حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي، مَعَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنِ اسْتَطَاعَ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ، فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ، وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ، فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ ".
Alqama (Abdullohdan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh (ibn Masʼud) bilan yurib borayotganimda, u dedi: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga edik va u zot: ‹Kim uylanishga qodir boʻlsa, uylansin — chunki u (koʻzni harom) qarashdan toʻsadi va avratni (jinsiy aʼzoni) zinodan saqlaydi; kim uylanishga qodir boʻlmasa, roʻza tutsin — chunki roʻza uning shahvatini sindiradi (kamaytiradi)›, — dedilar».Алқама (Абдуллоҳдан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд) билан юриб бораётганимда, у деди: «Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик ва у зот: ‹Ким уйланишга қодир бўлса, уйлансин — чунки у (кўзни ҳаром) қарашдан тўсади ва авратни (жинсий аъзони) зинодан сақлайди; ким уйланишга қодир бўлмаса, рўза туцин — чунки рўза унинг шаҳватини синдиради (камайтиради)›, — дедилар».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قُلْتُ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْتَصُّ مِنَ الأَيَّامِ شَيْئًا قَالَتْ لاَ، كَانَ عَمَلُهُ دِيمَةً، وَأَيُّكُمْ يُطِيقُ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطِيقُ
Alqama (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishadan: «Allohning Rasuli ﷺ (roʻza uchun) baʼzi maxsus kunlarni tanlar midi?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq, balki u (ibodatda) muntazam (doimiy) boʻlar edi. Sizlardan qaysi biringiz Allohning Rasuli ﷺ chidagan narsaga chiday oladi?» — deb javob berdi.Алқама (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишадан: «Аллоҳнинг Расули ﷺ (рўза учун) баъзи махсус кунларни танлар миди?» — деб сўрадим. У: «Йўқ, балки у (ибодатда) мунтазам (доимий) бўлар эди. Сизлардан қайси бирингиз Аллоҳнинг Расули ﷺ чидаган нарсага чидай олади?» — деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَدِمْتُ الشَّأْمَ {فَقُلْتُ مَنْ هَا هُنَا} قَالُوا أَبُو الدَّرْدَاءِ قَالَ أَفِيكُمُ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ مِنَ الشَّيْطَانِ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُغِيرَةَ وَقَالَ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي عَمَّارًا.
Alqama (Abu Dardodan) rivoyat qiladi: Men Shomga bordim (va: ‹Bu yerda kim bor?› — deb soʻradim). Odamlar: «Abu Dardo», — dedi. Abu Dardo: «Alloh shaytondan himoya qilgan kishi (Allohning Rasuli ﷺ aytganidek) sizlar orasidami?» — dedi (Rivoyatchi Mugʻira: «Paygʻambar ﷺ ning tili (orqali) Alloh panoh bergan kishi — Ammor (ibn Yosir) edi», — dedi).Алқама (Абу Дардодан) ривоят қилади: Мен Шомга бордим (ва: ‹Бу ерда ким бор?› — деб сўрадим). Одамлар: «Абу Дардо», — деди. Абу Дардо: «Аллоҳ шайтондан ҳимоя қилган киши (Аллоҳнинг Расули ﷺ айтганидек) сизлар орасидами?» — деди (Ривоятчи Муғира: «Пайғамбар ﷺ нинг тили (орқали) Аллоҳ паноҳ берган киши — Аммор (ибн Ёсир) эди», — деди).
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ،، قَالَ قَدِمْتُ الشَّأْمَ فَصَلَّيْتُ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ قُلْتُ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا، فَأَتَيْتُ قَوْمًا فَجَلَسْتُ إِلَيْهِمْ، فَإِذَا شَيْخٌ قَدْ جَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي، قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا أَبُو الدَّرْدَاءِ. فَقُلْتُ إِنِّي دَعَوْتُ اللَّهَ أَنْ يُيَسِّرَ لِي جَلِيسًا صَالِحًا فَيَسَّرَكَ لِي، قَالَ مِمَّنْ أَنْتَ قُلْتُ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ. قَالَ أَوَلَيْسَ عِنْدَكُمُ ابْنُ أُمِّ عَبْدٍ صَاحِبُ النَّعْلَيْنِ وَالْوِسَادِ وَالْمِطْهَرَةِ وَفِيكُمُ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ مِنَ الشَّيْطَانِ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم أَوَلَيْسَ فِيكُمْ صَاحِبُ سِرِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي لاَ يَعْلَمُ أَحَدٌ غَيْرُهُ ثُمَّ قَالَ كَيْفَ يَقْرَأُ عَبْدُ اللَّهِ [quran sura="92" aya_start="1" aya_end="1"]{وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى}، فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ {وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ.
Men Shomga keldim va ikki rakat namoz oʻqib, soʻng: «Allohim, menga solih bir hamsuhbat muyassar qil», dedim. Soʻng bir qavmning oldiga kelib, ularning yoniga oʻtirdim. Birdan bir shayx (keksa kishi) kelib, yonimga oʻtirdi. Men: «Bu kim?» dedim. Ular: «Abud-Dardo», deyishdi. Men: «Men Allohdan menga solih bir hamsuhbat muyassar qilishini soʻragan edim, U seni menga muyassar qildi», dedim. U: «Sen qayerdansan?» dedi. Men: «Kufa ahlidanman», dedim. U: «Sizlarda Ibn Ummu Abd — kavush, yostiq va tahorat idishi sohibi (Abdulloh ibn Masʼud) yoʻqmi? Sizlar orasida Allohning Paygʻambari ﷺning tili orqali shaytondan panoh berilgan kishi (Ammor) yoʻqmi? Sizlar orasida Paygʻambar ﷺning sirdoshi — undan boshqa hech kim bilmaydigan sirning sohibi (Huzayfa) yoʻqmi?» dedi. Soʻng: «Abdulloh (ibn Masʼud) ‹Val-layli izo yagʻsho›ni qanday oʻqirdi?» dedi. Men unga: «‹Val-layli izo yagʻsho, van-nahori izo tajallo, vaz-zakari val-unso›» (deb) oʻqidim. U: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ menga buni oʻz ogʻzilaridan mening ogʻzimga (bevosita) oʻqitganlar», dedi.Мен Шомга келдим ва икки ракат намоз ўқиб, сўнг: «Аллоҳим, менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қил», дедим. Сўнг бир қавмнинг олдига келиб, уларнинг ёнига ўтирдим. Бирдан бир шайх (кекса киши) келиб, ёнимга ўтирди. Мен: «Бу ким?» дедим. Улар: «Абуд-Дардо», дейишди. Мен: «Мен Аллоҳдан менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қилишини сўраган эдим, У сени менга муяссар қилди», дедим. У: «Сен қаердансан?» деди. Мен: «Куфа аҳлиданман», дедим. У: «Сизларда Ибн Умму Абд — кавуш, ёстиқ ва таҳорат идиши соҳиби (Абдуллоҳ ибн Масъуд) йўқми? Сизлар орасида Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺнинг тили орқали шайтондан паноҳ берилган киши (Аммор) йўқми? Сизлар орасида Пайғамбар ﷺнинг сирдоши — ундан бошқа ҳеч ким билмайдиган сирнинг соҳиби (Ҳузайфа) йўқми?» деди. Сўнг: «Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ‹Вал-лайли изо яғшо›ни қандай ўқирди?» деди. Мен унга: «‹Вал-лайли изо яғшо, ван-наҳори изо тажалло, ваз-закари вал-унсо›» (деб) ўқидим. У: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ менга буни ўз оғзиларидан менинг оғзимга (бевосита) ўқитганлар», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ أَبِي عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، دَخَلْتُ الشَّأْمَ فَصَلَّيْتُ رَكْعَتَيْنِ، فَقُلْتُ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا. فَرَأَيْتُ شَيْخًا مُقْبِلاً، فَلَمَّا دَنَا قُلْتُ أَرْجُو أَنْ يَكُونَ اسْتَجَابَ. قَالَ مِنْ أَيْنَ أَنْتَ قُلْتُ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ. قَالَ أَفَلَمْ يَكُنْ فِيكُمْ صَاحِبُ النَّعْلَيْنِ وَالْوِسَادِ وَالْمِطْهَرَةِ أَوَلَمْ يَكُنْ فِيكُمُ الَّذِي أُجِيرَ مِنَ الشَّيْطَانِ أَوَلَمْ يَكُنْ فِيكُمْ صَاحِبُ السِّرِّ الَّذِي لاَ يَعْلَمُهُ غَيْرُهُ كَيْفَ قَرَأَ ابْنُ أُمِّ عَبْدٍ {وَاللَّيْلِ} فَقَرَأْتُ {وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ أَقْرَأَنِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاهُ إِلَى فِيَّ، فَمَا زَالَ هَؤُلاَءِ حَتَّى كَادُوا يَرُدُّونِي.
