أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ لَمَّا وُجِدَ الْكِتَابُ الَّذِي عِنْدَ آلِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ الَّذِي ذَكَرُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ لَهُمْ وَجَدُوا فِيهِ " وَفِيمَا هُنَالِكَ مِنَ الأَصَابِعِ عَشْرًا عَشْرًا " .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Amr ibn Hazm oilasi qoʻlida boʻlgan, Rasululloh ﷺ ular uchun yozib berganlarini aytgan hujjat topilganda, uning ichida barmoqlar haqida: «Barmoqlarning har birida oʻn tuyadan (diyat bor)», deb yozilganini koʻrishdi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Амр ибн Ҳазм оиласи қўлида бўлган, Расулуллоҳ ﷺ улар учун ёзиб берганларини айтган ҳужжат топилганда, унинг ичида бармоқлар ҳақида: «Бармоқларнинг ҳар бирида ўн туядан (дият бор)», деб ёзилганини кўришди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ اسْتَعَارَتْ حُلِيًّا عَلَى لِسَانِ أُنَاسٍ فَجَحَدَتْهَا فَأَمَرَ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقُطِعَتْ .
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Banu Maxzumdan boʻlgan bir ayol odamlarning nomidan taqinchoqlarni qarzga olib, soʻng uni (olganini) inkor qildi. Shunda Nabiy ﷺ uni (jazolashga) buyurdilar va uning qoʻli kesildi.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Бану Махзумдан бўлган бир аёл одамларнинг номидан тақинчоқларни қарзга олиб, сўнг уни (олганини) инкор қилди. Шунда Набий ﷺ уни (жазолашга) буюрдилар ва унинг қўли кесилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ كَثِيرٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ لِصُهَيْبٍ مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ خَاتَمَ الذَّهَبِ قَالَ قَدْ رَآهُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ فَلَمْ يَعِبْهُ . قَالَ مَنْ هُوَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u: «Umar Suhaybga: ‹Nega men seni oltin uzuk taqib yurganingni koʻryapman?› dedi. U: ‹Sendan koʻra afzalroq zot buni koʻrgan va uni ayblamagan›, dedi. Umar: ‹U kim?› dedi. Suhayb: ‹Rasululloh ﷺ›, dedi», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у: «Умар Суҳайбга: ‹Нега мен сени олтин узук тақиб юрганингни кўряпман?› деди. У: ‹Сендан кўра афзалроқ зот буни кўрган ва уни айбламаган›, деди. Умар: ‹У ким?› деди. Суҳайб: ‹Расулуллоҳ ﷺ›, деди», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَدِمَ مُعَاوِيَةُ الْمَدِينَةَ فَخَطَبَنَا وَأَخَذَ كُبَّةً مِنْ شَعْرٍ قَالَ مَا كُنْتُ أَرَى أَحَدًا يَفْعَلُهُ إِلاَّ الْيَهُودَ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَلَغَهُ فَسَمَّاهُ الزُّورَ .
Said ibn al-Musayyab aytadi: Muoviya (roziyallohu anhu) Madinaga kelib, bizga xutba qildi va bir tutam sochni qoʻliga olib: «Men buni yahudiylardan boshqa hech kim qiladi deb bilmas edim. Bu haqda Rasululloh ﷺga xabar yetganida, u zot uni ‹zoʻr› (yolgʻon koʻrsatish) deb nomladilar», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб айтади: Муовия (розияллоҳу анҳу) Мадинага келиб, бизга хутба қилди ва бир тутам сочни қўлига олиб: «Мен буни яҳудийлардан бошқа ҳеч ким қилади деб билмас эдим. Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺга хабар етганида, у зот уни ‹зўр› (ёлғон кўрсатиш) деб номладилар», деди.
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ غَرَّبَ عُمَرُ رضى الله عنه رَبِيعَةَ بْنَ أُمَيَّةَ فِي الْخَمْرِ إِلَى خَيْبَرَ فَلَحِقَ بِهِرَقْلَ فَتَنَصَّرَ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لاَ أُغَرِّبُ بَعْدَهُ مُسْلِمًا .
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) xamr ichgani uchun Rabiyʼa ibn Umayyani Xaybarga surgun qildi. U esa Hiraqlga qoʻshilib, nasroniy boʻldi. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Bundan keyin biror musulmonni surgun qilmayman», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) хамр ичгани учун Рабийъа ибн Умайяни Хайбарга сургун қилди. У эса Ҳирақлга қўшилиб, насроний бўлди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Бундан кейин бирор мусулмонни сургун қилмайман», деди.
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ، كَانَ يَشْرَبُ مَا ذَهَبَ ثُلُثَاهُ وَبَقِيَ ثُلُثُهُ .
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Dardo (roziyallohu anhu) uchdan ikkisi ketib, uchdan biri qolgan ichimlikni ichar edi.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) учдан иккиси кетиб, учдан бири қолган ичимликни ичар эди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ مَعْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ إِذَا طُبِخَ الطِّلاَءُ عَلَى الثُّلُثِ فَلاَ بَأْسَ بِهِ .
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U kishi: «Qaynatilgan uzum sharbati uchdan bir qismigacha qaynatilsa, unda hech qanday zarar yoʻq», dedilar.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У киши: «Қайнатилган узум шарбати учдан бир қисмигача қайнатилса, унда ҳеч қандай зарар йўқ», дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ اشْرَبِ الْعَصِيرَ مَا لَمْ يُزْبِدْ .
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U kishi: «Uzum sharbatini koʻpik chiqarmaguncha ich», dedilar.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У киши: «Узум шарбатини кўпик чиқармагунча ич», дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ فِي النَّبِيذِ خَمْرُهُ دُرْدِيُّهُ .
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u kishi nabiz haqida: «Uning xamri quyqasidir», dedilar.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у киши набиз ҳақида: «Унинг хамри қуйқасидир», дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ إِنَّمَا سُمِّيَتِ الْخَمْرُ لأَنَّهَا تُرِكَتْ حَتَّى مَضَى صَفْوُهَا وَبَقِيَ كَدَرُهَا . وَكَانَ يَكْرَهُ كُلَّ شَىْءٍ يُنْبَذُ عَلَى عَكَرٍ .
