حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَعْوَرُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ اخْتَلَفَ عَلِيٌّ وَعُثْمَانُ ـ رضى الله عنهما ـ وَهُمَا بِعُسْفَانَ فِي الْمُتْعَةِ، فَقَالَ عَلِيٌّ مَا تُرِيدُ إِلاَّ أَنْ تَنْهَى عَنْ أَمْرٍ فَعَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ عَلِيٌّ أَهَلَّ بِهِمَا جَمِيعًا.
Said ibn Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali va Usmon — Usfonda (Makka yaqinidagi mashhur joy) boʻlganlarida — Tamatuʼ haji borasida ixtilof qildi. Ali: «Men koʻryapmanki, sen odamlarni — Paygʻambar ﷺ qilgan bir ishdan — qaytarmoqchisan?» — dedi. Ali buni koʻrganda, haj va umra (ikkalasi) uchun ehrom bogʻladi.Саид ибн Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али ва Усмон — Усфонда (Макка яқинидаги машҳур жой) бўлганларида — Таматуъ ҳажи борасида ихтилоф қилди. Али: «Мен кўряпманки, сен одамларни — Пайғамбар ﷺ қилган бир ишдан — қайтармоқчисан?» — деди. Али буни кўрганда, ҳаж ва умра (иккаласи) учун эҳром боғлади.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ مَرَّ عُمَرُ فِي الْمَسْجِدِ وَحَسَّانُ يُنْشِدُ، فَقَالَ كُنْتُ أُنْشِدُ فِيهِ، وَفِيهِ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ، ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ، فَقَالَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ، أَسَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَجِبْ عَنِّي، اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ". قَالَ نَعَمْ.
Said ibn Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar masjidga kelganda, Hassan sheʼr oʻqiyotgan edi (Umar buni yoqtirmadi). Shunda Hassan: «Men — sendan yaxshiroq boʻlgan zot (yaʼni Paygʻambar ﷺ) huzurida — xuddi shu masjidda sheʼr oʻqir edim», — dedi. Soʻng u Abu Hurayra tomon yuzlanib (unga): «Men sendan Alloh haqi (bilan) soʻrayman: sen Allohning Rasuli ﷺ ning (menga): ‹Mening nomimdan (ularga) javob ber. Allohim! Uni (yaʼni Hassanni) Muqaddas Ruh (Jabroil) bilan qoʻlla›, — deganini eshitganmisan?» — dedi. Abu Hurayra: «Ha», — dedi.Саид ибн Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар масжидга келганда, Ҳассан шеър ўқиётган эди (Умар буни ёқтирмади). Шунда Ҳассан: «Мен — сендан яхшироқ бўлган зот (яъни Пайғамбар ﷺ) ҳузурида — худди шу масжидда шеър ўқир эдим», — деди. Сўнг у Абу Ҳурайра томон юзланиб (унга): «Мен сендан Аллоҳ ҳақи (билан) сўрайман: сен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг (менга): ‹Менинг номимдан (уларга) жавоб бер. Аллоҳим! Уни (яъни Ҳассанни) Муқаддас Руҳ (Жаброил) билан қўлла›, — деганини эшитганмисан?» — деди. Абу Ҳурайра: «Ҳа», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ بَنِي آدَمَ مَوْلُودٌ إِلاَّ يَمَسُّهُ الشَّيْطَانُ حِينَ يُولَدُ، فَيَسْتَهِلُّ صَارِخًا مِنْ مَسِّ الشَّيْطَانِ، غَيْرَ مَرْيَمَ وَابْنِهَا ". ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ [quran sura="3" aya_start="36" aya_end="36"]{وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ }.
Said ibn Musayyab (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Abu Hurayra: «Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Odam avlodidan tugʻiladigan hech bir (bola) yoʻqki, shayton unga tegmasin. Shu sabab bola — shaytonning tegishi sababli — tugʻilganda qattiq yigʻlaydi; Maryam va uning bolasidan boshqa›», — dedi. Soʻng Abu Hurayra: ‹Va men — uni va uning naslini — quvgʻin qilingan shaytondan (saqlashing uchun) Senga panoh tilayman› (Oli Imron, 36) — (degan oyatni) oʻqidi.Саид ибн Мусайяб (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Абу Ҳурайра: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Одам авлодидан туғиладиган ҳеч бир (бола) йўқки, шайтон унга тегмасин. Шу сабаб бола — шайтоннинг тегиши сабабли — туғилганда қаттиқ йиғлайди; Марям ва унинг боласидан бошқа›», — деди. Сўнг Абу Ҳурайра: ‹Ва мен — уни ва унинг наслини — қувғин қилинган шайтондан (сақлашинг учун) Сенга паноҳ тилайман› (Оли Имрон, 36) — (деган оятни) ўқиди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَدِمَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ الْمَدِينَةَ آخِرَ قَدْمَةٍ قَدِمَهَا، فَخَطَبَنَا فَأَخْرَجَ كُبَّةً مِنْ شَعَرٍ فَقَالَ مَا كُنْتُ أُرَى أَنَّ أَحَدًا يَفْعَلُ هَذَا غَيْرَ الْيَهُودِ، وَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمَّاهُ الزُّورَ ـ يَعْنِي الْوِصَالَ فِي الشَّعَرِ. تَابَعَهُ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ.
Said ibn Musayyab rivoyat qiladi: Muoviya ibn Abu Sufyon Madinaga oxirgi marta kelganda, u bizga xutba qildi. U bir tutam soch chiqarib: «Men — yahudiylardan boshqa birov bunday ish (yaʼni yasama soch ishlatish) qiladi deb — hech oʻylamagan edim. Paygʻambar ﷺ bunday amalni ‹az-Zur› (yaʼni yolgʻon, soxtalik) deb atagan», — dedi (yaʼni yasama sochdan foydalanishni).Саид ибн Мусайяб ривоят қилади: Муовия ибн Абу Суфён Мадинага охирги марта келганда, у бизга хутба қилди. У бир тутам соч чиқариб: «Мен — яҳудийлардан бошқа биров бундай иш (яъни ясама соч ишлатиш) қилади деб — ҳеч ўйламаган эдим. Пайғамбар ﷺ бундай амални ‹аз-Зур› (яъни ёлғон, сохталик) деб атаган», — деди (яъни ясама сочдан фойдаланишни).
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، قَالَ الْبَحِيرَةُ الَّتِي يُمْنَعُ دَرُّهَا لِلطَّوَاغِيتِ وَلاَ يَحْلُبُهَا أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ، وَالسَّائِبَةُ الَّتِي كَانُوا يُسَيِّبُونَهَا لآلِهَتِهِمْ فَلاَ يُحْمَلُ عَلَيْهَا شَىْءٌ. قَالَ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " رَأَيْتُ عَمْرَو بْنَ عَامِرِ بْنِ لُحَىٍّ الْخُزَاعِيَّ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ، وَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَيَّبَ السَّوَائِبَ ".
Said ibn Musayyab rivoyat qiladi: Al-Bahira — suti butlar va boshqa maʼbudlar uchun atalgan (saqlangan) hayvon edi; shu sabab uni hech kim sogʻishga (ruxsat) berilmasdi. As-Saiba — ular (yaʼni kofirlar) oʻz xudolari nomiga ozod qoʻyib yuboradigan hayvon edi; shu sabab u — hech narsa tashishga ishlatilmasdi. Abu Hurayra: «Paygʻambar ﷺ: ‹Men Amr ibn Omir ibn Luhay al-Xuzoiyni — ichaklarini doʻzaxda sudrab yurgan holda — koʻrdim; chunki u — (soxta xudolar nomiga) hayvonlarni ozod qoʻyib yuborish odatini birinchi boshlagan kishi edi›, — dedi», — dedi.Саид ибн Мусайяб ривоят қилади: Ал-Баҳира — сути бутлар ва бошқа маъбудлар учун аталган (сақланган) ҳайвон эди; шу сабаб уни ҳеч ким соғишга (рухсат) берилмасди. Ас-Саиба — улар (яъни кофирлар) ўз худолари номига озод қўйиб юборадиган ҳайвон эди; шу сабаб у — ҳеч нарса ташишга ишлатилмасди. Абу Ҳурайра: «Пайғамбар ﷺ: ‹Мен Амр ибн Омир ибн Луҳай ал-Хузоийни — ичакларини дўзахда судраб юрган ҳолда — кўрдим; чунки у — (сохта худолар номига) ҳайвонларни озод қўйиб юбориш одатини биринчи бошлаган киши эди›, — деди», — деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ أَبُو عَمْرٍو الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ الشَّجَرَةَ، ثُمَّ أَتَيْتُهَا بَعْدُ فَلَمْ أَعْرِفْهَا. قَالَ مَحْمُودٌ ثُمَّ أُنْسِيتُهَا بَعْدُ.