Men Shomga kirdim va ikki rakat namoz oʻqib: «Allohim, menga (solih) bir hamsuhbat muyassar qil», dedim. Soʻng bir shayxni (oʻzimga) yaqinlashib kelayotgan koʻrdim. U yaqinlashganda, men: «Umid qilamanki, (Alloh duomni) ijobat qilgandir», dedim. U: «Sen qayerdansan?» dedi. Men: «Kufa ahlidanman», dedim. U: «Sizlar orasida kavush, yostiq va tahorat idishi sohibi (Abdulloh ibn Masʼud) yoʻq edimi? Sizlar orasida shaytondan panoh berilgan kishi (Ammor) yoʻq edimi? Sizlar orasida undan boshqa hech kim bilmaydigan sirning sohibi (Huzayfa) yoʻq edimi? Ibn Ummu Abd ‹Val-layl›ni qanday oʻqigan?» dedi. Men: «‹Val-layli izo yagʻsho, van-nahori izo tajallo, vaz-zakari val-unso›» (deb) oʻqidim. U: «Buni menga Paygʻambar ﷺ oʻz ogʻizlaridan mening ogʻzimga (bevosita) oʻqitganlar. Mana bular (shomliklar) meni (bu qiroatdan) qaytarmoqchi boʻlguday boʻlishdi (ammo qaytara olishmadi)», dedi.Мен Шомга кирдим ва икки ракат намоз ўқиб: «Аллоҳим, менга (солиҳ) бир ҳамсуҳбат муяссар қил», дедим. Сўнг бир шайхни (ўзимга) яқинлашиб келаётган кўрдим. У яқинлашганда, мен: «Умид қиламанки, (Аллоҳ дуомни) ижобат қилгандир», дедим. У: «Сен қаердансан?» деди. Мен: «Куфа аҳлиданман», дедим. У: «Сизлар орасида кавуш, ёстиқ ва таҳорат идиши соҳиби (Абдуллоҳ ибн Масъуд) йўқ эдими? Сизлар орасида шайтондан паноҳ берилган киши (Аммор) йўқ эдими? Сизлар орасида ундан бошқа ҳеч ким билмайдиган сирнинг соҳиби (Ҳузайфа) йўқ эдими? Ибн Умму Абд ‹Вал-лайл›ни қандай ўқиган?» деди. Мен: «‹Вал-лайли изо яғшо, ван-наҳори изо тажалло, ваз-закари вал-унсо›» (деб) ўқидим. У: «Буни менга Пайғамбар ﷺ ўз оғизларидан менинг оғзимга (бевосита) ўқитганлар. Мана булар (шомликлар) мени (бу қироатдан) қайтармоқчи бўлгудай бўлишди (аммо қайтара олишмади)», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا مَعَ ابْنِ مَسْعُودٍ، فَجَاءَ خَبَّابٌ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَيَسْتَطِيعُ هَؤُلاَءِ الشَّبَابُ أَنْ يَقْرَءُوا كَمَا تَقْرَأُ قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ شِئْتَ أَمَرْتُ بَعْضَهُمْ يَقْرَأُ عَلَيْكَ قَالَ أَجَلْ. قَالَ اقْرَأْ يَا عَلْقَمَةُ. فَقَالَ زَيْدُ بْنُ حُدَيْرٍ أَخُو زِيَادِ بْنِ حُدَيْرٍ أَتَأْمُرُ عَلْقَمَةَ أَنْ يَقْرَأَ وَلَيْسَ بِأَقْرَئِنَا قَالَ أَمَا إِنَّكَ إِنْ شِئْتَ أَخْبَرْتُكَ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْمِكَ وَقَوْمِهِ. فَقَرَأْتُ خَمْسِينَ آيَةً مِنْ سُورَةِ مَرْيَمَ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ كَيْفَ تَرَى قَالَ قَدْ أَحْسَنَ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَا أَقْرَأُ شَيْئًا إِلاَّ وَهُوَ يَقْرَؤُهُ، ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى خَبَّابٍ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ أَلَمْ يَأْنِ لِهَذَا الْخَاتَمِ أَنْ يُلْقَى قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَنْ تَرَاهُ عَلَىَّ بَعْدَ الْيَوْمِ، فَأَلْقَاهُ. رَوَاهُ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ.
(Alqama aytdi:) Biz Ibn Masʼud bilan oʻtirgan edik. Xabbob kelib: «Ey Abu Abdurrahmon, bu yigitlar sen oʻqigandek (Qurʼon) oʻqiy oladilarmi?» dedi. U: «Agar xohlasang, ulardan biriga senga (Qurʼon) oʻqib berishni buyuraman», dedi. U: «Ha», dedi. U (Ibn Masʼud): «Oʻqi, ey Alqama», dedi. Shunda Ziyod ibn Hudayrning akasi Zayd ibn Hudayr: «Alqomaga oʻqishni buyurasanmi — holbuki u bizning eng qoriimiz emas-ku?» dedi. U: «Agar xohlasang, men senga Paygʻambar ﷺ sening qavming va uning qavmi haqida nima deganini xabar beraman (yaʼni sening qavming maqtab aytilmagan)», dedi. Men Maryam surasidan ellik oyatni oʻqidim. Abdulloh (Ibn Masʼud): «Qanday koʻrding?» dedi. U: «Yaxshi oʻqidi», dedi. Abdulloh: «Men nima oʻqisam, u (Alqama) ham uni oʻqiydi (yodlagan)», dedi. Soʻng Xabbobga qaradi — uning ustida oltindan uzuk bor edi — va: «Bu uzukni (yechib) tashlash vaqti boʻ lmadimi?» dedi. U: «Bugundan keyin uni mening ustimda aslo koʻrmaysan», dedi va uni (yechib) tashladi. Buni Gʻundar (Shuʼbadan) rivoyat qildi.(Алқама айтди:) Биз Ибн Масъуд билан ўтирган эдик. Хаббоб келиб: «Эй Абу Абдурраҳмон, бу йигитлар сен ўқигандек (Қуръон) ўқий оладиларми?» деди. У: «Агар хоҳласанг, улардан бирига сенга (Қуръон) ўқиб беришни буюраман», деди. У: «Ҳа», деди. У (Ибн Масъуд): «Ўқи, эй Алқама», деди. Шунда Зиёд ибн Ҳудайрнинг акаси Зайд ибн Ҳудайр: «Алқомага ўқишни буюрасанми — ҳолбуки у бизнинг энг қориимиз эмас-ку?» деди. У: «Агар хоҳласанг, мен сенга Пайғамбар ﷺ сенинг қавминг ва унинг қавми ҳақида нима деганини хабар бераман (яъни сенинг қавминг мақтаб айтилмаган)», деди. Мен Марям сурасидан эллик оятни ўқидим. Абдуллоҳ (Ибн Масъуд): «Қандай кўрдинг?» деди. У: «Яхши ўқиди», деди. Абдуллоҳ: «Мен нима ўқисам, у (Алқама) ҳам уни ўқийди (ёдлаган)», деди. Сўнг Хаббобга қаради — унинг устида олтиндан узук бор эди — ва: «Бу узукни (ечиб) ташлаш вақти бў лмадими?» деди. У: «Бугундан кейин уни менинг устимда асло кўрмайсан», деди ва уни (ечиб) ташлади. Буни Ғундар (Шуъбадан) ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاشِمَاتِ وَالْمُوتَشِمَاتِ وَالْمُتَنَمِّصَاتِ وَالْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ. فَبَلَغَ ذَلِكَ امْرَأَةً مِنْ بَنِي أَسَدٍ يُقَالُ لَهَا أُمُّ يَعْقُوبَ، فَجَاءَتْ فَقَالَتْ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ لَعَنْتَ كَيْتَ وَكَيْتَ. فَقَالَ وَمَا لِي لاَ أَلْعَنُ مَنْ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ هُوَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَقَالَتْ لَقَدْ قَرَأْتُ مَا بَيْنَ اللَّوْحَيْنِ فَمَا وَجَدْتُ فِيهِ مَا تَقُولُ. قَالَ لَئِنْ كُنْتِ قَرَأْتِيهِ لَقَدْ وَجَدْتِيهِ، أَمَا قَرَأْتِ [quran sura="59" aya_start="7" aya_end="7"]{وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا}. قَالَتْ بَلَى. قَالَ فَإِنَّهُ قَدْ نَهَى عَنْهُ. قَالَتْ فَإِنِّي أَرَى أَهْلَكَ يَفْعَلُونَهُ. قَالَ فَاذْهَبِي فَانْظُرِي. فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَلَمْ تَرَ مِنْ حَاجَتِهَا شَيْئًا، فَقَالَ لَوْ كَانَتْ كَذَلِكَ مَا جَامَعْتُها.
