либ) қолганимда — уларга бир (яхшилис) қў ли кў рсатишни, улар менинг қариндошларимни ҳимоя қилишлари учун, ёқтирдим; мен буни — куфр (сабабли) ёки динимдан муртад бў либ — қилмадим», деди. Пайғамбар ﷺ: «Албатта у сизларга рост (гапни) айтди», дедилар. Умар: «Мени қў йинг, эй Аллоҳнинг Расули — унинг бў йнини урай», деди. У зот: «Албатта у Бадрда (жангда) қатнашган-ку; нима биласан — эҳтимол Аллоҳ азза ва жалла Бадр аҳлига (раҳмат назари билан) қараб: ‹Хоҳлаган (иш)ингизни қилаверинглар, мен сизларни мағ фират қилдим› деган бў лса?» дедилар. (Амр айтди:) Унинг ҳақида ‹Эй иймон келтирганлар! Менинг душманим ва сизнинг душманингизни (ў зингизга) дў ст тутманглар› (Мумтаҳана сураси, 1) (ояти) нозил бў лди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَقِيعِ الْغَرْقَدِ فِي جَنَازَةٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ وَقَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَمَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَتَّكِلُ فَقَالَ ‏"‏ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="92" aya_start="5" aya_end="6"]{‏فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏لِلْعُسْرَى‏}‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan Baqiʼul-Gʻ arqadda bir janozada edik. U zot: «Sizlardan hech bir (kishi) yoʻqki, illo uning jannatdagi oʻ rni va doʻ zaxdagi oʻ rni (allaqachon) yozilgan boʻ lmasin», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, unda (amalni qoʻ yib, faqat shunga) tayanamizmi?» dedi. U zot: «(Yoʻq,) amal qilinglar — har kim (oʻ ziga yaratilgan ishga) muyassar (oson) qilinadi», dedilar, soʻng ‹Bas, kim (ato) bersa va taqvo qilsa, hamda al-husnani tasdiqlasa...› (degan oyatdan) to ‹...(qiyinlik) ‹usro›ga (muyassar qilamiz)› (Layl surasi, 5-10) (degan soʻzigacha) (oyatni) oʻqidilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан Бақиъул-Ғ арқадда бир жанозада эдик. У зот: «Сизлардан ҳеч бир (киши) йўқки, илло унинг жаннатдаги ў рни ва дў захдаги ў рни (аллақачон) ёзилган бў лмасин», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, унда (амални қў йиб, фақат шунга) таянамизми?» деди. У зот: «(Йўқ,) амал қилинглар — ҳар ким (ў зига яратилган ишга) муяссар (осон) қилинади», дедилар, сўнг ‹Бас, ким (ато) берса ва тақво қилса, ҳамда ал-ҳуснани тасдиқласа...› (деган оятдан) то ‹...(қийинлик) ‹усро›га (муяссар қиламиз)› (Лайл сураси, 5-10) (деган сўзигача) (оятни) ўқидилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ أَنَّهُ كَانَ فِي جَنَازَةٍ فَأَخَذَ عُودًا يَنْكُتُ فِي الأَرْضِ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ وَقَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ أَوْ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَتَّكِلُ قَالَ ‏"‏ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ ‏[quran sura="92" aya_start="5" aya_end="6"]{‏فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى‏}‏ الآيَةَ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ وَحَدَّثَنِي بِهِ مَنْصُورٌ فَلَمْ أُنْكِرْهُ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ‏"‏‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot bir janozada edilar; bir choʻ p (tayoq) olib, yerni chiza (kavla) boshladilar va: «Sizlardan hech bir (kishi) yoʻqki, illo uning doʻ zaxdagi oʻ rni yoki jannatdagi oʻ rni (allaqachon) yozilgan boʻ lmasin», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, unda (faqat shunga) tayanib (amalni qoʻ yamiz)mi?» dedi. U zot: «(Yoʻq,) amal qilinglar — har kim (oʻ ziga yaratilganga) muyassar (oson) qilinadi», dedilar, soʻng ‹Bas, kim (ato) bersa va taqvo qilsa, hamda al-husnani tasdiqlasa...› (Layl surasi, 5-6) (oyatini) — oxirigacha — (oʻqidilar). (Shuʼba: «Buni menga Mansur ham rivoyat qildi; men uni Sulaymonning hadisidan inkor qilmadim», dedi.)