Shaqiq ibn Salama

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ شَقِيقَ بْنَ سَلَمَةَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي مُوسَى فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى أَرَأَيْتَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِذَا أَجْنَبَ فَلَمْ يَجِدْ، مَاءً كَيْفَ يَصْنَعُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ يُصَلِّي حَتَّى يَجِدَ الْمَاءَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو مُوسَى فَكَيْفَ تَصْنَعُ بِقَوْلِ عَمَّارٍ حِينَ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَانَ يَكْفِيكَ ‏"‏ قَالَ أَلَمْ تَرَ عُمَرَ لَمْ يَقْنَعْ بِذَلِكَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو مُوسَى فَدَعْنَا مِنْ قَوْلِ عَمَّارٍ، كَيْفَ تَصْنَعُ بِهَذِهِ الآيَةِ فَمَا دَرَى عَبْدُ اللَّهِ مَا يَقُولُ فَقَالَ إِنَّا لَوْ رَخَّصْنَا لَهُمْ فِي هَذَا لأَوْشَكَ إِذَا بَرَدَ عَلَى أَحَدِهِمُ الْمَاءُ أَنْ يَدَعَهُ وَيَتَيَمَّمَ‏.‏ فَقُلْتُ لِشَقِيقٍ فَإِنَّمَا كَرِهَ عَبْدُ اللَّهِ لِهَذَا قَالَ نَعَمْ‏.‏

Shaqiq ibn Salama rivoyat qiladi: Men Abdulloh va Abu Muso bilan birga edim; Abu Muso Abdullohga: «Ey Abu Abdurrahmon, kishi junub boʻlib, suv topmasa, fikring qanday?» — dedi. Abdulloh: «Suv topilguncha namoz oʻqimasin», — dedi. Abu Muso: «Ammorning soʻzi haqida nima deysan? (Paygʻambar ﷺ unga tayammumni buyurib:) ‹Tayammum qil, bu kifoya›, — degan edilar», — dedi. Abdulloh: «Umar Ammorning soʻziga qoniqmaganini koʻrmayapsanmi?» — dedi. Abu Muso: «Mayli, Ammorning soʻzini qoʻy; bu (tayammum) oyati haqida nima deysan?» — dedi. Abdulloh jim turdi, soʻng: «Agar biz buni (joiz) deb qoʻysak, ular suv boʻlsa ham, biri uni soviq deb topsa, tayammum qilaveradi», — dedi. (Roviy:) Men Shaqiqga: «Demak, Abdulloh shu sababli tayammumni yoqtirmaganmi?» — dedim. U: «Ha», — dedi.Шақиқ ибн Салама ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ва Абу Мусо билан бирга эдим; Абу Мусо Абдуллоҳга: «Эй Абу Абдурраҳмон, киши жунуб бўлиб, сув топмаса, фикринг қандай?» — деди. Абдуллоҳ: «Сув топилгунча намоз ўқимасин», — деди. Абу Мусо: «Амморнинг сўзи ҳақида нима дейсан? (Пайғамбар ﷺ унга таяммумни буюриб:) ‹Таяммум қил, бу кифоя›, — деган эдилар», — деди. Абдуллоҳ: «Умар Амморнинг сўзига қониқмаганини кўрмаяпсанми?» — деди. Абу Мусо: «Майли, Амморнинг сўзини қўй; бу (таяммум) ояти ҳақида нима дейсан?» — деди. Абдуллоҳ жим турди, сўнг: «Агар биз буни (жоиз) деб қўйсак, улар сув бўлса ҳам, бири уни совиқ деб топса, таяммум қилаверади», — деди. (Ровий:) Мен Шақиқга: «Демак, Абдуллоҳ шу сабабли таяммумни ёқтирмаганми?» — дедим. У: «Ҳа», — деди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا شَقِيقُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ خَطَبَنَا عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ أَخَذْتُ مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِضْعًا وَسَبْعِينَ سُورَةً، وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنِّي مِنْ أَعْلَمِهِمْ بِكِتَابِ اللَّهِ وَمَا أَنَا بِخَيْرِهِمْ‏.‏ قَالَ شَقِيقٌ فَجَلَسْتُ فِي الْحِلَقِ أَسْمَعُ مَا يَقُولُونَ فَمَا سَمِعْتُ رَادًّا يَقُولُ غَيْرَ ذَلِكَ‏.‏