(Alqama, Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) Alloh — tatuirovka (vashm) qiluvchi va qildiruvchi (ayol)larni, (yuz) tukini yuluvchilarni va goʻzallik uchun (tishlarini) siyrab (orasi) ochuvchi — Allohning xilqatini oʻ zgartiruvchi (ayol)larni laʼnatladi. Bu (gap) Banu Asaddan Ummu Yaʼqub deyiladigan bir ayolga yetdi; u kelib: «Menga — sen shunday-shunday (ayollar)ni laʼnatlading deb — yetdi», dedi. U (Abdulloh): «Rasululloh ﷺ laʼnatlagan va Allohning Kitobida (laʼnatlangan) (kishi)ni nega men laʼnatlamay?» dedi. U (ayol): «Men ikki muqova orasini (butun mushafni) oʻqib chiqdim, (lekin) unda sen aytayotgan (narsa)ni topmadim», dedi. U: «Agar uni oʻqigan boʻ lsang, albatta uni topgan boʻ lar eding; ‹...Rasul sizlarga nimani bersa, uni olinglar; nimadan qaytarsa, (undan) toʻ xtanglar› (Hashr surasi, 7) (oyatini) oʻqimaganmisan?» dedi. U: «Ha (oʻqiganman)», dedi. U: «Bas, u (Rasululloh ﷺ) undan (shu ishdan) qaytargan-ku», dedi. U (ayol): «Men sening ahling (xotining) buni qilayotganini koʻ ryapman», dedi. U: «Borib qaragin», dedi. U borib qaradi, (lekin) oʻ z hojatidan (izlagan aybidan) hech narsani koʻ rmadi. U (Abdulloh): «Agar u shunday (qiluvchi) boʻ lganida, men u bilan (birga) yashamas edim», dedi.(Алқама, Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) Аллоҳ — татуировка (вашм) қилувчи ва қилдирувчи (аёл)ларни, (юз) тукини юлувчиларни ва гўзаллик учун (тишларини) сийраб (ораси) очувчи — Аллоҳнинг хилқатини ў згартирувчи (аёл)ларни лаънатлади. Бу (гап) Бану Асаддан Умму Яъқуб дейиладиган бир аёлга етди; у келиб: «Менга — сен шундай-шундай (аёллар)ни лаънатладинг деб — етди», деди. У (Абдуллоҳ): «Расулуллоҳ ﷺ лаънатлаган ва Аллоҳнинг Китобида (лаънатланган) (киши)ни нега мен лаънатламай?» деди. У (аёл): «Мен икки муқова орасини (бутун мушафни) ўқиб чиқдим, (лекин) унда сен айтаётган (нарса)ни топмадим», деди. У: «Агар уни ўқиган бў лсанг, албатта уни топган бў лар эдинг; ‹...Расул сизларга нимани берса, уни олинглар; нимадан қайтарса, (ундан) тў хтанглар› (Ҳашр сураси, 7) (оятини) ўқимаганмисан?» деди. У: «Ҳа (ўқиганман)», деди. У: «Бас, у (Расулуллоҳ ﷺ) ундан (шу ишдан) қайтарган-ку», деди. У (аёл): «Мен сенинг аҳлинг (хотининг) буни қилаётганини кў ряпман», деди. У: «Бориб қарагин», деди. У бориб қаради, (лекин) ў з ҳожатидан (излаган айбидан) ҳеч нарсани кў рмади. У (Абдуллоҳ): «Агар у шундай (қилувчи) бў лганида, мен у билан (бирга) яшамас эдим», деди.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ عَبْدِ اللَّهِ الشَّأْمَ فَسَمِعَ بِنَا أَبُو الدَّرْدَاءِ فَأَتَانَا فَقَالَ أَفِيكُمْ مَنْ يَقْرَأُ فَقُلْنَا نَعَمْ. قَالَ فَأَيُّكُمْ أَقْرَأُ فَأَشَارُوا إِلَىَّ فَقَالَ اقْرَأْ. فَقَرَأْتُ {وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ أَنْتَ سَمِعْتَهَا مِنْ فِي صَاحِبِكَ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ وَأَنَا سَمِعْتُهَا مِنْ فِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَؤُلاَءِ يَأْبَوْنَ عَلَيْنَا.
(Alqama aytdi:) Men Abdulloh (ibn Masʼud)ning ashobidan bir guruh bilan Shomga kirdim. Abu Dardo bizni eshitib, oldimizga keldi va: «Sizlar orangizda (Qurʼon) oʻqiydigan (kishi) bormi?» dedi. Biz: «Ha», dedik. U: «Qaysingiz koʻ proq (yaxshi) oʻqiydi?» dedi; (ular) menga ishora qildi. U: «Oʻqi», dedi. Men ‹Val-layli iza yagʻsho. Van-nahori iza tajallo. Vaz-zakari val-unsa (Tunga — qoplaganida, kunduzga — yorishganida, va erkak va ayolga qasam)› (Layl surasi, 1-3) (deb) oʻqidim. U: «Sen buni oʻ z sherigingning (Ibn Masʼudning) ogʻ zidan eshitdingmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Men ham uni Paygʻambar ﷺning ogʻ zidan eshitdim; bular esa bizga (bu qiroatni) inkor qiladilar», dedi.(Алқама айтди:) Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг ашобидан бир гуруҳ билан Шомга кирдим. Абу Дардо бизни эшитиб, олдимизга келди ва: «Сизлар орангизда (Қуръон) ўқийдиган (киши) борми?» деди. Биз: «Ҳа», дедик. У: «Қайсингиз кў проқ (яхши) ўқийди?» деди; (улар) менга ишора қилди. У: «Ўқи», деди. Мен ‹Вал-лайли иза яғшо. Ван-наҳори иза тажалло. Ваз-закари вал-унса (Тунга — қоплаганида, кундузга — ёришганида, ва эркак ва аёлга қасам)› (Лайл сураси, 1-3) (деб) ўқидим. У: «Сен буни ў з шеригингнинг (Ибн Масъуднинг) оғ зидан эшитдингми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Мен ҳам уни Пайғамбар ﷺнинг оғ зидан эшитдим; булар эса бизга (бу қироатни) инкор қиладилар», деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنَّا بِحِمْصَ فَقَرَأَ ابْنُ مَسْعُودٍ سُورَةَ يُوسُفَ، فَقَالَ رَجُلٌ مَا هَكَذَا أُنْزِلَتْ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَحْسَنْتَ. وَوَجَدَ مِنْهُ رِيحَ الْخَمْرِ فَقَالَ أَتَجْمَعُ أَنْ تُكَذِّبَ بِكِتَابِ اللَّهِ وَتَشْرَبَ الْخَمْرَ. فَضَرَبَهُ الْحَدَّ.
(Alqama aytdi:) Biz Himsda edik; Ibn Masʼud Yusuf surasini oʻqidi. Bir kishi: «(Bu sura) mana shunday nozil boʻ lmagan», dedi. (Ibn Masʼud): «Men uni Rasululloh ﷺga (shu tarzda) oʻqiganimda, u zot: ‹Goʻzal (oʻqiding)› degan edilar», dedi va undan (oʻ sha kishidan) xamr (aroq) hidini sezdi. Shunda (Ibn Masʼud): «Sen Allohning Kitobini yolgʻonga chiqarishni va xamr ichishni (bir vaqtda) jamlamoqchimisan?» dedi va unga hadd (jazo) urdi.(Алқама айтди:) Биз Ҳимсда эдик; Ибн Масъуд Юсуф сурасини ўқиди. Бир киши: «(Бу сура) мана шундай нозил бў лмаган», деди. (Ибн Масъуд): «Мен уни Расулуллоҳ ﷺга (шу тарзда) ўқиганимда, у зот: ‹Гўзал (ўқидинг)› деган эдилар», деди ва ундан (ў ша кишидан) хамр (ароқ) ҳидини сезди. Шунда (Ибн Масъуд): «Сен Аллоҳнинг Китобини ёлғонга чиқаришни ва хамр ичишни (бир вақтда) жамламоқчимисан?» деди ва унга ҳадд (жазо) урди.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ فَلَقِيَهُ عُثْمَانُ بِمِنًى فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّ لِي إِلَيْكَ حَاجَةً. فَخَلَيَا فَقَالَ عُثْمَانُ هَلْ لَكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فِي أَنْ نُزَوِّجَكَ بِكْرًا، تُذَكِّرُكَ مَا كُنْتَ تَعْهَدُ، فَلَمَّا رَأَى عَبْدُ اللَّهِ أَنْ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ إِلَى هَذَا أَشَارَ إِلَىَّ فَقَالَ يَا عَلْقَمَةُ، فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ وَهْوَ يَقُولُ أَمَا لَئِنْ قُلْتَ ذَلِكَ لَقَدْ قَالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ، وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ ".
(Alqama aytdi:) Men Abdulloh (ibn Masʼud) bilan (birga) edim; Minoda Usmon uni uchratdi va: «Ey Abu Abdurrahmon, mening senga bir hojatim bor», dedi. Ikkovi (bir chetga) ajraldi. Usmon: «Ey Abu Abdurrahmon, senga — biz seni bir bokira (qiz)ga uylantirib qoʻ ysak (yoqarmi)? — u senga ilgari (yoshlikda) odatlab (his qilib) turgan (narsangni) eslatib turar edi», dedi. Abdulloh — bunga oʻ zining hojati yoʻqligini koʻ rgach, menga ishora qilib: «Ey Alqama!» dedi. Men uning oldigʻa (yetib) bordim; u (Usmonga): «Agar sen shunday degan boʻ lsang — (bilki,) Paygʻambar ﷺ bizga: ‹Ey yigitlar jamoasi, sizdan kim (uylanishga) qodir boʻ lsa, uylansin; kim qodir boʻ lmasa, unga roʻ za tutish (lozim) — chunki u (roʻ za) unga qalqon (nafsni tiyuvchi)dir› degan edi», der edi.(Алқама айтди:) Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд) билан (бирга) эдим; Минода Усмон уни учратди ва: «Эй Абу Абдурраҳмон, менинг сенга бир ҳожатим бор», деди. Иккови (бир четга) ажралди. Усмон: «Эй Абу Абдурраҳмон, сенга — биз сени бир бокира (қиз)га уйлантириб қў йсак (ёқарми)? — у сенга илгари (ёшликда) одатлаб (ҳис қилиб) турган (нарсангни) эслатиб турар эди», деди. Абдуллоҳ — бунга ў зининг ҳожати йўқлигини кў ргач, менга ишора қилиб: «Эй Алқама!» деди. Мен унинг олдиға (етиб) бордим; у (Усмонга): «Агар сен шундай деган бў лсанг — (билки,) Пайғамбар ﷺ бизга: ‹Эй йигитлар жамоаси, сиздан ким (уйланишга) қодир бў лса, уйлансин; ким қодир бў лмаса, унга рў за тутиш (лозим) — чунки у (рў за) унга қалқон (нафсни тиювчи)дир› деган эди», дер эди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ لَعَنَ عَبْدُ اللَّهِ الْوَاشِمَاتِ، وَالْمُتَنَمِّصَاتِ، وَالْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ، الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ. فَقَالَتْ أُمُّ يَعْقُوبَ مَا هَذَا قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَمَا لِيَ لاَ أَلْعَنُ مَنْ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ، وَفِي كِتَابِ اللَّهِ. قَالَتْ وَاللَّهِ لَقَدْ قَرَأْتُ مَا بَيْنَ اللَّوْحَيْنِ فَمَا وَجَدْتُهُ. قَالَ وَاللَّهِ لَئِنْ قَرَأْتِيهِ لَقَدْ وَجَدْتِيهِ [quran sura="59" aya_start="7" aya_end="7"]{وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا}.
