Toriq ibn Shihob

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أُنَاسًا، مِنَ الْيَهُودِ قَالُوا لَوْ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا لاَتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَيَّةُ آيَةٍ فَقَالُوا ‏[quran sura="5" aya_start="3" aya_end="3"]{‏الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي‏}‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لأَعْلَمُ أَىَّ مَكَانٍ أُنْزِلَتْ، أُنْزِلَتْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ‏.‏

(Toriq ibn Shihob rivoyat qildi)ki, yahudiylardan baʼzi odamlar: «Agar bu oyat biz haqimizda nozil boʻ lganida, biz oʻsha kunni bayram (iyd) qilib olardik», dedi. Umar: «Qaysi oyat?» dedi. Ular: «‹Bugun men sizlarga diningizni komil (toʻ liq) qildim va sizlarga neʼmatimni tamomladim...› (Moida surasi, 3)», dedi. Umar: «Men u qaysi joyda nozil boʻ lganini yaxshi bilaman: u — Rasululloh ﷺ Arafada (vuquf qilib) turgan paytda nozil boʻ ldi», dedi.(Ториқ ибн Шиҳоб ривоят қилди)ки, яҳудийлардан баъзи одамлар: «Агар бу оят биз ҳақимизда нозил бў лганида, биз ўша кунни байрам (ийд) қилиб олардик», деди. Умар: «Қайси оят?» деди. Улар: «‹Бугун мен сизларга динингизни комил (тў лиқ) қилдим ва сизларга неъматимни тамомладим...› (Моида сураси, 3)», деди. Умар: «Мен у қайси жойда нозил бў лганини яхши биламан: у — Расулуллоҳ ﷺ Арафада (вуқуф қилиб) турган пайтда нозил бў лди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَتِ الْيَهُودُ لِعُمَرَ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ آيَةً لَوْ نَزَلَتْ فِينَا لاَتَّخَذْنَاهَا عِيدًا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لأَعْلَمُ حَيْثُ أُنْزِلَتْ، وَأَيْنَ أُنْزِلَتْ، وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَتْ يَوْمَ عَرَفَةَ، وَإِنَّا وَاللَّهِ بِعَرَفَةَ ـ قَالَ سُفْيَانُ وَأَشُكُّ كَانَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَمْ لاَ – ‏[quran sura="5" aya_start="3" aya_end="3"]{‏الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‏}‏

(Toriq ibn Shihob aytdi:) Yahudiylar Umarga: «Sizlar bir oyatni oʻqiysizlar — agar u biz haqimizda nozil boʻ lganida, biz uni (nozil boʻ lgan kunni) bayram qilib olgan boʻ lardik», dedi. Umar: «Men u qachon nozil boʻ lganini, qaerda nozil boʻ lganini va u nozil boʻ lganida Rasululloh ﷺ qaerda boʻ lganlarini bilaman — Arafa kuni; biz, Allohga qasamki, Arafada edik», dedi. (Sufyon: «Juma kuni edimi, yoʻqmi — shubha qilaman», dedi.) (Oyat:) ‹Bugun sizlarga diningizni mukammal qildim...› (Moida surasi, 3).(Ториқ ибн Шиҳоб айтди:) Яҳудийлар Умарга: «Сизлар бир оятни ўқийсизлар — агар у биз ҳақимизда нозил бў лганида, биз уни (нозил бў лган кунни) байрам қилиб олган бў лардик», деди. Умар: «Мен у қачон нозил бў лганини, қаэрда нозил бў лганини ва у нозил бў лганида Расулуллоҳ ﷺ қаэрда бў лганларини биламан — Арафа куни; биз, Аллоҳга қасамки, Арафада эдик», деди. (Суфён: «Жума куни эдими, йўқми — шубҳа қиламан», деди.) (Оят:) ‹Бугун сизларга динингизни мукаммал қилдим...› (Моида сураси, 3).

