حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ ذَهَبَ عَلْقَمَةُ إِلَى الشَّأْمِ، فَلَمَّا دَخَلَ الْمَسْجِدَ قَالَ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا. فَجَلَسَ إِلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ مِمَّنْ أَنْتَ قَالَ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ. قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ ـ أَوْ مِنْكُمْ ـ صَاحِبُ السِّرِّ الَّذِي لاَ يَعْلَمُهُ غَيْرُهُ يَعْنِي حُذَيْفَةَ. قَالَ قُلْتُ بَلَى. قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمُ ـ أَوْ مِنْكُمُ ـ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي مِنَ الشَّيْطَانِ، يَعْنِي عَمَّارًا. قُلْتُ بَلَى. قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ ـ أَوْ مِنْكُمْ ـ صَاحِبُ السِّوَاكِ أَوِ السِّرَارِ قَالَ بَلَى. قَالَ كَيْفَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَقْرَأُ [quran sura="92" aya_start="1" aya_end="2"]{وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى} قُلْتُ {وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ مَا زَالَ بِي هَؤُلاَءِ حَتَّى كَادُوا يَسْتَنْزِلُونِي عَنْ شَىْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Alqama Shomga bordi. Masjidga kirganida: «Allohim, menga solih bir hamsuhbat muyassar qil», dedi. Soʻng Abud-Dardoning yoniga oʻtirdi. Abud-Dardo: «Sen qayerdansan?» dedi. (Alqama:) «Kufa ahlidanman», dedi. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — undan boshqa hech kim bilmaydigan sirning sohibi (Huzayfani nazarda tutib) yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedim. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — Alloh oʻz Paygʻambari ﷺning tili orqali (shaytondan) panoh bergan kishi (Ammorni nazarda tutib) yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedim. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — misvok yoki sir sohibi yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedi. (Abud-Dardo:) «Abdulloh ‹Val-layli izo yagʻsho, van-nahori izo tajallo›ni qanday oʻqirdi?» dedi. (Alqama:) «‹Vaz-zakari val-unso›» (deb), dedim. U: «Mana bular (shomliklar) Rasululloh ﷺdan eshitgan bir narsadan meni qaytarmoqchi boʻlguday boʻlishdi (ammo qaytara olishmadi)», dedi.Алқама Шомга борди. Масжидга кирганида: «Аллоҳим, менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қил», деди. Сўнг Абуд-Дардонинг ёнига ўтирди. Абуд-Дардо: «Сен қаердансан?» деди. (Алқама:) «Куфа аҳлиданман», деди. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — ундан бошқа ҳеч ким билмайдиган сирнинг соҳиби (Ҳузайфани назарда тутиб) йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», дедим. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — Аллоҳ ўз Пайғамбари ﷺнинг тили орқали (шайтондан) паноҳ берган киши (Амморни назарда тутиб) йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», дедим. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — мисвок ёки сир соҳиби йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», деди. (Абуд-Дардо:) «Абдуллоҳ ‹Вал-лайли изо яғшо, ван-наҳори изо тажалло›ни қандай ўқирди?» деди. (Алқама:) «‹Ваз-закари вал-унсо›» (деб), дедим. У: «Мана булар (шомликлар) Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир нарсадан мени қайтармоқчи бўлгудай бўлишди (аммо қайтара олишмади)», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَأَبُو عَلْقَمَةَ الْفَرْوِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ رِيحًا مِنَ الْيَمَنِ أَلْيَنَ مِنَ الْحَرِيرِ فَلاَ تَدَعُ أَحَدًا فِي قَلْبِهِ - قَالَ أَبُو عَلْقَمَةَ مِثْقَالُ حَبَّةٍ وَقَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ - مِنْ إِيمَانٍ إِلاَّ قَبَضَتْهُ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh Yaman tomondan ipakdan ham yumshoqroq bir shamol yuboradi; u qalbida — Abu Alqama: ‹bir dona donacha misqolicha›, Abdulaziz esa: ‹zarra misqolicha› dedi — iymon boʻlgan hech kimni (tirik) qoldirmay, albatta uning jonini oladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ Яман томондан ипакдан ҳам юмшоқроқ бир шамол юборади; у қалбида — Абу Алқама: ‹бир дона донача мисқолича›, Абдулазиз эса: ‹зарра мисқолича› деди — иймон бўлган ҳеч кимни (тирик) қолдирмай, албатта унинг жонини олади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَامُ بْنُ الْمِصَكِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ نَفْسَ الْمُؤْمِنِ تَخْرُجُ رَشْحًا وَلاَ أُحِبُّ مَوْتًا كَمَوْتِ الْحِمَارِ " . قِيلَ وَمَا مَوْتُ الْحِمَارِ قَالَ " مَوْتُ الْفَجْأَةِ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, moʻminning joni terlab chiqadi. Men eshakning oʻlimi kabi oʻlimni yoqtirmayman›, deganlarini eshitdim», dedi. «Eshakning oʻlimi nima?» deyildi. U zot: «Toʻsatdan oʻlishdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, мўминнинг жони терлаб чиқади. Мен эшакнинг ўлими каби ўлимни ёқтирмайман›, деганларини эшитдим», деди. «Эшакнинг ўлими нима?» дейилди. У зот: «Тўсатдан ўлишдир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، - يَعْنِي ابْنَ فَضَالَةَ الْمِصْرِيَّ - عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ الْقِتْبَانِيِّ، أَنَّ شُيَيْمَ بْنَ بَيْتَانَ، أَخْبَرَهُ عَنْ شَيْبَانَ الْقِتْبَانِيِّ، قَالَ إِنَّ مَسْلَمَةَ بْنَ مُخَلَّدٍ اسْتَعْمَلَ رُوَيْفِعَ بْنَ ثَابِتٍ، عَلَى أَسْفَلِ الأَرْضِ . قَالَ شَيْبَانُ فَسِرْنَا مَعَهُ مِنْ كُومِ شَرِيكٍ إِلَى عَلْقَمَاءَ أَوْ مِنْ عَلْقَمَاءَ إِلَى كُومِ شَرِيكٍ - يُرِيدُ عَلْقَامَ - فَقَالَ رُوَيْفِعٌ إِنْ كَانَ أَحَدُنَا فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَأْخُذُ نِضْوَ أَخِيهِ عَلَى أَنَّ لَهُ النِّصْفَ مِمَّا يَغْنَمُ وَلَنَا النِّصْفُ وَإِنْ كَانَ أَحَدُنَا لَيَطِيرُ لَهُ النَّصْلُ وَالرِّيشُ وَلِلآخَرِ الْقَدَحُ . ثُمَّ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا رُوَيْفِعُ لَعَلَّ الْحَيَاةَ سَتَطُولُ بِكَ بَعْدِي فَأَخْبِرِ النَّاسَ أَنَّهُ مَنْ عَقَدَ لِحْيَتَهُ أَوْ تَقَلَّدَ وَتَرًا أَوِ اسْتَنْجَى بِرَجِيعِ دَابَّةٍ أَوْ عَظْمٍ فَإِنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم مِنْهُ بَرِيءٌ " .
Shayboʻn al-Qatboniy aytadi: Maslama ibn Muxallad Ruvayfiʼ ibn Sobitni (Misrning) quyi (qismi)ga voliy qilib tayinladi. (Shayboʻn dedi:) Biz u bilan Kum Sharikdan Alqamoga (yoki Alqamodan Kum Sharikka) yurdik. Ruvayfiʼ aytdi: «Paygʻambar ﷺ zamonida birortamiz oʻljadan oladigan (narsa)ning yarmini berish sharti bilan birodaridan (uning) tuyasini olar, qolgan yarmi (birodariga) qolar edi; (baʼzan) birimizga (oʻq)ning paykoni va pati, boshqasiga esa oʻqning yogʻochi (ulush sifatida) tushardi». Soʻng u: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Ey Ruvayfiʼ, sen mendan keyin uzoq umr koʻrishing mumkin; bas, odamlarga aytginki, kim soqolini tugsa, yoki (koʻz tegishidan saqlanish uchun boʻyniga) ip taqsa, yoxud hayvon tezagi yoki suyak bilan istinjo qilsa — albatta Muhammad ﷺ undan beodir (uzoqdir)›, — dedilar», — dedi.Шайбўн ал-Қатбоний айтади: Маслама ибн Мухаллад Рувайфиъ ибн Собитни (Мисрнинг) қуйи (қисми)га волий қилиб тайинлади. (Шайбўн деди:) Биз у билан Кум Шарикдан Алқамога (ёки Алқамодан Кум Шарикка) юрдик. Рувайфиъ айтди: «Пайғамбар ﷺ замонида бирортамиз ўлжадан оладиган (нарса)нинг ярмини бериш шарти билан биродаридан (унинг) туясини олар, қолган ярми (биродарига) қолар эди; (баъзан) биримизга (ўқ)нинг пайкони ва пати, бошқасига эса ўқнинг ёғочи (улуш сифатида) тушарди». Сўнг у: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Эй Рувайфиъ, сен мендан кейин узоқ умр кўришинг мумкин; бас, одамларга айтгинки, ким соқолини тугса, ёки (кўз тегишидан сақланиш учун бўйнига) ип тақса, ёхуд ҳайвон тезаги ёки суяк билан истинжо қилса — албатта Муҳаммад ﷺ ундан беодир (узоқдир)›, — дедилар», — деди.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ عُرْفُطَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّهُ أُتِيَ بِكُرْسِيٍّ فَقَعَدَ عَلَيْهِ ثُمَّ دَعَا بِتَوْرٍ فِيهِ مَاءٌ فَكَفَأَ عَلَى يَدَيْهٍ ثَلاَثًا ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ بِكَفٍّ وَاحِدٍ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَغَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا وَأَخَذَ مِنَ الْمَاءِ فَمَسَحَ بِرَأْسِهِ - وَأَشَارَ شُعْبَةُ مَرَّةً مِنْ نَاصِيَتِهِ إِلَى مُؤَخَّرِ رَأْسِهِ - ثُمَّ قَالَ - لاَ أَدْرِي أَرَدَّهُمَا أَمْ لاَ - وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى طُهُورِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهَذَا طُهُورُهُ . وَقَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ خَالِدُ بْنُ عَلْقَمَةَ لَيْسَ مَالِكَ بْنَ عُرْفُطَةَ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga kursi keltirildi va u unga oʻtirdi, soʻng suvli idishni soʻrab, qoʻllariga uch marta suv quydi, soʻng bir kaft bilan ogʻzini chayib, burniga suv tortdi, uch marta, yuzini uch marta yuvdi, ikki qoʻlini uch martadan yuvdi, suv olib boshiga masih tortdi, soʻng ikki oyogʻini uch martadan yuvdi. Soʻng dedi: «Kimni Rasululloh ﷺning taharatlariga qarash xursand qilsa, mana shu uning taharatlaridir».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга курси келтирилди ва у унга ўтирди, сўнг сувли идишни сўраб, қўлларига уч марта сув қуйди, сўнг бир кафт билан оғзини чайиб, бурнига сув тортди, уч марта, юзини уч марта ювди, икки қўлини уч мартадан ювди, сув олиб бошига масиҳ тортди, сўнг икки оёғини уч мартадан ювди. Сўнг деди: «Кимни Расулуллоҳ ﷺнинг таҳаратларига қараш хурсанд қилса, мана шу унинг таҳаратларидир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ يُسَيْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ رُومِيٍّ، قَالَ كَانَ سُلَيْمَانُ بْنُ أُذُنَانٍ يُقْرِضُ عَلْقَمَةَ أَلْفَ دِرْهَمٍ إِلَى عَطَائِهِ فَلَمَّا خَرَجَ عَطَاؤُهُ تَقَاضَاهَا مِنْهُ وَاشْتَدَّ عَلَيْهِ فَقَضَاهُ فَكَأَنَّ عَلْقَمَةَ غَضِبَ فَمَكَثَ أَشْهُرًا ثُمَّ أَتَاهُ فَقَالَ أَقْرِضْنِي أَلْفَ دِرْهَمٍ إِلَى عَطَائِي قَالَ نَعَمْ وَكَرَامَةً يَا أُمَّ عُتْبَةَ هَلُمِّي تِلْكَ الْخَرِيطَةَ الْمَخْتُومَةَ الَّتِي عِنْدَكِ . فَجَاءَتْ بِهَا فَقَالَ أَمَا وَاللَّهِ إِنَّهَا لَدَرَاهِمُكَ الَّتِي قَضَيْتَنِي مَا حَرَّكْتُ مِنْهَا دِرْهَمًا وَاحِدًا . قَالَ فَلِلَّهِ أَبُوكَ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ بِي . قَالَ مَا سَمِعْتُ مِنْكَ . قَالَ مَا سَمِعْتَ مِنِّي قَالَ سَمِعْتُكَ تَذْكُرُ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُقْرِضُ مُسْلِمًا قَرْضًا مَرَّتَيْنِ إِلاَّ كَانَ كَصَدَقَتِهَا مَرَّةً " . قَالَ كَذَلِكَ أَنْبَأَنِي ابْنُ مَسْعُودٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qaysi bir musulmon boshqa bir musulmonga ikki marta qarz bersa, u (qarz) uni bir marta sadaqa qilgani kabidir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қайси бир мусулмон бошқа бир мусулмонга икки марта қарз берса, у (қарз) уни бир марта садақа қилгани кабидир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ عُرْفُطَةَ، سَمِعْتُ عَبْدَ خَيْرٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ عَلِيٍّ فَأُتِيَ بِكُرْسِيٍّ وَتَوْرٍ قَالَ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثَلَاثًا وَوَجْهَهُ ثَلَاثًا وَذِرَاعَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَصَفَ يَحْيَى فَبَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ إِلَى مُؤَخَّرِهِ وَقَالَ وَلَا أَدْرِي أَرَدَّ يَدَهُ أَمْ لَا وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ قَالَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى وُضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَهَذَا وُضُوءُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ الْقُطَيْعِيُّ قَالَ لَنَا أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ هَذَا أَخْطَأَ فِيهِ شُعْبَةُ إِنَّمَا هُوَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishining oldiga bir kursi va suvli idish keltirildi. Soʻng u ikki kaftini uch marta, yuzini uch marta, ikki qoʻlini uch marta yuvdi va boshiga mash tortdi — boshining oldidan boshlab orqasiga qarab yurdi. Soʻng oyoqlarini yuvdi va: «Kim Rasululloh ﷺning taharatiga qaramoqchi boʻlsa, mana shu Rasululloh ﷺning taharatidir», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У кишининг олдига бир курси ва сувли идиш келтирилди. Сўнг у икки кафтини уч марта, юзини уч марта, икки қўлини уч марта ювди ва бошига маш тортди — бошининг олдидан бошлаб орқасига қараб юрди. Сўнг оёқларини ювди ва: «Ким Расулуллоҳ ﷺнинг таҳаратига қарамоқчи бўлса, мана шу Расулуллоҳ ﷺнинг таҳаратидир», деди.