(Saʼid ibnul-Musayyab otasidan rivoyat qildi:) «Men (oʻsha) daraxtni koʻrgan edim, soʻng undan keyin uning oldiga kelsam, uni tanimadim», dedi. Mahmud (rivoyatda): «Soʻng undan keyin u menga unutdirildi (esimdan chiqdi)», dedi.(Саъид ибнул-Мусайяб отасидан ривоят қилди:) «Мен (ўша) дарахтни кўрган эдим, сўнг ундан кейин унинг олдига келсам, уни танимадим», деди. Маҳмуд (ривоятда): «Сўнг ундан кейин у менга унутдирилди (эсимдан чиқди)», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا طَارِقٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ مِمَّنْ بَايَعَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ، فَرَجَعْنَا إِلَيْهَا الْعَامَ الْمُقْبِلَ فَعَمِيَتْ عَلَيْنَا.
(Saʼid ibnul-Musayyab otasidan rivoyat qildi)ki, u daraxt tagida bayʼat qilganlardan edi. (Otasi:) «Kelgusi yili (oʻsha yerga) qaytsak, u bizga (qaysi daraxt ekani) noaniq boʻ ldi (tanimadik)», dedi.(Саъид ибнул-Мусайяб отасидан ривоят қилди)ки, у дарахт тагида байъат қилганлардан эди. (Отаси:) «Келгуси йили (ўша ерга) қайцак, у бизга (қайси дарахт экани) ноаниқ бў лди (танимадик)», деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ مَوْلُودٍ يُولَدُ إِلاَّ وَالشَّيْطَانُ يَمَسُّهُ حِينَ يُولَدُ، فَيَسْتَهِلُّ صَارِخًا مِنْ مَسِّ الشَّيْطَانِ إِيَّاهُ، إِلاَّ مَرْيَمَ وَابْنَهَا ". ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ [quran sura="3" aya_start="36" aya_end="36"]{وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ }
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Tugʻ ilgan har bir bola(ni) — tugʻ ilgan paytida Shayton tegmay (qoʻ ymaydi); shu sababli u Shaytonning tegishidan baqirib yigʻlaydi — faqat Maryam va uning oʻgʻlidan boshqa», dedilar. Soʻng Abu Hurayra: «Xohlasangiz, ‹...va men uni va uning zurriyotini quvilgan Shaytondan Senga (panoh tilab) topshiraman› (Al-Imron surasi, 36) (oyatini) oʻqinglar», derdi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Туғ илган ҳар бир бола(ни) — туғ илган пайтида Шайтон тегмай (қў ймайди); шу сабабли у Шайтоннинг тегишидан бақириб йиғлайди — фақат Марям ва унинг ўғлидан бошқа», дедилар. Сўнг Абу Ҳурайра: «Хоҳласангиз, ‹...ва мен уни ва унинг зурриётини қувилган Шайтондан Сенга (паноҳ тилаб) топшираман› (Ал-Имрон сураси, 36) (оятини) ўқинглар», дерди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ الْبَحِيرَةُ الَّتِي يُمْنَعُ دَرُّهَا لِلطَّوَاغِيتِ فَلاَ يَحْلُبُهَا أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ. وَالسَّائِبَةُ كَانُوا يُسَيِّبُونَهَا لآلِهَتِهِمْ لاَ يُحْمَلُ عَلَيْهَا شَىْءٌ. قَالَ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رَأَيْتُ عَمْرَو بْنَ عَامِرٍ الْخُزَاعِيَّ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ، كَانَ أَوَّلَ مَنْ سَيَّبَ السَّوَائِبَ ". وَالْوَصِيلَةُ النَّاقَةُ الْبِكْرُ تُبَكِّرُ فِي أَوَّلِ نِتَاجِ الإِبِلِ، ثُمَّ تُثَنِّي بَعْدُ بِأُنْثَى. وَكَانُوا يُسَيِّبُونَهُمْ لِطَوَاغِيتِهِمْ إِنْ وَصَلَتْ إِحْدَاهُمَا بِالأُخْرَى لَيْسَ بَيْنَهُمَا ذَكَرٌ. وَالْحَامِ فَحْلُ الإِبِلِ يَضْرِبُ الضِّرَابَ الْمَعْدُودَ، فَإِذَا قَضَى ضِرَابَهُ وَدَعُوهُ لِلطَّوَاغِيتِ وَأَعْفَوْهُ مِنَ الْحَمْلِ فَلَمْ يُحْمَلْ عَلَيْهِ شَىْءٌ وَسَمَّوْهُ الْحَامِيَ.
وَقَالَ لي أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَمِعْتُ سَعِيدًا، قَالَ يُخْبِرُهُ بِهَذَا قَالَ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ. وَرَوَاهُ ابْنُ الْهَادِ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم.
(Saʼid ibnul-Musayyab aytdi:) ‹Bahira› — suti (sogʻ ilishi) tovutlar (butlar) uchun man qilingan (tuya)dir; uni odamlardan hech kim sogʻ maydi. ‹Soiba›ni esa ular oʻ z ilohlari uchun (erkin) qoʻ yib yuborar, unga hech narsa yuklamas edilar. (Saʼid:) Abu Hurayra aytdi: Rasululloh ﷺ: «Men Amr ibn Omir al-Xuzoiyni — ichaklarini doʻ zaxda sudrayotgan holda — koʻ rdim; u — soibalarni (birinchi boʻ lib) qoʻ yib yuborgan kishidir», dedilar. ‹Vasila› — tuyaning tuya (urgʻ ochi)dir: u tuyalarning birinchi tugʻ ishida (urgʻ ochi) tugʻ adi, soʻng yana (keyin) urgʻ ochi (tugʻ adi); ular bularni — agar biri ikkinchisiga ulansa (ketma-ket urgʻ ochi tugʻ sa), oralarida erkak (bola) boʻ lmasa — oʻ z tovutlari uchun (erkin) qoʻ yib yuborar edilar. ‹Hom› — tuyalarning (urugʻ lik) buqasidir: u maʼlum (belgilangan) marta juftlashadi; juftlashuvini (tugatib) oʻ taganida, uni tovutlar uchun (erkin) qoʻ yib yuborar, yukdan ozod qilar — unga hech narsa yuklamas va uni ‹hom› deb atar edilar.(Саъид ибнул-Мусайяб айтди:) ‹Баҳира› — сути (соғ илиши) товутлар (бутлар) учун ман қилинган (туя)дир; уни одамлардан ҳеч ким соғ майди. ‹Соиба›ни эса улар ў з илоҳлари учун (эркин) қў йиб юборар, унга ҳеч нарса юкламас эдилар. (Саъид:) Абу Ҳурайра айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Амр ибн Омир ал-Хузоийни — ичакларини дў захда судраётган ҳолда — кў рдим; у — соибаларни (биринчи бў либ) қў йиб юборган кишидир», дедилар. ‹Васила› — туянинг туя (урғ очи)дир: у туяларнинг биринчи туғ ишида (урғ очи) туғ ади, сўнг яна (кейин) урғ очи (туғ ади); улар буларни — агар бири иккинчисига уланса (кетма-кет урғ очи туғ са), ораларида эркак (бола) бў лмаса — ў з товутлари учун (эркин) қў йиб юборар эдилар. ‹Ҳом› — туяларнинг (уруғ лик) буқасидир: у маълум (белгиланган) марта жуфтлашади; жуфтлашувини (тугатиб) ў таганида, уни товутлар учун (эркин) қў йиб юборар, юкдан озод қилар — унга ҳеч нарса юкламас ва уни ‹ҳом› деб атар эдилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَدِمَ مُعَاوِيَةُ الْمَدِينَةَ آخِرَ قَدْمَةٍ قَدِمَهَا، فَخَطَبَنَا فَأَخْرَجَ كُبَّةً مِنْ شَعَرٍ قَالَ مَا كُنْتُ أَرَى أَحَدًا يَفْعَلُ هَذَا غَيْرَ الْيَهُودِ، إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمَّاهُ الزُّورَ. يَعْنِي الْوَاصِلَةَ فِي الشَّعَرِ.