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u kishi: «Xamr shu nom bilan atalgan, chunki u tiniq qismi ketib, loyqasi qolguncha tashlab qoʻyilgandir», dedilar. Va u kishi quyqa ustiga tayyorlanadigan har qanday narsani yomon koʻrardilar.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у киши: «Хамр шу ном билан аталган, чунки у тиниқ қисми кетиб, лойқаси қолгунча ташлаб қўйилгандир», дедилар. Ва у киши қуйқа устига тайёрланадиган ҳар қандай нарсани ёмон кўрардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ مَرَّ عُمَرُ بِحَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ وَهُوَ يُنْشِدُ فِي الْمَسْجِدِ فَلَحَظَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ أَنْشَدْتُ وَفِيهِ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ أَسَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَجِبْ عَنِّي اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ " . قَالَ اللَّهُمَّ نَعَمْ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) Hasson ibn Sobit masjidda sheʼr oʻqib turgan payti uning yonidan oʻtdi va unga qattiq qaradi. Shunda Hasson: «Men sendan koʻra yaxshiroq zot bu masjidda boʻlgan paytda ham sheʼr oʻqiganman», dedi. Soʻng u Abu Hurayraga oʻgirilib: «Rasululloh ﷺ: ‹Men tomonimdan javob ber. Ey Alloh, uni Ruhul-Qudus bilan qoʻlla!› deganlarini eshitganmiding?» dedi. Abu Hurayra: «Ha, Allohga qasamki, ha», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) Ҳассон ибн Собит масжидда шеър ўқиб турган пайти унинг ёнидан ўтди ва унга қаттиқ қаради. Шунда Ҳассон: «Мен сендан кўра яхшироқ зот бу масжидда бўлган пайтда ҳам шеър ўқиганман», деди. Сўнг у Абу Ҳурайрага ўгирилиб: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен томонимдан жавоб бер. Эй Аллоҳ, уни Руҳул-Қудус билан қўлла!› деганларини эшитганмидинг?» деди. Абу Ҳурайра: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, ҳа», деди.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ حَبِيبِ بْنِ أَبِي الْعِشْرِينَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ لَقِيَ أَبَا هُرَيْرَةَ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَجْمَعَ، بَيْنِي وَبَيْنَكَ فِي سُوقِ الْجَنَّةِ . قَالَ سَعِيدٌ أَوَفِيهَا سُوقٌ قَالَ نَعَمْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ إِذَا دَخَلُوهَا نَزَلُوا فِيهَا بِفَضْلِ أَعْمَالِهِمْ فَيُؤْذَنُ لَهُمْ فِي مِقْدَارِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ مِنْ أَيَّامِ الدُّنْيَا فَيَزُورُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيُبْرِزُ لَهُمْ عَرْشَهُ وَيَتَبَدَّى لَهُمْ فِي رَوْضَةٍ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ فَتُوضَعُ لَهُمْ مَنَابِرُ مِنْ نُورٍ وَمَنَابِرُ مِنْ لُؤْلُؤٍ وَمَنَابِرُ مِنْ يَاقُوتٍ وَمَنَابِرُ مِنْ زَبَرْجَدٍ وَمَنَابِرُ مِنْ ذَهَبٍ وَمَنَابِرُ مِنْ فِضَّةٍ وَيَجْلِسُ أَدْنَاهُمْ - وَمَا فِيهِمْ دَنِيءٌ - عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ وَالْكَافُورِ مَا يُرَوْنَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَرَاسِيِّ بِأَفْضَلَ مِنْهُمْ مَجْلِسًا . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا قَالَ " نَعَمْ هَلْ تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ " . قُلْنَا لاَ . قَالَ " كَذَلِكَ لاَ تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ يَبْقَى فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ أَحَدٌ إِلاَّ حَاضَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مُحَاضَرَةً حَتَّى إِنَّهُ يَقُولُ لِلرَّجُلِ مِنْكُمْ أَلاَ تَذْكُرُ يَا فُلاَنُ يَوْمَ عَمِلْتَ كَذَا وَكَذَا - يُذَكِّرُهُ بَعْضَ غَدَرَاتِهِ فِي الدُّنْيَا - فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَفَلَمْ تَغْفِرْ لِي فَيَقُولُ بَلَى فَبِسَعَةِ مَغْفِرَتِي بَلَغْتَ مَنْزِلَتَكَ هَذِهِ . فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ غَشِيَتْهُمْ سَحَابَةٌ مِنْ فَوْقِهِمْ فَأَمْطَرَتْ عَلَيْهِمْ طِيبًا لَمْ يَجِدُوا مِثْلَ رِيحِهِ شَيْئًا قَطُّ ثُمَّ يَقُولُ قُومُوا إِلَى مَا أَعْدَدْتُ لَكُمْ مِنَ الْكَرَامَةِ فَخُذُوا مَا اشْتَهَيْتُمْ . قَالَ فَنَأْتِي سُوقًا قَدْ حُفَّتْ بِهِ الْمَلاَئِكَةُ فِيهِ مَا لَمْ تَنْظُرِ الْعُيُونُ إِلَى مِثْلِهِ وَلَمْ تَسْمَعِ الآذَانُ وَلَمْ يَخْطُرْ عَلَى الْقُلُوبِ . قَالَ فَيُحْمَلُ لَنَا مَا اشْتَهَيْنَا لَيْسَ يُبَاعُ فِيهِ شَىْءٌ وَلاَ يُشْتَرَى وَفِي ذَلِكَ السُّوقِ يَلْقَى أَهْلُ الْجَنَّةِ بَعْضُهُمْ بَعْضًا فَيُقْبِلُ الرَّجُلُ ذُو الْمَنْزِلَةِ الْمُرْتَفِعَةِ فَيَلْقَى مَنْ هُوَ دُونَهُ - وَمَا فِيهِمْ دَنِيءٌ - فَيَرُوعُهُ مَا يَرَى عَلَيْهِ مِنَ اللِّبَاسِ فَمَا يَنْقَضِي آخِرُ حَدِيثِهِ حَتَّى يَتَمَثَّلَ لَهُ عَلَيْهِ أَحْسَنُ مِنْهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَحْزَنَ فِيهَا " . قَالَ " ثُمَّ نَنْصَرِفُ إِلَى مَنَازِلِنَا فَيَتَلَقَّانَا أَزْوَاجُنَا فَيَقُلْنَ مَرْحَبًا وَأَهْلاً لَقَدْ جِئْتَ وَإِنَّ بِكَ مِنَ الْجَمَالِ وَالطِّيبِ أَفْضَلَ مِمَّا فَارَقْتَنَا عَلَيْهِ فَنَقُولُ إِنَّا جَالَسْنَا الْيَوْمَ رَبَّنَا الْجَبَّارَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَحِقُّنَا أَنْ نَنْقَلِبَ بِمِثْلِ مَا انْقَلَبْنَا " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Said ibn al-Musayyab bilan uchrashib qoldi va: «Allohdan meni sen bilan jannat bozorida jamlashini soʻrayman», dedi. Said: «U yerda bozor ham bormi?» dedi. Abu Hurayra: «Ha, Rasululloh ﷺ menga xabar berdilarki, jannat ahli unga kirganlarida oʻz amallarining fazliga koʻra joylashadilar. Soʻng ularga dunyo kunlaridan juma kuni miqdoricha izn beriladi, bas, ular Alloh azza va jallani ziyorat qiladilar. U ularga oʻz Arshini namoyon qiladi va jannat bogʻlaridan bir bogʻda ularga tajalliy qiladi. Ular uchun nurdan minbarlar, marvariddan minbarlar, yoqutdan minbarlar, zabarjaddan minbarlar, oltindan minbarlar va kumushdan minbarlar qoʻyiladi. Ularning eng quyi darajadagisi – vaholanki, ular ichida past kishi yoʻq – mushk va kofur uyumlari ustiga oʻtiradi. Ular kursi egalarini oʻzlaridan koʻra afzalroq oʻrindiqda deb hisoblamaydilar», dedi. Abu Hurayra: «Men: ‹Ey Rasululloh, biz Robbimizni koʻramizmi?› dedim. U zot: ‹Ha. Toʻlin kechada quyosh va oyni koʻrishda shubha qilasizmi?