(Али (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот бир жанозада эдилар; бир чў п (таёқ) олиб, ерни чиза (кавла) бошладилар ва: «Сизлардан ҳеч бир (киши) йўқки, илло унинг дў захдаги ў рни ёки жаннатдаги ў рни (аллақачон) ёзилган бў лмасин», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, унда (фақат шунга) таяниб (амални қў ямиз)ми?» деди. У зот: «(Йўқ,) амал қилинглар — ҳар ким (ў зига яратилганга) муяссар (осон) қилинади», дедилар, сўнг ‹Бас, ким (ато) берса ва тақво қилса, ҳамда ал-ҳуснани тасдиқласа...› (Лайл сураси, 5-6) (оятини) — охиригача — (ўқидилар). (Шуъба: «Буни менга Мансур ҳам ривоят қилди; мен уни Сулаймоннинг ҳадисидан инкор қилмадим», деди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ وَقَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَمَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَتَّكِلُ قَالَ ‏"‏ لاَ، اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="92" aya_start="5" aya_end="7"]{‏فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="92" aya_start="10" aya_end="10"]{‏فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى‏}‏

(Ali (alayhissalom) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurida oʻ tirgan edik; u zot: «Sizlardan hech bir (kishi) yoʻqki, illo uning jannatdagi oʻ rni va doʻ zaxdagi oʻ rni (allaqachon) yozilgan boʻ lmasin», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, unda (faqat shunga) tayanib (amalni qoʻ yamiz)mi?» dedik. U zot: «Yoʻq, amal qilinglar — har kim (oʻ ziga yaratilganga) muyassar (oson) qilinadi», dedilar, soʻng ‹Bas, kim (ato) bersa va taqvo qilsa, hamda al-husnani tasdiqlasa, bas, Biz unga osonlik (yengillik) yoʻ lini muyassar qilamiz› (degan oyatdan) to ‹...(qiyinlik) ‹usro›ga muyassar qilamiz› (Layl surasi, 5-10) (degan soʻzigacha) (oyatni) oʻqidilar.(Али (алайҳиссалом) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида ў тирган эдик; у зот: «Сизлардан ҳеч бир (киши) йўқки, илло унинг жаннатдаги ў рни ва дў захдаги ў рни (аллақачон) ёзилган бў лмасин», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, унда (фақат шунга) таяниб (амални қў ямиз)ми?» дедик. У зот: «Йўқ, амал қилинглар — ҳар ким (ў зига яратилганга) муяссар (осон) қилинади», дедилар, сўнг ‹Бас, ким (ато) берса ва тақво қилса, ҳамда ал-ҳуснани тасдиқласа, бас, Биз унга осонлик (енгиллик) йў лини муяссар қиламиз› (деган оятдан) то ‹...(қийинлик) ‹усро›га муяссар қиламиз› (Лайл сураси, 5-10) (деган сўзигача) (оятни) ўқидилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا فِي جَنَازَةٍ فِي بَقِيعِ الْغَرْقَدِ، فَأَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَعَدَ وَقَعَدْنَا حَوْلَهُ، وَمَعَهُ مِخْصَرَةٌ فَنَكَّسَ، فَجَعَلَ يَنْكُتُ بِمِخْصَرَتِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ وَمَا مِنْ نَفْسٍ مَنْفُوسَةٍ إِلاَّ كُتِبَ مَكَانُهَا مِنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، وَإِلاَّ قَدْ كُتِبَتْ شَقِيَّةً أَوْ سَعِيدَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَتَّكِلُ عَلَى كِتَابِنَا وَنَدَعُ الْعَمَلَ فَمَنْ كَانَ مِنَّا مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَسَيَصِيرُ إِلَى أَهْلِ السَّعَادَةِ، وَمَنْ كَانَ مِنَّا مِنْ أَهْلِ الشَّقَاءِ فَسَيَصِيرُ إِلَى عَمَلِ أَهْلِ الشَّقَاوَةِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَّا أَهْلُ السَّعَادَةِ فَيُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ أَهْلِ السَّعَادَةِ وَأَمَّا أَهْلُ الشَّقَاوَةِ فَيُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ أَهْلِ الشَّقَاءِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="92" aya_start="5" aya_end="6"]{‏فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Baqiʼul-Gʻ arqadda bir janozada edik; Rasululloh ﷺ bizning oldimizga kelib, oʻ tirdilar, biz ham u zotning atrofida oʻ tirdik; u zotning (qoʻ llarida) bir mixsara (kalta tayoq) bor edi. U zot boshlarini quyi solib, mixsaralari bilan (yerni) chiza boshladilar, soʻng: «Sizlardan hech bir (kishi), va tugʻ ilgan hech bir jon yoʻqki, illo uning jannat yoki doʻ zaxdagi oʻ rni yozilgan boʻ lmasin; va albatta u — baxtsiz yoki baxtli (deb) yozilgan(dir)», dedilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, unda biz oʻ z (taqdir) kitobimizga tayanib, amalni qoʻ ymaymizmi? — Bizdan kim saodat (baxt) ahlidan boʻ lsa, u saodat ahliga (qoʻ shilishga) boradi; bizdan kim shaqovat (badbaxtlik) ahlidan boʻ lsa, u shaqovat ahlining ameliga boradi», dedi. U zot: «Saodat ahliga kelsak — ular saodat ahlining ameliga muyassar (oson) qilinadi; shaqovat ahliga kelsak — ular shaqovat ahlining ameliga muyassar qilinadi», dedilar, soʻng ‹Bas, kim (ato) bersa va taqvo qilsa, hamda al-husnani tasdiqlasa...