(Alqama aytdi:) Abdulloh (ibn Masʼud) tatuirovka qiluvchi ayollarni, (yuz-qosh) tukini yuluvchilarni va goʻzallik uchun tishlarini siyraklashtiruvchilarni — Allohning yaratganini oʻzgartiruvchilarni — laʼnatladi. Ummu Yaʼqub: «Bu nima?» dedi. Abdulloh: «Alloh Rasuli ﷺ laʼnatlagan kishilarni nega men laʼnatlamayin? Holbuki (u) Allohning Kitobida (bordir)» dedi. U (ayol): «Vallohi, men ikki muqova orasidagini (butun Qurʼonni) oʻqidim, ammo uni topmadim» dedi. U (Abdulloh): «Vallohi, agar uni (diqqat bilan) oʻqiganingda, albatta uni topgan boʻlarding: ‹Rasul sizlarga nima bersa, uni olinglar; nimadan qaytarsa, (undan) tiyilinglar›» (Hashr surasi, 7-oyat) dedi.(Алқама айтди:) Абдуллоҳ (ибн Масъуд) татуировка қилувчи аёлларни, (юз-қош) тукини юлувчиларни ва гўзаллик учун тишларини сийраклаштирувчиларни — Аллоҳнинг яратганини ўзгартирувчиларни — лаънатлади. Умму Яъқуб: «Бу нима?» деди. Абдуллоҳ: «Аллоҳ Расули ﷺ лаънатлаган кишиларни нега мен лаънатламайин? Ҳолбуки (у) Аллоҳнинг Китобида (бордир)» деди. У (аёл): «Валлоҳи, мен икки муқова орасидагини (бутун Қуръонни) ўқидим, аммо уни топмадим» деди. У (Абдуллоҳ): «Валлоҳи, агар уни (диққат билан) ўқиганингда, албатта уни топган бўлардинг: ‹Расул сизларга нима берса, уни олинглар; нимадан қайтарса, (ундан) тийилинглар›» (Ҳашр сураси, 7-оят) деди.
حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ كَيْفَ كَانَ عَمَلُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَلْ كَانَ يَخُصُّ شَيْئًا مِنَ الأَيَّامِ قَالَتْ لاَ، كَانَ عَمَلُهُ دِيمَةً، وَأَيُّكُمْ يَسْتَطِيعُ مَا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَطِيعُ.
(Alqama aytdi:) Men mominlarning onasi Oishadan: «Ey mominlarning onasi, Paygʻambar ﷺning amali qanday edi? U zot kunlardan biror (kun)ni xoslab (ajratib) qoʻyarmidilar?» deb soʻradim. U: «Yoʻq, u zotning amali doimiy (bir tekis) edi. (Axir) qaysingiz Paygʻambar ﷺ qila olgan (ibodat)ni qila olasiz?» dedi.(Алқама айтди:) Мен моминларнинг онаси Оишадан: «Эй моминларнинг онаси, Пайғамбар ﷺнинг амали қандай эди? У зот кунлардан бирор (кун)ни хослаб (ажратиб) қўярмидилар?» деб сўрадим. У: «Йўқ, у зотнинг амали доимий (бир текис) эди. (Ахир) қайсингиз Пайғамбар ﷺ қила олган (ибодат)ни қила оласиз?» деди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ دَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ عَلَى ابْنِ مَسْعُودٍ وَهُوَ يَأْكُلُ يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ . فَقَالَ قَدْ كَانَ يُصَامُ قَبْلَ أَنْ يَنْزِلَ رَمَضَانُ فَلَمَّا نَزَلَ رَمَضَانُ تُرِكَ فَإِنْ كُنْتَ مُفْطِرًا فَاطْعَمْ .
Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: u dedi: Ashʼas ibn Qays Ibn Masʼudning oldiga kirdi, u oshuro kuni ovqat yeyayotgan edi. Shunda (Ashʼas): «Yo Abu Abdurahmon, bugun oshuro kunidir», dedi. (Ibn Masʼud): «Ramazon nozil boʻlishidan oldin (bu kunda) roʻza tutilar edi, Ramazon nozil boʻlgach esa (u) tark etildi. Agar roʻzador boʻlmasang, ovqat ye!» dedi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: у деди: Ашъас ибн Қайс Ибн Масъуднинг олдига кирди, у ошуро куни овқат еяётган эди. Шунда (Ашъас): «Ё Абу Абдураҳмон, бугун ошуро кунидир», деди. (Ибн Масъуд): «Рамазон нозил бўлишидан олдин (бу кунда) рўза тутилар эди, Рамазон нозил бўлгач эса (у) тарк этилди. Агар рўзадор бўлмасанг, овқат е!» деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بِمِنًى فَلَقِيَهُ عُثْمَانُ فَقَامَ مَعَهُ يُحَدِّثُهُ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَلاَ نُزَوِّجُكَ جَارِيَةً شَابَّةً لَعَلَّهَا تُذَكِّرُكَ بَعْضَ مَا مَضَى مِنْ زَمَانِكَ . قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ لَقَدْ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ " .
Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Mino (vodiy)sida Abdulloh (ibn Masʼud) bilan yurardim, shunda unga Usmon yoʻliqdi va u bilan birga turib, suhbatlasha boshladi. Usmon unga: «Yo Abu Abdurahmon! Senga yosh joriyani uylantirib qoʻymaylikmi? Ehtimol u senga oʻtmishingdagi baʼzi narsalarni eslatib turar», dedi. (Alqama) dedi: Shunda Abdulloh: «Mabodo shuni aytsang (bil-ki), Rasululloh ﷺ bizga: ‹Ey yigitlar jamoasi! Sizlardan kim uylanishga qodir boʻlsa, uylansin. Zero, bu (nigohni gunohdan) toʻsuvchiroq va avratni saqlovchiroqdir. Kim qodir boʻlmasa, roʻza tutsin. Zero, bu uning uchun (shahvatni boʻgʻuvchi) qalqondir›, deganlar», dedi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Мино (водий)сида Абдуллоҳ (ибн Масъуд) билан юрардим, шунда унга Усмон йўлиқди ва у билан бирга туриб, суҳбатлаша бошлади. Усмон унга: «Ё Абу Абдураҳмон! Сенга ёш жорияни уйлантириб қўймайликми? Эҳтимол у сенга ўтмишингдаги баъзи нарсаларни эслатиб турар», деди. (Алқама) деди: Шунда Абдуллоҳ: «Мабодо шуни айтсанг (бил-ки), Расулуллоҳ ﷺ бизга: ‹Эй йигитлар жамоаси! Сизлардан ким уйланишга қодир бўлса, уйлансин. Зеро, бу (нигоҳни гуноҳдан) тўсувчироқ ва авратни сақловчироқдир. Ким қодир бўлмаса, рўза тутсин. Зеро, бу унинг учун (шаҳватни бўғувчи) қалқондир›, деганлар», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ إِنِّي لأَمْشِي مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ بِمِنًى إِذْ لَقِيَهُ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ فَقَالَ هَلُمَّ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ فَاسْتَخْلاَهُ فَلَمَّا رَأَى عَبْدُ اللَّهِ أَنْ لَيْسَتْ لَهُ حَاجَةٌ - قَالَ - قَالَ لِي تَعَالَ يَا عَلْقَمَةُ - قَالَ - فَجِئْتُ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ أَلاَ نُزَوِّجُكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ جَارِيَةً بِكْرًا لَعَلَّهُ يَرْجِعُ إِلَيْكَ مِنْ نَفْسِكَ مَا كُنْتَ تَعْهَدُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ . فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ .
Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Minoda Abdulloh ibn Masʼud bilan yurardim, shunda unga Usmon ibn Affon yoʻliqdi va: «Bu yoqqa kel, yo Abu Abdurahmon!» dedi. (Alqama) dedi: U (Usmon) uni xilvatga oldi. Abdulloh uning (Usmonning) biror hojati yoʻqligini koʻrgach, menga: «Kel, yo Alqama!» dedi. Men keldim. Shunda Usmon unga: «Yo Abu Abdurahmon! Senga bokira joriyani uylantirib qoʻymaylikmi? Ehtimol oʻzingda ilgari boʻlgan narsa (kuch-quvvat) qaytar», dedi. Abdulloh: «Mabodo shuni aytsang...» dedi. Soʻng u (yuqoridagi) hadisdagi kabi zikr qildi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Минода Абдуллоҳ ибн Масъуд билан юрардим, шунда унга Усмон ибн Аффон йўлиқди ва: «Бу ёққа кел, ё Абу Абдураҳмон!» деди. (Алқама) деди: У (Усмон) уни хилватга олди. Абдуллоҳ унинг (Усмоннинг) бирор ҳожати йўқлигини кўргач, менга: «Кел, ё Алқама!» деди. Мен келдим. Шунда Усмон унга: «Ё Абу Абдураҳмон! Сенга бокира жорияни уйлантириб қўймайликми? Эҳтимол ўзингда илгари бўлган нарса (куч-қувват) қайтар», деди. Абдуллоҳ: «Мабодо шуни айтсанг...» деди. Сўнг у (юқоридаги) ҳадисдаги каби зикр қилди.
وَحَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح قَالَ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، أَنَّهُمَا دَخَلاَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ . بِمَعْنَى حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ . وَفِي حَدِيثِ ابْنِ مُسْهِرٍ وَجَرِيرٍ فَلَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى اخْتِلاَفِ أَصَابِعِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ رَاكِعٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Alqama va al-Asvad uning huzuriga kirdilar — Abu Muoviyaning hadisi maʼnosida. Ibn Mus-hir va Jarirning hadisida esa: «Goʻyo men rukuʼ qilib turgan Rasululloh ﷺ ning barmoqlari ochiqligini koʻrib turgandekman», (deyilgan).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Алқама ва ал-Асвад унинг ҳузурига кирдилар — Абу Муовиянинг ҳадиси маъносида. Ибн Мус-ҳир ва Жарирнинг ҳадисида эса: «Гўё мен рукуъ қилиб турган Расулуллоҳ ﷺ нинг бармоқлари очиқлигини кўриб тургандекман», (дейилган).
وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ، وَأَبُو بَكْرٍ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ جَرِيرٍ، - قَالَ عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ إِبْرَاهِيمُ زَادَ أَوْ نَقَصَ - فَلَمَّا سَلَّمَ قِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ قَالَ " وَمَا ذَاكَ " . قَالُوا صَلَّيْتَ كَذَا وَكَذَا - قَالَ - فَثَنَى رِجْلَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ " إِنَّهُ لَوْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ أَنْبَأْتُكُمْ بِهِ وَلَكِنْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ فَإِذَا نَسِيتُ فَذَكِّرُونِي وَإِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ الصَّوَابَ فَلْيُتِمَّ عَلَيْهِ ثُمَّ لْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar — (rakatni) ortdirdilar yoki kamaytirdilar. Salom berganlarida u zotga: «Yo Rasululloh, namozda biror yangi narsa boʻldimi?» deyildi. U zot: «Nima boʻlibdi?» dedilar. Ular: «Siz mana bunday-bunday oʻqidingiz», dedilar. Shunda u zot ikki oyoqlarini bukib, qiblaga yuzlanib, ikki sajda qildilar, soʻng salom berdilar. Soʻng bizga yuzlanib: «Agar namozda biror yangi narsa (yangi amr) boʻlganida, sizlarga uni bildirardim. Lekin men ham insonman, sizlar unutganingizdek unutaman. Bas, men unutsam, menga eslatinglar. Biringiz namozida shubhaga tushsa, toʻgʻrisini izlasin va shunga binoan (namozini) tugatsin, soʻng ikki sajda qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар — (ракатни) ортдирдилар ёки камайтирдилар. Салом берганларида у зотга: «Ё Расулуллоҳ, намозда бирор янги нарса бўлдими?» дейилди. У зот: «Нима бўлибди?» дедилар. Улар: «Сиз мана бундай-бундай ўқидингиз», дедилар. Шунда у зот икки оёқларини букиб, қиблага юзланиб, икки сажда қилдилар, сўнг салом бердилар. Сўнг бизга юзланиб: «Агар намозда бирор янги нарса (янги амр) бўлганида, сизларга уни билдирардим. Лекин мен ҳам инсонман, сизлар унутганингиздек унутаман. Бас, мен унутсам, менга эслатинглар. Бирингиз намозида шубҳага тушса, тўғрисини изласин ва шунга биноан (намозини) тугатсин, сўнг икки сажда қилсин», дедилар.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، أَنَّهُ صَلَّى بِهِمْ خَمْسًا .
Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U (Alqama) ularga besh (rakat) oʻqib bergan edi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У (Алқама) уларга беш (ракат) ўқиб берган эди.
وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ قَالَ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ كَيْفَ كَانَ عَمَلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَلْ كَانَ يَخُصُّ شَيْئًا مِنَ الأَيَّامِ قَالَتْ لاَ . كَانَ عَمَلُهُ دِيمَةً وَأَيُّكُمْ يَسْتَطِيعُ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَطِيعُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Alqama dedi: Men moʻminlarning onasi Oishadan soʻradim. Aytdim: «Yo moʻminlarning onasi! Rasululloh ﷺ ning ameli qanday edi? U zot kunlarning birortasini (boshqasidan) ajratib qoʻyarmidilar?» (Oisha): «Yoʻq. Uning ameli doimiy (bir meʼyorda) edi. Sizlardan qaysingiz Rasululloh ﷺ qodir boʻlgan narsaga qodir boʻla olasiz?» — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Алқама деди: Мен мўминларнинг онаси Оишадан сўрадим. Айтдим: «Ё мўминларнинг онаси! Расулуллоҳ ﷺ нинг амели қандай эди? У зот кунларнинг бирортасини (бошқасидан) ажратиб қўярмидилар?» (Оиша): «Йўқ. Унинг амели доимий (бир меъёрда) эди. Сизлардан қайсингиз Расулуллоҳ ﷺ қодир бўлган нарсага қодир бўла оласиз?» — деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَدِمْنَا الشَّامَ فَأَتَانَا أَبُو الدَّرْدَاءِ فَقَالَ أَفِيكُمْ أَحَدٌ يَقْرَأُ عَلَى قِرَاءَةِ عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ نَعَمْ أَنَا . قَالَ فَكَيْفَ سَمِعْتَ عَبْدَ اللَّهِ يَقْرَأُ هَذِهِ الآيَةَ { وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى} قَالَ سَمِعْتُهُ يَقْرَأُ { وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى} . قَالَ وَأَنَا وَاللَّهِ هَكَذَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهَا وَلَكِنْ هَؤُلاَءِ يُرِيدُونَ أَنْ أَقْرَأَ وَمَا خَلَقَ . فَلاَ أُتَابِعُهُمْ .
Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Shomga keldik. Bizning oldimizga Abud-Dardo kelib: «Sizlarning oranglarda Abdullohning qiroati boʻyicha oʻqiydigan birortangiz bormi?» dedi. Men: «Ha, men», dedim. (U): «Sen Abdullohning bu oyatni — {val-layli izo yagʻsho} — qanday oʻqiganini eshitding?» dedi. Men uning {val-layli izo yagʻsho, vaz-zakari val-unso} deb oʻqiganini eshitdim, dedim. (Abud-Dardo): «Vallohi, men ham Rasululloh ﷺ ni uni xuddi shunday oʻqiyotganlarini eshitganman. Lekin anavilar mendan {va mo xalaqa} deb oʻqishimni istashadi. Men ularga (bunda) ergashmayman», dedi.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Шомга келдик. Бизнинг олдимизга Абуд-Дардо келиб: «Сизларнинг орангларда Абдуллоҳнинг қироати бўйича ўқийдиган бирортангиз борми?» деди. Мен: «Ҳа, мен», дедим. (У): «Сен Абдуллоҳнинг бу оятни — {вал-лайли изо яғшо} — қандай ўқиганини эшитдинг?» деди. Мен унинг {вал-лайли изо яғшо, ваз-закари вал-унсо} деб ўқиганини эшитдим, дедим. (Абуд-Дардо): «Валлоҳи, мен ҳам Расулуллоҳ ﷺ ни уни худди шундай ўқиётганларини эшитганман. Лекин анавилар мендан {ва мо халақа} деб ўқишимни исташади. Мен уларга (бунда) эргашмайман», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي، هِنْدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ لَقِيتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَقَالَ لِي مِمَّنْ أَنْتَ قُلْتُ مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ . قَالَ مِنْ أَيِّهِمْ قُلْتُ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ . قَالَ هَلْ تَقْرَأُ عَلَى قِرَاءَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ فَاقْرَأْ { وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى} قَالَ فَقَرَأْتُ { وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى} . قَالَ فَضَحِكَ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهَا .
Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Abud-Dardoga yoʻliqdim. U menga: «Sen qaysi (yurt) ahlidansan?» dedi. Men: «Iroq ahlidanman», dedim. U: «Ularning qaysi (shahar)idan?» dedi. Men: «Kufa ahlidanman», dedim. U: «Sen Abdulloh ibn Masʼud qiroatida oʻqiysanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Boʻlmasa {Vallayli izo yagʻsho}ni oʻqib ber», dedi. Men: {Vallayli izo yagʻsho, van-nahori izo tajallo, vaz-zakari val-unso} (Qasamki, qoplab kelguvchi tunga, charaqlab nur sochguvchi kunduzga, erkak va urgʻochini yaratguvchiga), deb oʻqidim. (Abud-Dardo) kuldi, soʻng: «Men Rasululloh ﷺ ni xuddi shunday oʻqiyotganlarini eshitganman», dedi.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Абуд-Дардога йўлиқдим. У менга: «Сен қайси (юрт) аҳлидансан?» деди. Мен: «Ироқ аҳлиданман», дедим. У: «Уларнинг қайси (шаҳар)идан?» деди. Мен: «Куфа аҳлиданман», дедим. У: «Сен Абдуллоҳ ибн Масъуд қироатида ўқийсанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Бўлмаса {Валлайли изо яғшо}ни ўқиб бер», деди. Мен: {Валлайли изо яғшо, ван-наҳори изо тажалло, ваз-закари вал-унсо} (Қасамки, қоплаб келгувчи тунга, чарақлаб нур сочгувчи кундузга, эркак ва урғочини яратгувчига), деб ўқидим. (Абуд-Дардо) кулди, сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни худди шундай ўқиётганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا حَتَّى مَاتَ . فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ لَهَا مِثْلُ صَدَاقِ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ . فَقَامَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الأَشْجَعِيُّ فَقَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ امْرَأَةٍ مِنَّا مِثْلَ الَّذِي قَضَيْتَ . فَفَرِحَ بِهَا ابْنُ مَسْعُودٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْجَرَّاحِ .
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، كِلاَهُمَا عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ، مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَابْنُ عُمَرَ إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا حَتَّى مَاتَ قَالُوا لَهَا الْمِيرَاثُ وَلاَ صَدَاقَ لَهَا وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ لَوْ ثَبَتَ حَدِيثُ بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ لَكَانَتِ الْحُجَّةُ فِيمَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنِ الشَّافِعِيِّ أَنَّهُ رَجَعَ بِمِصْرَ بَعْدُ عَنْ هَذَا الْقَوْلِ وَقَالَ بِحَدِيثِ بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, undan bir ayolga uylanib, unga mahr belgilamasdan va unga qoʻshilmasdan turib vafot etgan kishi haqida soʻraldi. Shunda Ibn Masʼud: «Unga oʻz (qarindosh) ayollarining mahriga oʻxshash mahr — kam ham emas, ortiq ham emas — tegadi, idda saqlashi shart va unga meros ham tegadi», dedi. Shunda Maʼqil ibn Sinon al-Ashjaiy turib: «Rasululloh ﷺ bizdan boʻlgan Birvaʼ bint Voshiq ismli ayol haqida xuddi sen hukm qilganingdek hukm qilgan edilar», dedi. Ibn Masʼud bundan xursand boʻldi. Bu bobda Jarrohdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning hadisi hasan sahih hadisdir va undan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahlining amali shunga binoandir; Savriy, Ahmad va Ishoq ham shunday deyishgan. Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli — ular orasida Ali ibn Abu Tolib, Zayd ibn Sobit, Ibn Abbos va Ibn Umar — esa: «Kishi ayolga uylanib, unga qoʻshilmasdan va mahr belgilamasdan turib vafot etsa, unga meros tegadi, lekin mahr tegmaydi va idda saqlashi shart», deyishgan. Bu Shofiiyning soʻzidir; u: «Agar Birvaʼ bint Voshiqning hadisi sobit boʻlganida, hujjat Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan narsada boʻlardi», degan. Shofiiydan rivoyat qilinishicha, u Misrda keyinroq bu soʻzdan qaytib, Birvaʼ bint Voshiqning hadisiga koʻra hukm qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ундан бир аёлга уйланиб, унга маҳр белгиламасдан ва унга қўшилмасдан туриб вафот этган киши ҳақида сўралди. Шунда Ибн Масъуд: «Унга ўз (қариндош) аёлларининг маҳрига ўхшаш маҳр — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — тегади, идда сақлаши шарт ва унга мерос ҳам тегади», деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаий туриб: «Расулуллоҳ ﷺ биздан бўлган Бирваъ бинт Вошиқ исмли аёл ҳақида худди сен ҳукм қилганингдек ҳукм қилган эдилар», деди. Ибн Масъуд бундан хурсанд бўлди. Бу бобда Жарроҳдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва ундан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳлининг амали шунга биноандир; Саврий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шундай дейишган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган баъзи илм аҳли — улар орасида Али ибн Абу Толиб, Зайд ибн Собит, Ибн Аббос ва Ибн Умар — эса: «Киши аёлга уйланиб, унга қўшилмасдан ва маҳр белгиламасдан туриб вафот этса, унга мерос тегади, лекин маҳр тегмайди ва идда сақлаши шарт», дейишган. Бу Шофиийнинг сўзидир; у: «Агар Бирваъ бинт Вошиқнинг ҳадиси собит бўлганида, ҳужжат Набий ﷺдан ривоят қилинган нарсада бўларди», деган. Шофиийдан ривоят қилинишича, у Мисрда кейинроқ бу сўздан қайтиб, Бирваъ бинт Вошиқнинг ҳадисига кўра ҳукм қилган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ أَلاَ أُصَلِّي بِكُمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى فَلَمْ يَرْفَعْ يَدَيْهِ إِلاَّ فِي أَوَّلِ مَرَّةٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَبِهِ يَقُولُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ .
Alqama aytadi: Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu): «Sizlarga Rasululloh ﷺning namozlarini (oʻqib) koʻrsatmayinmi?» dedi-da, namoz oʻqidi va faqat birinchi marta (takbirdagina) qoʻllarini koʻtardi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Baro ibn Ozibdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning hadisi hasan hadisdir. Nabiy ﷺning ashoblari va tobeinlardan boʻlgan ilm ahlining bir nechtasi shuni aytadilar. Bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlining soʻzidir.Алқама айтади: Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу): «Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини (ўқиб) кўрсатмайинми?» деди-да, намоз ўқиди ва фақат биринчи марта (такбирдагина) қўлларини кўтарди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Баро ибн Озибдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Набий ﷺнинг ашоблари ва тобеинлардан бўлган илм аҳлининг бир нечтаси шуни айтадилар. Бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَدِمْنَا الشَّامَ فَأَتَانَا أَبُو الدَّرْدَاءِ فَقَالَ أَفِيكُمْ أَحَدٌ يَقْرَأُ عَلَىَّ قِرَاءَةَ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ فَأَشَارُوا إِلَىَّ فَقُلْتُ نَعَمْ أَنَا . قَالَ كَيْفَ سَمِعْتَ عَبْدَ اللَّهِ يَقْرَأُ هَذِهِ الآيَةَ (وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى ) قَالَ قُلْتُ سَمِعْتُهُ يَقْرَؤُهَا (وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى ) (وَالذَّكَر وَالأُنْثَى ) فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَأَنَا وَاللَّهِ هَكَذَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهَا وَهَؤُلاَءِ يُرِيدُونَنِي أَنْ أَقْرَأَهَا(وَمَا خَلَقَ ) فَلاَ أُتَابِعُهُمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا قِرَاءَةُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ( وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى ).
