حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَقُولُونَ فِي هَؤُلَاءِ الْأَسْرَى قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمُكَ وَأَهْلُكَ اسْتَبْقِهِمْ وَاسْتَأْنِ بِهِمْ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ قَالَ وَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْرَجُوكَ وَكَذَّبُوكَ قَرِّبْهُمْ فَاضْرِبْ أَعْنَاقَهُمْ قَالَ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ انْظُرْ وَادِيًا كَثِيرَ الْحَطَبِ فَأَدْخِلْهُمْ فِيهِ ثُمَّ أَضْرِمْ عَلَيْهِمْ نَارًا قَالَ فَقَالَ الْعَبَّاسُ قَطَعْتَ رَحِمَكَ قَالَ فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ شَيْئًا قَالَ فَقَالَ نَاسٌ يَأْخُذُ بِقَوْلِ أَبِي بَكْرٍ وَقَالَ نَاسٌ يَأْخُذُ بِقَوْلِ عُمَرَ وَقَالَ نَاسٌ يَأْخُذُ بِقَوْلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ قَالَ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ لَيُلِينُ قُلُوبَ رِجَالٍ فِيهِ حَتَّى تَكُونَ أَلْيَنَ مِنْ اللَّبَنِ وَإِنَّ اللَّهَ لَيَشُدُّ قُلُوبَ رِجَالٍ فِيهِ حَتَّى تَكُونَ أَشَدَّ مِنْ الْحِجَارَةِ وَإِنَّ مَثَلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ كَمَثَلِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ {مَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} وَمَثَلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ كَمَثَلِ عِيسَى قَالَ {إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ} وَإِنَّ مَثَلَكَ يَا عُمَرُ كَمَثَلِ نُوحٍ قَالَ {رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Badr kuni boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Mana bu asirlar haqida nima deysizlar?» dedilar. Abu Bakr: «Yo Rasululloh! (Ular) sizning qavmingiz va ahlingiz — ularni tirik qoldiring va ularga muhlat bering; shoyad Alloh ularning tavbasini qabul qilsa», dedi. Umar esa: «Yo Rasululloh! Ular sizni (yurtingizdan) chiqardilar va sizni yolgʻonchiga chiqardilar — ularni yaqinlashtiring va boʻyinlarini uring», dedi. Abdulloh ibn Ravoha esa: «Yo Rasululloh! Oʻtini koʻp bir vodiyni koʻring-da, ularni unga kiriting, soʻng ularning ustiga olov yoqing», dedi. Shunda Abbos: «Sen oʻz qarindoshlik rishtangni uzding», dedi. Rasululloh ﷺ ularga hech narsa qaytarmay (uylariga) kirib ketdilar. Baʼzi odamlar: «Abu Bakrning soʻzini oladilar», dedi; baʼzilari: «Umarning soʻzini oladilar», dedi; baʼzilari esa: «Abdulloh ibn Ravohaning soʻzini oladilar», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularning oldiga chiqib: «Albatta Alloh (bu ish)da baʼzi kishilarning qalblarini shu qadar yumshatadiki, sutdan ham yumshoqroq boʻladi; va albatta Alloh (bu ish)da baʼzi kishilarning qalblarini shu qadar qattiq qiladiki, toshdan ham qattiqroq boʻladi. Ey Abu Bakr, sening misoling Ibrohim alayhissalomning misoli kabidir — u: {Kim menga ergashsa, u mendandir; kim menga osiy boʻlsa, albatta Sen Magʻfiratli, Rahmlisan} degan edi. Ey Abu Bakr, sening misoling Iysoning misoli kabidir — u: {Agar ularni azoblasang, albatta ular Sening bandalaringdir; agar ularni magʻfirat qilsang, albatta Sen Oʻzing Azizsan, Hakimsan} degan edi. Ey Umar, sening misoling Nuhning misoli kabidir — u: {Robbim, ... ustida qoldirma} degan edi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бадр куни бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Мана бу асирлар ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ! (Улар) сизнинг қавмингиз ва аҳлингиз — уларни тирик қолдиринг ва уларга муҳлат беринг; шояд Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилса», деди. Умар эса: «Ё Расулуллоҳ! Улар сизни (юртингиздан) чиқардилар ва сизни ёлғончига чиқардилар — уларни яқинлаштиринг ва бўйинларини уринг», деди. Абдуллоҳ ибн Равоҳа эса: «Ё Расулуллоҳ! Ўтини кўп бир водийни кўринг-да, уларни унга киритинг, сўнг уларнинг устига олов ёқинг», деди. Шунда Аббос: «Сен ўз қариндошлик риштангни уздинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ уларга ҳеч нарса қайтармай (уйларига) кириб кетдилар. Баъзи одамлар: «Абу Бакрнинг сўзини оладилар», деди; баъзилари: «Умарнинг сўзини оладилар», деди; баъзилари эса: «Абдуллоҳ ибн Равоҳанинг сўзини оладилар», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдига чиқиб: «Албатта Аллоҳ (бу иш)да баъзи кишиларнинг қалбларини шу қадар юмшатадики, сутдан ҳам юмшоқроқ бўлади; ва албатта Аллоҳ (бу иш)да баъзи кишиларнинг қалбларини шу қадар қаттиқ қиладики, тошдан ҳам қаттиқроқ бўлади. Эй Абу Бакр, сенинг мисолинг Иброҳим алайҳиссаломнинг мисоли кабидир — у: {Ким менга эргашса, у мендандир; ким менга осий бўлса, албатта Сен Мағфиратли, Раҳмлисан} деган эди. Эй Абу Бакр, сенинг мисолинг Ийсонинг мисоли кабидир — у: {Агар уларни азобласанг, албатта улар Сенинг бандаларингдир; агар уларни мағфират қилсанг, албатта Сен Ўзинг Азизсан, Ҳакимсан} деган эди. Эй Умар, сенинг мисолинг Нуҳнинг мисоли кабидир — у: {Роббим, ... устида қолдирма} деган эди», дедилар.