(Shaqiq ibn Salama aytdi:) Abdulloh (ibn Masʼud) bizga xutba qilib: «Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺning ogʻ zidan yetmish necha (70 dan ortiq) surani oldim (yodladim); Allohga qasamki, Paygʻambar ﷺning ashobi — men ularning Allohning Kitobini eng biluvchilaridan ekanimni — biladi; holbuki men ularning eng yaxshisi (afzali) emasman», dedi. Shaqiq aytdi: Men halqalarda (davralarda) oʻ tirib, ular nima deyayotganini eshitdim — (lekin) men buni inkor qilib, boshqacha deydigan hech kimni eshitmadim.(Шақиқ ибн Салама айтди:) Абдуллоҳ (ибн Масъуд) бизга хутба қилиб: «Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг оғ зидан етмиш неча (70 дан ортиқ) сурани олдим (ёдладим); Аллоҳга қасамки, Пайғамбар ﷺнинг ашоби — мен уларнинг Аллоҳнинг Китобини энг билувчиларидан эканимни — билади; ҳолбуки мен уларнинг энг яхшиси (афзали) эмасман», деди. Шақиқ айтди: Мен ҳалқаларда (давраларда) ў тириб, улар нима деяётганини эшитдим — (лекин) мен буни инкор қилиб, бошқача дейдиган ҳеч кимни эшитмадим.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، كُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي مَسْعُودٍ وَأَبِي مُوسَى وَعَمَّارٍ فَقَالَ أَبُو مَسْعُودٍ مَا مِنْ أَصْحَابِكَ أَحَدٌ إِلاَّ لَوْ شِئْتُ لَقُلْتُ فِيهِ غَيْرَكَ، وَمَا رَأَيْتُ مِنْكَ شَيْئًا مُنْذُ صَحِبْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَعْيَبَ عِنْدِي مِنِ اسْتِسْرَاعِكَ فِي هَذَا الأَمْرِ‏.‏ قَالَ عَمَّارٌ يَا أَبَا مَسْعُودٍ وَمَا رَأَيْتُ مِنْكَ وَلاَ مِنْ صَاحِبِكَ هَذَا شَيْئًا مُنْذُ صَحِبْتُمَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَعْيَبَ عِنْدِي مِنْ إِبْطَائِكُمَا فِي هَذَا الأَمْرِ‏.‏ فَقَالَ أَبُو مَسْعُودٍ وَكَانَ مُوسِرًا يَا غُلاَمُ هَاتِ حُلَّتَيْنِ‏.‏ فَأَعْطَى إِحْدَاهُمَا أَبَا مُوسَى وَالأُخْرَى عَمَّارًا وَقَالَ رُوحَا فِيهِ إِلَى الْجُمُعَةِ‏.‏

(Shaqiq ibn Salama aytdi:) Men Abu Masʼud, Abu Muso va Ammor bilan oʻtirgan edim. Abu Masʼud: «Sening sahobalaringdan — sendan boshqa — shunday hech kim yoʻqki, agar istasam, men u haqida (kamchilik) aytolmasam; ammo sen Paygʻambar ﷺga sahobalik qilganingdan beri, men sendan — mana shu ishda (fitnada) shoshilishingdan koʻra — oʻzimga aybliroqroq (yomonroq) bir narsani koʻrmadim», dedi. Ammor: «Ey Abu Masʼud, men ham — sen va mana bu hamrohing (Abu Muso) Paygʻambar ﷺga sahobalik qilganingizdan beri — ikkovingizdan mana shu ishda sustkashlik qilishingizdan koʻra oʻzimga aybliroq bir narsani koʻrmadim», dedi. Abu Masʼud — u boy (badavlat) kishi edi — : «Ey bola, ikkita hulla (sarpo) keltir!» dedi-da, ularning birini Abu Musoga, ikkinchisini Ammorga berdi va: «Mana shu (kiyim)da jumaga boringlar», dedi.(Шақиқ ибн Салама айтди:) Мен Абу Масъуд, Абу Мусо ва Аммор билан ўтирган эдим. Абу Масъуд: «Сенинг саҳобаларингдан — сендан бошқа — шундай ҳеч ким йўқки, агар истасам, мен у ҳақида (камчилик) айтолмасам; аммо сен Пайғамбар ﷺга саҳобалик қилганингдан бери, мен сендан — мана шу ишда (фитнада) шошилишингдан кўра — ўзимга айблироқроқ (ёмонроқ) бир нарсани кўрмадим», деди. Аммор: «Эй Абу Масъуд, мен ҳам — сен ва мана бу ҳамроҳинг (Абу Мусо) Пайғамбар ﷺга саҳобалик қилганингиздан бери — икковингиздан мана шу ишда сусткашлик қилишингиздан кўра ўзимга айблироқ бир нарсани кўрмадим», деди. Абу Масъуд — у бой (бадавлат) киши эди — : «Эй бола, иккита ҳулла (сарпо) келтир!» деди-да, уларнинг бирини Абу Мусога, иккинчисини Амморга берди ва: «Мана шу (кийим)да жумага боринглар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ، حَدَّثَنَا شَقِيقُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا نُصَلِّي خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَقُولُ السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلاَمُ وَلَكِنْ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏‏.‏