Alqama (rahimahulloh) aytdi: Shomga keldik, bizning oldimizga Abu Dardo keldi va: «Oraningizda menga Abdulloh (ibn Masʼud)ning qiroatiga koʻra oʻqib beradigan biror kishi bormi?» dedi. U aytdi: Ular meni koʻrsatishdi, men: «Ha, men (oʻqiy olaman)», dedim. U: «Abdullohning bu oyatni {Val-layli izo yagʻsho} qanday oʻqiganini eshitgansan?» dedi. Men: «Uni {Val-layli izo yagʻsho}, {vaz-zakari val-unso} deb oʻqiganini eshitganman», dedim. Shunda Abu Dardo: «Men ham, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺning uni shunday oʻqiganlarini eshitganman. Bular esa mendan uni {va mo xalaqa} deb oʻqishimni xohlashadi, lekin men ularga ergashmayman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Abdulloh ibn Masʼudning qiroati shunday: {Val-layli izo yagʻsho. Van-nahori izo tajallo. Vaz-zakari val-unso}.Алқама (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Шомга келдик, бизнинг олдимизга Абу Дардо келди ва: «Оранингизда менга Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг қироатига кўра ўқиб берадиган бирор киши борми?» деди. У айтди: Улар мени кўрсатишди, мен: «Ҳа, мен (ўқий оламан)», дедим. У: «Абдуллоҳнинг бу оятни {Вал-лайли изо яғшо} қандай ўқиганини эшитгансан?» деди. Мен: «Уни {Вал-лайли изо яғшо}, {ваз-закари вал-унсо} деб ўқиганини эшитганман», дедим. Шунда Абу Дардо: «Мен ҳам, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг уни шундай ўқиганларини эшитганман. Булар эса мендан уни {ва мо халақа} деб ўқишимни хоҳлашади, лекин мен уларга эргашмайман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абдуллоҳ ибн Масъуднинг қироати шундай: {Вал-лайли изо яғшо. Ван-наҳори изо тажалло. Ваз-закари вал-унсо}.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْهِ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ . فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُورَةِ النِّسَاءِ حَتَّى إِذَا بَلَغْتُ: ( فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاَءِ شَهِيدًا ) غَمَزَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ وَعَيْنَاهُ تَدْمَعَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى أَبُو الأَحْوَصِ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَإِنَّمَا هُوَ إِبْرَاهِيمُ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ minbarda turgan paytlarida menga (Qurʼon) oʻqib berishimni buyurdilar. Men u zotga Niso surasidan oʻqib berdim; {Har bir ummatdan bir guvoh keltirib, seni ularning ustiga guvoh qilib keltirsak, holi nechuk boʻlur?!} (Niso 41) (oyatiga) yetganimda Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan menga ishora qildilar. Men u zotga qaragan edim, koʻzlari yosh toʻkayotgan edi. Abu Iso aytdi: Abul-Ahvas mana shunday — Aʼmashdan, u Ibrohimdan, u Alqamadan, u Abdullohdan deb rivoyat qilgan; aslida esa u Ibrohim — Abiydadan, u Abdullohdandir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ минбарда турган пайтларида менга (Қуръон) ўқиб беришимни буюрдилар. Мен у зотга Нисо сурасидан ўқиб бердим; {Ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтириб, сени уларнинг устига гувоҳ қилиб келтирсак, ҳоли нечук бўлур?!} (Нисо 41) (оятига) етганимда Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан менга ишора қилдилар. Мен у зотга қараган эдим, кўзлари ёш тўкаётган эди. Абу Исо айтди: Абул-Аҳвас мана шундай — Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳдан деб ривоят қилган; аслида эса у Иброҳим — Абийдадан, у Абдуллоҳдандир.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْجِنِّ فَقَالَ مَا كَانَ مَعَهُ مِنَّا أَحَدٌ .
Alqama aytadi: Men Abdulloh ibn Masʼuddan: «Jin kechasida sizlardan kim Rasululloh ﷺ bilan birga edi?» — deb soʻradim. U: «Bizdan birortamiz u zot bilan (birga) emas edik», — dedi.Алқама айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Масъуддан: «Жин кечасида сизлардан ким Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эди?» — деб сўрадим. У: «Биздан бирортамиз у зот билан (бирга) эмас эдик», — деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ إِنِّي لأَمْشِي مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ بِمِنًى إِذْ لَقِيَهُ عُثْمَانُ فَاسْتَخْلاَهُ فَلَمَّا رَأَى عَبْدُ اللَّهِ أَنْ لَيْسَتْ لَهُ حَاجَةٌ قَالَ لِي تَعَالَ يَا عَلْقَمَةُ فَجِئْتُ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ أَلاَ نُزَوِّجُكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ بِجَارِيَةٍ بِكْرٍ لَعَلَّهُ يَرْجِعُ إِلَيْكَ مِنْ نَفْسِكَ مَا كُنْتَ تَعْهَدُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ " .
Alqama aytadi: «Men Mino (vodiy)sida Abdulloh ibn Masʼud bilan birga ketayotgan edim, shu payt unga Usmon (roziyallohu anhu) duch keldi va u bilan xilvatda gaplashmoqchi boʻldi. Abdulloh u zotning biror hojati yoʻqligini koʻrgach, menga: ‹Bu yoqqa kel, ey Alqama!› dedi. Men keldim. Usmon (roziyallohu anhu) unga: ‹Ey Abu Abdurrahmon, senga bokira bir qizni nikohlab qoʻymaylikmi? Balki bu bilan oʻzingda avval boʻlgan (kuch-quvvating) qaytib kelar›, dedi. Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu): ‹Mana shuni aytsang, men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman›, dedi: ‹Sizlardan kimning (uylanishga) qurbi yetsa, uylansin. Chunki bu koʻzni (haromdan) yaxshiroq tiyadi va avratni (zinodan) yaxshiroq saqlaydi. Sizlardan kimning qurbi yetmasa, roʻza tutishi lozim. Chunki bu unga (shahvatni qaytaruvchi) toʻsiqdir›.»Алқама айтади: «Мен Мино (водий)сида Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга кетаётган эдим, шу пайт унга Усмон (розияллоҳу анҳу) дуч келди ва у билан хилватда гаплашмоқчи бўлди. Абдуллоҳ у зотнинг бирор ҳожати йўқлигини кўргач, менга: ‹Бу ёққа кел, эй Алқама!› деди. Мен келдим. Усмон (розияллоҳу анҳу) унга: ‹Эй Абу Абдурраҳмон, сенга бокира бир қизни никоҳлаб қўймайликми? Балки бу билан ўзингда аввал бўлган (куч-қувватинг) қайтиб келар›, деди. Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу): ‹Мана шуни айтсанг, мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман›, деди: ‹Сизлардан кимнинг (уйланишга) қурби етса, уйлансин. Чунки бу кўзни (ҳаромдан) яхшироқ тияди ва авратни (зинодан) яхшироқ сақлайди. Сизлардан кимнинг қурби етмаса, рўза тутиши лозим. Чунки бу унга (шаҳватни қайтарувчи) тўсиқдир›.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَابْنُ، مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَاقَ، عُثْمَانُ مِثْلَهُ .
Yuqoridagi (hadis) Alqama orqali Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan ham rivoyat qilingan. Usmon (ibn Abu Shayba) ham xuddi shunga oʻxshash (rivoyatni) keltirdi.Юқоридаги (ҳадис) Алқама орқали Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ҳам ривоят қилинган. Усмон (ибн Абу Шайба) ҳам худди шунга ўхшаш (ривоятни) келтирди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمٍ، - يَعْنِي ابْنَ كُلَيْبٍ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ أَلاَ أُصَلِّي بِكُمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَصَلَّى فَلَمْ يَرْفَعْ يَدَيْهِ إِلاَّ مَرَّةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مُخْتَصَرٌ مِنْ حَدِيثٍ طَوِيلٍ وَلَيْسَ هُوَ بِصَحِيحٍ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ .
Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: u dedi: Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) dedilar: «Sizlarga Rasululloh ﷺning namozlaridek qilib namoz oʻqib bermaymi?» (Roviy) dedi: Shunda u namoz oʻqidilar va ikki qoʻllarini faqat bir marta koʻtardilar. Abu Dovud aytdi: Bu uzun bir hadisdan qisqartirilgan boʻlib, bu lafz bilan sahih emas.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: у деди: Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) дедилар: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг намозларидек қилиб намоз ўқиб бермайми?» (Ровий) деди: Шунда у намоз ўқидилар ва икки қўлларини фақат бир марта кўтардилар. Абу Довуд айтди: Бу узун бир ҳадисдан қисқартирилган бўлиб, бу лафз билан саҳиҳ эмас.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ : سَأَلْتُ عَائِشَةَ كَيْفَ كَانَ عَمَلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَلْ كَانَ يَخُصُّ شَيْئًا مِنَ الأَيَّامِ قَالَتْ : لاَ، كَانَ كُلُّ عَمَلِهِ دِيمَةً، وَأَيُّكُمْ يَسْتَطِيعُ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَطِيعُ
Alqama (rahimahulloh) aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺning amallari qanday boʻlardi? U zot kunlardan biror narsani (maxsus amal bilan) ajratar edilarmi?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq, u zotning barcha amallari doimiy edi. Sizlarning qaysingiz Rasululloh ﷺ qila olganidek qila olardingiz!» — dedi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺнинг амаллари қандай бўларди? У зот кунлардан бирор нарсани (махсус амал билан) ажратар эдиларми?» — деб сўрадим. У: «Йўқ, у зотнинг барча амаллари доимий эди. Сизларнинг қайсингиз Расулуллоҳ ﷺ қила олганидек қила олардингиз!» — деди.
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ، لَقِيَ عُثْمَانَ بِعَرَفَاتٍ فَخَلاَ بِهِ فَحَدَّثَهُ وَأَنَّ، عُثْمَانَ قَالَ لاِبْنِ مَسْعُودٍ هَلْ لَكَ فِي فَتَاةٍ أُزَوِّجُكَهَا فَدَعَا عَبْدُ اللَّهِ عَلْقَمَةَ فَحَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَلْيَصُمْ فَإِنَّ الصَّوْمَ لَهُ وِجَاءٌ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Alqamaga hadis aytdi: Nabiy ﷺ: «Sizlardan kim uylanishga qodir boʻlsa, uylansin, chunki bu koʻzni tiyuvchiroq va avratni saqlovchiroqdir. Kim qodir boʻlmasa, roʻza tutsin, chunki roʻza unga qalqondir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Алқамага ҳадис айтди: Набий ﷺ: «Сизлардан ким уйланишга қодир бўлса, уйлансин, чунки бу кўзни тиювчироқ ва авратни сақловчироқдир. Ким қодир бўлмаса, рўза тутсин, чунки рўза унга қалқондир», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ مَسْعُودٍ وَهُوَ عِنْدَ عُثْمَانَ فَقَالَ عُثْمَانُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى فِتْيَةٍ فَقَالَ " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ ذَا طَوْلٍ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لاَ فَالصَّوْمُ لَهُ وِجَاءٌ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو مَعْشَرٍ هَذَا اسْمُهُ زِيَادُ بْنُ كُلَيْبٍ وَهُوَ ثِقَةٌ وَهُوَ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ رَوَى عَنْهُ مَنْصُورٌ وَمُغِيرَةُ وَشُعْبَةُ وَأَبُو مَعْشَرٍ الْمَدَنِيُّ اسْمُهُ نَجِيحٌ وَهُوَ ضَعِيفٌ وَمَعَ ضَعْفِهِ أَيْضًا كَانَ قَدِ اخْتَلَطَ عِنْدَهُ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ مِنْهَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌ " . وَمِنْهَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقْطَعُوا اللَّحْمَ بِالسِّكِّينِ وَلَكِنِ انْهَسُوا نَهْسًا " .
