Sa'id ibn al-Musayyab al-Maxzumiy

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ، أَخْبَرَنِي أَبُو عِيسَى الْخُرَاسَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - فَشَهِدَ عِنْدَهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ يَنْهَى عَنِ الْعُمْرَةِ قَبْلَ الْحَجِّ ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga aytib berdi: bizga Abdulloh ibn Vahb aytib berdi, menga Hayva xabar berdi, menga Abu Iyso al-Xurosoniy Abdulloh ibn al-Qosimdan, u Said ibn al-Musayyabdan xabar berdiki, Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning huzuriga keldi va uning oldida guvohlik berdiki, u Rasululloh ﷺning vafot etgan kasalliklarida umrani hajdan oldin qilishni qaytarayotganlarini eshitgan.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтиб берди: бизга Абдуллоҳ ибн Ваҳб айтиб берди, менга Ҳайва хабар берди, менга Абу Ийсо ал-Хуросоний Абдуллоҳ ибн ал-Қосимдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан хабар бердики, Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига келди ва унинг олдида гувоҳлик бердики, у Расулуллоҳ ﷺнинг вафот этган касалликларида умрани ҳаждан олдин қилишни қайтараётганларини эшитган.

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ وَهِمَ ابْنُ عَبَّاسٍ فِي تَزْوِيجِ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Ibn Abbos Paygʻambar ﷺning ehrom holatlarida Maymunaga uylanganlari haqida adashgan (xato qilgan)», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Ибн Аббос Пайғамбар ﷺнинг эҳром ҳолатларида Маймунага уйланганлари ҳақида адашган (хато қилган)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ بَصْرَةُ بْنُ أَكْثَمَ نَكَحَ امْرَأَةً فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏ وَزَادَ وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا ‏.‏ وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ أَتَمُّ ‏.‏

Muhammad ibn al-Musanno Usmon ibn Umardan, u Ali ibn al-Muborakdan, u Yahyodan, u Yazid ibn Nuaymdan, u Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha: Basra ibn Aksam deb atalmish bir kishi bir ayolga uylandi. Soʻng (rovi) shu maʼnoni zikr qildi va: «Va u ikkovini bir-biridan ajratib qoʻydi», deb qoʻshimcha qildi. Ibn Jurayjning hadisi toʻliqroqdir.Муҳаммад ибн ал-Мусанно Усмон ибн Умардан, у Али ибн ал-Муборакдан, у Яҳёдан, у Язид ибн Нуаймдан, у Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича: Басра ибн Аксам деб аталмиш бир киши бир аёлга уйланди. Сўнг (рови) шу маънони зикр қилди ва: «Ва у икковини бир-биридан ажратиб қўйди», деб қўшимча қилди. Ибн Журайжнинг ҳадиси тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم افْتَتَحَ بَعْضَ خَيْبَرَ عَنْوَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقُرِئَ عَلَى الْحَارِثِ بْنِ مِسْكِينٍ وَأَنَا شَاهِدٌ أَخْبَرَكُمُ ابْنُ وَهْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ خَيْبَرَ كَانَ بَعْضُهَا عَنْوَةً وَبَعْضُهَا صُلْحًا وَالْكُتَيْبَةُ أَكْثَرُهَا عَنْوَةً وَفِيهَا صُلْحٌ ‏.‏ قُلْتُ لِمَالِكٍ وَمَا الْكُتَيْبَةُ قَالَ أَرْضُ خَيْبَرَ وَهِيَ أَرْبَعُونَ أَلْفَ عَذْقٍ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga Abdulloh ibn Muhammaddan, u Juvayriyadan, u Molikdan, u az-Zuhriydan rivoyat qildi: Said ibn al-Musayyab unga xabar berishicha, Rasululloh ﷺ Xaybarning baʼzi qismini kuch (jang) bilan fath qilganlar. Abu Dovud dedi: Bu rivoyat al-Horis ibn Miskinga oʻqib berildi, men esa shohid edim. Ibn Vahb (sizlarga) xabar berib dediki: Molik manga ibn Shihobdan rivoyat qildi: Xaybarning baʼzisi kuch (jang) bilan, baʼzisi sulh bilan (olingan) edi, al-Kutaybaning aksari kuch bilan, baʼzisida esa sulh bor edi. Men Molikka: «al-Kutayba nima?» dedim. U: «Xaybar yeri, unda qirq ming tup xurmo bor edi», dedi.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммаддан, у Жувайриядан, у Моликдан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилди: Саид ибн ал-Мусайяб унга хабар беришича, Расулуллоҳ ﷺ Хайбарнинг баъзи қисмини куч (жанг) билан фатҳ қилганлар. Абу Довуд деди: Бу ривоят ал-Ҳорис ибн Мискинга ўқиб берилди, мен эса шоҳид эдим. Ибн Ваҳб (сизларга) хабар бериб дедики: Молик манга ибн Шиҳобдан ривоят қилди: Хайбарнинг баъзиси куч (жанг) билан, баъзиси сулҳ билан (олинган) эди, ал-Кутайбанинг аксари куч билан, баъзисида эса сулҳ бор эди. Мен Моликка: «ал-Кутайба нима?» дедим. У: «Хайбар ери, унда қирқ минг туп хурмо бор эди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، ‏:‏ أَنَّ أَخَوَيْنِ، مِنَ الأَنْصَارِ كَانَ بَيْنَهُمَا مِيرَاثٌ فَسَأَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ الْقِسْمَةَ فَقَالَ ‏:‏ إِنْ عُدْتَ تَسْأَلُنِي عَنِ الْقِسْمَةِ فَكُلُّ مَالٍ لِي فِي رِتَاجِ الْكَعْبَةِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ ‏:‏ إِنَّ الْكَعْبَةَ غَنِيَّةٌ عَنْ مَالِكَ، كَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ وَكَلِّمْ أَخَاكَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ لاَ يَمِينَ عَلَيْكَ، وَلاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ الرَّبِّ وَفِي قَطِيعَةِ الرَّحِمِ وَفِيمَا لاَ تَمْلِكُ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan ikki aka-uka boʻlib, ular oʻrtasida meros bor edi. Ulardan biri sherigidan (merosni) taqsim qilishni soʻradi. (Sherigi esa:) «Agar yana mendan taqsimni soʻrasang, butun molim Kaʼba eshigiga (vaqf) boʻlsin», dedi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) unga: «Albatta Kaʼba sening molingdan behojatdir. Qasamingga kafforat ber va akang bilan gaplash. Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Robbingga maʼsiyat boʻlgan, qarindoshlik aloqasini uzishda boʻlgan va oʻzing ega boʻlmagan narsada qasam ham, nazr ham (joiz) emas (bunga rioya qilish) sening zimmangda yoʻq›, deganlarini eshitganman», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ансорлардан икки ака-ука бўлиб, улар ўртасида мерос бор эди. Улардан бири шеригидан (меросни) тақсим қилишни сўради. (Шериги эса:) «Агар яна мендан тақсимни сўрасанг, бутун молим Каъба эшигига (вақф) бўлсин», деди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Албатта Каъба сенинг молингдан беҳожатдир. Қасамингга каффорат бер ва аканг билан гаплаш. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Роббингга маъсият бўлган, қариндошлик алоқасини узишда бўлган ва ўзинг эга бўлмаган нарсада қасам ҳам, назр ҳам (жоиз) эмас (бунга риоя қилиш) сенинг зиммангда йўқ›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ مَعْمَرٌ وَرُبَّمَا ذَكَرَ ابْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ يَقْرَءُونَ ‏{‏ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏}‏ وَأَوَّلُ مَنْ قَرَأَهَا ‏{‏ مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏}‏ مَرْوَانُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga hadis aytib, Abdurrazzoq bizga aytib, Maʼmar bizga az-Zuhriydan xabar berdi. Maʼmar dedi: Baʼzan u Ibn al-Musayyabni zikr qilar edi. U dedi: Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon {moliki yavmid-din} (jazo kuni egasi) deb oʻqir edilar. Buni avval {maliki yavmid-din} deb oʻqigan kishi Marvon edi. Abu Dovud dedi: Bu az-Zuhriyning Anasdan va az-Zuhriyning Solimdan, u otasidan qilgan rivoyatidan koʻra sahihroqdir.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга ҳадис айтиб, Абдурраззоқ бизга айтиб, Маъмар бизга аз-Зуҳрийдан хабар берди. Маъмар деди: Баъзан у Ибн ал-Мусайябни зикр қилар эди. У деди: Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон {молики явмид-дин} (жазо куни эгаси) деб ўқир эдилар. Буни аввал {малики явмид-дин} деб ўқиган киши Марвон эди. Абу Довуд деди: Бу аз-Зуҳрийнинг Анасдан ва аз-Зуҳрийнинг Солимдан, у отасидан қилган ривоятидан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه وَعُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ كَانَا يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) va Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) shunday qilishar edi (yaʼni bir oyoqni ikkinchisining ustiga qoʻyishardi).Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ва Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) шундай қилишар эди (яъни бир оёқни иккинчисининг устига қўйишарди).