وَعَنْ عَلْقَمَةَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ: أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا شَيْئا وَلم يدْخل بهَا حَتَّى مَاتَ فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ: لَهَا مِثْلُ صَدَاقِ نِسَائِهَا. لَا وَكْسَ وَلَا شَطَطَ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ فَقَامَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الْأَشْجَعِيُّ فَقَالَ: قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشَقٍ امْرَأَةٍ مِنَّا بِمِثْلِ مَا قَضَيْتَ. فَفَرِحَ بِهَا ابْنُ مَسْعُودٍ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ والدارمي
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, undan bir ayolga uylanib, unga mahr belgilamasdan va unga qoʻshilmasdan turib vafot etgan kishi haqida soʻraldi. Shunda Ibn Masʼud: «Unga oʻz (qarindosh) ayollarining mahriga oʻxshash mahr — kam ham emas, ortiq ham emas — tegadi, idda saqlashi shart va unga meros ham tegadi», dedi. Shunda Maʼqil ibn Sinon al-Ashjaiy turib: «Rasululloh ﷺ bizdan boʻlgan Birvaʼ bint Voshiq ismli ayol haqida xuddi sen hukm qilganingdek hukm qilgan edilar», dedi. Ibn Masʼud bundan xursand boʻldi. Bu bobda Jarrohdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning hadisi hasan sahih hadisdir va undan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahlining amali shunga binoandir; Savriy, Ahmad va Ishoq ham shunday deyishgan. Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli — ular orasida Ali ibn Abu Tolib, Zayd ibn Sobit, Ibn Abbos va Ibn Umar — esa: «Kishi ayolga uylanib, unga qoʻshilmasdan va mahr belgilamasdan turib vafot etsa, unga meros tegadi, lekin mahr tegmaydi va idda saqlashi shart», deyishgan. Bu Shofiiyning soʻzidir; u: «Agar Birvaʼ bint Voshiqning hadisi sobit boʻlganida, hujjat Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan narsada boʻlardi», degan. Shofiiydan rivoyat qilinishicha, u Misrda keyinroq bu soʻzdan qaytib, Birvaʼ bint Voshiqning hadisiga koʻra hukm qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ундан бир аёлга уйланиб, унга маҳр белгиламасдан ва унга қўшилмасдан туриб вафот этган киши ҳақида сўралди. Шунда Ибн Масъуд: «Унга ўз (қариндош) аёлларининг маҳрига ўхшаш маҳр — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — тегади, идда сақлаши шарт ва унга мерос ҳам тегади», деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаий туриб: «Расулуллоҳ ﷺ биздан бўлган Бирваъ бинт Вошиқ исмли аёл ҳақида худди сен ҳукм қилганингдек ҳукм қилган эдилар», деди. Ибн Масъуд бундан хурсанд бўлди. Бу бобда Жарроҳдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва ундан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳлининг амали шунга биноандир; Саврий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шундай дейишган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган баъзи илм аҳли — улар орасида Али ибн Абу Толиб, Зайд ибн Собит, Ибн Аббос ва Ибн Умар — эса: «Киши аёлга уйланиб, унга қўшилмасдан ва маҳр белгиламасдан туриб вафот этса, унга мерос тегади, лекин маҳр тегмайди ва идда сақлаши шарт», дейишган. Бу Шофиийнинг сўзидир; у: «Агар Бирваъ бинт Вошиқнинг ҳадиси собит бўлганида, ҳужжат Набий ﷺдан ривоят қилинган нарсада бўларди», деган. Шофиийдан ривоят қилинишича, у Мисрда кейинроқ бу сўздан қайтиб, Бирваъ бинт Вошиқнинг ҳадисига кўра ҳукм қилган.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ: حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ قَالَ: حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ: كَانَ الرَّبِيعُ يَأْتِي عَلْقَمَةَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فَإِذَا لَمْ أَكُنْ ثَمَّةَ أَرْسَلُوا إِلَيَّ، فَجَاءَ مَرَّةً وَلَسْتُ ثَمَّةَ، فَلَقِيَنِي عَلْقَمَةُ وَقَالَ لِي: أَلَمْ تَرَ مَا جَاءَ بِهِ الرَّبِيعُ؟ قَالَ: أَلَمْ تَرَ أَكْثَرَ مَا يَدْعُو النَّاسَ، وَمَا أَقَلَّ إِجَابَتَهُمْ؟ وَذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَقْبَلُ إِلاَّ النَّاخِلَةَ مِنَ الدُّعَاءِ، قُلْتُ: أَوَ لَيْسَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ عَبْدُ اللهِ؟ قَالَ: وَمَا قَالَ؟ قَالَ: قَالَ عَبْدُ اللهِ: لاَ يَسْمَعُ اللَّهُ مِنْ مُسْمِعٍ، وَلاَ مُرَاءٍ، وَلا لاعِبٍ، إِلا دَاعٍ دَعَا يَثْبُتُ مِنْ قَلْبِهِ، قَالَ: فَذَكَرَ عَلْقَمَةَ؟ قَالَ: نَعَمْ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Munofiqlarga bomdod va xufton namozlaridan ogʻirroq namoz yoʻq; agar ular bularda (qancha savob) borligini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi. Albatta, men muazzinga buyurib iqomat aytdirib, soʻng birovga odamlarga imomlik qilishni buyurib, soʻng oʻt alangasini olib, hali namozga chiqmagan kishilarning (uylarini) yoqib yuborishni xohlab qoldim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мунофиқларга бомдод ва хуфтон намозларидан оғирроқ намоз йўқ; агар улар буларда (қанча савоб) борлигини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди. Албатта, мен муаззинга буюриб иқомат айтдириб, сўнг бировга одамларга имомлик қилишни буюриб, сўнг ўт алангасини олиб, ҳали намозга чиқмаган кишиларнинг (уйларини) ёқиб юборишни хоҳлаб қолдим», — дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ شُبْرُمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نُعْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ بَعَثَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ بِذُهَيْبَةٍ فِي أَدِيمٍ مَقْرُوظٍ لَمْ تُحَصَّلْ مِنْ تُرَابِهَا، قَالَ فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ بَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ، وَأَقْرَعَ بْنِ حَابِسٍ وَزَيْدِ الْخَيْلِ، وَالرَّابِعُ إِمَّا عَلْقَمَةُ وَإِمَّا عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ كُنَّا نَحْنُ أَحَقَّ بِهَذَا مِنْ هَؤُلاَءِ. قَالَ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَلاَ تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ، يَأْتِينِي خَبَرُ السَّمَاءِ صَبَاحًا وَمَسَاءً ". قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ، مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ، نَاشِزُ الْجَبْهَةِ، كَثُّ اللِّحْيَةِ، مَحْلُوقُ الرَّأْسِ، مُشَمَّرُ الإِزَارِ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اتَّقِ اللَّهَ. قَالَ " وَيْلَكَ أَوَلَسْتُ أَحَقَّ أَهْلِ الأَرْضِ أَنْ يَتَّقِيَ اللَّهَ ". قَالَ ثُمَّ وَلَّى الرَّجُلُ، قَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ قَالَ " لاَ، لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ يُصَلِّي ". فَقَالَ خَالِدٌ وَكَمْ مِنْ مُصَلٍّ يَقُولُ بِلِسَانِهِ مَا لَيْسَ فِي قَلْبِهِ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ قُلُوبَ النَّاسِ، وَلاَ أَشُقَّ بُطُونَهُمْ " قَالَ ثُمَّ نَظَرَ إِلَيْهِ وَهْوَ مُقَفٍّ فَقَالَ " إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ رَطْبًا، لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ". وَأَظُنُّهُ قَالَ " لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Yamandan Rasululloh ﷺga — oshlangan teri ichida, tuprogʻidan tozalanmagan bir parcha oltin (yubordi). U zot uni toʻrt kishi orasida taqsimladilar: Uyayna ibn Badr, Aqraʼ ibn Hobis, Zayd al-Xayl va toʻrtinchisi — yo Alqama, yo Omir ibnut-Tufayl (orasida). Uning (u zotning) ashobidan bir kishi: «Biz bunga bulardan koʻ ra haqliroq edik», dedi. (Abu Saʼid) aytdi: Bu Paygʻambar ﷺga yetdi. U zot: «Meni amin (ishonchli) deb bilmaysizlarmi — holbuki men osmonda boʻ lgan Zotning aminiman; menga osmon xabari ertayu kech kelib turibdi?!» dedilar. (Abu Saʼid) aytdi: Shunda koʻzlari ichga botgan, yonoqlari (oldinga) chiqgan, peshanasi doʻng, soqoli quyuq, boshi qirilgan, izori (belbogʻi) shimarilgan (kalta) bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, Allohdan qoʻrq!» dedi. U zot: «Voy senga! Men yer ahlining — Allohdan qoʻrqishga — eng haqlisi emasmanmi?!» dedilar. (Abu Saʼid) aytdi: Soʻng u kishi yuz oʻgirib (ketdi). Xolid ibnul-Valid: «Ey Allohning Rasuli, uning boʻ ynini urmaymanmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, balki u namoz oʻqiydigandir», dedilar. Xolid: «Qancha namoz oʻquvchi bordirki, tili bilan qalbida boʻ lmagan (narsani) aytadi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Men odamlarning qalblarini teshishga yoki qorinlarini yorishga buyurilgan emasman», dedilar. (Abu Saʼid) aytdi: Soʻng u zot unga — u orqasi bilan ketayotgan holda — qarab: «Albatta mana shuning zurriyotidan bir qavm chiqadiki, ular Allohning Kitobini suvdek (ravon) tilovat qiladilar, (lekin u) ularning boʻ gizlaridan (halqumlaridan) oʻtmaydi; ular dindan — oʻq ovdan (otilgan nishondan) oʻtib ketgandek — chiqib ketadilar», dedilar. Men gumon qilamanki, u zot: «Agar men ularga yetsam, albatta ularni Samud (qavmi) oʻldirilganidek oʻldiraman», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Ямандан Расулуллоҳ ﷺга — ошланган тери ичида, тупроғидан тозаланмаган бир парча олтин (юборди). У зот уни тўрт киши орасида тақсимладилар: Уяйна ибн Бадр, Ақраъ ибн Ҳобис, Зайд ал-Хайл ва тўртинчиси — ё Алқама, ё Омир ибнут-Туфайл (орасида). Унинг (у зотнинг) ашобидан бир киши: «Биз бунга булардан кў ра ҳақлироқ эдик», деди. (Абу Саъид) айтди: Бу Пайғамбар ﷺга етди. У зот: «Мени амин (ишончли) деб билмайсизларми — ҳолбуки мен осмонда бў лган Зотнинг аминиман; менга осмон хабари эртаю кеч келиб турибди?!» дедилар. (Абу Саъид) айтди: Шунда кўзлари ичга ботган, ёноқлари (олдинга) чиқган, пешанаси дўнг, соқоли қуюқ, боши қирилган, изори (белбоғи) шимарилган (калта) бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳдан қўрқ!» деди. У зот: «Вой сенга! Мен ер аҳлининг — Аллоҳдан қўрқишга — энг ҳақлиси эмасманми?!» дедилар. (Абу Саъид) айтди: Сўнг у киши юз ўгириб (кетди). Холид ибнул-Валид: «Эй Аллоҳнинг Расули, унинг бў йнини урмайманми?» деди. У зот: «Йўқ, балки у намоз ўқийдигандир», дедилар. Холид: «Қанча намоз ўқувчи бордирки, тили билан қалбида бў лмаган (нарсани) айтади», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамларнинг қалбларини тешишга ёки қоринларини ёришга буюрилган эмасман», дедилар. (Абу Саъид) айтди: Сўнг у зот унга — у орқаси билан кетаётган ҳолда — қараб: «Албатта мана шунинг зурриётидан бир қавм чиқадики, улар Аллоҳнинг Китобини сувдек (равон) тиловат қиладилар, (лекин у) уларнинг бў гизларидан (ҳалқумларидан) ўтмайди; улар диндан — ўқ овдан (отилган нишондан) ўтиб кетгандек — чиқиб кетадилар», дедилар. Мен гумон қиламанки, у зот: «Агар мен уларга ецам, албатта уларни Самуд (қавми) ўлдирилганидек ўлдираман», дедилар.
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ فَأَعْطَى أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ وَزَادَ وَأَعْطَى عَلْقَمَةَ بْنَ عُلاَثَةَ مِائَةً .
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Hunayn gʻanimatlarini taqsimlab, Abu Sufyon ibn Harbga yuztadan tuya berdilar... va hadis xuddi shunga oʻxshash naql qilinib, unda: «Va u Alqama ibn Ulosaga ham yuzta berdilar», deb qoʻshimcha qilingan.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ҳунайн ғаниматларини тақсимлаб, Абу Суфён ибн Ҳарбга юзтадан туя бердилар... ва ҳадис худди шунга ўхшаш нақл қилиниб, унда: «Ва у Алқама ибн Улосага ҳам юзта бердилар», деб қўшимча қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي عَالَجْتُ امْرَأَةً فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَإِنِّي أَصَبْتُ مِنْهَا مَا دُونَ أَنْ أَمَسَّهَا وَأَنَا هَذَا فَاقْضِ فِيَّ مَا شِئْتَ . فَقَالَ لَهُ عُمَرُ لَقَدْ سَتَرَكَ اللَّهُ لَوْ سَتَرْتَ عَلَى نَفْسِكَ . فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ فَأَتْبَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً فَدَعَاهُ فَتَلاَ عَلَيْهِِمِ : ( أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ هَذَا لَهُ خَاصَّةً قَالَ " لاَ بَلْ لِلنَّاسِ كَافَّةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ وَالأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَرِوَايَةُ هَؤُلاَءِ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ الثَّوْرِيِّ وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَسِمَاكٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ .
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الأَعْمَشَ وَقَدْ رَوَى سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ huzuriga bir kishi kelib: «Men Madinaning chekkasida bir ayol bilan (gunoh) qildim, undan jimoʼdan boshqa narsaga erishdim. Mana men (shu holdaman), menga xohlaganingizcha hukm qiling», dedi. Umar unga: «Alloh seni yashirib qoʻydi, oʻzing ham oʻzingni yashirsang boʻlardi», dedi. Rasululloh ﷺ unga biror narsa qaytarmadilar. Shunda u kishi ketdi. Rasululloh ﷺ uning orqasidan bir kishini yuborib, uni chaqirdilar va ularga: {Kunduzning ikki tomonida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi. Bu eslovchilar uchun bir eslatmadir} (Hud 114) oyatini oxirigacha oʻqib berdilar. Qavmdan bir kishi: «Bu faqat unga xosmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, balki barcha odamlar uchundir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Isroil ham Simokdan, u Ibrohimdan, u Alqama va Asvaddan, ular Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Sufyon as-Savriy esa Simokdan, u Ibrohimdan, u Abdurahmon ibn Yaziddan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Bularning rivoyati Savriyning rivoyatidan sahihroqdir. Shuʼba ham Simok ibn Harbdan, u Ibrohimdan, u Asvaddan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ ҳузурига бир киши келиб: «Мен Мадинанинг чеккасида бир аёл билан (гуноҳ) қилдим, ундан жимўдан бошқа нарсага эришдим. Мана мен (шу ҳолдаман), менга хоҳлаганингизча ҳукм қилинг», деди. Умар унга: «Аллоҳ сени яшириб қўйди, ўзинг ҳам ўзингни яширсанг бўларди», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга бирор нарса қайтармадилар. Шунда у киши кетди. Расулуллоҳ ﷺ унинг орқасидан бир кишини юбориб, уни чақирдилар ва уларга: {Кундузнинг икки томонида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади. Бу эсловчилар учун бир эслатмадир} (Ҳуд 114) оятини охиригача ўқиб бердилар. Қавмдан бир киши: «Бу фақат унга хосми?» деди. У зот: «Йўқ, балки барча одамлар учундир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Исроил ҳам Симокдан, у Иброҳимдан, у Алқама ва Асваддан, улар Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Суфён ас-Саврий эса Симокдан, у Иброҳимдан, у Абдураҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Буларнинг ривояти Саврийнинг ривоятидан саҳиҳроқдир. Шуъба ҳам Симок ибн Ҳарбдан, у Иброҳимдан, у Асваддан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا بَعَثَ أَمِيرًا عَلَى سَرِيَّةٍ أَوْ جَيْشٍ أَوْصَاهُ بِتَقْوَى اللَّهِ فِي خَاصَّةِ نَفْسِهِ وَبِمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا وَقَالَ " إِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ أَوْ خِلاَلٍ فَأَيَّتُهَا أَجَابُوكَ إِلَيْهَا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمُ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ إِنْ فَعَلُوا ذَلِكَ أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَأَنَّ عَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ فَإِنْ أَبَوْا وَاخْتَارُوا دَارَهُمْ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يُجْرَى عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَكُونُ لَهُمْ فِي الْفَىْءِ وَالْغَنِيمَةِ نَصِيبٌ إِلاَّ أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَادْعُهُمْ إِلَى إِعْطَاءِ الْجِزْيَةِ فَإِنْ أَجَابُوا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ تَعَالَى وَقَاتِلْهُمْ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تُنْزِلَهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ تَعَالَى فَلاَ تُنْزِلْهُمْ فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْرُونَ مَا يَحْكُمُ اللَّهُ فِيهِمْ وَلَكِنْ أَنْزِلُوهُمْ عَلَى حُكْمِكُمْ ثُمَّ اقْضُوا فِيهِمْ بَعْدُ مَا شِئْتُمْ " . قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ عَلْقَمَةُ فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِمُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ فَقَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمٌ - قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ ابْنُ هَيْصَمٍ - عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ .
Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ biror sariyya yoki qoʻshinga amir tayinlaganlarida, unga oʻzining xususida Allohdan taqvo qilishni hamda u bilan birga boʻlgan musulmonlarga yaxshilik qilishni tayinlardilar va shunday derdilar: «Mushriklardan boʻlgan dushmaning bilan toʻqnashganingda, ularni uchta xislat (yoki uchta narsa)dan biriga daʼvat qil. Ular qaysi biriga rozi boʻlsalar, undan qabul qil va ularga (tegmasdan) qoʻl yigʻib tur. Ularni Islomga daʼvat qil; agar (chaqirigʻingga) javob bersalar, ulardan (buni) qabul qil va ularga tegmay tur. Soʻng ularni oʻz yurtlaridan Muhojirlar yurtiga koʻchib oʻtishga daʼvat qil va ularga aytginki, agar shunday qilsalar, ularga Muhojirlarga (beriladigan) narsa beriladi va ularga Muhojirlar zimmasidagi narsa (vazifa) yuklanadi. Agar ular bosh tortib, oʻz yurtlarini ixtiyor qilsalar, ularga aytginki, ular musulmonlarning aʼrobiylari (badaviy musulmonlari) kabi boʻladilar; ularga moʻminlarga joriy boʻladigan Allohning hukmi joriy boʻladi, ammo ular musulmonlar bilan birga jihod qilmaguncha fayʼ va gʻanimatda ularga hech qanday ulush boʻlmaydi. Agar ular (bunga ham) bosh tortsalar, ularni jizya berishga daʼvat qil; agar javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegmay tur. Agar bosh tortsalar, Alloh taolodan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Qachon biror qalʼa ahlini qamal qilsang-u, ular sendan oʻzlarini Alloh taolaning hukmiga koʻra (taslim qilib) tushirishingni istasalar, ularni Allohning hukmiga koʻra tushirma. Chunki sizlar Alloh ular haqida qanday hukm qilishini bilmaysizlar. Balki ularni oʻz hukmingizga koʻra tushiringlar, soʻng ular haqida xohlaganingizcha hukm chiqaringlar». Sufyon ibn Uyayna aytdi: Alqama aytdi: Men bu hadisni Muqotil ibn Hayyonga aytib berdim. Shunda u: Menga Muslim — Abu Dovud aytdi: u ibn Haysamdir — Nuʼmon ibn Muqarrindan, u Paygʻambar ﷺ dan Sulaymon ibn Burayda hadisi kabi hadis aytib berdi, dedi.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ бирор сарийя ёки қўшинга амир тайинлаганларида, унга ўзининг хусусида Аллоҳдан тақво қилишни ҳамда у билан бирга бўлган мусулмонларга яхшилик қилишни тайинлардилар ва шундай дердилар: «Мушриклардан бўлган душманинг билан тўқнашганингда, уларни учта хислат (ёки учта нарса)дан бирига даъват қил. Улар қайси бирига рози бўлсалар, ундан қабул қил ва уларга (тегмасдан) қўл йиғиб тур. Уларни Исломга даъват қил; агар (чақириғингга) жавоб берсалар, улардан (буни) қабул қил ва уларга тегмай тур. Сўнг уларни ўз юртларидан Муҳожирлар юртига кўчиб ўтишга даъват қил ва уларга айтгинки, агар шундай қилсалар, уларга Муҳожирларга (бериладиган) нарса берилади ва уларга Муҳожирлар зиммасидаги нарса (вазифа) юкланади. Агар улар бош тортиб, ўз юртларини ихтиёр қилсалар, уларга айтгинки, улар мусулмонларнинг аъробийлари (бадавий мусулмонлари) каби бўладилар; уларга мўминларга жорий бўладиган Аллоҳнинг ҳукми жорий бўлади, аммо улар мусулмонлар билан бирга жиҳод қилмагунча файъ ва ғаниматда уларга ҳеч қандай улуш бўлмайди. Агар улар (бунга ҳам) бош тортсалар, уларни жизя беришга даъват қил; агар жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегмай тур. Агар бош тортсалар, Аллоҳ таолодан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Қачон бирор қалъа аҳлини қамал қилсанг-у, улар сендан ўзларини Аллоҳ таоланинг ҳукмига кўра (таслим қилиб) туширишингни истасалар, уларни Аллоҳнинг ҳукмига кўра туширма. Чунки сизлар Аллоҳ улар ҳақида қандай ҳукм қилишини билмайсизлар. Балки уларни ўз ҳукмингизга кўра туширинглар, сўнг улар ҳақида хоҳлаганингизча ҳукм чиқаринглар». Суфён ибн Уяйна айтди: Алқама айтди: Мен бу ҳадисни Муқотил ибн Ҳайёнга айтиб бердим. Шунда у: Менга Муслим — Абу Довуд айтди: у ибн Ҳайсамдир — Нуъмон ибн Муқарриндан, у Пайғамбар ﷺ дан Сулаймон ибн Бурайда ҳадиси каби ҳадис айтиб берди, деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ إِنِّي لأَعْرِفُ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ يَقْرَأُ بِهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِشْرِينَ سُورَةً فِي عَشْرِ رَكَعَاتٍ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِ عَلْقَمَةَ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَيْنَا عَلْقَمَةُ فَسَأَلْنَاهُ فَأَخْبَرَنَا بِهِنَّ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ oʻqiydigan bir-biriga oʻxshash suralarni bilaman: oʻn rakaatda yigirma sura», dedi. Soʻng Alqamaning qoʻlidan ushlab kirib ketdi, keyin Alqama huzurimizga chiqdi. Biz undan soʻradik, u bizga oʻsha suralarni aytib berdi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ўқийдиган бир-бирига ўхшаш сураларни биламан: ўн ракаатда йигирма сура», деди. Сўнг Алқаманинг қўлидан ушлаб кириб кетди, кейин Алқама ҳузуримизга чиқди. Биз ундан сўрадик, у бизга ўша сураларни айтиб берди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ قَالَ مَرَّ بِهِ رَجُلٌ لَهُ شَرَفٌ فَقَالَ لَهُ عَلْقَمَةُ إِنَّ لَكَ رَحِمًا وَإِنَّ لَكَ حَقًّا وَإِنِّي رَأَيْتُكَ تَدْخُلُ عَلَى هَؤُلاَءِ الأُمَرَاءِ وَتَتَكَلَّمُ عِنْدَهُمْ بِمَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَتَكَلَّمَ بِهِ وَإِنِّي سَمِعْتُ بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ الْمُزَنِيَّ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللَّهِ مَا يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ فَيَكْتُبُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ بِهَا رِضْوَانَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ مَا يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ فَيَكْتُبُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ بِهَا سَخَطَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ " . قَالَ عَلْقَمَةُ فَانْظُرْ وَيْحَكَ مَاذَا تَقُولُ وَمَاذَا تَكَلَّمُ بِهِ فَرُبَّ كَلاَمٍ - قَدْ - مَنَعَنِي أَنْ أَتَكَلَّمَ بِهِ مَا سَمِعْتُ مِنْ بِلاَلِ بْنِ الْحَارِثِ .
Bilol ibn al-Horis al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, biringiz Allohning roziligiga sabab boʻladigan bir soʻzni aytadi, uni bunchalik yuqori darajaga yetadi deb oʻylamaydi ham, ammo Alloh azza va jalla shu soʻz sababli unga qiyomat kunigacha oʻz roziligini yozib qoʻyadi. Yana biringiz Allohning gʻazabiga sabab boʻladigan bir soʻzni aytadi, uni bunchalik yuqori darajaga yetadi deb oʻylamaydi ham, ammo Alloh azza va jalla shu soʻz sababli unga Uni uchratadigan kungacha oʻz gʻazabini yozib qoʻyadi», dedilar.Билол ибн ал-Ҳорис ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бирингиз Аллоҳнинг розилигига сабаб бўладиган бир сўзни айтади, уни бунчалик юқори даражага етади деб ўйламайди ҳам, аммо Аллоҳ азза ва жалла шу сўз сабабли унга қиёмат кунигача ўз розилигини ёзиб қўяди. Яна бирингиз Аллоҳнинг ғазабига сабаб бўладиган бир сўзни айтади, уни бунчалик юқори даражага етади деб ўйламайди ҳам, аммо Аллоҳ азза ва жалла шу сўз сабабли унга Уни учратадиган кунгача ўз ғазабини ёзиб қўяди», дедилар.
وَعَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ عَنْ أُمِّهِ قَالَتْ: دَخَلَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَلَى عَائِشَةَ وَعَلَيْهَا خِمَارٌ رَقِيقٌ فَشَقَّتْهُ عَائِشَةُ وَكَسَتْهَا خمارا كثيفا. رَوَاهُ مَالك
Alqama ibn Abu Alqamaning onasidan rivoyat qilinadi: Hafsa binti Abdurrahmon Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga ustida yupqa roʻmol bilan kirdi. Shunda Oisha uni yirtib tashlab, unga qalin roʻmol kiydirib qoʻydi. Molik rivoyat qilgan.Алқама ибн Абу Алқаманинг онасидан ривоят қилинади: Ҳафса бинти Абдурраҳмон Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига устида юпқа рўмол билан кирди. Шунда Оиша уни йиртиб ташлаб, унга қалин рўмол кийдириб қўйди. Молик ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّ عَبْدَ اللهِ كَنَّى عَلْقَمَةَ: أَبَا شِبْلٍ، وَلَمْ يُولَدْ لَهُ.
Ibrohim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh Alqamaga, hali uning farzandi tugʻilmagan boʻlsa-da, Abu Shibl deb kunya qoʻydi.Иброҳим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ Алқамага, ҳали унинг фарзанди туғилмаган бўлса-да, Абу Шибл деб куня қўйди.
حَدَّثَنَا عُمَرُ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قَدِمَ أَصْحَابُ عَبْدِ اللَّهِ عَلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَطَلَبَهُمْ فَوَجَدَهُمْ فَقَالَ أَيُّكُمْ يَقْرَأُ عَلَى قِرَاءَةِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ كُلُّنَا. قَالَ فَأَيُّكُمْ يَحْفَظُ وَأَشَارُوا إِلَى عَلْقَمَةَ. قَالَ كَيْفَ سَمِعْتَهُ يَقْرَأُ [quran sura="92" aya_start="1" aya_end="1"]{وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى}. قَالَ عَلْقَمَةُ {وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ هَكَذَا، وَهَؤُلاَءِ يُرِيدُونِي عَلَى أَنْ أَقْرَأَ [quran sura="92" aya_start="3" aya_end="3"]{وَمَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَالأُنْثَى} وَاللَّهِ لاَ أُتَابِعُهُمْ.
(Ibrohim aytdi:) Abdulloh (ibn Masʼud)ning ashobi Abu Dardoning oldigʻa keldi; u ularni qidirib (topdi) va: «Qaysingiz Abdullohning qiroatida oʻqiydi?» dedi. (Ular): «Hammamiz», dedi. U: «Qaysingiz (eng yaxshi) yodlaydi?» dedi; (ular) Alqamaga ishora qildi. U (Abu Dardo): «Uni qanday oʻqiganini eshitding — ‹Val-layli iza yagʻsho (Tunga — qoplaganida — qasam)› (Layl surasi, 1)?» dedi. Alqama: «‹Vaz-zakari val-unsa (va erkak va ayolga qasam)› (Layl surasi, 3)», dedi. U (Abu Dardo): «Guvohlik beramanki, men Paygʻambar ﷺni mana shunday oʻqiyotganlarini eshitdim; bular esa meni ‹Va mo xalaqaz-zakara val-unsa (va erkak va ayolni yaratgan (Zot)ga (qasam))› (deb) oʻqishimni istayapti; Allohga qasamki, men ularga ergashmayman», dedi.(Иброҳим айтди:) Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг ашоби Абу Дардонинг олдиға келди; у уларни қидириб (топди) ва: «Қайсингиз Абдуллоҳнинг қироатида ўқийди?» деди. (Улар): «Ҳаммамиз», деди. У: «Қайсингиз (энг яхши) ёдлайди?» деди; (улар) Алқамага ишора қилди. У (Абу Дардо): «Уни қандай ўқиганини эшитдинг — ‹Вал-лайли иза яғшо (Тунга — қоплаганида — қасам)› (Лайл сураси, 1)?» деди. Алқама: «‹Ваз-закари вал-унса (ва эркак ва аёлга қасам)› (Лайл сураси, 3)», деди. У (Абу Дардо): «Гувоҳлик бераманки, мен Пайғамбар ﷺни мана шундай ўқиётганларини эшитдим; булар эса мени ‹Ва мо халақаз-закара вал-унса (ва эркак ва аёлни яратган (Зот)га (қасам))› (деб) ўқишимни истаяпти; Аллоҳга қасамки, мен уларга эргашмайман», деди.
وَحَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ الشَّعِيرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ عَلْقَمَةَ بْنَ عُلاَثَةَ وَلاَ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ وَلَمْ يَذْكُرِ الشِّعْرَ فِي حَدِيثِهِ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bu hadis xuddi shunday rivoyat qilingan, biroq unda Alqama ibn Ulosa ham, Safvon ibn Umayya ham zikr qilinmagan va sheʼr ham zikr qilinmagan.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бу ҳадис худди шундай ривоят қилинган, бироқ унда Алқама ибн Улоса ҳам, Сафвон ибн Умайя ҳам зикр қилинмаган ва шеър ҳам зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ دَاوُدَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ مَسْعُودٍ رضى الله عنه هَلْ صَحِبَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْجِنِّ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَالَ مَا صَحِبَهُ مِنَّا أَحَدٌ وَلَكِنْ قَدِ افْتَقَدْنَاهُ ذَاتَ لَيْلَةٍ وَهُوَ بِمَكَّةَ فَقُلْنَا اغْتِيلَ أَوِ اسْتُطِيرَ مَا فُعِلَ بِهِ فَبِتْنَا بِشَرِّ لَيْلَةٍ بَاتَ بِهَا قَوْمٌ حَتَّى إِذَا أَصْبَحْنَا أَوْ كَانَ فِي وَجْهِ الصُّبْحِ إِذَا نَحْنُ بِهِ يَجِيءُ مِنْ قِبَلِ حِرَاءَ قَالَ فَذَكَرُوا لَهُ الَّذِي كَانُوا فِيهِ فَقَالَ " أَتَانِي دَاعِيَ الْجِنِّ فَأَتَيْتُهُمْ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِمْ " . فَانْطَلَقَ فَأَرَانَا آثَارَهُمْ وَآثَارَ نِيرَانِهِمْ . قَالَ الشَّعْبِيُّ وَسَأَلُوهُ الزَّادَ وَكَانُوا مِنْ جِنِّ الْجَزِيرَةِ فَقَالَ " كُلُّ عَظْمٍ لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ يَقَعُ فِي أَيْدِيكُمْ أَوْفَرَ مَا كَانَ لَحْمًا وَكُلُّ بَعْرَةٍ أَوْ رَوْثَةٍ عَلَفٌ لِدَوَابِّكُمْ " . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَلاَ تَسْتَنْجُوا بِهِمَا فَإِنَّهُمَا زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنَ الْجِنِّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Jin kechasida sizlardan birortangiz Nabiy ﷺga hamroh boʻlganmidi?» deyildi. U: «Bizdan hech kim u zotga hamroh boʻlmagan, lekin biz u zotni bir kecha — u Makkada ekan — yoʻqotib qoʻydik va: ‹U oʻldirildimi yoki uchirib ketildimi, unga nima boʻldi?› dedik. Bas, biror qavm oʻtkazgan eng yomon kechani oʻtkazdik. Tong otganida yoki tongga yaqin payt edi, biz u zotni Hiro tomonidan kelayotganini koʻrib qoldik». (Roviy) aytdi: Ular u zotga oʻzlari boshdan kechirgan holatni aytdilar. Shunda u zot: «Menga jinning chorlovchisi keldi, men ularning oldiga bordim va ularga (Qurʼon) oʻqib berdim», dedilar. Soʻng u zot bizni olib borib, ularning izlarini va olovlarining izlarini koʻrsatdilar. Shaʼbiy aytdi: Ular u zotdan ozuqa soʻradilar — ular Jaziraning jinlaridan edilar. Shunda u zot: «Qoʻlingizga tushgan, ustiga Allohning nomi zikr qilinmagan har bir suyak sizlar uchun eng toʻla goʻshtli holida boʻladi, har bir tezak yoki bok hayvonlaringizga yem boʻladi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Bas, bu ikkisi bilan istinjo qilmangiz, chunki ular jinlardan boʻlgan birodarlaringizning ozuqasidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга: «Жин кечасида сизлардан бирортангиз Набий ﷺга ҳамроҳ бўлганмиди?» дейилди. У: «Биздан ҳеч ким у зотга ҳамроҳ бўлмаган, лекин биз у зотни бир кеча — у Маккада экан — йўқотиб қўйдик ва: ‹У ўлдирилдими ёки учириб кетилдими, унга нима бўлди?› дедик. Бас, бирор қавм ўтказган энг ёмон кечани ўтказдик. Тонг отганида ёки тонгга яқин пайт эди, биз у зотни Ҳиро томонидан келаётганини кўриб қолдик». (Ровий) айтди: Улар у зотга ўзлари бошдан кечирган ҳолатни айтдилар. Шунда у зот: «Менга жиннинг чорловчиси келди, мен уларнинг олдига бордим ва уларга (Қуръон) ўқиб бердим», дедилар. Сўнг у зот бизни олиб бориб, уларнинг изларини ва оловларининг изларини кўрсатдилар. Шаъбий айтди: Улар у зотдан озуқа сўрадилар — улар Жазиранинг жинларидан эдилар. Шунда у зот: «Қўлингизга тушган, устига Аллоҳнинг номи зикр қилинмаган ҳар бир суяк сизлар учун энг тўла гўштли ҳолида бўлади, ҳар бир тезак ёки бок ҳайвонларингизга ем бўлади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, бу иккиси билан истинжо қилмангиз, чунки улар жинлардан бўлган биродарларингизнинг озуқасидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ هَارُونَ بْنِ عَنْتَرَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ اسْتَأْذَنَ عَلْقَمَةُ وَالأَسْوَدُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ وَقَدْ كُنَّا أَطَلْنَا الْقُعُودَ عَلَى بَابِهِ فَخَرَجَتِ الْجَارِيَةُ فَاسْتَأْذَنَتْ لَهُمَا فَأَذِنَ لَهُمَا ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى بَيْنِي وَبَيْنَهُ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ .
Abdurrahmon ibn al-Asvad otasi (al-Asvad)dan rivoyat qiladi: U dedi: Alqama bilan al-Asvad Abdulloh (ibn Masʼud)ning huzuriga kirishga izn soʻrashdi. Biz u kishining eshigi oldida uzoq oʻtirib qolgan edik. Bas, choʻri chiqib, ular ikkisi uchun izn soʻradi, u esa ularga izn berdi. Soʻng (Abdulloh) turib, men bilan uning orasida namoz oʻqidi, keyin: Men Rasululloh ﷺning shunday qilganlarini koʻrganman, dedi.Абдурраҳмон ибн ал-Асвад отаси (ал-Асвад)дан ривоят қилади: У деди: Алқама билан ал-Асвад Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг ҳузурига киришга изн сўрашди. Биз у кишининг эшиги олдида узоқ ўтириб қолган эдик. Бас, чўри чиқиб, улар иккиси учун изн сўради, у эса уларга изн берди. Сўнг (Абдуллоҳ) туриб, мен билан унинг орасида намоз ўқиди, кейин: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай қилганларини кўрганман, деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، وَعَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ وَقِيَامٍ وَقُعُودٍ وَيُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ " . حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ . قَالَ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ - رضى الله عنهما - يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ni har egilishda va koʻtarilishda, turishda va oʻtirishda takbir aytayotganlarini koʻrdim. U zot yuzlarining oqi koʻringuncha oʻng va chap tomonlariga: ‹Assalomu alaykum va rohmatulloh›, deb salom berardilar.» U aytdi: «Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) ham shunday qilayotganlarini koʻrdim.»Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ни ҳар эгилишда ва кўтарилишда, туришда ва ўтиришда такбир айтаётганларини кўрдим. У зот юзларининг оқи кўрингунча ўнг ва чап томонларига: ‹Ассалому алайкум ва роҳматуллоҳ›, деб салом берардилар.» У айтди: «Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳам шундай қилаётганларини кўрдим.»
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَمَاتَ عَنْهَا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا . قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَهَا الصَّدَاقُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ . فَقَالَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الأَشْجَعِيُّ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَضَى فِي بَرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ بِمِثْلِ ذَلِكَ .
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، مِثْلَهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan bir ayolga uylanib, u bilan qoʻshilmasdan va unga mahr belgilamasdan vafot etgan kishi haqida soʻraldi. Abdulloh: «Unga mahr bor, unga meros bor va u iddani oʻtkazadi», dedi. Shunda Maʼqil ibn Sinon al-Ashjaʼiy: «Men Rasululloh ﷺ Barvaʼ bint Voshiq haqida xuddi shunday hukm qilganlarini koʻrganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан бир аёлга уйланиб, у билан қўшилмасдан ва унга маҳр белгиламасдан вафот этган киши ҳақида сўралди. Абдуллоҳ: «Унга маҳр бор, унга мерос бор ва у иддани ўтказади», деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаъий: «Мен Расулуллоҳ ﷺ Барваъ бинт Вошиқ ҳақида худди шундай ҳукм қилганларини кўрганман», деди.
وَعَنْ أَبِي زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ لَيْلَةَ الْجِنِّ: «مَا فِي إِدَاوَتِكَ» قَالَ: قلت: نَبِيذ. فَقَالَ: «تَمْرَةٌ طَيِّبَةٌ وَمَاءٌ طَهُورٌ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ: فَتَوَضَّأَ مِنْهُ
وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: أَبُو زيد مَجْهُول وَصَحَّ
عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: لَمْ أَكُنْ لَيْلَةَ الْجِنِّ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jin kechasida Paygʻambar ﷺ unga: «Idishingda nima bor?» — dedilar. U: «Nabiz», — dedi. U zot: «(U) pokiza xurmo va pok suvdir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Sulaymon ibn Dovud «Abu Zayddan» yoki «Zayddan» degan — Sharik shunday degan; Hannod esa «jin kechasi»ni eslamagan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жин кечасида Пайғамбар ﷺ унга: «Идишингда нима бор?» — дедилар. У: «Набиз», — деди. У зот: «(У) покиза хурмо ва пок сувдир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Сулаймон ибн Довуд «Абу Зайддан» ёки «Зайддан» деган — Шарик шундай деган; Ҳаннод эса «жин кечаси»ни эсламаган.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَدْ عَلِمْتُ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهُنَّ اثْنَيْنِ اثْنَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ. فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ وَدَخَلَ مَعَهُ عَلْقَمَةُ وَخَرَجَ عَلْقَمَةُ فَسَأَلْنَاهُ فَقَالَ عِشْرُونَ سُورَةً مِنْ أَوَّلِ الْمُفَصَّلِ عَلَى تَأْلِيفِ ابْنِ مَسْعُودٍ آخِرُهُنَّ الْحَوَامِيمُ حم الدُّخَانُ وَعَمَّ يَتَسَاءَلُونَ.