(Saʼid ibn Musayyab aytdi:) Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) Madinaga oxirgi marta kelganida, bizga xutba qildi va bir tutam (kubba) soch chiqarib: «Men buni yahudiylardan boshqa hech kim qiladi deb oʻylamasdim. Paygʻambar ﷺ buni «zur» (yolgʻon, soxtalik) deb atadilar» dedi — yaʼni (begona) sochni (oʻz sochiga) ulashni (nazarda tutdi).(Саъид ибн Мусайяб айтди:) Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) Мадинага охирги марта келганида, бизга хутба қилди ва бир тутам (кубба) соч чиқариб: «Мен буни яҳудийлардан бошқа ҳеч ким қилади деб ўйламасдим. Пайғамбар ﷺ буни «зур» (ёлғон, сохталик) деб атадилар» деди — яъни (бегона) сочни (ўз сочига) улашни (назарда тутди).
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ، قَالَ جَلَسْتُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَحَدَّثَنِي أَنَّ جَدَّهُ حَزْنًا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ " مَا اسْمُكَ ". قَالَ اسْمِي حَزْنٌ. قَالَ " بَلْ أَنْتَ سَهْلٌ ". قَالَ مَا أَنَا بِمُغَيِّرٍ اسْمًا سَمَّانِيهِ أَبِي. قَالَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ فَمَا زَالَتْ فِينَا الْحُزُونَةُ بَعْدُ.
(Hazn ibn Abu Vahb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Abdulhamid ibn Jubayr aytdi: Men Saʼid ibn Musayyabning oldida oʻtirdim, u menga bobosi Hazn Paygʻambar ﷺning oldilariga kelganini aytib berdi.) (U zot:) «Isming nima?» dedilar. U: «Ismim — Hazn» dedi. (U zot:) «Yoʻq, sen Sahlsan» dedilar. U: «Men otam qoʻygan ismni oʻzgartirmayman» dedi. Ibn Musayyab aytdi: Shundan keyin bizda dagʻallik (huzuna) saqlanib qolaverdi.(Ҳазн ибн Абу Ваҳб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Абдулҳамид ибн Жубайр айтди: Мен Саъид ибн Мусайябнинг олдида ўтирдим, у менга бобоси Ҳазн Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келганини айтиб берди.) (У зот:) «Исминг нима?» дедилар. У: «Исмим — Ҳазн» деди. (У зот:) «Йўқ, сен Саҳлсан» дедилар. У: «Мен отам қўйган исмни ўзгартирмайман» деди. Ибн Мусайяб айтди: Шундан кейин бизда дағаллик (ҳузуна) сақланиб қолаверди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بُعِثْتُ بِجَوَامِعِ الْكَلِمِ، وَنُصِرْتُ بِالرُّعْبِ، وَبَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي أُتِيتُ بِمَفَاتِيحِ خَزَائِنِ الأَرْضِ، فَوُضِعَتْ فِي يَدِي ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقَدْ ذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ تَلْغَثُونَهَا أَوْ تَرْغَثُونَهَا، أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Men javomiʼul-kalim (qisqa soʻzlar bilan keng maʼnolar) bilan yuborildim va qoʻrquv (dushman qalbiga solinishi) bilan yordam berildim. Men uxlab yotganimda, oʻzimni yer xazinalarining kalitlari menga keltirilib, qoʻlimga qoʻyilganini koʻrdim», dedilar. Abu Hurayra: «Rasululloh ﷺ vafot etdilar va sizlar esa oʻsha (xazinalar)ni olib (sarflab) yuribsizlar», dedi yoki shunga oʻxshash soʻz aytdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жавомиъул-калим (қисқа сўзлар билан кенг маънолар) билан юборилдим ва қўрқув (душман қалбига солиниши) билан ёрдам берилдим. Мен ухлаб ётганимда, ўзимни ер хазиналарининг калитлари менга келтирилиб, қўлимга қўйилганини кўрдим», дедилар. Абу Ҳурайра: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар ва сизлар эса ўша (хазиналар)ни олиб (сарфлаб) юрибсизлар», деди ёки шунга ўхшаш сўз айтди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ اجْتَمَعَ عَلِيٌّ وَعُثْمَانُ - رضى الله عنهما - بِعُسْفَانَ فَكَانَ عُثْمَانُ يَنْهَى عَنِ الْمُتْعَةِ أَوِ الْعُمْرَةِ فَقَالَ عَلِيٌّ مَا تُرِيدُ إِلَى أَمْرٍ فَعَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَنْهَى عَنْهُ فَقَالَ عُثْمَانُ دَعْنَا مِنْكَ . فَقَالَ إِنِّي لاَ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَدَعَكَ فَلَمَّا أَنْ رَأَى عَلِيٌّ ذَلِكَ أَهَلَّ بِهِمَا جَمِيعًا .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali va Usmon Usfonda toʻplashdilar. Usmon mutʼa yoki umradan qaytarar edi. Shunda Ali: «Rasululloh ﷺ qilgan ishdan qaytarib, nimani koʻzlayapsan?» dedi. Usmon: «Bizni oʻz holimizga qoʻy», dedi. (Ali): «Men seni oʻz holingga qoʻya olmayman», dedi. Ali buni koʻrgach, ikkovi (haj va umra)ga birga (qiron qilib) ehlol qildi (ehromga kirdi).Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али ва Усмон Усфонда тўплашдилар. Усмон мутъа ёки умрадан қайтарар эди. Шунда Али: «Расулуллоҳ ﷺ қилган ишдан қайтариб, нимани кўзлаяпсан?» деди. Усмон: «Бизни ўз ҳолимизга қўй», деди. (Али): «Мен сени ўз ҳолингга қўя олмайман», деди. Али буни кўргач, иккови (ҳаж ва умра)га бирга (қирон қилиб) эҳлол қилди (эҳромга кирди).
وَحَدَّثَنِي أَبُو عِمْرَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ زِيَادٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدًا، يَقُولُ رُدَّ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ التَّبَتُّلُ وَلَوْ أُذِنَ لَهُ لاَخْتَصَيْنَا .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Saʼdning shunday deganini eshitdim: Usmon ibn Mazʼunning tabattul (uylanmay tarki dunyo qilish)i rad etildi. Agar unga ruxsat berilganida, biz oʻzimizni axta qildirgan boʻlardik.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Саъднинг шундай деганини эшитдим: Усмон ибн Мазъуннинг табаттул (уйланмай тарки дунё қилиш)и рад этилди. Агар унга рухсат берилганида, биз ўзимизни ахта қилдирган бўлардик.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةُ أَنْ يُبَاعَ ثَمَرُ النَّخْلِ بِالتَّمْرِ وَالْمُحَاقَلَةُ أَنْ يُبَاعَ الزَّرْعُ بِالْقَمْحِ وَاسْتِكْرَاءُ الأَرْضِ بِالْقَمْحِ . قَالَ وَأَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ تَبْتَاعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَلاَ تَبْتَاعُوا الثَّمَرَ بِالتَّمْرِ " .