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُخَارِقٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ شَهِدْتُ مِنَ الْمِقْدَادِ ح وَحَدَّثَنِي حَمْدَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا الأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُخَارِقٍ عَنْ طَارِقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ الْمِقْدَادُ يَوْمَ بَدْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لاَ نَقُولُ لَكَ كَمَا قَالَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ لِمُوسَى ‏[quran sura="5" aya_start="24" aya_end="24"]{‏فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلاَ إِنَّا هَا هُنَا قَاعِدُونَ‏}‏ وَلَكِنِ امْضِ وَنَحْنُ مَعَكَ‏.‏ فَكَأَنَّهُ سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُخَارِقٍ عَنْ طَارِقٍ أَنَّ الْمِقْدَادَ قَالَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Toriq ibn Shihob, Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) Miqdod Badr kuni: «Ey Allohning Rasuli, biz senga — Bani Isroil Musoga: ‹Bas, sen va Robbing borib jang qilinglar; biz mana shu yerda oʻ tiramiz› (Moida surasi, 24) deganidek — aytmaymiz; balki sen (oldinga) yur, biz sen bilan birgamiz», dedi. Shunda goʻyo Rasululloh ﷺdan (gʻ am) koʻ tarilgandek (xursand) boʻ ldilar.(Ториқ ибн Шиҳоб, Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) Миқдод Бадр куни: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сенга — Бани Исроил Мусога: ‹Бас, сен ва Роббинг бориб жанг қилинглар; биз мана шу ерда ў тирамиз› (Моида сураси, 24) деганидек — айтмаймиз; балки сен (олдинга) юр, биз сен билан биргамиз», деди. Шунда гўё Расулуллоҳ ﷺдан (ғ ам) кў тарилгандек (хурсанд) бў лдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لِوَفْدِ بُزَاخَةَ تَتْبَعُونَ أَذْنَابَ الإِبِلِ حَتَّى يُرِيَ اللَّهُ خَلِيفَةَ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُهَاجِرِينَ أَمْرًا يَعْذِرُونَكُمْ بِهِ‏.‏

(Toriq ibn Shihob aytdi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) Buzoxa (qabilasi) vakillariga: «Sizlar tuyalarning dumlariga ergashib (xor boʻlib) yuraverasiz — toki Alloh Paygʻambari ﷺning xalifasiga va muhojirlarga, sizlarni (oʻsha ish uchun) maʼzur tutadigan (kechiriladigan) bir ishni koʻrsatguncha», dedi.)(Ториқ ибн Шиҳоб айтди: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Бузоха (қабиласи) вакилларига: «Сизлар туяларнинг думларига эргашиб (хор бўлиб) юраверасиз — токи Аллоҳ Пайғамбари ﷺнинг халифасига ва муҳожирларга, сизларни (ўша иш учун) маъзур тутадиган (кечириладиган) бир ишни кўрсатгунча», деди.)

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مِسْعَرٍ، وَغَيْرِهِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ لِعُمَرَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَوْ أَنَّ عَلَيْنَا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏‏{‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا‏}‏ لاَتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لأَعْلَمُ أَىَّ يَوْمٍ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ، نَزَلَتْ يَوْمَ عَرَفَةَ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ‏.‏ سَمِعَ سُفْيَانُ مِنْ مِسْعَرٍ وَمِسْعَرٌ قَيْسًا وَقَيْسٌ طَارِقًا‏.‏

Toriq ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylardan bir kishi Umar (roziyallohu anhu)ga: «Ey amir al-muʼminin! Agar bizga {Bugun sizlarga diningizni komil qildim, sizlarga neʼmatimni toʻliq qilib berdim va sizlar uchun Islomni din qilib tanladim} (Moida 3) degan ushbu oyat nozil boʻlganida edi, biz oʻsha kunni bayram qilib olgan boʻlardik», dedi. Shunda Umar: «Albatta, men bu oyat qaysi kunda nozil boʻlganini bilaman. U arafa kunida, juma kunida nozil boʻlgan», dedi.Ториқ ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Яҳудийлардан бир киши Умар (розияллоҳу анҳу)га: «Эй амир ал-муъминин! Агар бизга {Бугун сизларга динингизни комил қилдим, сизларга неъматимни тўлиқ қилиб бердим ва сизлар учун Исломни дин қилиб танладим} (Моида 3) деган ушбу оят нозил бўлганида эди, биз ўша кунни байрам қилиб олган бўлардик», деди. Шунда Умар: «Албатта, мен бу оят қайси кунда нозил бўлганини биламан. У арафа кунида, жума кунида нозил бўлган», деди.

حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ، زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - وَهُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ، بْنِ شِهَابٍ أَنَّ الْيَهُودَ، قَالُوا لِعُمَرَ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ آيَةً لَوْ أُنْزِلَتْ فِينَا لاَتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لأَعْلَمُ حَيْثُ أُنْزِلَتْ وَأَىَّ يَوْمٍ أُنْزِلَتْ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ أُنْزِلَتْ أُنْزِلَتْ بِعَرَفَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ أَشُكُّ كَانَ يَوْمَ جُمُعَةٍ أَمْ لاَ ‏.‏ يَعْنِي ‏{‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي‏}‏

Toriq ibn Shihobdan rivoyat qilinadi: Yahudiylar Umar (roziyallohu anhu)ga: «Sizlar bir oyatni oʻqiysizlar, agar u biz haqimizda nozil boʻlganida, oʻsha kunni bayram qilib olardik», dedilar. Shunda Umar: «Men, albatta, u qayerda nozil boʻlganini, qaysi kuni nozil boʻlganini va u nozil boʻlganida Rasululloh ﷺ qayerda boʻlganlarini bilaman. U Arafada, Rasululloh ﷺ Arafada turganlarida nozil boʻlgan», dedi. Sufyon: «Juma kuni edimi yoki yoʻqmi — shubha qilaman», dedi. Yaʼni {Bugun Men sizlar uchun diningizni mukammal qildim va sizlarga neʼmatimni toʻliq berdim} (Moida 3).Ториқ ибн Шиҳобдан ривоят қилинади: Яҳудийлар Умар (розияллоҳу анҳу)га: «Сизлар бир оятни ўқийсизлар, агар у биз ҳақимизда нозил бўлганида, ўша кунни байрам қилиб олардик», дедилар. Шунда Умар: «Мен, албатта, у қаерда нозил бўлганини, қайси куни нозил бўлганини ва у нозил бўлганида Расулуллоҳ ﷺ қаерда бўлганларини биламан. У Арафада, Расулуллоҳ ﷺ Арафада турганларида нозил бўлган», деди. Суфён: «Жума куни эдими ёки йўқми — шубҳа қиламан», деди. Яъни {Бугун Мен сизлар учун динингизни мукаммал қилдим ва сизларга неъматимни тўлиқ бердим} (Моида 3).

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ، اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَتِ الْيَهُودُ لِعُمَرَ لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ يَهُودَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا‏}‏ نَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ لاَتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ فَقَدْ عَلِمْتُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ وَالسَّاعَةَ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ نَزَلَتْ نَزَلَتْ لَيْلَةَ جَمْعٍ وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَاتٍ ‏.‏

Toriq ibn Shihobdan rivoyat qilinadi: Yahudiylar Umar (roziyallohu anhu)ga: «Agar bu oyat — {Bugun Men sizlar uchun diningizni mukammal qildim va sizlarga neʼmatimni toʻliq berdim hamda sizlar uchun Islomni din qilib rozi boʻldim} — biz yahudiylar jamoasiga nozil boʻlganida, u nozil boʻlgan kunni bilib, oʻsha kunni bayram qilib olardik», dedilar. (Toriq) dedi: Shunda Umar: «Men, albatta, u nozil boʻlgan kunni, soatni va u nozil boʻlganida Rasululloh ﷺ qayerda boʻlganlarini bilaman. U jamʼ (Arafa) kechasi, biz Rasululloh ﷺ bilan birga Arafotda turganimizda nozil boʻlgan», dedi.Ториқ ибн Шиҳобдан ривоят қилинади: Яҳудийлар Умар (розияллоҳу анҳу)га: «Агар бу оят — {Бугун Мен сизлар учун динингизни мукаммал қилдим ва сизларга неъматимни тўлиқ бердим ҳамда сизлар учун Исломни дин қилиб рози бўлдим} — биз яҳудийлар жамоасига нозил бўлганида, у нозил бўлган кунни билиб, ўша кунни байрам қилиб олардик», дедилар. (Ториқ) деди: Шунда Умар: «Мен, албатта, у нозил бўлган кунни, соатни ва у нозил бўлганида Расулуллоҳ ﷺ қаерда бўлганларини биламан. У жамъ (Арафа) кечаси, биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Арафотда турганимизда нозил бўлган», деди.