(Shaqiq aytdi:) Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu): «Men Paygʻambar ﷺ — har rakatda ikki-ikkidan oʻqir boʻ lgan nazoir (oʻ zaro oʻ xshash) (suralar)ni bilaman», dedi. Soʻng Abdulloh (oʻrnidan) turdi; Alqama u bilan (birga) kirdi; soʻng Alqama (tashqariga) chiqdi; biz undan soʻradik. U: «(Ular) — Ibn Masʼudning taʼlifi (tartibi) boʻ yicha — Mufassalning boshidan (boʻ lgan) yigirma sura(dir); ularning oxirgisi — havomim (Ha-Mim bilan boshlanadigan suralar)dan ‹Ha-Mim Duxon› va ‹Amma yatasaalun (Naba)› (suralari)dir», dedi.(Шақиқ айтди:) Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу): «Мен Пайғамбар ﷺ — ҳар ракатда икки-иккидан ўқир бў лган назоир (ў заро ў хшаш) (суралар)ни биламан», деди. Сўнг Абдуллоҳ (ўрнидан) турди; Алқама у билан (бирга) кирди; сўнг Алқама (ташқарига) чиқди; биз ундан сўрадик. У: «(Улар) — Ибн Масъуднинг таълифи (тартиби) бў йича — Муфассалнинг бошидан (бў лган) йигирма сура(дир); уларнинг охиргиси — ҳавомим (Ҳа-Мим билан бошланадиган суралар)дан ‹Ҳа-Мим Духон› ва ‹Амма ятасаалун (Наба)› (суралари)дир», деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، بْنِ أَبِي نُعْمٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَعَثَ عَلِيٌّ - رضى الله عنه - وَهُوَ بِالْيَمَنِ بِذَهَبَةٍ فِي تُرْبَتِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَسَمَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيُّ وَعُيَيْنَةُ بْنُ بَدْرٍ الْفَزَارِيُّ وَعَلْقَمَةُ بْنُ عُلاَثَةَ الْعَامِرِيُّ ثُمَّ أَحَدُ بَنِي كِلاَبٍ وَزَيْدُ الْخَيْرِ الطَّائِيُّ ثُمَّ أَحَدُ بَنِي نَبْهَانَ - قَالَ - فَغَضِبَتْ قُرَيْشٌ فَقَالُوا أَتُعْطِي صَنَادِيدَ نَجْدٍ وَتَدَعُنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي إِنَّمَا فَعَلْتُ ذَلِكَ لأَتَأَلَّفَهُمْ " فَجَاءَ رَجُلٌ كَثُّ اللِّحْيَةِ مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ نَاتِئُ الْجَبِينِ مَحْلُوقُ الرَّأْسِ فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ يَا مُحَمَّدُ . - قَالَ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ إِنْ عَصَيْتُهُ أَيَأْمَنُنِي عَلَى أَهْلِ الأَرْضِ وَلاَ تَأْمَنُونِي " قَالَ ثُمَّ أَدْبَرَ الرَّجُلُ فَاسْتَأْذَنَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فِي قَتْلِهِ - يُرَوْنَ أَنَّهُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَقْتُلُونَ أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَيَدَعُونَ أَهْلَ الأَوْثَانِ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ عَادٍ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali Yamanda boʻlganida Rasululloh ﷺ ga tuprogʻi ichidagi bir parcha oltinni joʻnatdi. Rasululloh ﷺ uni toʻrt kishi oʻrtasida taqsimladilar: Aqraʼ ibn Hobis al-Hanzaliy, Uyayna ibn Badr al-Fazoriy, Alqama ibn Ulosa al-Omiriy — Banu Kilobdan biri va Zaydul-Xayr at-Toiy — Banu Nabhondan biri. (Abu Said) dedi: Shunda Quraysh gʻazablandi va ular: «Najd ulugʻlariga berib, bizni tark etasizmi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Men buni faqat ularning (qalblarini) jalb qilish uchun qildim», — dedilar. Soʻng soqoli quyuq, yonoqlari boʻrtgan, koʻzlari ichiga botgan, peshonasi doʻngaygan, boshi qirilgan bir kishi kelib: «Ey Muhammad, Allohdan qoʻrq!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar men Allohga itoatsizlik qilsam, kim Allohga itoat qiladi? Alloh meni yer ahliga (ishonib) omonatdor qilgan, sizlar esa menga ishonmaysizlarmi?» — dedilar. (Abu Said) dedi: Soʻng u kishi (orqa oʻgirib) ketdi, qavmdan bir kishi uni oʻldirishga ruxsat soʻradi — ular uni Xolid ibn Validdir, deb hisoblaydilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, mana shuning nasl-zuriyotidan shunday qavm chiqadiki, ular Qurʼonni oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan oʻtmaydi; ular islom ahlini oʻldirib, butparast ahlini esa tark etadilar; oʻq nishondan oʻtib ketganidek, ular islomdan chiqib ketadilar. Agar men ularga yetishsam, albatta ularni Od (qavmi) oʻldirilganidek oʻldirardim», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али Яманда бўлганида Расулуллоҳ ﷺ га тупроғи ичидаги бир парча олтинни жўнатди. Расулуллоҳ ﷺ уни тўрт киши ўртасида тақсимладилар: Ақраъ ибн Ҳобис ал-Ҳанзалий, Уяйна ибн Бадр ал-Фазорий, Алқама ибн Улоса ал-Омирий — Бану Килобдан бири ва Зайдул-Хайр ат-Тоий — Бану Набҳондан бири. (Абу Саид) деди: Шунда Қурайш ғазабланди ва улар: «Нажд улуғларига бериб, бизни тарк этасизми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен буни фақат уларнинг (қалбларини) жалб қилиш учун қилдим», — дедилар. Сўнг соқоли қуюқ, ёноқлари бўртган, кўзлари ичига ботган, пешонаси дўнгайган, боши қирилган бир киши келиб: «Эй Муҳаммад, Аллоҳдан қўрқ!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен Аллоҳга итоатсизлик қилсам, ким Аллоҳга итоат қилади? Аллоҳ мени ер аҳлига (ишониб) омонатдор қилган, сизлар эса менга ишонмайсизларми?» — дедилар. (Абу Саид) деди: Сўнг у киши (орқа ўгириб) кетди, қавмдан бир киши уни ўлдиришга рухсат сўради — улар уни Холид ибн Валиддир, деб ҳисоблайдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мана шунинг насл-зуриётидан шундай қавм чиқадики, улар Қуръонни ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан ўтмайди; улар ислом аҳлини ўлдириб, бутпараст аҳлини эса тарк этадилар; ўқ нишондан ўтиб кетганидек, улар исломдан чиқиб кетадилар. Агар мен уларга етишсам, албатта уларни Од (қавми) ўлдирилганидек ўлдирардим», — дедилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ عَبْدَ اللَّهِ عَنْ هَذَا الْحَرْفِ (غَيرِ آسِنٍ) أَوْ يَاسِنٍ قَالَ كُلَّ الْقُرْآنِ قَرَأْتَ غَيْرَ هَذَا الْحَرْفِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ إِنَّ قَوْمًا يَقْرَءُونَهُ يَنْثُرُونَهُ نَثْرَ الدَّقَلِ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ إِنِّي لأَعْرِفُ السُّوَرَ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرِنُ بَيْنَهُنَّ . قَالَ فَأَمَرْنَا عَلْقَمَةَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عِشْرُونَ سُورَةً مِنَ الْمُفَصَّلِ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرِنُ بَيْنَ كُلِّ سُورَتَيْنِ فِي رَكْعَةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan {gʻayri osin} degan harf (oyat soʻzi) haqida — yo «yosin»mi deb — soʻradi. U: «Sen ana shu harfdan boshqa butun Qurʼonni oʻqib chiqdingmi?» dedi. (Kishi:) «Ha», dedi. (Abdulloh) dedi: «Albatta bir qavm Qurʼonni oʻqishadi, lekin uni sifati buzuq xurmoni toʻkkanday toʻkib yuborishadi, u (oʻqigani) ularning halqumlaridan oʻtmaydi. Men Rasululloh ﷺ bir-biriga (juftlab) qoʻshib oʻqigan oʻxshash suralarni bilaman.» (Abu Voil) dedi: «Shunda biz Alqamaga buyurdik, u (Abdullohdan oʻsha suralar nimaligini) soʻradi. (Abdulloh): ‹Mufassaldan yigirmita sura boʻlib, Nabiy ﷺ bir rakatda har ikki surani qoʻshib oʻqir edilar›, dedi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан {ғайри осин} деган ҳарф (оят сўзи) ҳақида — ё «ёсин»ми деб — сўради. У: «Сен ана шу ҳарфдан бошқа бутун Қуръонни ўқиб чиқдингми?» деди. (Киши:) «Ҳа», деди. (Абдуллоҳ) деди: «Албатта бир қавм Қуръонни ўқишади, лекин уни сифати бузуқ хурмони тўккандай тўкиб юборишади, у (ўқигани) уларнинг ҳалқумларидан ўтмайди. Мен Расулуллоҳ ﷺ бир-бирига (жуфтлаб) қўшиб ўқиган ўхшаш сураларни биламан.» (Абу Воил) деди: «Шунда биз Алқамага буюрдик, у (Абдуллоҳдан ўша суралар нималигини) сўради. (Абдуллоҳ): ‹Муфассалдан йигирмита сура бўлиб, Набий ﷺ бир ракатда ҳар икки сурани қўшиб ўқир эдилар›, деди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ الْجُشَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ كُنْتُ غُلاَمًا لاَ أَعْقِلُ صَلاَةَ أَبِي قَالَ فَحَدَّثَنِي وَائِلُ بْنُ عَلْقَمَةَ عَنْ أَبِي وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ إِذَا كَبَّرَ رَفَعَ يَدَيْهِ - قَالَ - ثُمَّ الْتَحَفَ ثُمَّ أَخَذَ شِمَالَهُ بِيَمِينِهِ وَأَدْخَلَ يَدَيْهِ فِي ثَوْبِهِ قَالَ فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ أَخْرَجَ يَدَيْهِ ثُمَّ رَفَعَهُمَا وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَ يَدَيْهِ ثُمَّ سَجَدَ وَوَضَعَ وَجْهَهُ بَيْنَ كَفَّيْهِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ أَيْضًا رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ . قَالَ مُحَمَّدٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلْحَسَنِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ فَقَالَ هِيَ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَهُ مَنْ فَعَلَهُ وَتَرَكَهُ مَنْ تَرَكَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هَمَّامٌ عَنِ ابْنِ جُحَادَةَ لَمْ يَذْكُرِ الرَّفْعَ مَعَ الرَّفْعِ مِنَ السُّجُودِ .
Abduljabbor ibn Voil ibn Hujr (rahimahulloh) shunday dedi: Men kichkina bola edim, otamning namozini anglab yetmasdim. (Rovaiy) aytdi: Voil ibn Alqama menga Abu Voil ibn Hujrdan rivoyat qilib aytib berdi, u: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga namoz oʻqidim. U zot takbir aytganlarida qoʻllarini koʻtarardilar — (rovaiy) aytdi — soʻng (kiyimlariga) oʻralib, chap qoʻllarini oʻng qoʻllari bilan ushlab, qoʻllarini kiyimlarining ichiga kiritardilar. Ruku qilmoqchi boʻlganlarida qoʻllarini chiqarib, soʻng ularni koʻtarardilar. Rukudan boshlarini koʻtarmoqchi boʻlganlarida qoʻllarini koʻtarardilar, soʻng sajda qilib, yuzlarini ikki kaflari orasiga qoʻyardilar. Sajdadan boshlarini koʻtarganlarida ham namozlarini tugatgunlaricha qoʻllarini koʻtarardilar», dedi. Muhammad aytdi: Men buni Hasan ibn Abulhasanga aytdim, u: «Bu Rasululloh ﷺning namozidir. Kim qilsa qildi, kim tark qilsa tark qildi», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Hammom Ibn Juhodadan rivoyat qilib, sajdadan koʻtarish bilan birga (qoʻl) koʻtarishni zikr qilmagan.Абдулжаббор ибн Воил ибн Ҳужр (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: Мен кичкина бола эдим, отамнинг намозини англаб етмасдим. (Роваий) айтди: Воил ибн Алқама менга Абу Воил ибн Ҳужрдан ривоят қилиб айтиб берди, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга намоз ўқидим. У зот такбир айтганларида қўлларини кўтарардилар — (роваий) айтди — сўнг (кийимларига) ўралиб, чап қўлларини ўнг қўллари билан ушлаб, қўлларини кийимларининг ичига киритардилар. Руку қилмоқчи бўлганларида қўлларини чиқариб, сўнг уларни кўтарардилар. Рукудан бошларини кўтармоқчи бўлганларида қўлларини кўтарардилар, сўнг сажда қилиб, юзларини икки кафлари орасига қўярдилар. Саждадан бошларини кўтарганларида ҳам намозларини тугатгунларича қўлларини кўтарардилар», деди. Муҳаммад айтди: Мен буни Ҳасан ибн Абулҳасанга айтдим, у: «Бу Расулуллоҳ ﷺнинг намозидир. Ким қилса қилди, ким тарк қилса тарк қилди», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳаммом Ибн Жуҳодадан ривоят қилиб, саждадан кўтариш билан бирга (қўл) кўтаришни зикр қилмаган.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَبَلَةَ الرَّافِقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو - عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا لاَ نَدْرِي مَا نَقُولُ إِذَا صَلَّيْنَا فَعَلَّمَنَا نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَوَامِعَ الْكَلِمِ فَقَالَ لَنَا " قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ قَالَ زَيْدٌ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ يُعَلِّمُنَا هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ كَمَا يُعَلِّمُنَا الْقُرْآنَ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz namoz oʻqiganimizda nima deyishimizni bilmas edik. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ bizga jomiʼ soʻzlarni oʻrgatib: ‹At-tahiyyaatu lillaahi was-salawaatu wat-tayyibaat, as-salaamu alayka ayyuhan-Nabiyyu wa rahmatullohi wa barakaatuh, as-salaamu alaynaa wa alaa ibaadillaahis-soolihiyn, ashhadu an laa ilaaha illalloh wa ashhadu anna Muhammadan abduhu wa rasuuluh, deyinglar› dedilar», dedi. Alqama aytdi: «Men Ibn Masʼudni bu kalimalarni bizga Qurʼonni oʻrgatgandek oʻrgatayotganini koʻrganman».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз намоз ўқиганимизда нима дейишимизни билмас эдик. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ бизга жомиъ сўзларни ўргатиб: ‹Ат-таҳийяату лиллааҳи wас-салаwаату wат-таййибаат, ас-салааму алайка айюҳан-Набийю wа раҳматуллоҳи wа баракаатуҳ, ас-салааму алайнаа wа алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн, ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ wа ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу wа расуулуҳ, дейинглар› дедилар», деди. Алқама айтди: «Мен Ибн Масъудни бу калималарни бизга Қуръонни ўргатгандек ўргатаётганини кўрганман».