(Shaqiq ibn Salama aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) dedi:) Biz Paygʻambar ﷺning ortlarida namoz oʻqirdik-da: «as-Salomu alalloh (Allohga salom boʻlsin)» der edik. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Allohning Oʻzi — as-Salom (salomatlik egasi)dir; lekin sizlar (shunday) aytinglar: ‹At-tahiyyatu lillahi vas-salavatu vat-tayyibatu, as-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakatuhu, as-salomu alayno va alo ibodillahis-solihiyn; ashhadu an la ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu› (Barcha taʼzim-ehtiromlar, namozlar va pok (soʻz-amal)lar Allohga xosdir; ey Paygʻambar, senga Allohning salomi, rahmati va barakotlari boʻlsin; bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin; guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq; va guvohlik beramanki, Muhammad — Uning bandasi va rasulidir)», dedilar.(Шақиқ ибн Салама айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) деди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ортларида намоз ўқирдик-да: «ас-Салому алаллоҳ (Аллоҳга салом бўлсин)» дер эдик. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳнинг Ўзи — ас-Салом (саломатлик эгаси)дир; лекин сизлар (шундай) айтинглар: ‹Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавату ват-таййибату, ас-салому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳийн; ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу› (Барча таъзим-эҳтиромлар, намозлар ва пок (сўз-амал)лар Аллоҳга хосдир; эй Пайғамбар, сенга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракотлари бўлсин; бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин; гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва расулидир)», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقِ بْنِ جَمْرَةَ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، قَالَ رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا وَمَسَحَ رَأْسَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ هَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ قَالَ تَوَضَّأَ ثَلاَثًا فَقَطْ ‏.‏

Shaqiq ibn Salama aytadi: Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning (tahorat olganini koʻrdim): u bilaklarini uch martadan yuvdi va boshini uch marta mash qildi, soʻng: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrdim», — dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Vakiʼ Isroildan rivoyat qilib: «U faqat uch marta tahorat oldi», — degan.Шақиқ ибн Салама айтади: Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг (таҳорат олганини кўрдим): у билакларини уч мартадан ювди ва бошини уч марта маш қилди, сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай қилганларини кўрдим», — деди. Абу Довуд айтди: Буни Вакиъ Исроилдан ривоят қилиб: «У фақат уч марта таҳорат олди», — деган.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحِلٌّ قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ شَقِيقَ بْنَ سَلَمَةَ أَبَا وَائِلٍ يَذْكُرُ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ‏:‏ كَانُوا يُصَلُّونَ خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ الْقَائِلُ‏:‏ السَّلاَمُ عَلَى اللهِ، فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَلاَتَهُ قَالَ‏:‏ مَنِ الْقَائِلُ‏:‏ السَّلاَمُ عَلَى اللهِ‏؟‏ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلاَمُ، وَلَكِنْ قُولُوا‏:‏ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ قَالَ‏:‏ وَقَدْ كَانُوا يَتَعَلَّمُونَهَا كَمَا يَتَعَلَّمُ أَحَدُكُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ‏.‏

(Shaqiq ibn Salama aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) dedi:) Biz Paygʻambar ﷺning ortlarida namoz oʻqirdik-da: «as-Salomu alalloh (Allohga salom boʻlsin)» der edik. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Allohning Oʻzi — as-Salom (salomatlik egasi)dir; lekin sizlar (shunday) aytinglar: ‹At-tahiyyatu lillahi vas-salavatu vat-tayyibatu, as-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakatuhu, as-salomu alayno va alo ibodillahis-solihiyn; ashhadu an la ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu› (Barcha taʼzim-ehtiromlar, namozlar va pok (soʻz-amal)lar Allohga xosdir; ey Paygʻambar, senga Allohning salomi, rahmati va barakotlari boʻlsin; bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin; guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq; va guvohlik beramanki, Muhammad — Uning bandasi va rasulidir)», dedilar.(Шақиқ ибн Салама айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) деди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ортларида намоз ўқирдик-да: «ас-Салому алаллоҳ (Аллоҳга салом бўлсин)» дер эдик. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳнинг Ўзи — ас-Салом (саломатлик эгаси)дир; лекин сизлар (шундай) айтинглар: ‹Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавату ват-таййибату, ас-салому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳийн; ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу› (Барча таъзим-эҳтиромлар, намозлар ва пок (сўз-амал)лар Аллоҳга хосдир; эй Пайғамбар, сенга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракотлари бўлсин; бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин; гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва расулидир)», дедилар.