› dedilar. Biz: ‹Yoʻq›, dedik. U zot: ‹Xuddi shunday, azza va jalla boʻlmish Robbingizni koʻrishda ham shubha qilmaysiz. Oʻsha majlisda Alloh azza va jalla har bir kishi bilan yuzma-yuz suhbatlashmay qolmaydi. Hattoki, sizlardan bir kishiga: «Ey falonchi, falon-falon ish qilgan kuningni eslamaysanmi?» deb, dunyodagi baʼzi xatolarini eslatadi. U: «Ey Robbim, meni kechirmaganmiding?» deydi. Alloh: «Ha, kechirdim. Magʻfiratimning kengligi tufayli sen bu maqomingga yetding», deydi. Ular shu holatda turganlarida, ustlaridan bir bulut ularni qoplaydi va ularga hech qachon uning hididek narsani topmagan xushboʻylikni yogʻdiradi. Soʻng Alloh: «Sizlar uchun tayyorlab qoʻygan karomatimga turib boringlar va xohlagan narsangizni olinglar», deydi. Bas, biz malaklar oʻrab olgan bir bozorga boramiz. Unda koʻzlar koʻrmagan, quloqlar eshitmagan va qalblarga kelmagan narsalar bor. Xohlagan narsamiz biz uchun keltiriladi. Unda hech narsa sotilmaydi ham, sotib olinmaydi ham. Oʻsha bozorda jannat ahli bir-birlari bilan uchrashadi. Yuqori maqomdagi kishi undan quyiroq maqomdagi kishi bilan uchrashadi – vaholanki, ular ichida past kishi yoʻq – va uning egnidagi liboslarni koʻrib hayratlanadi. Soʻzining oxirini tugatmasidan, unda undan-da chiroyliroq libos paydo boʻladi. Chunki u yerda hech kimning gʻamgin boʻlishi joiz emas›, dedilar. U zot: ‹Soʻng biz oʻz maskanlarimizga qaytamiz. Bizni juftlarimiz kutib oladi va: «Marhabo va xush kelibsiz! Bizdan ajralganingizdagidan koʻra husn va xushboʻylik jihatidan afzalroq holda keldingiz», deydilar. Biz: «Bugun biz Robbimiz Jabbor azza va jalla bilan oʻtirdik, shunday holda qaytishimiz haqqimizdir», deymiz›, dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Саид ибн ал-Мусайяб билан учрашиб қолди ва: «Аллоҳдан мени сен билан жаннат бозорида жамлашини сўрайман», деди. Саид: «У ерда бозор ҳам борми?» деди. Абу Ҳурайра: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺ менга хабар бердиларки, жаннат аҳли унга кирганларида ўз амалларининг фазлига кўра жойлашадилар. Сўнг уларга дунё кунларидан жума куни миқдорича изн берилади, бас, улар Аллоҳ азза ва жаллани зиёрат қиладилар. У уларга ўз Аршини намоён қилади ва жаннат боғларидан бир боғда уларга тажаллий қилади. Улар учун нурдан минбарлар, марвариддан минбарлар, ёқутдан минбарлар, забаржаддан минбарлар, олтиндан минбарлар ва кумушдан минбарлар қўйилади. Уларнинг энг қуйи даражадагиси – ваҳоланки, улар ичида паст киши йўқ – мушк ва кофур уюмлари устига ўтиради. Улар курси эгаларини ўзларидан кўра афзалроқ ўриндиқда деб ҳисобламайдилар», деди. Абу Ҳурайра: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, биз Роббимизни кўрамизми?› дедим. У зот: ‹Ҳа. Тўлин кечада қуёш ва ойни кўришда шубҳа қиласизми?› дедилар. Биз: ‹Йўқ›, дедик. У зот: ‹Худди шундай, азза ва жалла бўлмиш Роббингизни кўришда ҳам шубҳа қилмайсиз. Ўша мажлисда Аллоҳ азза ва жалла ҳар бир киши билан юзма-юз суҳбатлашмай қолмайди. Ҳаттоки, сизлардан бир кишига: «Эй фалончи, фалон-фалон иш қилган кунингни эсламайсанми?» деб, дунёдаги баъзи хатоларини эслатади. У: «Эй Роббим, мени кечирмаганмидинг?» дейди. Аллоҳ: «Ҳа, кечирдим. Мағфиратимнинг кенглиги туфайли сен бу мақомингга етдинг», дейди. Улар шу ҳолатда турганларида, устларидан бир булут уларни қоплайди ва уларга ҳеч қачон унинг ҳидидек нарсани топмаган хушбўйликни ёғдиради. Сўнг Аллоҳ: «Сизлар учун тайёрлаб қўйган кароматимга туриб боринглар ва хоҳлаган нарсангизни олинглар», дейди. Бас, биз малаклар ўраб олган бир бозорга борамиз. Унда кўзлар кўрмаган, қулоқлар эшитмаган ва қалбларга келмаган нарсалар бор. Хоҳлаган нарсамиз биз учун келтирилади. Унда ҳеч нарса сотилмайди ҳам, сотиб олинмайди ҳам. Ўша бозорда жаннат аҳли бир-бирлари билан учрашади. Юқори мақомдаги киши ундан қуйироқ мақомдаги киши билан учрашади – ваҳоланки, улар ичида паст киши йўқ – ва унинг эгнидаги либосларни кўриб ҳайратланади. Сўзининг охирини тугатмасидан, унда ундан-да чиройлироқ либос пайдо бўлади. Чунки у ерда ҳеч кимнинг ғамгин бўлиши жоиз эмас›, дедилар. У зот: ‹Сўнг биз ўз масканларимизга қайтамиз. Бизни жуфтларимиз кутиб олади ва: «Марҳабо ва хуш келибсиз! Биздан ажралганингиздагидан кўра ҳусн ва хушбўйлик жиҳатидан афзалроқ ҳолда келдингиз», дейдилар. Биз: «Бугун биз Роббимиз Жаббор азза ва жалла билан ўтирдик, шундай ҳолда қайтишимиз ҳаққимиздир», деймиз›, дедилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ، أَنْبَأَنَا يَحْيَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ إِيَّاكُمْ أَنْ تَهْلِكُوا عَنْ آيَةِ الرَّجْمِ وَأَنْ يَقُولَ قَائِلٌ لَا نَجِدُ حَدَّيْنِ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجَمَ وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Rajm oyatini unutib halok boʻlishingizdan va biror kishining: ‹Biz Allohning kitobida ikki hadni topmaymiz›, deyishidan ehtiyot boʻling. Chunki men Rasululloh ﷺ ning rajm qilganlarini koʻrganman va biz ham u zotdan keyin rajm qilganmiz.»Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Ражм оятини унутиб ҳалок бўлишингиздан ва бирор кишининг: ‹Биз Аллоҳнинг китобида икки ҳадни топмаймиз›, дейишидан эҳтиёт бўлинг. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ражм қилганларини кўрганман ва биз ҳам у зотдан кейин ражм қилганмиз.