وَعَن الْأسود وَهَمَّام عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كُنْتُ أَفْرُكُ الْمَنِيَّ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسلم
وَبِرِوَايَةِ عَلْقَمَةَ وَالْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَهُ وَفِيهِ: ثمَّ يُصَلِّي فِيهِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ning kiyimlaridan maniyni ishqalab tozalardim, soʻng u zot oʻsha kiyimda namoz oʻqirdilar». Abu Dovud aytdi: Bunga Mugʻiyra, Abu Maʼshar va Vosil ham muvofiq rivoyat qilganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг кийимларидан манийни ишқалаб тозалардим, сўнг у зот ўша кийимда намоз ўқирдилар». Абу Довуд айтди: Бунга Муғийра, Абу Маъшар ва Восил ҳам мувофиқ ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، أَنَّهُ قَدِمَ الشَّأْمَ. وَحَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ ذَهَبَ عَلْقَمَةُ إِلَى الشَّأْمِ، فَأَتَى الْمَسْجِدَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي جَلِيسًا. فَقَعَدَ إِلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتَ قَالَ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ. قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ صَاحِبُ السِّرِّ الَّذِي كَانَ لاَ يَعْلَمُهُ غَيْرُهُ ـ يَعْنِي حُذَيْفَةَ ـ أَلَيْسَ فِيكُمْ ـ أَوْ كَانَ فِيكُمُ ـ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الشَّيْطَانِ ـ يَعْنِي عَمَّارًا ـ أَوَلَيْسَ فِيكُمْ صَاحِبُ السِّوَاكِ وَالْوِسَادِ ـ يَعْنِي ابْنَ مَسْعُودٍ ـ كَيْفَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَقْرَأُ [quran sura="92" aya_start="1" aya_end="1"]{وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى}. قَالَ {وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. فَقَالَ مَا زَالَ هَؤُلاَءِ حَتَّى كَادُوا يُشَكِّكُونِي، وَقَدْ سَمِعْتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
(Ibrohim aytdi:) Alqama Shomga bordi. U masjidga kelib, ikki rakat namoz oʻqidi va: «Allohim, menga (yaxshi) bir hamsuhbat ato et», dedi. Soʻng Abud-Dardoning yoniga oʻtirdi. (Abud-Dardo): «Sen kimlardansan?» dedi. (Alqama): «Kufa ahlidanman», dedi. (Abud-Dardo): «Sizlarning oranglarda (Paygʻambar ﷺning) sirini saqlagan, uni oʻzidan boshqa hech kim bilmagan kishi — yaʼni Huzayfa — yoʻqmidi? Sizlarning oranglarda — yoki: sizlarda boʻlganmidi — Alloh Oʻz Rasuli ﷺning tili (duosi) ila shaytondan panoh bergan kishi — yaʼni Ammor — yoʻqmidi? Sizlarning oranglarda siwak va yostiq sohibi — yaʼni Ibn Masʼud — yoʻqmidi? Abdulloh (ibn Masʼud) ‹Vallayli izo yagʻsho› (Layl surasi, 1-oyat)ni qanday oʻqirdi?» dedi. (Alqama): «‹Vazzakari val unso› (deb oʻqirdi)», dedi. Shunda (Abud-Dardo): «Bular (ahli Iroq) meni shubhaga solgudek (bahslashishdan) toʻxtamadilar — holbuki men buni Allohning Rasuli ﷺdan eshitganman», dedi.(Иброҳим айтди:) Алқама Шомга борди. У масжидга келиб, икки ракат намоз ўқиди ва: «Аллоҳим, менга (яхши) бир ҳамсуҳбат ато эт», деди. Сўнг Абуд-Дардонинг ёнига ўтирди. (Абуд-Дардо): «Сен кимлардансан?» деди. (Алқама): «Куфа аҳлиданман», деди. (Абуд-Дардо): «Сизларнинг орангларда (Пайғамбар ﷺнинг) сирини сақлаган, уни ўзидан бошқа ҳеч ким билмаган киши — яъни Ҳузайфа — йўқмиди? Сизларнинг орангларда — ёки: сизларда бўлганмиди — Аллоҳ Ўз Расули ﷺнинг тили (дуоси) ила шайтондан паноҳ берган киши — яъни Аммор — йўқмиди? Сизларнинг орангларда сивак ва ёстиқ соҳиби — яъни Ибн Масъуд — йўқмиди? Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ‹Валлайли изо яғшо› (Лайл сураси, 1-оят)ни қандай ўқирди?» деди. (Алқама): «‹Ваззакари вал унсо› (деб ўқирди)», деди. Шунда (Абуд-Дардо): «Булар (аҳли Ироқ) мени шубҳага солгудек (баҳслашишдан) тўхтамадилар — ҳолбуки мен буни Аллоҳнинг Расули ﷺдан эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ، الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي نُعْمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ بَعَثَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ بِذَهَبَةٍ فِي أَدِيمٍ مَقْرُوظٍ لَمْ تُحَصَّلْ مِنْ تُرَابِهَا - قَالَ - فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ بَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ حِصْنٍ وَالأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ وَزَيْدِ الْخَيْلِ وَالرَّابِعُ إِمَّا عَلْقَمَةُ بْنُ عُلاَثَةَ وَإِمَّا عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ كُنَّا نَحْنُ أَحَقَّ بِهَذَا مِنْ هَؤُلاَءِ - قَالَ - فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ " أَلاَ تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ يَأْتِينِي خَبَرُ السَّمَاءِ صَبَاحًا وَمَسَاءً " . قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ نَاشِزُ الْجَبْهَةِ كَثُّ اللِّحْيَةِ مَحْلُوقُ الرَّأْسِ مُشَمَّرُ الإِزَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اتَّقِ اللَّهَ . فَقَالَ " وَيْلَكَ أَوَلَسْتُ أَحَقَّ أَهْلِ الأَرْضِ أَنْ يَتَّقِيَ اللَّهَ " . قَالَ ثُمَّ وَلَّى الرَّجُلُ فَقَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ فَقَالَ " لاَ لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ يُصَلِّي " . قَالَ خَالِدٌ وَكَمْ مِنْ مُصَلٍّ يَقُولُ بِلِسَانِهِ مَا لَيْسَ فِي قَلْبِهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلاَ أَشُقَّ بُطُونَهُمْ " . قَالَ ثُمَّ نَظَرَ إِلَيْهِ وَهُوَ مُقَفٍّ فَقَالَ " إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ رَطْبًا لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ - قَالَ أَظُنُّهُ قَالَ - لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib Yamandan Rasululloh ﷺ ga, tuprogʻidan ajratilmagan, qarazot bargi bilan oshlangan teridagi bir parcha oltinni joʻnatdi. (Abu Said) dedi: Shunda u zot uni toʻrt kishi oʻrtasida taqsimladilar: Uyayna ibn Hisn, Aqraʼ ibn Hobis, Zaydul-Xayl va toʻrtinchisi yo Alqama ibn Ulosa, yo Omir ibn at-Tufayl edi. Shunda u zotning sahobalaridan bir kishi: «Biz bunga ana shulardan koʻra haqliroq edik», dedi. (Abu Said) dedi: Bu (gap) Nabiy ﷺ ga yetdi. U zot: «Men osmondagi Zotning omonatdori boʻla turib, menga ishonmaysizlarmi? Menga ertayu kech osmon xabari kelib turadi-ku!» — dedilar. (Abu Said) dedi: Shunda koʻzlari ichiga botgan, yonoqlari boʻrtgan, peshonasi doʻngaygan, soqoli quyuq, boshi qirilgan, izori shimarilgan bir kishi turib: «Yo Rasululloh, Allohdan qoʻrq!» dedi. U zot: «Shoʻrging qursin! Yer ahli ichida Allohdan qoʻrqishga eng haqli men emasmanmi?» — dedilar. (Abu Said) dedi: Soʻng u kishi orqasiga oʻgirildi. Shunda Xolid ibn Valid: «Yo Rasululloh, uning boʻynini uray olmaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq, balki u namoz oʻqiydigandir», — dedilar. Xolid: «Qancha namoz oʻqiguvchilar borki, tili bilan qalbida boʻlmagan narsani aytadi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men odamlarning qalblarini teshib koʻrishga yoki qorinlarini yorishga buyurilmaganman», — dedilar. (Abu Said) dedi: Soʻng u zot u (kishi) orqa oʻgirib ketayotganida unga qarab: «Albatta, mana shuning nasl-zuriyotidan shunday qavm chiqadiki, ular Allohning Kitobini suv oqqanday (ravon) oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan oʻtmaydi; oʻq nishondan oʻtib ketganidek, ular dindan chiqib ketadilar», — dedilar. (Rovi) dedi: U zot: «Agar men ularga yetishsam, albatta ularni Samud (qavmi) oʻldirilganidek oʻldirardim», deganlarini gumon qilaman.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб Ямандан Расулуллоҳ ﷺ га, тупроғидан ажратилмаган, қаразот барги билан ошланган теридаги бир парча олтинни жўнатди. (Абу Саид) деди: Шунда у зот уни тўрт киши ўртасида тақсимладилар: Уяйна ибн Ҳисн, Ақраъ ибн Ҳобис, Зайдул-Хайл ва тўртинчиси ё Алқама ибн Улоса, ё Омир ибн ат-Туфайл эди. Шунда у зотнинг саҳобаларидан бир киши: «Биз бунга ана шулардан кўра ҳақлироқ эдик», деди. (Абу Саид) деди: Бу (гап) Набий ﷺ га етди. У зот: «Мен осмондаги Зотнинг омонатдори бўла туриб, менга ишонмайсизларми? Менга эртаю кеч осмон хабари келиб туради-ку!» — дедилар. (Абу Саид) деди: Шунда кўзлари ичига ботган, ёноқлари бўртган, пешонаси дўнгайган, соқоли қуюқ, боши қирилган, изори шимарилган бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳдан қўрқ!» деди. У зот: «Шўргинг қурсин! Ер аҳли ичида Аллоҳдан қўрқишга энг ҳақли мен эмасманми?» — дедилар. (Абу Саид) деди: Сўнг у киши орқасига ўгирилди. Шунда Холид ибн Валид: «Ё Расулуллоҳ, унинг бўйнини урай олмайми?» деди. У зот: «Йўқ, балки у намоз ўқийдигандир», — дедилар. Холид: «Қанча намоз ўқигувчилар борки, тили билан қалбида бўлмаган нарсани айтади», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамларнинг қалбларини тешиб кўришга ёки қоринларини ёришга буюрилмаганман», — дедилар. (Абу Саид) деди: Сўнг у зот у (киши) орқа ўгириб кетаётганида унга қараб: «Албатта, мана шунинг насл-зуриётидан шундай қавм чиқадики, улар Аллоҳнинг Китобини сув оққандай (равон) ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан ўтмайди; ўқ нишондан ўтиб кетганидек, улар диндан чиқиб кетадилар», — дедилар. (Рови) деди: У зот: «Агар мен уларга етишсам, албатта уларни Самуд (қавми) ўлдирилганидек ўлдирардим», деганларини гумон қиламан.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، وَأَبِي النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي جَالِسًا فَيَقْرَأُ وَهُوَ جَالِسٌ وَإِذَا بَقِيَ مِنْ قِرَاءَتِهِ قَدْرُ مَا يَكُونُ ثَلاَثِينَ أَوْ أَرْبَعِينَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَهَا وَهُوَ قَائِمٌ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ يَفْعَلُ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Paygʻambar ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ oʻtirgan holatda namoz oʻqiydigan, oʻtirgan holatlarida qiroat qiladigan, qachonki qiroatlaridan oʻttiz yoki qirq oyat chamasi qolganida, tik turib oʻsha oyatlarni tik turgan holatda oʻqiydigan, soʻng rukuʼ qiladigan, soʻng sajda qiladigan, soʻng ikkinchi rakʼatda ham shunga oʻxshash amalni qiladigan edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Alqama ibn Vaqqos Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Пайғамбар ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ўтирган ҳолатда намоз ўқийдиган, ўтирган ҳолатларида қироат қиладиган, қачонки қироатларидан ўттиз ёки қирқ оят чамаси қолганида, тик туриб ўша оятларни тик турган ҳолатда ўқийдиган, сўнг рукуъ қиладиган, сўнг сажда қиладиган, сўнг иккинчи ракъатда ҳам шунга ўхшаш амални қиладиган эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Алқама ибн Ваққос Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلُ بْنُ مُهَلْهَلٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ صَلَّى عَلْقَمَةُ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ فَقَالَ مَا فَعَلْتُ . قُلْتُ بِرَأْسِي بَلَى . قَالَ وَأَنْتَ يَا أَعْوَرُ فَقُلْتُ نَعَمْ . فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى خَمْسًا فَوَشْوَشَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَقَالُوا لَهُ أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ " لاَ " . فَأَخْبَرُوهُ فَثَنَى رِجْلَهُ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ " .
Ibrohim ibn Suvayd (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Alqama besh rakaat namoz oʻqidi va bu unga aytildi. U: «Rostdan shunday qildimmi?» dedi. Men boshim bilan «ha» ishorasini qildim. U: «Ey koʻzi ojiz, sen ham shundaymi?» dedi. Men: «Ha», dedim. Shunda u ikki marta sajda qildi. Soʻng bizga Abdulloh (ibn Masʼud)dan rivoyat qilib berdiki, Nabiy ﷺ besh rakaat oʻqiganlar, shunda odamlar bir-birlariga shivirlashib: «Namozga bir narsa qoʻshildimi?» deyishdi. U zot: «Yoʻq», dedilar. Ular buni aytishgach, u zot oyoqlarini bukib, ikki marta sajda qildilar, soʻng: «Men ham insonman, sizlar unutganingizdek men ham unutaman», dedilar.Иброҳим ибн Сувайд (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Алқама беш ракаат намоз ўқиди ва бу унга айтилди. У: «Ростдан шундай қилдимми?» деди. Мен бошим билан «ҳа» ишорасини қилдим. У: «Эй кўзи ожиз, сен ҳам шундайми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда у икки марта сажда қилди. Сўнг бизга Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан ривоят қилиб бердики, Набий ﷺ беш ракаат ўқиганлар, шунда одамлар бир-бирларига шивирлашиб: «Намозга бир нарса қўшилдими?» дейишди. У зот: «Йўқ», дедилар. Улар буни айтишгач, у зот оёқларини букиб, икки марта сажда қилдилар, сўнг: «Мен ҳам инсонман, сизлар унутганингиздек мен ҳам унутаман», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَعَمِّي، عَلْقَمَةُ وَالأَسْوَدُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ وَأَنَا شَابٌّ، يَوْمَئِذٍ فَذَكَرَ حَدِيثًا رُئِيتُ أَنَّهُ حَدَّثَ بِهِ، مِنْ أَجْلِي قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ وَزَادَ قَالَ فَلَمْ أَلْبَثْ حَتَّى تَزَوَّجْتُ .
Abdurahmon ibn Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men, amakim Alqama va al-Asvad Abdulloh ibn Masʼudning oldiga kirdik. (Abdurahmon) dedi: Men oʻsha kunlari yigit edim. Soʻng u (Abdulloh) bir hadisni zikr qildi — men buni u faqat men uchun aytgan deb oʻyladim — (va) dedi: Rasululloh ﷺ: ... deb (yuqoridagi) hadisdagi kabi rivoyat qildi. Va u (rovi) shuni qoʻshdi: «(Abdurahmon) dedi: Men koʻp oʻtmay uylandim».Абдураҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен, амаким Алқама ва ал-Асвад Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдига кирдик. (Абдураҳмон) деди: Мен ўша кунлари йигит эдим. Сўнг у (Абдуллоҳ) бир ҳадисни зикр қилди — мен буни у фақат мен учун айтган деб ўйладим — (ва) деди: Расулуллоҳ ﷺ: ... деб (юқоридаги) ҳадисдаги каби ривоят қилди. Ва у (рови) шуни қўшди: «(Абдураҳмон) деди: Мен кўп ўтмай уйландим».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْحُرِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ، قَالَ أَخَذَ عَلْقَمَةُ بِيَدِي فَحَدَّثَنِي أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ أَخَذَ بِيَدِهِ وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ بِيَدِ عَبْدِ اللَّهِ فَعَلَّمَهُ التَّشَهُّدَ فِي الصَّلاَةِ فَذَكَرَ مِثْلَ دُعَاءِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ " إِذَا قُلْتَ هَذَا أَوْ قَضَيْتَ هَذَا فَقَدْ قَضَيْتَ صَلاَتَكَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تَقُومَ فَقُمْ وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تَقْعُدَ فَاقْعُدْ " .
Qosim ibn Muxaymira (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Alqama qoʻlimdan ushlab, menga shuni hadis qilib aytdiki, Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) uning qoʻlidan ushlagan, Rasululloh ﷺ esa Abdullohning qoʻlidan ushlab, unga namozdagi tashahhudni oʻrgatgan edilar» — soʻng Aʼmash hadisidagi duoga oʻxshashini zikr qildi (va unda ziyoda qildi): «‹Qachonki buni aytsang yoki buni ado etsang, namozingni ado etib boʻlgan boʻlasan. Agar turishni xohlasang tur, agar oʻtirishni xohlasang oʻtir›».Қосим ибн Мухаймира (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У деди: «Алқама қўлимдан ушлаб, менга шуни ҳадис қилиб айтдики, Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) унинг қўлидан ушлаган, Расулуллоҳ ﷺ эса Абдуллоҳнинг қўлидан ушлаб, унга намоздаги ташаҳҳудни ўргатган эдилар» — сўнг Аъмаш ҳадисидаги дуога ўхшашини зикр қилди (ва унда зиёда қилди): «‹Қачонки буни айтсанг ёки буни адо этсанг, намозингни адо этиб бўлган бўласан. Агар туришни хоҳласанг тур, агар ўтиришни хоҳласанг ўтир›».
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ سَهَا عَلْقَمَةُ بْنُ قَيْسٍ فِي صَلاَتِهِ فَذَكَرُوا لَهُ بَعْدَ مَا تَكَلَّمَ فَقَالَ أَكَذَلِكَ يَا أَعْوَرُ قَالَ نَعَمْ . فَحَلَّ حُبْوَتَهُ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ وَقَالَ هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ وَسَمِعْتُ الْحَكَمَ يَقُولُ كَانَ عَلْقَمَةُ صَلَّى خَمْسًا . 33
Molik ibn Migʻval (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Shaʼbiyning shunday deganini eshitdim: Alqama ibn Qays namozida adashdi va gapirib boʻlgandan soʻng unga bu aytildi. U: «Ey koʻzi ojiz, shundaymi?» dedi. U: «Ha», dedi. Shunda u chalkab oʻtirgan holatini yozib, sahv sajdalarini qildi va: «Rasululloh ﷺ ana shunday qilgan edilar», dedi. U (Shaʼbiy) dedi: Men Hakamning: «Alqama besh rakaat oʻqigan edi», deganini ham eshitdim.Молик ибн Миғвал (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Шаъбийнинг шундай деганини эшитдим: Алқама ибн Қайс намозида адашди ва гапириб бўлгандан сўнг унга бу айтилди. У: «Эй кўзи ожиз, шундайми?» деди. У: «Ҳа», деди. Шунда у чалкаб ўтирган ҳолатини ёзиб, саҳв саждаларини қилди ва: «Расулуллоҳ ﷺ ана шундай қилган эдилар», деди. У (Шаъбий) деди: Мен Ҳакамнинг: «Алқама беш ракаат ўқиган эди», деганини ҳам эшитдим.
وَحَدَّثَنَاهُ سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَعْنَبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، بِهَذَا
الإِسْنَادِ " فَقَالَ فَخُذْ مِنْ حَسَنَاتِهِ مَا شِئْتَ " . فَالْتَفَتَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم فَقَالَ " فَمَا ظَنُّكُمْ " .
Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «(Mujohidga aytiladi:) ‹Uning yaxshiliklaridan xohlaganingni olgin›», deyildi. Soʻng Rasululloh ﷺ bizga oʻgirilib: «Bas, sizlar nima deb oʻylaysizlar?» — dedilar.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «(Мужоҳидга айтилади:) ‹Унинг яхшиликларидан хоҳлаганингни олгин›», дейилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга ўгирилиб: «Бас, сизлар нима деб ўйлайсизлар?» — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا تَمِيمُ بْنُ الْمُنْتَصِرِ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ - عَنْ شَرِيكٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَقَالَ، إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ سُفْيَانَ وَحَدِيثُ إِسْرَائِيلَ لَمْ يُفَسِّرْهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ وَعَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ شُعْبَةُ كَانَ يُنْكِرُ هَذَا الْحَدِيثَ - حَدِيثَ أَبِي إِسْحَاقَ - أَنْ يَكُونَ مَرْفُوعًا .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻng tomonlariga va chap tomonlariga, hatto yuzlarining oqligi koʻrinadigan darajada (yuzlarini burib): «Assalomu alaykum va rahmatullohi, assalomu alaykum va rahmatullohi», deb salom berar edilar. Abu Dovud dedi: Bu Sufyon hadisining lafzidir, Isroil hadisi esa buni izohlamadi. Abu Dovud dedi: Buni Zuhayr ham Abu Ishoqdan, Yahyo ibn Odam ham Isroildan, u Abu Ishoqdan, u Abdurrahmon ibn al-Asvaddan, u otasidan va Alqamadan, ular Abdullohdan rivoyat qildilar. Abu Dovud dedi: Shuʼba bu hadisni — Abu Ishoq hadisini — marfuʼ (Nabiyga nisbat berilgan) boʻlishini inkor qilar edi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўнг томонларига ва чап томонларига, ҳатто юзларининг оқлиги кўринадиган даражада (юзларини буриб): «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи», деб салом берар эдилар. Абу Довуд деди: Бу Суфён ҳадисининг лафзидир, Исроил ҳадиси эса буни изоҳламади. Абу Довуд деди: Буни Зуҳайр ҳам Абу Ишоқдан, Яҳё ибн Одам ҳам Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Асваддан, у отасидан ва Алқамадан, улар Абдуллоҳдан ривоят қилдилар. Абу Довуд деди: Шуъба бу ҳадисни — Абу Ишоқ ҳадисини — марфуъ (Набийга нисбат берилган) бўлишини инкор қилар эди.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّ عَلْقَمَةَ، صَلَّى خَمْسًا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُوَيْدٍ يَا أَبَا شِبْلٍ صَلَّيْتَ خَمْسًا . فَقَالَ أَكَذَلِكَ يَا أَعْوَرُ فَسَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibrohim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Alqama besh rakaat oʻqidi. U salom berganida, Ibrohim ibn Suvayd: «Ey Abu Shibl, besh rakaat oʻqidingiz!» dedi. U: «Ey koʻzi ojiz, shundaymi?» dedi. Soʻng sahvning ikki sajdasini qildi, keyin: «Rasululloh ﷺ ana shunday qilgan edilar», dedi.Иброҳим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Алқама беш ракаат ўқиди. У салом берганида, Иброҳим ибн Сувайд: «Эй Абу Шибл, беш ракаат ўқидингиз!» деди. У: «Эй кўзи ожиз, шундайми?» деди. Сўнг саҳвнинг икки саждасини қилди, кейин: «Расулуллоҳ ﷺ ана шундай қилган эдилар», деди.