› (Layl surasi, 5-6) (oyatini) — oxirigacha — (oʻqidilar).(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Бақиъул-Ғ арқадда бир жанозада эдик; Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга келиб, ў тирдилар, биз ҳам у зотнинг атрофида ў тирдик; у зотнинг (қў лларида) бир михсара (калта таёқ) бор эди. У зот бошларини қуйи солиб, михсаралари билан (ерни) чиза бошладилар, сўнг: «Сизлардан ҳеч бир (киши), ва туғ илган ҳеч бир жон йўқки, илло унинг жаннат ёки дў захдаги ў рни ёзилган бў лмасин; ва албатта у — бахциз ёки бахтли (деб) ёзилган(дир)», дедилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, унда биз ў з (тақдир) китобимизга таяниб, амални қў ймаймизми? — Биздан ким саодат (бахт) аҳлидан бў лса, у саодат аҳлига (қў шилишга) боради; биздан ким шақоват (бадбахтлик) аҳлидан бў лса, у шақоват аҳлининг амелига боради», деди. У зот: «Саодат аҳлига келсак — улар саодат аҳлининг амелига муяссар (осон) қилинади; шақоват аҳлига келсак — улар шақоват аҳлининг амелига муяссар қилинади», дедилар, сўнг ‹Бас, ким (ато) берса ва тақво қилса, ҳамда ал-ҳуснани тасдиқласа...› (Лайл сураси, 5-6) (оятини) — охиригача — (ўқидилар).

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي جَنَازَةٍ فَأَخَذَ شَيْئًا فَجَعَلَ يَنْكُتُ بِهِ الأَرْضَ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ وَقَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ وَمَقْعَدُهُ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَتَّكِلُ عَلَى كِتَابِنَا وَنَدَعُ الْعَمَلَ قَالَ ‏"‏ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ، أَمَّا مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَيُيَسَّرُ لِعَمَلِ أَهْلِ السَّعَادَةِ، وَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الشَّقَاءِ فَيُيَسَّرُ لِعَمَلِ أَهْلِ الشَّقَاوَةِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="92" aya_start="5" aya_end="6"]{‏فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir janozada edilar; bir narsa olib, u bilan yerni chiza (kavla) boshladilar va: «Sizlardan hech bir (kishi) yoʻqki, illo uning doʻ zaxdagi oʻ rni va jannatdagi oʻ rni (allaqachon) yozilgan boʻ lmasin», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, unda biz oʻ z (taqdir) kitobimizga tayanib, amalni qoʻ ymaymizmi?» dedi. U zot: «Amal qilinglar — har kim oʻ zi uchun yaratilgan (ish)ga muyassar (oson) qilinadi: saodat ahlidan boʻ lgan (kishi) — saodat ahlining ameliga muyassar qilinadi; shaqovat ahlidan boʻ lgan (kishi) esa — shaqovat ahlining ameliga muyassar qilinadi», dedilar, soʻng ‹Bas, kim (ato) bersa va taqvo qilsa, hamda al-husnani tasdiqlasa...› (Layl surasi, 5-6) (oyatini) — oxirigacha — (oʻqidilar).(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир жанозада эдилар; бир нарса олиб, у билан ерни чиза (кавла) бошладилар ва: «Сизлардан ҳеч бир (киши) йўқки, илло унинг дў захдаги ў рни ва жаннатдаги ў рни (аллақачон) ёзилган бў лмасин», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, унда биз ў з (тақдир) китобимизга таяниб, амални қў ймаймизми?» деди. У зот: «Амал қилинглар — ҳар ким ў зи учун яратилган (иш)га муяссар (осон) қилинади: саодат аҳлидан бў лган (киши) — саодат аҳлининг амелига муяссар қилинади; шақоват аҳлидан бў лган (киши) эса — шақоват аҳлининг амелига муяссар қилинади», дедилар, сўнг ‹Бас, ким (ато) берса ва тақво қилса, ҳамда ал-ҳуснани тасдиқласа...› (Лайл сураси, 5-6) (оятини) — охиригача — (ўқидилар).