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashi sababli azoblanadi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлаши сабабли азобланади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ لَمَّا مَاتَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بُكِيَ عَلَيْهِ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَيِّ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) vafot etganida, unga yigʻlashdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum tiriklarning yigʻisi sababli azoblanadi›, dedilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) вафот этганида, унга йиғлашди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум тирикларнинг йиғиси сабабли азобланади›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ إِنَّ مِنْ آخِرِ مَا أُنْزِلَ آيَةُ الرِّبَا وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُوُفِّيَ وَلَمْ يُفَسِّرْهَا فَدَعُوا الرِّبَا وَالرِّيبَةَ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nozil boʻlgan oxirgi narsalardan biri ribo oyati boʻldi. Rasululloh ﷺ esa uni tafsir qilmasdan vafot etdilar. Bas, ribodan ham, shubhali narsadan ham voz kechinglar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Нозил бўлган охирги нарсалардан бири рибо ояти бўлди. Расулуллоҳ ﷺ эса уни тафсир қилмасдан вафот этдилар. Бас, рибодан ҳам, шубҳали нарсадан ҳам воз кечинглар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنِي أَبُو مَعْشَرٍ يَعْنِي الْبَرَّاءَ، وَاسْمُهُ، يُوسُفُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا ابْنُ حَرْمَلَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ حَجَّ عُثْمَانُ حَتَّى إِذَا كَانَ فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ أُخْبِرَ عَلِيٌّ أَنَّ عُثْمَانَ نَهَى أَصْحَابَهُ عَنْ التَّمَتُّعِ بِالْعُمْرَةِ وَالْحَجِّ فَقَالَ عَلِيٌّ لِأَصْحَابِهِ إِذَا رَاحَ فَرُوحُوا فَأَهَلَّ عَلِيٌّ وَأَصْحَابُهُ بِعُمْرَةٍ فَلَمْ يُكَلِّمْهُمْ عُثْمَانُ فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ نَهَيْتَ عَنْ التَّمَتُّعِ أَلَمْ يَتَمَتَّعْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَمَا أَدْرِي مَا أَجَابَهُ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Usmon haj safariga chiqdi. Yoʻlning bir joyiga yetganda Aliga Usmon oʻz sahoblarini umra bilan hajni tamattu qilishdan qaytargani xabar qilindi. Shunda Ali oʻz sahoblariga: «U yoʻlga chiqsa, sizlar ham chiqinglar», dedi. Ali va uning sahoblari umraga niyat qilib ehromga kirishdi. Usmon ular bilan gaplashmadi. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «Menga sen tamattudan qaytaribsan, deb xabar berildi, buni nega qilding? Rasululloh ﷺ tamattu qilmadilarmi?» dedi. Roviy: «Usmon (roziyallohu anhu) unga nima deb javob berganini bilmadim», dedi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Усмон ҳаж сафарига чиқди. Йўлнинг бир жойига етганда Алига Усмон ўз саҳобларини умра билан ҳажни таматту қилишдан қайтаргани хабар қилинди. Шунда Али ўз саҳобларига: «У йўлга чиқса, сизлар ҳам чиқинглар», деди. Али ва унинг саҳоблари умрага ният қилиб эҳромга киришди. Усмон улар билан гаплашмади. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «Менга сен таматтудан қайтарибсан, деб хабар берилди, буни нега қилдинг? Расулуллоҳ ﷺ таматту қилмадиларми?» деди. Ровий: «Усмон (розияллоҳу анҳу) унга нима деб жавоб берганини билмадим», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَهِيعَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ وَرْدَانَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُثْمَانَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَخْطُبُ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَقُولُ كُنْتُ أَبْتَاعُ التَّمْرَ مِنْ بَطْنٍ مِنْ الْيَهُودِ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو قَيْنُقَاعَ فَأَبِيعُهُ بِرِبْحٍ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا عُثْمَانُ إِذَا اشْتَرَيْتَ فَاكْتَلْ وَإِذَا بِعْتَ فَكِلْ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ وَرْدَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَذَكَرَ مِثْلَهُ.
Usmon (roziyallohu anhu) minbarda xutba qilib turib: «Men Bani Qaynuqoʻ deb ataladigan bir yahudiy urugʻidan xurmo sotib olar va uni foyda bilan sotardim. Bu Rasululloh ﷺga yetganda, u zot: ‹Ey Usmon, sotib olganingda oʻlchab ol, sotganingda esa oʻlchab ber›, dedilar», deganini eshitdim.Усмон (розияллоҳу анҳу) минбарда хутба қилиб туриб: «Мен Бани Қайнуқў деб аталадиган бир яҳудий уруғидан хурмо сотиб олар ва уни фойда билан сотардим. Бу Расулуллоҳ ﷺга етганда, у зот: ‹Эй Усмон, сотиб олганингда ўлчаб ол, сотганингда эса ўлчаб бер›, дедилар», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنِي شُعَيْبٌ أَبُو شَيْبَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً الْخُرَاسَانِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ رَأَيْتُ عُثْمَانَ قَاعِدًا فِي الْمَقَاعِدِ فَدَعَا بِطَعَامٍ مِمَّا مَسَّتْهُ النَّارُ فَأَكَلَهُ ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ فَصَلَّى ثُمَّ قَالَ عُثْمَانُ قَعَدْتُ مَقْعَدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَكَلْتُ طَعَامَ رَسُولِ اللَّهِ وَصَلَّيْتُ صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Said ibn al-Musayyab dedi: «Men Usmon (roziyallohu anhu)ni al-Maqoʻidda oʻtirganini koʻrdim. U olovda pishirilgan taomni soʻrab, uni yedi, soʻng namozga turib namoz oʻqidi. Keyin Usmon: ‹Men Rasululloh ﷺ oʻtirgan joyda oʻtirdim, Rasululloh ﷺ yegan taomni yedim va Rasululloh ﷺ oʻqigan namozni oʻqidim›, dedi.»Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Саид ибн ал-Мусайяб деди: «Мен Усмон (розияллоҳу анҳу)ни ал-Мақўидда ўтирганини кўрдим. У оловда пиширилган таомни сўраб, уни еди, сўнг намозга туриб намоз ўқиди. Кейин Усмон: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ ўтирган жойда ўтирдим, Расулуллоҳ ﷺ еган таомни едим ва Расулуллоҳ ﷺ ўқиган намозни ўқидим›, деди.»
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ وَرْدَانَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُثْمَانَ، يَخْطُبُ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَقُولُ كُنْتُ أَبْتَاعُ التَّمْرَ مِنْ بَطْنٍ مِنْ الْيَهُودِ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو قَيْنُقَاعٍ فَأَبِيعُهُ بِرِبْحِ الْآصُعِ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا عُثْمَانُ إِذَا اشْتَرَيْتَ فَاكْتَلْ وَإِذَا بِعْتَ فَكِلْ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U minbar ustida turib xutba qilar ekan, shunday dedi: «Men yahudiylardan Banu Qaynuqoʻ deb ataladigan bir qavmdan xurmo sotib olar va uni soʻlab (oʻlchov ustiga) foyda bilan sotardim. Bu Nabiy ﷺga yetdi. Shunda u zot: ‹Ey Usmon! Sotib olsang, oʻlchab ol; sotsang, oʻlchab ber›, dedilar».Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У минбар устида туриб хутба қилар экан, шундай деди: «Мен яҳудийлардан Бану Қайнуқў деб аталадиган бир қавмдан хурмо сотиб олар ва уни сўлаб (ўлчов устига) фойда билан сотардим. Бу Набий ﷺга етди. Шунда у зот: ‹Эй Усмон! Сотиб олсанг, ўлчаб ол; сотсанг, ўлчаб бер›, дедилар».