وَقَالَ سَالِمٌ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَخَّصَ بَعْدَ ذَلِكَ فِي بَيْعِ الْعَرِيَّةِ بِالرُّطَبِ أَوْ بِالتَّمْرِ وَلَمْ يُرَخِّصْ فِي غَيْرِ ذَلِكَ.
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muzobana va muhoqala savdosidan qaytardilar. Muzobana — xurmo daraxtidagi mevani (quruq) xurmoga sotishdir. Muhoqala esa — ekinni bugʻdoyga sotish va yerni bugʻdoyga ijaraga olishdir.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ музобана ва муҳоқала савдосидан қайтардилар. Музобана — хурмо дарахтидаги мевани (қуруқ) хурмога сотишдир. Муҳоқала эса — экинни буғдойга сотиш ва ерни буғдойга ижарага олишдир.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ قَالاَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي،
مَرْيَمَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، أَخْبَرَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ سَعِيدِ،
بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا
إِلَى حَائِطٍ بِالْمَدِينَةِ لِحَاجَتِهِ فَخَرَجْتُ فِي إِثْرِهِ . وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ سُلَيْمَانَ
بْنِ بِلاَلٍ وَذَكَرَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ . فَتَأَوَّلْتُ ذَلِكَ قُبُورَهُمُ اجْتَمَعَتْ هَا هُنَا وَانْفَرَدَ
عُثْمَانُ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ hojatlari uchun Madinadagi bir bogʻga chiqdilar, men ham U zotning izidan chiqdim. Va (rovi) hadisni Sulaymon ibn Bilolning hadisi maʼnosida keltirdi va hadisda Ibn al-Musayyabning shunday deganini zikr qildi: Men buni ularning qabrlari (deb) taʼbir qildim: (ularning qabrlari) shu yerda jamlangan, Usmon esa (ulardan) ajralib (yolgʻiz) qolgan.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ҳожатлари учун Мадинадаги бир боғга чиқдилар, мен ҳам У зотнинг изидан чиқдим. Ва (рови) ҳадисни Сулаймон ибн Билолнинг ҳадиси маъносида келтирди ва ҳадисда Ибн ал-Мусайябнинг шундай деганини зикр қилди: Мен буни уларнинг қабрлари (деб) таъбир қилдим: (уларнинг қабрлари) шу ерда жамланган, Усмон эса (улардан) ажралиб (ёлғиз) қолган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ رَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ التَّبَتُّلَ وَلَوْ أَذِنَ لَهُ لاَخْتَصَيْنَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Usmon ibn Mazʼunga (uylanmay) tark etishni (tabattulni) rad etdilar. Agar u zot unga ruxsat berganlarida edi, biz oʻzimizni axta qilib (bichib) yuborgan boʻlardik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Усмон ибн Мазъунга (уйланмай) тарк этишни (табаттулни) рад этдилар. Агар у зот унга рухсат берганларида эди, биз ўзимизни ахта қилиб (бичиб) юборган бўлардик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَأَبُو عَمَّارٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ الدِّيَةُ عَلَى الْعَاقِلَةِ وَلاَ تَرِثُ الْمَرْأَةُ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا شَيْئًا . حَتَّى أَخْبَرَهُ الضَّحَّاكُ بْنُ سُفْيَانَ الْكِلاَبِيُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَيْهِ " أَنْ وَرِّثِ امْرَأَةَ أَشْيَمَ الضِّبَابِيِّ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu): «Diyat oqilaning (urugʻning) zimmasidadir, ayol kishi erining diyatidan hech narsa meros olmaydi», derdi. To Zahhok ibn Sufyon al-Kilobiy unga Rasululloh ﷺ: ‹Ashyam az-Zibobiyning xotiniga erining diyatidan meros bergin›, deb maktub yozganlarini xabar qildi (va Umar fikridan qaytdi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli huzurida amal shunga binoandir.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Дият оқиланинг (уруғнинг) зиммасидадир, аёл киши эрининг диятидан ҳеч нарса мерос олмайди», дерди. То Заҳҳок ибн Суфён ал-Килобий унга Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ашям аз-Зибобийнинг хотинига эрининг диятидан мерос бергин›, деб мактуб ёзганларини хабар қилди (ва Умар фикридан қайтди). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ الدِّيَةُ عَلَى الْعَاقِلَةِ وَلاَ تَرِثُ الْمَرْأَةُ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا شَيْئًا . فَأَخْبَرَهُ الضَّحَّاكُ بْنُ سُفْيَانَ الْكِلاَبِيُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَيْهِ أَنْ وَرِّثِ امْرَأَةَ أَشْيَمَ الضِّبَابِيِّ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Umar (roziyallohu anhu): «Diyat oqila (jabrlovchining asaba qarindoshlari) zimmasidadir va xotin erining diyatidan hech narsa meros olmaydi», dedi. Shunda Zahhok ibn Sufyon al-Kilobiy unga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ unga: «Ashyam az-Zibobiyning xotiniga erining diyatidan meros bergin», deb yozgan edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Умар (розияллоҳу анҳу): «Дият оқила (жабрловчининг асаба қариндошлари) зиммасидадир ва хотин эрининг диятидан ҳеч нарса мерос олмайди», деди. Шунда Заҳҳок ибн Суфён ал-Килобий унга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ашям аз-Зибобийнинг хотинига эрининг диятидан мерос бергин», деб ёзган эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لَوْ رَأَيْتُ الظِّبَاءَ تَرْتَعُ بِالْمَدِينَةِ مَا ذَعَرْتُهَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا حَرَامٌ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ وَجَابِرٍ . حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday derdi: «Agar Madinada kiyiklar oʻtlab yurganini koʻrsam, ularni qoʻrqitib haydamasdim. Zero Rasululloh ﷺ: ‹Uning ikki qora toshli yeri orasi (Madina) haromdir (muqaddasdir)›, dedilar». Bu bobda Saʼd, Abdulloh ibn Zayd, Anas, Abu Ayyub, Zayd ibn Sobit, Rofiʼ ibn Xadij, Sahl ibn Hunayf va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай дерди: «Агар Мадинада кийиклар ўтлаб юрганини кўрсам, уларни қўрқитиб ҳайдамасдим. Зеро Расулуллоҳ ﷺ: ‹Унинг икки қора тошли ери ораси (Мадина) ҳаромдир (муқаддасдир)›, дедилар». Бу бобда Саъд, Абдуллоҳ ибн Зайд, Анас, Абу Айюб, Зайд ибн Собит, Рофиъ ибн Хадиж, Саҳл ибн Ҳунайф ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ وَإِنَّهُ لأَبْغَضُ الْخَلْقِ إِلَىَّ فَمَا زَالَ يُعْطِينِي حَتَّى إِنَّهُ لأَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَىَّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ بِهَذَا أَوْ شِبْهِهِ فِي الْمُذَاكَرَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ صَفْوَانَ رَوَاهُ مَعْمَرٌ وَغَيْرُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ قَالَ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَكَأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ أَصَحُّ وَأَشْبَهُ إِنَّمَا هُوَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ أَنَّ صَفْوَانَ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي إِعْطَاءِ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ فَرَأَى أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لاَ يُعْطَوْا . وَقَالُوا إِنَّمَا كَانُوا قَوْمًا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَأَلَّفُهُمْ عَلَى الإِسْلاَمِ حَتَّى أَسْلَمُوا . وَلَمْ يَرَوْا أَنْ يُعْطَوُا الْيَوْمَ مِنَ الزَّكَاةِ عَلَى مِثْلِ هَذَا الْمَعْنَى وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ مَنْ كَانَ الْيَوْمَ عَلَى مِثْلِ حَالِ هَؤُلاَءِ وَرَأَى الإِمَامُ أَنْ يَتَأَلَّفَهُمْ عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَعْطَاهُمْ جَازَ ذَلِكَ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ .
Safvon ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga Hunayn kunida (mol) berdilar, holbuki u zot men uchun maxluqotning eng yomon koʻrganim edi. U zot menga (mol) berishda davom etdilar, oxir-oqibat u zot men uchun maxluqotning eng sevimlisi boʻlib qoldilar. Abu Iso aytdi: Hasan ibn Ali menga buni yoki shunga oʻxshashini muzokara asnosida soʻzlab berdi. Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Safvonning hadisini Maʼmar va boshqalar Zuhriydan, u Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilganlarki, Safvon ibn Umayya: «Rasululloh ﷺ menga (mol) berdilar», degan. Goʻyo bu hadis sahihroq va (haqiqatga) yaqinroqdir, yaʼni u Said ibn al-Musayyabdan, Safvon (toʻgʻrisida)dir. Ilm ahli muʼallafatu qulub (qalblari islomga moyil qilinadiganlar)ga (zakot) berish xususida ixtilof qilganlar. Ilm ahlining koʻpchiligi ularga berilmaydi, deb hisoblab: «Ular faqat Paygʻambar ﷺ zamonida islomga koʻngillari oʻrgangunicha u zot moyil qiladigan bir qavm edilar, toki musulmon boʻldilar; bugun esa shu maʼnoda zakotdan berilmaydi», deganlar. Bu Sufyon Savriy, Kufa ahli va boshqalarning soʻzidir; Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar. Baʼzilar esa: «Bugun kim ana shularning holiga oʻxshash holatda boʻlsa va imom uni islomga moyil qilishni maʼqul koʻrib bersa, bu joiz», deganlar. Bu Shofeiyning soʻzidir.Сафвон ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга Ҳунайн кунида (мол) бердилар, ҳолбуки у зот мен учун махлуқотнинг энг ёмон кўрганим эди. У зот менга (мол) беришда давом этдилар, охир-оқибат у зот мен учун махлуқотнинг энг севимлиси бўлиб қолдилар. Абу Исо айтди: Ҳасан ибн Али менга буни ёки шунга ўхшашини музокара асносида сўзлаб берди. Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Сафвоннинг ҳадисини Маъмар ва бошқалар Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилганларки, Сафвон ибн Умайя: «Расулуллоҳ ﷺ менга (мол) бердилар», деган. Гўё бу ҳадис саҳиҳроқ ва (ҳақиқатга) яқинроқдир, яъни у Саид ибн ал-Мусайябдан, Сафвон (тўғрисида)дир. Илм аҳли муъаллафату қулуб (қалблари исломга мойил қилинадиганлар)га (закот) бериш хусусида ихтилоф қилганлар. Илм аҳлининг кўпчилиги уларга берилмайди, деб ҳисоблаб: «Улар фақат Пайғамбар ﷺ замонида исломга кўнгиллари ўргангунича у зот мойил қиладиган бир қавм эдилар, токи мусулмон бўлдилар; бугун эса шу маънода закотдан берилмайди», деганлар. Бу Суфён Саврий, Куфа аҳли ва бошқаларнинг сўзидир; Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Баъзилар эса: «Бугун ким ана шуларнинг ҳолига ўхшаш ҳолатда бўлса ва имом уни исломга мойил қилишни маъқул кўриб берса, бу жоиз», деганлар. Бу Шофеийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ، أَخْبَرَنِي أَبُو عِيسَى الْخُرَاسَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - فَشَهِدَ عِنْدَهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ يَنْهَى عَنِ الْعُمْرَةِ قَبْلَ الْحَجِّ .
Ahmad ibn Solih bizga aytib berdi: bizga Abdulloh ibn Vahb aytib berdi, menga Hayva xabar berdi, menga Abu Iyso al-Xurosoniy Abdulloh ibn al-Qosimdan, u Said ibn al-Musayyabdan xabar berdiki, Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning huzuriga keldi va uning oldida guvohlik berdiki, u Rasululloh ﷺning vafot etgan kasalliklarida umrani hajdan oldin qilishni qaytarayotganlarini eshitgan.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтиб берди: бизга Абдуллоҳ ибн Ваҳб айтиб берди, менга Ҳайва хабар берди, менга Абу Ийсо ал-Хуросоний Абдуллоҳ ибн ал-Қосимдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан хабар бердики, Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига келди ва унинг олдида гувоҳлик бердики, у Расулуллоҳ ﷺнинг вафот этган касалликларида умрани ҳаждан олдин қилишни қайтараётганларини эшитган.
حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ وَهِمَ ابْنُ عَبَّاسٍ فِي تَزْوِيجِ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Ibn Abbos Paygʻambar ﷺning ehrom holatlarida Maymunaga uylanganlari haqida adashgan (xato qilgan)», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Ибн Аббос Пайғамбар ﷺнинг эҳром ҳолатларида Маймунага уйланганлари ҳақида адашган (хато қилган)», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ بَصْرَةُ بْنُ أَكْثَمَ نَكَحَ امْرَأَةً فَذَكَرَ مَعْنَاهُ . وَزَادَ وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا . وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ أَتَمُّ .
Muhammad ibn al-Musanno Usmon ibn Umardan, u Ali ibn al-Muborakdan, u Yahyodan, u Yazid ibn Nuaymdan, u Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha: Basra ibn Aksam deb atalmish bir kishi bir ayolga uylandi. Soʻng (rovi) shu maʼnoni zikr qildi va: «Va u ikkovini bir-biridan ajratib qoʻydi», deb qoʻshimcha qildi. Ibn Jurayjning hadisi toʻliqroqdir.Муҳаммад ибн ал-Мусанно Усмон ибн Умардан, у Али ибн ал-Муборакдан, у Яҳёдан, у Язид ибн Нуаймдан, у Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича: Басра ибн Аксам деб аталмиш бир киши бир аёлга уйланди. Сўнг (рови) шу маънони зикр қилди ва: «Ва у икковини бир-биридан ажратиб қўйди», деб қўшимча қилди. Ибн Журайжнинг ҳадиси тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم افْتَتَحَ بَعْضَ خَيْبَرَ عَنْوَةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقُرِئَ عَلَى الْحَارِثِ بْنِ مِسْكِينٍ وَأَنَا شَاهِدٌ أَخْبَرَكُمُ ابْنُ وَهْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ خَيْبَرَ كَانَ بَعْضُهَا عَنْوَةً وَبَعْضُهَا صُلْحًا وَالْكُتَيْبَةُ أَكْثَرُهَا عَنْوَةً وَفِيهَا صُلْحٌ . قُلْتُ لِمَالِكٍ وَمَا الْكُتَيْبَةُ قَالَ أَرْضُ خَيْبَرَ وَهِيَ أَرْبَعُونَ أَلْفَ عَذْقٍ .
Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga Abdulloh ibn Muhammaddan, u Juvayriyadan, u Molikdan, u az-Zuhriydan rivoyat qildi: Said ibn al-Musayyab unga xabar berishicha, Rasululloh ﷺ Xaybarning baʼzi qismini kuch (jang) bilan fath qilganlar. Abu Dovud dedi: Bu rivoyat al-Horis ibn Miskinga oʻqib berildi, men esa shohid edim. Ibn Vahb (sizlarga) xabar berib dediki: Molik manga ibn Shihobdan rivoyat qildi: Xaybarning baʼzisi kuch (jang) bilan, baʼzisi sulh bilan (olingan) edi, al-Kutaybaning aksari kuch bilan, baʼzisida esa sulh bor edi. Men Molikka: «al-Kutayba nima?» dedim. U: «Xaybar yeri, unda qirq ming tup xurmo bor edi», dedi.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммаддан, у Жувайриядан, у Моликдан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилди: Саид ибн ал-Мусайяб унга хабар беришича, Расулуллоҳ ﷺ Хайбарнинг баъзи қисмини куч (жанг) билан фатҳ қилганлар. Абу Довуд деди: Бу ривоят ал-Ҳорис ибн Мискинга ўқиб берилди, мен эса шоҳид эдим. Ибн Ваҳб (сизларга) хабар бериб дедики: Молик манга ибн Шиҳобдан ривоят қилди: Хайбарнинг баъзиси куч (жанг) билан, баъзиси сулҳ билан (олинган) эди, ал-Кутайбанинг аксари куч билан, баъзисида эса сулҳ бор эди. Мен Моликка: «ал-Кутайба нима?» дедим. У: «Хайбар ери, унда қирқ минг туп хурмо бор эди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، : أَنَّ أَخَوَيْنِ، مِنَ الأَنْصَارِ كَانَ بَيْنَهُمَا مِيرَاثٌ فَسَأَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ الْقِسْمَةَ فَقَالَ : إِنْ عُدْتَ تَسْأَلُنِي عَنِ الْقِسْمَةِ فَكُلُّ مَالٍ لِي فِي رِتَاجِ الْكَعْبَةِ . فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : إِنَّ الْكَعْبَةَ غَنِيَّةٌ عَنْ مَالِكَ، كَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ وَكَلِّمْ أَخَاكَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ : " لاَ يَمِينَ عَلَيْكَ، وَلاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ الرَّبِّ وَفِي قَطِيعَةِ الرَّحِمِ وَفِيمَا لاَ تَمْلِكُ " .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan ikki aka-uka boʻlib, ular oʻrtasida meros bor edi. Ulardan biri sherigidan (merosni) taqsim qilishni soʻradi. (Sherigi esa:) «Agar yana mendan taqsimni soʻrasang, butun molim Kaʼba eshigiga (vaqf) boʻlsin», dedi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) unga: «Albatta Kaʼba sening molingdan behojatdir. Qasamingga kafforat ber va akang bilan gaplash. Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Robbingga maʼsiyat boʻlgan, qarindoshlik aloqasini uzishda boʻlgan va oʻzing ega boʻlmagan narsada qasam ham, nazr ham (joiz) emas (bunga rioya qilish) sening zimmangda yoʻq›, deganlarini eshitganman», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ансорлардан икки ака-ука бўлиб, улар ўртасида мерос бор эди. Улардан бири шеригидан (меросни) тақсим қилишни сўради. (Шериги эса:) «Агар яна мендан тақсимни сўрасанг, бутун молим Каъба эшигига (вақф) бўлсин», деди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Албатта Каъба сенинг молингдан беҳожатдир. Қасамингга каффорат бер ва аканг билан гаплаш. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Роббингга маъсият бўлган, қариндошлик алоқасини узишда бўлган ва ўзинг эга бўлмаган нарсада қасам ҳам, назр ҳам (жоиз) эмас (бунга риоя қилиш) сенинг зиммангда йўқ›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ مَعْمَرٌ وَرُبَّمَا ذَكَرَ ابْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ يَقْرَءُونَ { مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ } وَأَوَّلُ مَنْ قَرَأَهَا { مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ } مَرْوَانُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ .
Ahmad ibn Hanbal bizga hadis aytib, Abdurrazzoq bizga aytib, Maʼmar bizga az-Zuhriydan xabar berdi. Maʼmar dedi: Baʼzan u Ibn al-Musayyabni zikr qilar edi. U dedi: Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon {moliki yavmid-din} (jazo kuni egasi) deb oʻqir edilar. Buni avval {maliki yavmid-din} deb oʻqigan kishi Marvon edi. Abu Dovud dedi: Bu az-Zuhriyning Anasdan va az-Zuhriyning Solimdan, u otasidan qilgan rivoyatidan koʻra sahihroqdir.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга ҳадис айтиб, Абдурраззоқ бизга айтиб, Маъмар бизга аз-Зуҳрийдан хабар берди. Маъмар деди: Баъзан у Ибн ал-Мусайябни зикр қилар эди. У деди: Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон {молики явмид-дин} (жазо куни эгаси) деб ўқир эдилар. Буни аввал {малики явмид-дин} деб ўқиган киши Марвон эди. Абу Довуд деди: Бу аз-Зуҳрийнинг Анасдан ва аз-Зуҳрийнинг Солимдан, у отасидан қилган ривоятидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه وَعُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ كَانَا يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) va Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) shunday qilishar edi (yaʼni bir oyoqni ikkinchisining ustiga qoʻyishardi).Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ва Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) шундай қилишар эди (яъни бир оёқни иккинчисининг устига қўйишарди).
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُحَرَّرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَمَعَهُ أَصْحَابُهُ وَقَعَ رَجُلٌ بِأَبِي بَكْرٍ فَآذَاهُ فَصَمَتَ عنه أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ آذَاهُ الثَّانِيَةَ فَصَمَتَ عَنْهُ أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ آذَاهُ الثَّالِثَةَ فَانْتَصَرَ مِنْهُ أَبُو بَكْرٍ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ انْتَصَرَ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَوَجَدْتَ عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَزَلَ مَلَكٌ مِنَ السَّمَاءِ يُكَذِّبُهُ بِمَا قَالَ لَكَ فَلَمَّا انْتَصَرْتَ وَقَعَ الشَّيْطَانُ فَلَمْ أَكُنْ لأَجْلِسَ إِذْ وَقَعَ الشَّيْطَانُ " .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ sahobalari bilan birga oʻtirgan paytlarida, bir kishi Abu Bakrga (dashnom berib) tegajogʻlik qildi va uni ranjitdi. Abu Bakr unga jim turdi. Soʻng u ikkinchi marta ranjitdi, Abu Bakr yana jim turdi. Soʻng u uchinchi marta ranjitdi, shunda Abu Bakr undan (javob qaytarib) gʻolib chiqdi. Abu Bakr gʻolib chiqqanida Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib ketdilar. Abu Bakr: «Ey Allohning Rasuli, mendan ranjidingizmi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Osmondan bir farishta tushib, u senga aytgan (soʻz)ni yolgʻonga chiqarayotgan edi. Sen (javob qaytarib) gʻolib chiqqaningda esa, shayton (yetib) keldi. Shayton kelganda esa, men oʻtirmas edim», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобалари билан бирга ўтирган пайтларида, бир киши Абу Бакрга (дашном бериб) тегажоғлик қилди ва уни ранжитди. Абу Бакр унга жим турди. Сўнг у иккинчи марта ранжитди, Абу Бакр яна жим турди. Сўнг у учинчи марта ранжитди, шунда Абу Бакр ундан (жавоб қайтариб) ғолиб чиқди. Абу Бакр ғолиб чиққанида Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб кетдилар. Абу Бакр: «Эй Аллоҳнинг Расули, мендан ранжидингизми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Осмондан бир фаришта тушиб, у сенга айтган (сўз)ни ёлғонга чиқараётган эди. Сен (жавоб қайтариб) ғолиб чиққанингда эса, шайтон (етиб) келди. Шайтон келганда эса, мен ўтирмас эдим», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ ثَوْرٍ - عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ : لَمَّا حَضَرَتْ أَبَا طَالِبٍ الْوَفَاةُ دَخَلَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ فَقَالَ : " أَىْ عَمِّ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ كَلِمَةً أُحَاجُّ لَكَ بِهَا عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ : يَا أَبَا طَالِبٍ أَتَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ . فَلَمْ يَزَالاَ يُكَلِّمَانِهِ حَتَّى كَانَ آخِرُ شَىْءٍ كَلَّمَهُمْ بِهِ عَلَى مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " لأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ مَا لَمْ أُنْهَ عَنْكَ " . فَنَزَلَتْ { مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ } وَنَزَلَتْ { إِنَّكَ لاَ تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ } .
Musayyab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Tolibning vafoti yaqinlashganda, Nabiy ﷺ uning oldiga kirdilar. Uning yonida Abu Jahl va Abdulloh ibn Abu Umayya bor edi. U zot: «Ey amaki, Lo ilaha illalloh soʻzini ayting, men u bilan Alloh azza va jalla huzurida sizni himoya qilaman», dedilar. Abu Jahl va Abdulloh ibn Abu Umayya unga: «Ey Abu Tolib, Abdulmuttalibning millatidan yuz oʻgirasanmi?» deyishdi. Ular u bilan gaplashishdan toʻxtamadilar, hatto uning oxirgi aytgan soʻzi: ‹Abdulmuttalibning millati uzra›, degani boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Men sizga qaytarilmagunimcha, albatta magʻfirat soʻrayman», dedilar. Bas, {Nabiy va iymon keltirganlar uchun mushriklarga magʻfirat soʻrash joiz emas} oyati va {Albatta sen oʻzing suygan kishini hidoyatga sololmaysan} oyati nozil boʻldi.Мусайяб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Толибнинг вафоти яқинлашганда, Набий ﷺ унинг олдига кирдилар. Унинг ёнида Абу Жаҳл ва Абдуллоҳ ибн Абу Умайя бор эди. У зот: «Эй амаки, Ло илаҳа иллаллоҳ сўзини айтинг, мен у билан Аллоҳ азза ва жалла ҳузурида сизни ҳимоя қиламан», дедилар. Абу Жаҳл ва Абдуллоҳ ибн Абу Умайя унга: «Эй Абу Толиб, Абдулмутталибнинг миллатидан юз ўгирасанми?» дейишди. Улар у билан гаплашишдан тўхтамадилар, ҳатто унинг охирги айтган сўзи: ‹Абдулмутталибнинг миллати узра›, дегани бўлди. Шунда Набий ﷺ унга: «Мен сизга қайтарилмагунимча, албатта мағфират сўрайман», дедилар. Бас, {Набий ва иймон келтирганлар учун мушрикларга мағфират сўраш жоиз эмас} ояти ва {Албатта сен ўзинг суйган кишини ҳидоятга сололмайсан} ояти нозил бўлди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim iymon bilan va savobni umid qilib Ramazonda qiyom qilsa (tunni namoz bilan tiklasa), oldin oʻtgan gunohlari kechiriladi», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким иймон билан ва савобни умид қилиб Рамазонда қиём қилса (тунни намоз билан тикласа), олдин ўтган гуноҳлари кечирилади», дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ الَّذِي قَبْلَهُ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ ابْنَ كَثِيرٍ عَلَيْهِ .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Safarda roʻza tutish yaxshilikdan emas», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: Bu xatodir, toʻgʻrisi undan oldingisidir; Ibn Kasirga bunda hech kim mutobaat qilganini bilmaymiz.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: Бу хатодир, тўғриси ундан олдингисидир; Ибн Касирга бунда ҳеч ким мутобаат қилганини билмаймиз.
أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَرْعَرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ امْرَأَةً، دَخَلَتْ عَلَى عَائِشَةَ وَبِيَدِهَا عُكَّازٌ فَقَالَتْ مَا هَذَا فَقَالَتْ لِهَذِهِ الْوَزَغِ لأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَنَا " أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ شَىْءٌ إِلاَّ يُطْفِئُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِلاَّ هَذِهِ الدَّابَّةُ " . فَأَمَرَنَا بِقَتْلِهَا وَنَهَى عَنْ قَتْلِ الْجِنَّانِ إِلاَّ ذَا الطُّفْيَتَيْنِ وَالأَبْتَرَ فَإِنَّهُمَا يُطْمِسَانِ الْبَصَرَ وَيُسْقِطَانِ مَا فِي بُطُونِ النِّسَاءِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol qoʻlida asosi bilan uning huzuriga kirdi. Oisha: «Bu nima?» deb soʻradi. Ayol: «Bu mana shu kaltakesaklarni oʻldirish uchun. Chunki Allohning Nabiysi ﷺ bizga: ‹Ibrohim (alayhissalom)ga (yoqilgan olovni) oʻchirishga urinmagan biror narsa qolmadi, faqat mana shu jonivordan boshqasi (uni alangalatdi)› deb aytdilar va bizni uni oʻldirishga buyurdilar», dedi. Va u zot zararsiz ilonlarni oʻldirishni man qildilar, faqat orqasida ikki chiziq boʻlgani hamda dumi kalta ilondan boshqasini. Chunki bu ikkovi koʻzning nurini olib qoʻyadi va ayollar qornidagi (homila)ni tushirib yuboradi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир аёл қўлида асоси билан унинг ҳузурига кирди. Оиша: «Бу нима?» деб сўради. Аёл: «Бу мана шу калтакесакларни ўлдириш учун. Чунки Аллоҳнинг Набийси ﷺ бизга: ‹Иброҳим (алайҳиссалом)га (ёқилган оловни) ўчиришга уринмаган бирор нарса қолмади, фақат мана шу жонивордан бошқаси (уни алангалатди)› деб айтдилар ва бизни уни ўлдиришга буюрдилар», деди. Ва у зот зарарсиз илонларни ўлдиришни ман қилдилар, фақат орқасида икки чизиқ бўлгани ҳамда думи калта илондан бошқасини. Чунки бу иккови кўзнинг нурини олиб қўяди ва аёллар қорнидаги (ҳомила)ни тушириб юборади.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسِيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ. وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ لَبِيبَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَقَالَ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ.
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ لاَ بَأْسَ بِإِجَارَةِ الأَرْضِ الْبَيْضَاءِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ. وَقَالَ إِذَا دَفَعَ رَجُلٌ إِلَى رَجُلٍ مَالاً قِرَاضًا فَأَرَادَ أَنْ يَكْتُبَ عَلَيْهِ بِذَلِكَ كِتَابًا كَتَبَ هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنٍ طَوْعًا مِنْهُ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرِهِ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ أَنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَشْرَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وُضْحًا جِيَادًا وَزْنَ سَبْعَةٍ قِرَاضًا عَلَى تَقْوَى اللَّهِ فِي السِّرِّ وَالْعَلاَنِيَةِ وَأَدَاءِ الأَمَانَةِ عَلَى أَنْ أَشْتَرِيَ بِهَا مَا شِئْتُ مِنْهَا كُلَّ مَا أَرَى أَنْ أَشْتَرِيَهُ وَأَنْ أُصَرِّفَهَا وَمَا شِئْتُ مِنْهَا فِيمَا أَرَى أَنْ أُصَرِّفَهَا فِيهِ مِنْ صُنُوفِ التِّجَارَاتِ وَأَخْرُجَ بِمَا شِئْتُ مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُ وَأَبِيعَ مَا أَرَى أَنْ أَبِيعَهُ مِمَّا أَشْتَرِيهِ بِنَقْدٍ رَأَيْتُ أَمْ بِنَسِيئَةٍ وَبِعَيْنٍ رَأَيْتُ أَمْ بِعَرْضٍ عَلَى أَنْ أَعْمَلَ فِي جَمِيعِ ذَلِكَ كُلِّهِ بِرَأْيِي وَأُوَكِّلَ فِي ذَلِكَ مَنْ رَأَيْتُ وَكُلُّ مَا رَزَقَ اللَّهُ فِي ذَلِكَ مِنْ فَضْلٍ وَرِبْحٍ بَعْدَ رَأْسِ الْمَالِ الَّذِي دَفَعْتَهُ الْمَذْكُورِ إِلَىَّ الْمُسَمَّى مَبْلَغُهُ فِي هَذَا الْكِتَابِ فَهُوَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ نِصْفَيْنِ لَكَ مِنْهُ النِّصْفُ بِحَظِّ رَأْسِ مَالِكَ وَلِيَ فِيهِ النِّصْفُ تَامًّا بِعَمَلِي فِيهِ وَمَا كَانَ فِيهِ مِنْ وَضِيعَةٍ فَعَلَى رَأْسِ الْمَالِ فَقَبَضْتُ مِنْكَ هَذِهِ الْعَشَرَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ الْوُضْحَ الْجِيَادَ مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا فِي سَنَةِ كَذَا وَصَارَتْ لَكَ فِي يَدِي قِرَاضًا عَلَى الشُّرُوطِ الْمُشْتَرَطَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يُطْلِقَ لَهُ أَنْ يَشْتَرِيَ وَيَبِيعَ بِالنَّسِيئَةِ كَتَبَ وَقَدْ نَهَيْتَنِي أَنْ أَشْتَرِيَ وَأَبِيعَ بِالنَّسِيئَةِ.
