حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي الضُّحَى عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَبَيْنَا رَجُلٌ يُحَدِّثُ فِي الْمَسْجِدِ الْأَعْظَمِ قَالَ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ نَزَلَ دُخَانٌ مِنْ السَّمَاءِ فَأَخَذَ بِأَسْمَاعِ الْمُنَافِقِينَ وَأَبْصَارِهِمْ وَأَخَذَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ قَالَ مَسْرُوقٌ فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ وَكَانَ مُتَّكِئًا فَاسْتَوَى جَالِسًا فَأَنْشَأَ يُحَدِّثُ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ سُئِلَ مِنْكُمْ عَنْ عِلْمٍ هُوَ عِنْدَهُ فَلْيَقُلْ بِهِ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ فَلْيَقُلْ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ مِنْ الْعِلْمِ أَنْ تَقُولَ لِمَا لَا تَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ لِنَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنْ الْمُتَكَلِّفِينَ} إِنَّ قُرَيْشًا لَمَّا غَلَبُوا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتَعْصَوْا عَلَيْهِ قَالَ اللَّهُمَّ أَعِنِّي بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ قَالَ فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ أَكَلُوا فِيهَا الْعِظَامَ وَالْمَيْتَةَ مِنْ الْجَهْدِ حَتَّى جَعَلَ أَحَدُهُمْ يَرَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ مِنْ الْجُوعِ فَقَالُوا {رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ} قَالَ فَقِيلَ لَهُ إِنَّا إِنْ كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَادُوا فَدَعَا رَبَّهُ فَكَشَفَ عَنْهُمْ فَعَادُوا فَانْتَقَمَ اللَّهُ مِنْهُمْ يَوْمَ بَدْرٍ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى {فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ إِلَى قَوْلِهِ يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ} قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ فِي حَدِيثِهِ فَقَالَ
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi katta masjidda soʻzlab turib: «Qiyomat kuni boʻlganda osmondan tutun tushadi va munofiqlarning quloqlari bilan koʻzlarini oladi; moʻminlarni esa undan shamollashga oʻxshash (holat) tutadi», dedi. Masruq aytdi: Men Abdulloh (ibn Masʼud)ning oldiga kirdim va buni unga aytdim. U yonboshlab yotgan edi, tik oʻtirib oldi-da, soʻzlay boshladi: «Ey odamlar! Sizlardan kimdan oʻzida bor ilm haqida soʻralsa, uni aytsin; agar oʻzida (ilm) boʻlmasa, ‹Alloh yaxshi biluvchidir›, desin. Zero, bilmagan narsang haqida ‹Alloh yaxshi biluvchidir›, deyishing ilmdandir. Albatta, Alloh azza va jalla Oʻz Paygʻambariga ﷺ: {Ayt: ‹Men sizlardan bu (Qurʼon) uchun haq soʻramayman va men oʻzimni (bilarmonlikka) uradiganlardan emasman›}, dedi. Quraysh Paygʻambar ﷺ ustidan gʻolib kelib, u zotga osiylik qilganida, u zot: ‹Allohim, menga ularga qarshi Yusufning yetti (yili) kabi yetti (yil ochlik) bilan yordam ber›, dedilar. Shunda ularni bir yil (qahatchilik) tutdi — unda ular mashaqqatdan suyaklarni va oʻlaksani yedilar; hatto ulardan biri oʻzi bilan osmon orasini — ochlikdan — tutunga oʻxshash koʻrar edi. Shunda ular: {Robbimiz, bizdan azobni arit; albatta biz moʻminmiz}, dedilar. U zotga: ‹Agar Biz ulardan (azobni) aritsak, ular (kufrga) qaytadilar›, deyildi. Bas, u zot Robbisiga duo qildilar, (Alloh) ulardan (azobni) aritdi, ular esa (kufrga) qaytdilar. Shunda Alloh ulardan Badr kuni intiqom oldi. Mana shu — Alloh taoloning {Bas, osmon ochiq tutun bilan keladigan kunni kutgin}dan to {Biz eng katta ushlash bilan ushlaydigan kunda, albatta Biz intiqom oluvchimiz} degan soʻzigacha boʻlgan soʻzidir», dedi.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши катта масжидда сўзлаб туриб: «Қиёмат куни бўлганда осмондан тутун тушади ва мунофиқларнинг қулоқлари билан кўзларини олади; мўминларни эса ундан шамоллашга ўхшаш (ҳолат) тутади», деди. Масруқ айтди: Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг олдига кирдим ва буни унга айтдим. У ёнбошлаб ётган эди, тик ўтириб олди-да, сўзлай бошлади: «Эй одамлар! Сизлардан кимдан ўзида бор илм ҳақида сўралса, уни айтсин; агар ўзида (илм) бўлмаса, ‹Аллоҳ яхши билувчидир›, десин. Зеро, билмаган нарсанг ҳақида ‹Аллоҳ яхши билувчидир›, дейишинг илмдандир. Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Ўз Пайғамбарига ﷺ: {Айт: ‹Мен сизлардан бу (Қуръон) учун ҳақ сўрамайман ва мен ўзимни (билармонликка) урадиганлардан эмасман›}, деди. Қурайш Пайғамбар ﷺ устидан ғолиб келиб, у зотга осийлик қилганида, у зот: ‹Аллоҳим, менга уларга қарши Юсуфнинг етти (йили) каби етти (йил очлик) билан ёрдам бер›, дедилар. Шунда уларни бир йил (қаҳатчилик) тутди — унда улар машаққатдан суякларни ва ўлаксани едилар; ҳатто улардан бири ўзи билан осмон орасини — очликдан — тутунга ўхшаш кўрар эди. Шунда улар: {Роббимиз, биздан азобни арит; албатта биз мўминмиз}, дедилар. У зотга: ‹Агар Биз улардан (азобни) аритсак, улар (куфрга) қайтадилар›, дейилди. Бас, у зот Роббисига дуо қилдилар, (Аллоҳ) улардан (азобни) аритди, улар эса (куфрга) қайтдилар. Шунда Аллоҳ улардан Бадр куни интиқом олди. Мана шу — Аллоҳ таолонинг {Бас, осмон очиқ тутун билан келадиган кунни кутгин}дан то {Биз энг катта ушлаш билан ушлайдиган кунда, албатта Биз интиқом олувчимиз} деган сўзигача бўлган сўзидир», деди.