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى أَجْمَلِ فَتَاةٍ فِي قُرَيْشٍ قَالَ وَمَنْ هِيَ قُلْتُ ابْنَةُ حَمْزَةَ قَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنْ الرَّضَاعَةِ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مِنْ الرَّضَاعَةِ مَا حَرَّمَ مِنْ النَّسَبِ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «‹Yo Rasululloh, sizga Qurayshning eng goʻzal qiziga yoʻl koʻrsataymi?› dedim. U zot: ‹U kim?› dedilar. ‹Hamzaning qizi›, dedim. U zot: ‹Sen uning emishganlik jihatidan mening akamning qizi ekanini bilmaysanmi? Alloh nasab jihatidan harom qilgan narsani emishganlik jihatidan ham harom qildi›, dedilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «‹Ё Расулуллоҳ, сизга Қурайшнинг энг гўзал қизига йўл кўрсатайми?› дедим. У зот: ‹У ким?› дедилар. ‹Ҳамзанинг қизи›, дедим. У зот: ‹Сен унинг эмишганлик жиҳатидан менинг акамнинг қизи эканини билмайсанми? Аллоҳ насаб жиҳатидан ҳаром қилган нарсани эмишганлик жиҳатидан ҳам ҳаром қилди›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ اجْتَمَعَ عَلِيٌّ وَعُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا بِعُسْفَانَ فَكَانَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَنْهَى عَنْ الْمُتْعَةِ وَالْعُمْرَةِ فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا تُرِيدُ إِلَى أَمْرٍ فَعَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَنْهَى عَنْهَا فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دَعْنَا مِنْكَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali va Usmon (roziyallohu anhumo) Usfonda uchrashdilar. Usmon (roziyallohu anhu) odamlarni mutʼa va umradan qaytarardi. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ qilgan ishdan nega qaytarmoqchisan?» dedi. Usmon (roziyallohu anhu): «Bizni oʻz holimizga qoʻy», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али ва Усмон (розияллоҳу анҳумо) Усфонда учрашдилар. Усмон (розияллоҳу анҳу) одамларни мутъа ва умрадан қайтарарди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ қилган ишдан нега қайтармоқчисан?» деди. Усмон (розияллоҳу анҳу): «Бизни ўз ҳолимизга қўй», деди.
وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ مُرْسَلًا: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نهى عَن بَيْعِ اللَّحْمِ بِالْحَيَوَانِ قَالَ سَعِيدٌ: كَانَ مِنْ مَيْسِرِ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ. رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan mursal tarzda rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ goʻshtni tirik hayvon evaziga sotishdan qaytardilar. Saʼid: «Bu johiliyat ahlining qimor oʻyinlaridan edi», dedi. «Sharhu-s-sunna»da rivoyat qilingan.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан мурсал тарзда ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ гўштни тирик ҳайвон эвазига сотишдан қайтардилар. Саъид: «Бу жоҳилият аҳлининг қимор ўйинларидан эди», деди. «Шарҳу-с-сунна»да ривоят қилинган.
عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا يَغْلَقُ الرَّهْنُ الرَّهْنَ مِنْ صَاحِبِهِ الَّذِي رَهَنَهُ لَهُ غنمه وَعَلِيهِ غرمه» . رَوَاهُ الشَّافِعِي مُرْسلا
وَرُوِيَ مثله أَو مثل مَعْنَاهُ لَا يُخَالف عَنهُ عَن أبي هُرَيْرَة مُتَّصِلا
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Garov uni garovga qoʻygan egasidan (butunlay) chiqib ketmaydi; uning foydasi ham oʻshaniki, zarari ham oʻshaning zimmasida», dedilar. Buni Shofiʼiy mursal shaklda rivoyat qilgan; shunga oʻxshashi yoki shu maʼnodagisi hech qanday ixtilofsiz Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan muttasil (uzluksiz) sanad bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров уни гаровга қўйган эгасидан (бутунлай) чиқиб кетмайди; унинг фойдаси ҳам ўшаники, зарари ҳам ўшанинг зиммасида», дедилар. Буни Шофиъий мурсал шаклда ривоят қилган; шунга ўхшаши ёки шу маънодагиси ҳеч қандай ихтилофсиз Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан муттасил (узлуксиз) санад билан ҳам ривоят қилинган.
وَعَن سعيدِ بنِ المسيِّبِ قَالَ: إِنَّمَا نُقِلَتْ فَاطِمَةُ لِطُولِ لِسَانِهَا عَلَى أحمائِها. رَوَاهُ فِي شرح السّنة
Saʼid ibn al-Musayyib (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Fotima faqat er tomonidagi qarindoshlariga tili uzunligi (koʻp gapirgani) sababli (uyidan) koʻchirilgan edi». «Sharh us-sunna»da rivoyat qilingan.Саъид ибн ал-Мусаййиб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Фотима фақат эр томонидаги қариндошларига тили узунлиги (кўп гапиргани) сабабли (уйидан) кўчирилган эди». «Шарҳ ус-сунна»да ривоят қилинган.
وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ: قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَيُّمَا امْرَأَةٍ طُلِّقَتْ فَحَاضَتْ حَيْضَةً أَوْ حَيْضَتَيْنِ ثُمَّ رُفِعَتْهَا حيضتُها فإنَّها تنتظِرُ تسعةَ أشهرٍ فإنْ بانَ لَهَا حَمْلٌ فَذَلِكَ وَإِلَّا اعْتَدَّتْ بَعْدَ التِّسْعَةِ الْأَشْهَرِ ثلاثةَ أشهرٍ ثمَّ حلَّتْ. رَوَاهُ مَالك
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Qaysi bir ayol taloq qilinib, bir yoki ikki marta hayz koʻrsa, soʻngra hayzi koʻtarilib (toʻxtab) qolsa, u toʻqqiz oy kutadi. Agar unda homiladorlik ayon boʻlsa, oʻsha (homila kutiladi); boʻlmasa, toʻqqiz oydan keyin uch oy idda saqlaydi, soʻngra (turmush qurishi) halol boʻladi». Molik rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Қайси бир аёл талоқ қилиниб, бир ёки икки марта ҳайз кўрса, сўнгра ҳайзи кўтарилиб (тўхтаб) қолса, у тўққиз ой кутади. Агар унда ҳомиладорлик аён бўлса, ўша (ҳомила кутилади); бўлмаса, тўққиз ойдан кейин уч ой идда сақлайди, сўнгра (турмуш қуриши) ҳалол бўлади». Молик ривоят қилган.
وَعَن سعيد بن الْمسيب: أَنَّ أَخَوَيْنِ مِنَ الْأَنْصَارِ كَانَ بَيْنَهُمَا مِيرَاثٌ فَسَأَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ الْقِسْمَةَ فَقَالَ: إِنْ عُدْتَ تَسْأَلُنِي الْقِسْمَةَ فَكُلُّ مَالِي فِي رِتَاجِ الْكَعْبَةِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ: إِنَّ الْكَعْبَةَ غَنِيَّةٌ عَنْ مَالِكَ كَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ وَكَلِّمْ أَخَاكَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَا يَمِينَ عَلَيْكَ وَلَا نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ الرَّبِّ وَلَا فِي قَطِيعَةِ الرَّحِمِ وَلَا فِيمَا لَا يملك» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan ikki aka-uka boʻlib, ular oʻrtasida meros bor edi. Ulardan biri sherigidan (merosni) taqsim qilishni soʻradi. (Sherigi esa:) «Agar yana mendan taqsimni soʻrasang, butun molim Kaʼba eshigiga (vaqf) boʻlsin», dedi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) unga: «Albatta Kaʼba sening molingdan behojatdir. Qasamingga kafforat ber va akang bilan gaplash. Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Robbingga maʼsiyat boʻlgan, qarindoshlik aloqasini uzishda boʻlgan va oʻzing ega boʻlmagan narsada qasam ham, nazr ham (joiz) emas (bunga rioya qilish) sening zimmangda yoʻq›, deganlarini eshitganman», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ансорлардан икки ака-ука бўлиб, улар ўртасида мерос бор эди. Улардан бири шеригидан (меросни) тақсим қилишни сўради. (Шериги эса:) «Агар яна мендан тақсимни сўрасанг, бутун молим Каъба эшигига (вақф) бўлсин», деди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Албатта Каъба сенинг молингдан беҳожатдир. Қасамингга каффорат бер ва аканг билан гаплаш. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Роббингга маъсият бўлган, қариндошлик алоқасини узишда бўлган ва ўзинг эга бўлмаган нарсада қасам ҳам, назр ҳам (жоиз) эмас (бунга риоя қилиш) сенинг зиммангда йўқ›, деганларини эшитганман», деди.
عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ: أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخطاب قَتَلَ نَفَرًا خَمْسَةً أَوْ سَبْعَةً بِرَجُلٍ وَاحِدٍ قَتَلُوهُ قَتْلَ غِيلَةٍ وَقَالَ عُمَرُ: لَوْ تَمَالَأَ عَلَيْهِ أَهْلُ صَنْعَاءَ لَقَتَلْتُهُمْ جَمِيعًا. رَوَاهُ مَالِكٌ
وروى البُخَارِيّ عَن ابْن عمر نَحوه
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bir kishini gʻiyla (pistirma) yoʻli bilan oʻldirgan besh yoki yetti kishini oʻsha bitta kishi evaziga qasosan oʻldirdi. Umar: «Agar Sanʼo ahlining hammasi uni oʻldirishga til biriktirganida edi, ularning barchasini oʻldirardim», dedi. Molik rivoyat qilgan. Buxoriy ham Ibn Umardan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бир кишини ғийла (пистирма) йўли билан ўлдирган беш ёки етти кишини ўша битта киши эвазига қасосан ўлдирди. Умар: «Агар Санъо аҳлининг ҳаммаси уни ўлдиришга тил бириктирганида эди, уларнинг барчасини ўлдирардим», деди. Молик ривоят қилган. Бухорий ҳам Ибн Умардан шунга ўхшашини ривоят қилган.
وَعَن سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي الْجَنِينِ يُقْتَلُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ بِغُرَّةِ عَبْدٍ أَوْ وَلِيدَةٍ. فَقَالَ الَّذِي قُضِيَ عليهِ: كيفَ أَغْرَمُ مَنْ لَا شَرِبَ وَلَا أَكَلَ وَلَا نَطَقَ وَلَا اسْتَهَلَّ وَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلُّ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّمَا هَذَا مِنْ إِخْوَانِ الْكُهَّانِ» . رَوَاهُ مالكٌ وَالنَّسَائِيّ مُرْسلا
وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ عَنْهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مُتَّصِلا
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ onasining qornida oʻldirilgan homila haqida bir qul yoxud choʻri (diyat berilishi) haqida hukm qildilar. Shunda hukm chiqarilgan kimsa: «Na ichgan, na yegan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan, na gapirgan kimsaning diyatini qanday toʻlayman? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — kohinlardan biridir», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ онасининг қорнида ўлдирилган ҳомила ҳақида бир қул ёхуд чўри (дият берилиши) ҳақида ҳукм қилдилар. Шунда ҳукм чиқарилган кимса: «На ичган, на еган, на (туғилиб) овоз чиқарган, на гапирган кимсанинг диятини қандай тўлайман? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — коҳинлардан биридир», дедилар.
وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ: أَنَّ مُسْلِمًا وَيَهُودِيًّا اخْتَصَمَا إِلَى عُمَرَ فَرَأَى الْحَقَّ لِلْيَهُودِيِّ فَقَضَى لَهُ عُمَرُ بِهِ فَقَالَ لَهُ الْيَهُودِيُّ: وَاللَّهِ لَقَدْ قَضَيْتَ بِالْحَقِّ فَضَرَبَهُ عُمَرُ بِالدِّرَّةِ وَقَالَ: وَمَا يُدْريكَ؟ فَقَالَ الْيَهُودِيُّ: وَاللَّهِ إِنَّا نَجِدُ فِي التَّوْرَاةِ أَنَّهُ لَيْسَ قَاضٍ يَقْضِي بِالْحَقِّ إِلَّا كَانَ عَنْ يَمِينِهِ مَلَكٌ وَعَنْ شِمَالِهِ مَلَكٌ يُسَدِّدَانِهِ وَيُوَفِّقَانِهِ لِلْحَقِّ مَا دَامَ مَعَ الْحَقِّ فَإِذَا تركَ الحقَّ عرَجا وترَكاهُ. رَوَاهُ مَالك
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir musulmon bilan bir yahudiy Umar (roziyallohu anhu)ning oldida daʼvolashdilar. (Umar) haq yahudiy tomonida ekanini koʻrib, uning foydasiga hukm qildi. Shunda yahudiy unga: «Alloh haqi, sen haq bilan hukm qilding», dedi. Umar esa uni darra (qamchi) bilan urib: «Buni qanday bilding?» dedi. Yahudiy: «Alloh haqi, biz Tavrotda shuni topamizki, haq bilan hukm qiladigan har qanday qozining oʻng tomonida bir farishta, chap tomonida bir farishta boʻlib, u haq bilan birga ekan, ular uni toʻgʻri yoʻlga soladilar va haqqa muvaffaq qiladilar; qachonki u haqni tark etsa, ular koʻtarilib, uni tark etadilar», dedi. Molik rivoyat qilgan.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир мусулмон билан бир яҳудий Умар (розияллоҳу анҳу)нинг олдида даъволашдилар. (Умар) ҳақ яҳудий томонида эканини кўриб, унинг фойдасига ҳукм қилди. Шунда яҳудий унга: «Аллоҳ ҳақи, сен ҳақ билан ҳукм қилдинг», деди. Умар эса уни дарра (қамчи) билан уриб: «Буни қандай билдинг?» деди. Яҳудий: «Аллоҳ ҳақи, биз Тавротда шуни топамизки, ҳақ билан ҳукм қиладиган ҳар қандай қозининг ўнг томонида бир фаришта, чап томонида бир фаришта бўлиб, у ҳақ билан бирга экан, улар уни тўғри йўлга соладилар ва ҳаққа муваффақ қиладилар; қачонки у ҳақни тарк этса, улар кўтарилиб, уни тарк этадилар», деди. Молик ривоят қилган.