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنْ قَيْسِ، بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى عُمَرَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا نَزَلَتْ مَعْشَرَ الْيَهُودِ لاَتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا ‏.‏ قَالَ وَأَىُّ آيَةٍ قَالَ ‏{‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا‏}‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لأَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ وَالْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَاتٍ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ ‏.‏

Toriq ibn Shihobdan rivoyat qilinadi: Yahudiylardan bir kishi Umar (roziyallohu anhu) oldiga kelib: «Yo amirul moʻminin! Kitobingizda siz oʻqiydigan bir oyat bor. Agar u biz yahudiylar jamoasiga nozil boʻlganida, oʻsha kunni bayram qilib olardik», dedi. (Umar): «Qaysi oyat?» dedi. (U): «{Bugun Men sizlar uchun diningizni mukammal qildim va sizlarga neʼmatimni toʻliq berdim hamda sizlar uchun Islomni din qilib rozi boʻldim}», dedi. Shunda Umar: «Men, albatta, u nozil boʻlgan kunni va nozil boʻlgan joyni bilaman. U Rasululloh ﷺ ga Arafotda, juma kunida nozil boʻlgan», dedi.Ториқ ибн Шиҳобдан ривоят қилинади: Яҳудийлардан бир киши Умар (розияллоҳу анҳу) олдига келиб: «Ё амирул мўминин! Китобингизда сиз ўқийдиган бир оят бор. Агар у биз яҳудийлар жамоасига нозил бўлганида, ўша кунни байрам қилиб олардик», деди. (Умар): «Қайси оят?» деди. (У): «{Бугун Мен сизлар учун динингизни мукаммал қилдим ва сизларга неъматимни тўлиқ бердим ҳамда сизлар учун Исломни дин қилиб рози бўлдим}», деди. Шунда Умар: «Мен, албатта, у нозил бўлган кунни ва нозил бўлган жойни биламан. У Расулуллоҳ ﷺ га Арафотда, жума кунида нозил бўлган», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، أَنْبَأَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَنَّ مُخَارِقًا، أَخْبَرَهُمْ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَجْنَبَ فَلَمْ يُصَلِّ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَصَبْتَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَجْنَبَ رَجُلٌ آخَرُ فَتَيَمَّمَ وَصَلَّى فَأَتَاهُ فَقَالَ نَحْوًا مِمَّا قَالَ لِلآخَرِ يَعْنِي ‏"‏ أَصَبْتَ ‏"‏ ‏.‏