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir necha yigitlar oldiga chiqdilar va: «Sizlardan kim boyligu qurbga ega boʻlsa, uylansin, chunki bu koʻzni tiyuvchiroq va avratni saqlovchiroqdir. Kim qodir boʻlmasa, roʻza unga qalqondir», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир неча йигитлар олдига чиқдилар ва: «Сизлардан ким бойлигу қурбга эга бўлса, уйлансин, чунки бу кўзни тиювчироқ ва авратни сақловчироқдир. Ким қодир бўлмаса, рўза унга қалқондир», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ مَسْعُودٍ وَهُوَ عِنْدَ عُثْمَانَ رضى الله عنه فَقَالَ عُثْمَانُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى فِتْيَةٍ - قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَلَمْ أَفْهَمْ فِتْيَةً كَمَا أَرَدْتُ - فَقَالَ " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ ذَا طَوْلٍ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لاَ فَالصَّوْمُ لَهُ وِجَاءٌ " .
Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir necha yigitlarning oldiga chiqib: «Sizlardan kimning imkoni boʻlsa, uylansin. Chunki bu koʻzni tiyuvchiroq va avrat uchun himoyaliroqdir. Kimning imkoni boʻlmasa, roʻza uning uchun qalqondir», dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир неча йигитларнинг олдига чиқиб: «Сизлардан кимнинг имкони бўлса, уйлансин. Чунки бу кўзни тиювчироқ ва аврат учун ҳимоялироқдир. Кимнинг имкони бўлмаса, рўза унинг учун қалқондир», дедилар.
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، أَنَّ عُثْمَانَ، قَالَ لاِبْنِ مَسْعُودٍ هَلْ لَكَ فِي فَتَاةٍ أُزَوِّجُكَهَا . فَدَعَا عَبْدُ اللَّهِ عَلْقَمَةَ فَحَدَّثَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اسْتَطَاعَ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَلْيَصُمْ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ " .
Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Usmon Ibn Masʻudga: «Seni bir yosh qizga uylantirsammikin?», dedi. Shunda Abdulloh guvoh sifatida Alqamani chaqirdi va Paygʻambar ﷺ: «Kimning uylanishga qurbi yetsa, uylansin. Chunki bu koʻzni tiyuvchiroq va avrat uchun himoyaliroqdir. Kimning qurbi yetmasa, roʻza tutsin. Chunki roʻza uning uchun qalqondir», deganlarini rivoyat qildi.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Усмон Ибн Масъудга: «Сени бир ёш қизга уйлантирсаммикин?», деди. Шунда Абдуллоҳ гувоҳ сифатида Алқамани чақирди ва Пайғамбар ﷺ: «Кимнинг уйланишга қурби етса, уйлансин. Чунки бу кўзни тиювчироқ ва аврат учун ҳимоялироқдир. Кимнинг қурби етмаса, рўза тутсин. Чунки рўза унинг учун қалқондир», деганларини ривоят қилди.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَسْوَدُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ لَيْسَ بِمَحْفُوظٍ .
Ibn Masʻud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga: «Sizlardan kimning uylanishga qurbi yetsa, uylansin. Kimning qurbi yetmasa, roʻza tutsin. Chunki roʻza uning uchun qalqondir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Сизлардан кимнинг уйланишга қурби етса, уйлансин. Кимнинг қурби етмаса, рўза тутсин. Чунки рўза унинг учун қалқондир», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بِمِنًى فَلَقِيَهُ عُثْمَانُ فَقَامَ مَعَهُ يُحَدِّثُهُ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَلاَ أُزَوِّجُكَ جَارِيَةً شَابَّةً فَلَعَلَّهَا أَنْ تُذَكِّرَكَ بَعْضَ مَا مَضَى مِنْكَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَمَا لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ لَقَدْ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ " .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Alqama aytadi: Men Minoda Abdulloh (ibn Masʼud) bilan birga yurar edim. Unga Usmon (roziyallohu anhu) duch keldi va u bilan gaplashib turdi. U: «Ey Abu Abdurrahmon! Senga bir yosh kaniz olib bermaymi? Ehtimol, u senga oʻtib ketgan yoshligingning baʼzi narsalarini eslatib qoʻyar», dedi. Abdulloh: «Sen shuni aytar ekansan, bizga Rasululloh ﷺ: ‹Ey yigitlar jamoasi! Sizlardan kimning uylanishga qurbi yetsa, uylansin›, degan edilar», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Алқама айтади: Мен Минода Абдуллоҳ (ибн Масъуд) билан бирга юрар эдим. Унга Усмон (розияллоҳу анҳу) дуч келди ва у билан гаплашиб турди. У: «Эй Абу Абдурраҳмон! Сенга бир ёш каниз олиб бермайми? Эҳтимол, у сенга ўтиб кетган ёшлигингнинг баъзи нарсаларини эслатиб қўяр», деди. Абдуллоҳ: «Сен шуни айтар экансан, бизга Расулуллоҳ ﷺ: ‹Эй йигитлар жамоаси! Сизлардан кимнинг уйланишга қурби етса, уйлансин›, деган эдилар», деди.
حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى الْجُمُعَةِ فَوَجَدَ ثَلاَثَةً قَدْ سَبَقُوهُ فَقَالَ رَابِعُ أَرْبَعَةٍ وَمَا رَابِعُ أَرْبَعَةٍ بِبَعِيدٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " إِنَّ النَّاسَ يَجْلِسُونَ مِنَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى قَدْرِ رَوَاحِهِمْ إِلَى الْجُمُعَاتِ الأَوَّلَ وَالثَّانِيَ وَالثَّالِثَ " . ثُمَّ قَالَ رَابِعُ أَرْبَعَةٍ وَمَا رَابِعُ أَرْبَعَةٍ بِبَعِيدٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men u zot bilan jumaga chiqdim, u kishi oʻzidan avval kelgan uch kishini koʻrib: «Toʻrtinchining toʻrtinchisi, toʻrtinchining toʻrtinchisi ham uzoq emas. Albatta, men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: ‹Albatta, odamlar qiyomat kuni Alloh huzurida jumalarga erta kelishlariga koʻra oʻtiradilar: avvali, ikkinchisi va uchinchisi›», dedilar. Soʻng: «Toʻrtinchining toʻrtinchisi, toʻrtinchining toʻrtinchisi ham uzoq emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен у зот билан жумага чиқдим, у киши ўзидан аввал келган уч кишини кўриб: «Тўртинчининг тўртинчиси, тўртинчининг тўртинчиси ҳам узоқ эмас. Албатта, мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: ‹Албатта, одамлар қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида жумаларга эрта келишларига кўра ўтирадилар: аввали, иккинчиси ва учинчиси›», дедилар. Сўнг: «Тўртинчининг тўртинчиси, тўртинчининг тўртинчиси ҳам узоқ эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي غَنِيَّةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سُئِلَ أَكَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَخْطُبُ قَائِمًا أَوْ قَاعِدًا؟ قَالَ أَوَمَا تَقْرَأُ {وَتَرَكُوكَ قَائِمًا}
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ غَرِيبٌ لاَ يُحَدِّثُ بِهِ إِلاَّ ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَحْدَهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan Nabiy ﷺ tik turib xutba qilarmidilar yoki oʻtirib deb soʻralganda, u: «Sen {va seni tik turgan holingda tashlab ketishdi} degan oyatni oʻqimadingmi?» dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан Набий ﷺ тик туриб хутба қилармидилар ёки ўтириб деб сўралганда, у: «Сен {ва сени тик турган ҳолингда ташлаб кетишди} деган оятни ўқимадингми?» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ، سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ بَعْدَ السَّلاَمِ وَذَكَرَ أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَعَلَ ذَلِكَ .
Alqamadan rivoyat qilinadiki, Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) salomdan soʻng sahvning ikki sajdasini qildi va Nabiy ﷺ shunday qilganlarini zikr etdi.Алқамадан ривоят қилинадики, Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) саломдан сўнг саҳвнинг икки саждасини қилди ва Набий ﷺ шундай қилганларини зикр этди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْمُرُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اللَّيْلَةَ كَذَاكَ فِي الْأَمْرِ مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ وَأَنَا مَعَهُ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u zot: «Rasululloh ﷺ musulmonlarning ishlaridan biror ish yuzasidan Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning huzurida tunda suhbat qurar edilar, men esa u zot bilan birga edim», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у зот: «Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларнинг ишларидан бирор иш юзасидан Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида тунда суҳбат қурар эдилар, мен эса у зот билан бирга эдим», дедилар.