وَعَن سعيد بن الْمسيب أَنه لقيَ أَبَا هريرةَ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَجْمَعَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ فِي سُوقِ الْجَنَّةِ. فَقَالَ سَعِيدٌ: أَفِيهَا سُوقٌ؟ قَالَ: نَعَمْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ إِذَا دَخَلُوهَا نَزَلُوا فِيهَا بِفَضْلِ أَعْمَالِهِمْ ثُمَّ يُؤْذَنُ لَهُمْ فِي مِقْدَارِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ مِنْ أَيَّامِ الدُّنْيَا فَيَزُورُونَ رَبَّهُمْ وَيَبْرُزُ لَهُمْ عَرْشُهُ وَيَتَبَدَّى لَهُم فِي روضةٍ من رياضِ الجنَّة فَيُوضَع لَهُم مَنَابِر من نور ومنابرمن لُؤْلُؤٍ وَمَنَابِرُ مِنْ يَاقُوتٍ وَمَنَابِرُ مِنْ زَبَرْجَدٍ وَمَنَابِرُ مِنْ ذَهَبٍ وَمَنَابِرُ مِنْ فِضَّةٍ وَيَجْلِسُ أَدْنَاهُم - وَمَا فيهم دنيٌّ - عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ وَالْكَافُورِ مَا يَرَوْنَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَرَاسِيِّ بِأَفْضَلَ مِنْهُمْ مَجْلِسًا» . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهَلْ نَرَى رَبَّنَا؟ قَالَ: «نَعَمْ هَلْ تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ؟» قُلْنَا: لَا. قَالَ: " كَذَلِكَ لَا تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ وَلَا يَبْقَى فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ رَجُلٌ إِلَّا حَاضَرَهُ اللَّهُ مُحَاضَرَةً حَتَّى يَقُولَ لِلرَّجُلِ مِنْهُمْ: يَا فلَان ابْن فلَان أَتَذكر يَوْم قلت كَذَا وَكَذَا؟ فيذكِّره بِبَعْض غدارته فِي الدُّنْيَا. فَيَقُولُ: يَا رَبِّ أَفَلَمْ تَغْفِرْ لِي؟ فَيَقُولُ: بَلَى فَبِسِعَةِ مَغْفِرَتِي بَلَغْتَ مَنْزِلَتَكَ هَذِهِ. فَبَيْنَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ غَشِيتْهُمْ سَحَابَةٌ مِنْ فَوْقِهِمْ فَأَمْطَرَتْ عَلَيْهِمْ طِيبًا لَمْ يَجِدُوا مِثْلَ رِيحِهِ شَيْئًا قَطُّ وَيَقُولُ رَبُّنَا: قُومُوا إِلَى مَا أَعْدَدْتُ لَكُمْ مِنَ الْكَرَامَةِ فَخُذُوا مَا اشْتَهَيْتُمْ فَنَأْتِي سُوقًا قَدْ حَفَّتْ بِهِ الْمَلَائِكَةُ فِيهَا مَا لَمْ تَنْظُرِ الْعُيُونُ إِلَى مِثْلِهِ وَلَمْ تَسْمَعِ الْآذَانُ وَلَمْ يَخْطُرْ عَلَى الْقُلُوبِ فَيُحْمَلُ لَنَا مَا اشْتَهَيْنَا لَيْسَ يُبَاعُ فِيهَا وَلَا يُشْتَرَى وَفِي ذَلِكَ السُّوقِ يَلْقَى أَهْلُ الْجَنَّةِ بَعْضُهُمْ بَعْضًا ". قَالَ: " فَيُقْبِلُ الرَّجُلُ ذُو الْمَنْزِلَةِ الْمُرْتَفِعَةِ فَيَلْقَى مَنْ هُوَ دُونَهُ - وَمَا فيهم دنيٌّ - فيروعُه مَا يرى عَلَيْهِ من اللباسِ فِيمَا يَنْقَضِي آخِرُ حَدِيثِهِ حَتَّى يَتَخَيَّلَ عَلَيْهِ مَا هُوَ أحسن مِنْهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَحْزَنَ فِيهَا ثُمَّ نَنْصَرِفُ إِلَى مَنَازِلِنَا فَيَتَلَقَّانَا أَزْوَاجُنَا فَيَقُلْنَ: مَرْحَبًا وَأَهْلًا لَقَدْ جِئْتَ وَإِنَّ بِكَ مِنَ الْجَمَالِ أَفْضَلَ مِمَّا فَارَقْتَنَا عَلَيْهِ فَيَقُولُ: إِنَّا جَالَسْنَا الْيَوْمَ رَبَّنَا الْجَبَّارَ وَيَحِقُّنَا أَنْ نَنْقَلِبَ بِمِثْلِ مَا انْقَلَبْنَا ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيث غَرِيب
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Said ibn al-Musayyabga uchrab: «Men Allohdan seni va meni jannat bozorida birga qilishini soʻrayman», dedi. Said: «Unda bozor ham boʻladimi?» dedi. Abu Hurayra: «Ha, menga Rasululloh ﷺ xabar berdilarki: ‹Jannat ahli unga kirganlarida, amallarining fazliga koʻra oʻz oʻrinlarini egallaydilar. Soʻng ularga dunyo kunlaridan juma kuni miqdoricha (vaqtda) izn beriladi, ular Robblarini ziyorat qiladilar; U ularga Arshini namoyon qiladi va ularga jannat bogʻlaridan bir bogʻda tajalliy qiladi. Ular uchun nurdan minbarlar, marvariddan minbarlar, yoqutdan minbarlar, zabarjaddan minbarlar, oltindan minbarlar va kumushdan minbarlar qoʻyiladi. Ularning eng pasti — garchi ular orasida past kimsa boʻlmasa ham — misk va kofur uyumlari ustida oʻtiradi; ular kursilarda oʻtirganlarni oʻzlaridan koʻra afzalroq oʻrinda deb hisoblamaydilar›», dedi. Abu Hurayra aytdi: Men: «Yo Rasululloh, biz Robbimizni koʻramizmi?» dedim. U zot: «Ha. Toʻlin oy kechasi quyosh va oyni koʻrishda shubhaga borasizlarmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq», dedik. U zot: «Xuddi shunday, Robbingizni koʻrishda ham shubhaga bormaysizlar. U majlisda hech bir kishi qolmaydiki, Alloh u bilan bevosita suhbatlashmasin; hatto ulardan bir kishiga: ‹Ey falon ibn falon, sen falon kuni shunday-shunday deganingni eslaysanmi?› deydi va unga dunyodagi baʼzi gunohlarini eslatadi. U: ‹Ey Robbim, meni magʻfirat qilmaganmiding?› deydi. Alloh: ‹Ha, magʻfiratimning kengligi sababli sen mana shu manzilingga yetding›, deydi. Ular shu holatda turganlarida, ustlaridan bir bulut ularni qoplaydi va ularning ustiga shunday xushboʻylik yogʻdiradiki, ular umuman bunday hidni hech qachon his qilmagan boʻladilar. Robbimiz — tabarka va taolo —: ‹Sizlar uchun tayyorlab qoʻygan karomatimga turinglar va xohlagan narsangizni olinglar›, deydi. Soʻng biz farishtalar oʻrab turgan bir bozorga kelamiz, unda koʻzlar uning misli koʻrmagan, quloqlar eshitmagan va dillarga kelmagan narsalar boʻladi. Bizga xohlagan narsamiz keltiriladi; unda na sotiladi, na sotib olinadi. Oʻsha bozorda jannat ahli bir-birlari bilan uchrashadilar. Yuqori martabali kishi kelib, oʻzidan past (martabali) kishi bilan uchrashadi — garchi ular orasida past kimsa boʻlmasa ham —, uning ustidagi kiyimni koʻrib hayratga tushadi; suhbatining oxiri tugamasdanoq, oʻzida undan-da goʻzalroq (kiyim) paydo boʻladi. Bu shuning uchunki, u yerda hech kimga gʻamgin boʻlish loyiq emas. Soʻng biz oʻz manzillarimizga qaytamiz, ayollarimiz bizni qarshi olib: ‹Marhabo, xush kelibsiz! Bizdan ajralganingizdagidan-da goʻzalroq holda kelibsiz!