Toriq ibn Shihob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi junub boʻlib namoz oʻqimadi va Nabiy ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Toʻgʻri qilibsan», dedilar. Soʻng boshqa bir kishi junub boʻlib, tayammum qilib namoz oʻqidi va u zot huzuriga keldi. U zot unga ham avvalgisiga aytganlariga oʻxshash, yaʼni: «Toʻgʻri qilibsan», dedilar.Ториқ ибн Шиҳоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши жунуб бўлиб намоз ўқимади ва Набий ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Тўғри қилибсан», дедилар. Сўнг бошқа бир киши жунуб бўлиб, таяммум қилиб намоз ўқиди ва у зот ҳузурига келди. У зот унга ҳам аввалгисига айтганларига ўхшаш, яъни: «Тўғри қилибсан», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الْغَرْزِ أَىُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ كَلِمَةُ حَقٍّ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Toriq ibn Shihob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi oyogʻini uzangiga qoʻygan holda Paygʻambardan ﷺ: «Qaysi jihod afzalroq?» deb soʻradi. U zot: «Zolim hukmdor oldida haq soʻzni aytmoq», dedilar.Ториқ ибн Шиҳоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши оёғини узангига қўйган ҳолда Пайғамбардан ﷺ: «Қайси жиҳод афзалроқ?» деб сўради. У зот: «Золим ҳукмдор олдида ҳақ сўзни айтмоқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا هُرَيْمٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْجُمُعَةُ حَقٌّ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فِي جَمَاعَةٍ إِلاَّ أَرْبَعَةً عَبْدٌ مَمْلُوكٌ أَوِ امْرَأَةٌ أَوْ صَبِيٌّ أَوْ مَرِيضٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ طَارِقُ بْنُ شِهَابٍ قَدْ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْهُ شَيْئًا ‏.‏

Toriq ibn Shihob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Juma (namozi) jamoat bilan har bir musulmonga haq va vojibdir, toʻrt kishidan boshqasiga: qul, ayol, bola va kasalga (vojib emas)» dedilar. Abu Dovud aytadi: Toriq ibn Shihob Paygʻambarni ﷺ koʻrgan, biroq u zotdan biror narsa eshitmagan.Ториқ ибн Шиҳоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жума (намози) жамоат билан ҳар бир мусулмонга ҳақ ва вожибдир, тўрт кишидан бошқасига: қул, аёл, бола ва касалга (вожиб эмас)» дедилар. Абу Довуд айтади: Ториқ ибн Шиҳоб Пайғамбарни ﷺ кўрган, бироқ у зотдан бирор нарса эшитмаган.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مِسْعَرٍ، وَغَيْرِهِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَوْ عَلَيْنَا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا ‏)‏ لاَتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِنِّي أَعْلَمُ أَىَّ يَوْمٍ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ أُنْزِلَتْ يَوْمَ عَرَفَةَ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Tariq ibn Shihob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylardan bir kishi Umar ibn al-Xattobga: «Ey moʼminlarin amiri, agar bu oyat bizga nozil qilinganida edi: {Bugun sizlarga diningizni kamolga yetkazdim, sizlarga neʼmatimni toʻla-toʻkis qildim va sizlarga din boʻlib islomni rozi boʻldim} (Moida 3) — biz oʻsha kunni bayram qilib olar edik», dedi. Shunda Umar ibn al-Xattob unga: «Men bu oyat qaysi kun nozil boʻlganini bilaman: u Arafa kuni, juma kuni nozil boʻlgan», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Тариқ ибн Шиҳоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яҳудийлардан бир киши Умар ибн ал-Хаттобга: «Эй мўминларин амири, агар бу оят бизга нозил қилинганида эди: {Бугун сизларга динингизни камолга етказдим, сизларга неъматимни тўла-тўкис қилдим ва сизларга дин бўлиб исломни рози бўлдим} (Моида 3) — биз ўша кунни байрам қилиб олар эдик», деди. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб унга: «Мен бу оят қайси кун нозил бўлганини биламан: у Арафа куни, жума куни нозил бўлган», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- الثاني عشر‏:‏ عن أبي عبد الله طارق بن شهاب البجلي الأحمسي رضي الله عنه أن رجلاً سأل النبي صلى الله عليه وسلم، وقد وضع رجله في الغرز‏:‏ أي الجهاد أفضل‏؟‏ قال‏:‏ “كلمة حق عند سلطان جائر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه النسائي بإسناد صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Toriq ibn Shihob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi oyogʻini uzangiga qoʻygan holda Paygʻambardan ﷺ: «Qaysi jihod afzalroq?» deb soʻradi. U zot: «Zolim hukmdor oldida haq soʻzni aytmoq», dedilar.Ториқ ибн Шиҳоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши оёғини узангига қўйган ҳолда Пайғамбардан ﷺ: «Қайси жиҳод афзалроқ?» деб сўради. У зот: «Золим ҳукмдор олдида ҳақ сўзни айтмоқ», дедилар.

وَعَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الْجُمُعَةُ حَقٌّ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فِي جَمَاعَةٍ إِلَّا عَلَى أَرْبَعَةٍ: عَبْدٍ مَمْلُوكٍ أَوِ امْرَأَةٍ أَوْ صَبِيٍّ أَوْ مَرِيضٍ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِي شَرْحِ السُّنَّةِ بِلَفْظِ الْمَصَابِيحِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بني وَائِل

Toriq ibn Shihob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Juma (namozi) jamoat bilan har bir musulmonga haq va vojibdir, toʻrt kishidan boshqasiga: qul, ayol, bola va kasalga (vojib emas)» dedilar. Abu Dovud aytadi: Toriq ibn Shihob Paygʻambarni ﷺ koʻrgan, biroq u zotdan biror narsa eshitmagan.Ториқ ибн Шиҳоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жума (намози) жамоат билан ҳар бир мусулмонга ҳақ ва вожибдир, тўрт кишидан бошқасига: қул, аёл, бола ва касалга (вожиб эмас)» дедилар. Абу Довуд айтади: Ториқ ибн Шиҳоб Пайғамбарни ﷺ кўрган, бироқ у зотдан бирор нарса эшитмаган.

وَعَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ; أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ ‏- صلى الله عليه وسلم ‏-قَالَ: { الْجُمُعَةُ حَقٌّ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فِي جَمَاعَةٍ إِلَّا أَرْبَعَةً: مَمْلُوكٌ, وَاِمْرَأَةٌ, وَصَبِيٌّ, وَمَرِيضٌ } رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ, وَقَالَ: لَمْ يَسْمَعْ طَارِقٌ مِنَ اَلنَّبِيِّ > 1‏ 2‏ .‏ ‏1 ‏- صحيح.‏ رواه أبو داود (1067)‏ والحديث وإن أعل بمثل قول أبي داود، فقد أجيب بمثل قول النووي: "وهذا غير قادح في صحته، فإنه يكون مرسل صحابي، وهو حجة، والحديث على شرط الشيخين".‏ قلت: وغير ذلك فللحديث شواهد كثيرة، وهي مخرجة في "الأصل".‏ ‏2 ‏- صحيح.‏ رواه أبو داود (1067)‏ والحديث وإن أعل بمثل قول أبي داود، فقد أجيب بمثل قول النووي: "وهذا غير قادح في صحته، فإنه يكون مرسل صحابي، وهو حجة، والحديث على شرط الشيخين".‏ قلت: وغير ذلك فللحديث شواهد كثيرة، وهي مخرجة في "الأصل".‏

Toriq ibn Shihobdan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma — jamoat bilan (oʻqiladigan), har bir musulmonga vojib boʻlgan haqdir; toʻrt kishidan boshqa: qul, ayol, bola va bemordan boshqasiga», dedilar.Ториқ ибн Шиҳобдан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума — жамоат билан (ўқиладиган), ҳар бир мусулмонга вожиб бўлган ҳақдир; тўрт кишидан бошқа: қул, аёл, бола ва бемордан бошқасига», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ الشَّيْبَانِيُّ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي الْعَنْبَسِ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا هُرَيْمٌ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ , عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْجُمُعَةُ وَاجِبَةٌ فِي جَمَاعَةٍ إِلا عَلَى أَرْبَعٍ : عَبْدٍ مَمْلُوكٍ , أَوْ صَبِيٍّ , أَوْ مَرِيضٍ , أَوِ امْرَأَةٍ "

Toriq ibn Shihob Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Juma jamoat bilan vojibdir, toʻrt kishidan boshqasiga: qul, bola, kasal yoki ayolga (vojib emas)», dedilar.Ториқ ибн Шиҳоб Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Жума жамоат билан вожибдир, тўрт кишидан бошқасига: қул, бола, касал ёки аёлга (вожиб эмас)», дедилар.