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Boʻsh yerni oltin va kumushga ijaraga berishda hech qanday zarar yoʻq», dedi.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Бўш ерни олтин ва кумушга ижарага беришда ҳеч қандай зарар йўқ», деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَمُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَدِمَ نَاسٌ مِنَ الْعَرَبِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمُوا ثُمَّ مَرِضُوا فَبَعَثَ بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى لِقَاحٍ لِيَشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا فَكَانُوا فِيهَا ثُمَّ عَمَدُوا إِلَى الرَّاعِي غُلاَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَتَلُوهُ وَاسْتَاقُوا اللِّقَاحَ فَزَعَمُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اللَّهُمَّ عَطِّشَ مَنْ عَطَّشَ آلَ مُحَمَّدٍ اللَّيْلَةَ " . فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي طَلَبِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ . وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ أَنَّ مُعَاوِيَةَ قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ اسْتَاقُوا إِلَى أَرْضِ الشِّرْكِ .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Arablardan bir necha kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, Islomni qabul qilishdi. Soʻng ular kasal boʻlib qolishdi. Rasululloh ﷺ ularni sutidan ichib turishlari uchun sogʻin tuyalar oldiga joʻnatdilar. Ular oʻsha yerda boʻlishdi. Keyin Rasululloh ﷺning choʻponi boʻlgan xizmatkorlarining ustiga hujum qilib, uni oʻldirishdi va tuyalarni haydab ketishdi. Ular Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, kim bu kecha Muhammadning oilasini tashna qilgan boʻlsa, uni tashna qilgin», deb aytdilar deb daʼvo qildilar. Rasululloh ﷺ ularning izidan odam joʻnatdilar, ular tutildi. U zot ularning qoʻl-oyoqlarini kestirib, koʻzlariga mil tortdilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Араблардан бир неча киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, Исломни қабул қилишди. Сўнг улар касал бўлиб қолишди. Расулуллоҳ ﷺ уларни сутидан ичиб туришлари учун соғин туялар олдига жўнатдилар. Улар ўша ерда бўлишди. Кейин Расулуллоҳ ﷺнинг чўпони бўлган хизматкорларининг устига ҳужум қилиб, уни ўлдиришди ва туяларни ҳайдаб кетишди. Улар Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, ким бу кеча Муҳаммаднинг оиласини ташна қилган бўлса, уни ташна қилгин», деб айтдилар деб даъво қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг изидан одам жўнатдилар, улар тутилди. У зот уларнинг қўл-оёқларини кестириб, кўзларига мил тортдилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، جَاءَ هُوَ وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَلِّمَانِهِ فِيمَا قَسَمَ مِنْ خُمُسِ حُنَيْنٍ بَيْنَ بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ فَقَالاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَسَمْتَ لإِخْوَانِنَا بَنِي الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ وَلَمْ تُعْطِنَا شَيْئًا وَقَرَابَتُنَا مِثْلُ قَرَابَتِهِمْ . فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا أَرَى هَاشِمًا وَالْمُطَّلِبَ شَيْئًا وَاحِدًا " . قَالَ جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ وَلَمْ يَقْسِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِبَنِي عَبْدِ شَمْسٍ وَلاَ لِبَنِي نَوْفَلٍ مِنْ ذَلِكَ الْخُمُسِ شَيْئًا كَمَا قَسَمَ لِبَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ .
Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U va Usmon ibn Affon Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib, Hunayn xumsini Banu Hoshim bilan Banul-Muttalib ibn Abd Manof orasida taqsimlagani haqida gaplashdilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, birodarlarimiz Banul-Muttalib ibn Abd Manofga taqsimladingiz, bizga esa hech narsa bermadingiz, holbuki bizning qarindoshligimiz ularning qarindoshligi kabidir», dedilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Men Hoshim bilan Muttalibni bir narsa deb koʻraman», dedilar. Jubayr ibn Mutʼim aytdi: Rasululloh ﷺ Banu Hoshim va Banul-Muttalibga taqsimlagani kabi, Banu Abd Shams va Banu Navfalga ushbu xumsdan hech narsa taqsimlamadilar.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ва Усмон ибн Аффон Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб, Ҳунайн хумсини Бану Ҳошим билан Банул-Мутталиб ибн Абд Маноф орасида тақсимлагани ҳақида гаплашдилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биродарларимиз Банул-Мутталиб ибн Абд Манофга тақсимладингиз, бизга эса ҳеч нарса бермадингиз, ҳолбуки бизнинг қариндошлигимиз уларнинг қариндошлиги кабидир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Мен Ҳошим билан Мутталибни бир нарса деб кўраман», дедилар. Жубайр ибн Мутъим айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бану Ҳошим ва Банул-Мутталибга тақсимлагани каби, Бану Абд Шамс ва Бану Навфалга ушбу хумсдан ҳеч нарса тақсимламадилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عُثْمَانَ الأَحْلاَفِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُضَحِّيَ، فَدَخَلَتْ أَيَّامُ الْعَشْرِ فَلاَ يَأْخُذْ مِنْ شَعْرِهِ وَلاَ أَظْفَارِهِ . فَذَكَرْتُهُ لِعِكْرِمَةَ فَقَالَ أَلاَ يَعْتَزِلُ النِّسَاءَ وَالطِّيبَ .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u: «Kim qurbonlik qilmoqchi boʻlsa-yu, oʻn kunlik ayyom kirsa, u sochidan ham, tirnoqlaridan ham hech narsa olmasin», dedi. Buni Ikrimaga aytsam, u: «U ayollardan va xushboʻ narsalardan ham uzoqlashmaydimi?», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у: «Ким қурбонлик қилмоқчи бўлса-ю, ўн кунлик айём кирса, у сочидан ҳам, тирноқларидан ҳам ҳеч нарса олмасин», деди. Буни Икримага айтсам, у: «У аёллардан ва хушбў нарсалардан ҳам узоқлашмайдими?», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ كَانَتِ الْقَسَامَةُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ ثُمَّ أَقَرَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الأَنْصَارِيِّ الَّذِي وُجِدَ مَقْتُولاً فِي جُبِّ الْيَهُودِ فَقَالَتِ الأَنْصَارُ الْيَهُودُ قَتَلُوا صَاحِبَنَا .
Ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U kishi aytdilar: Qasama johiliyat davrida boʻlgan edi, soʻng Rasululloh ﷺ yahudiylarning quduqchasida oʻldirilgan holda topilgan ansoriy haqida uni tasdiqladilar. Ansorlar: «Yahudiylar bizning hamrohimizni oʻldirishdi», dedilar.Ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У киши айтдилар: Қасама жоҳилият даврида бўлган эди, сўнг Расулуллоҳ ﷺ яҳудийларнинг қудуқчасида ўлдирилган ҳолда топилган ансорий ҳақида уни тасдиқладилар. Ансорлар: «Яҳудийлар бизнинг ҳамроҳимизни ўлдиришди», дедилар.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي الْجَنِينِ يُقْتَلُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ وَلِيدَةٍ فَقَالَ الَّذِي قَضَى عَلَيْهِ كَيْفَ أُغَرَّمُ مَنْ لاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلَ وَلاَ اسْتَهَلّ وَلاَ نَطَقَ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا هَذَا مِنَ الْكُهَّانِ " .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ onasining qornida oʻldirilgan homila haqida bir qul yoxud choʻri (diyat berilishi) haqida hukm qildilar. Shunda hukm chiqarilgan kimsa: «Na ichgan, na yegan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan, na gapirgan kimsaning diyatini qanday toʻlayman? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — kohinlardan biridir», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ онасининг қорнида ўлдирилган ҳомила ҳақида бир қул ёхуд чўри (дият берилиши) ҳақида ҳукм қилдилар. Шунда ҳукм чиқарилган кимса: «На ичган, на еган, на (туғилиб) овоз чиқарган, на гапирган кимсанинг диятини қандай тўлайман? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — коҳинлардан биридир», дедилар.