› deyishadi. Biz: ‹Biz bugun Robbimiz — al-Jabbor bilan oʻtirdik; bizga shunday (goʻzal) holda qaytishimiz haqdir›, deymiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan bilamiz. Suvayd ibn Amr al-Avzoiydan bu hadisning bir qismini rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Саид ибн ал-Мусайябга учраб: «Мен Аллоҳдан сени ва мени жаннат бозорида бирга қилишини сўрайман», деди. Саид: «Унда бозор ҳам бўладими?» деди. Абу Ҳурайра: «Ҳа, менга Расулуллоҳ ﷺ хабар бердиларки: ‹Жаннат аҳли унга кирганларида, амалларининг фазлига кўра ўз ўринларини эгаллайдилар. Сўнг уларга дунё кунларидан жума куни миқдорича (вақтда) изн берилади, улар Роббларини зиёрат қиладилар; У уларга Аршини намоён қилади ва уларга жаннат боғларидан бир боғда тажаллий қилади. Улар учун нурдан минбарлар, марвариддан минбарлар, ёқутдан минбарлар, забаржаддан минбарлар, олтиндан минбарлар ва кумушдан минбарлар қўйилади. Уларнинг энг пасти — гарчи улар орасида паст кимса бўлмаса ҳам — миск ва кофур уюмлари устида ўтиради; улар курсиларда ўтирганларни ўзларидан кўра афзалроқ ўринда деб ҳисобламайдилар›», деди. Абу Ҳурайра айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз Роббимизни кўрамизми?» дедим. У зот: «Ҳа. Тўлин ой кечаси қуёш ва ойни кўришда шубҳага борасизларми?» дедилар. Биз: «Йўқ», дедик. У зот: «Худди шундай, Роббингизни кўришда ҳам шубҳага бормайсизлар. У мажлисда ҳеч бир киши қолмайдики, Аллоҳ у билан бевосита суҳбатлашмасин; ҳатто улардан бир кишига: ‹Эй фалон ибн фалон, сен фалон куни шундай-шундай деганингни эслайсанми?› дейди ва унга дунёдаги баъзи гуноҳларини эслатади. У: ‹Эй Роббим, мени мағфират қилмаганмидинг?› дейди. Аллоҳ: ‹Ҳа, мағфиратимнинг кенглиги сабабли сен мана шу манзилингга етдинг›, дейди. Улар шу ҳолатда турганларида, устларидан бир булут уларни қоплайди ва уларнинг устига шундай хушбўйлик ёғдирадики, улар умуман бундай ҳидни ҳеч қачон ҳис қилмаган бўладилар. Роббимиз — табарка ва таоло —: ‹Сизлар учун тайёрлаб қўйган кароматимга туринглар ва хоҳлаган нарсангизни олинглар›, дейди. Сўнг биз фаришталар ўраб турган бир бозорга келамиз, унда кўзлар унинг мисли кўрмаган, қулоқлар эшитмаган ва дилларга келмаган нарсалар бўлади. Бизга хоҳлаган нарсамиз келтирилади; унда на сотилади, на сотиб олинади. Ўша бозорда жаннат аҳли бир-бирлари билан учрашадилар. Юқори мартабали киши келиб, ўзидан паст (мартабали) киши билан учрашади — гарчи улар орасида паст кимса бўлмаса ҳам —, унинг устидаги кийимни кўриб ҳайратга тушади; суҳбатининг охири тугамасданоқ, ўзида ундан-да гўзалроқ (кийим) пайдо бўлади. Бу шунинг учунки, у ерда ҳеч кимга ғамгин бўлиш лойиқ эмас. Сўнг биз ўз манзилларимизга қайтамиз, аёлларимиз бизни қарши олиб: ‹Марҳабо, хуш келибсиз! Биздан ажралганингиздагидан-да гўзалроқ ҳолда келибсиз!› дейишади. Биз: ‹Биз бугун Роббимиз — ал-Жаббор билан ўтирдик; бизга шундай (гўзал) ҳолда қайтишимиз ҳақдир›, деймиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Сувайд ибн Амр ал-Авзоийдан бу ҳадиснинг бир қисмини ривоят қилган.
وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ: صَلَّيْتُ وَرَاءَ أَبِي هُرَيْرَةَ عَلَى صَبِيٍّ لَمْ يَعْمَلْ خَطِيئَةً قَطُّ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ: اللَّهُمَّ أَعِذْهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْر. رَوَاهُ مَالك
Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning orqasida hech qachon gunoh qilmagan bir bolaga janoza namozini oʻqidim va uning: «Allohim, uni qabr azobidan asragin», deb aytayotganini eshitdim. Molik rivoyat qilgan.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг орқасида ҳеч қачон гуноҳ қилмаган бир болага жаноза намозини ўқидим ва унинг: «Аллоҳим, уни қабр азобидан асрагин», деб айтаётганини эшитдим. Молик ривоят қилган.
وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ مُرْسَلًا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ قَرَأَ (قل هُوَ الله أحد)
عشر مَرَّات بني لَهُ بِهَا قَصْرٌ فِي الْجَنَّةِ وَمَنْ قَرَأَ عِشْرِينَ مَرَّةً بُنِي لَهُ بِهَا قَصْرَانِ فِي الْجَنَّةِ وَمَنْ قَرَأَهَا ثَلَاثِينَ مَرَّةً بُنِيَ لَهُ بِهَا ثَلَاثَةُ قُصُورٍ فِي الْجَنَّةِ» . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا لَنُكَثِّرَنَّ قُصُورَنَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اللَّهُ أَوْسَعُ من ذَلِك» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ
Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan mursal tarzda rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim {Qul huwallohu ahad}ni oʻn marta oʻqisa, unga jannatda bir qasr bino qilinadi; kim yigirma marta oʻqisa, unga jannatda ikki qasr bino qilinadi; kim uni oʻttiz marta oʻqisa, unga jannatda uch qasr bino qilinadi», dedilar. Shunda Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Alloh haqqi, ey Rasululloh, unday boʻlsa biz qasrlarimizni koʻpaytiramiz-ku!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Allohning (fazli) bundan-da kengroqdir», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан мурсал тарзда ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким {Қул ҳуwаллоҳу аҳад}ни ўн марта ўқиса, унга жаннатда бир қаср бино қилинади; ким йигирма марта ўқиса, унга жаннатда икки қаср бино қилинади; ким уни ўттиз марта ўқиса, унга жаннатда уч қаср бино қилинади», дедилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳ ҳаққи, эй Расулуллоҳ, ундай бўлса биз қасрларимизни кўпайтирамиз-ку!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг (фазли) бундан-да кенгроқдир», дедилар. Доримий ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ: مَا اسْمُكَ؟ قَالَ: حَزْنٌ، قَالَ: أَنْتَ سَهْلٌ، قَالَ: لاَ أُغَيِّرُ اسْمًا سَمَّانِيهِ أَبِي. قَالَ ابْنُ الْمُسَيِّبِ: فَمَا زَالَتِ الْحُزُونَةُ فِينَا بَعْدُ.
(al-Musayyab ibn Hazn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) uning otasi (Hazn) Paygʻambar ﷺning oldilariga keldi, (u zot:) «Isming nima?» dedilar. U: «Hazn (dagʻal, qattiq)» dedi. (U zot:) «Sen Sahl (yumshoq)san» dedilar. U: «Men otam qoʻygan ismni oʻzgartirmayman» dedi. Ibn Musayyab aytdi: Shundan keyin bizda dagʻallik (huzuna) saqlanib qolaverdi.(ал-Мусайяб ибн Ҳазн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) унинг отаси (Ҳазн) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келди, (у зот:) «Исминг нима?» дедилар. У: «Ҳазн (дағал, қаттиқ)» деди. (У зот:) «Сен Саҳл (юмшоқ)сан» дедилар. У: «Мен отам қўйган исмни ўзгартирмайман» деди. Ибн Мусайяб айтди: Шундан кейин бизда дағаллик (ҳузуна) сақланиб қолаверди.