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُحَرَّرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَمَعَهُ أَصْحَابُهُ وَقَعَ رَجُلٌ بِأَبِي بَكْرٍ فَآذَاهُ فَصَمَتَ عنه أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ آذَاهُ الثَّانِيَةَ فَصَمَتَ عَنْهُ أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ آذَاهُ الثَّالِثَةَ فَانْتَصَرَ مِنْهُ أَبُو بَكْرٍ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ انْتَصَرَ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَوَجَدْتَ عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَزَلَ مَلَكٌ مِنَ السَّمَاءِ يُكَذِّبُهُ بِمَا قَالَ لَكَ فَلَمَّا انْتَصَرْتَ وَقَعَ الشَّيْطَانُ فَلَمْ أَكُنْ لأَجْلِسَ إِذْ وَقَعَ الشَّيْطَانُ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ sahobalari bilan birga oʻtirgan paytlarida, bir kishi Abu Bakrga (dashnom berib) tegajogʻlik qildi va uni ranjitdi. Abu Bakr unga jim turdi. Soʻng u ikkinchi marta ranjitdi, Abu Bakr yana jim turdi. Soʻng u uchinchi marta ranjitdi, shunda Abu Bakr undan (javob qaytarib) gʻolib chiqdi. Abu Bakr gʻolib chiqqanida Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib ketdilar. Abu Bakr: «Ey Allohning Rasuli, mendan ranjidingizmi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Osmondan bir farishta tushib, u senga aytgan (soʻz)ni yolgʻonga chiqarayotgan edi. Sen (javob qaytarib) gʻolib chiqqaningda esa, shayton (yetib) keldi. Shayton kelganda esa, men oʻtirmas edim», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобалари билан бирга ўтирган пайтларида, бир киши Абу Бакрга (дашном бериб) тегажоғлик қилди ва уни ранжитди. Абу Бакр унга жим турди. Сўнг у иккинчи марта ранжитди, Абу Бакр яна жим турди. Сўнг у учинчи марта ранжитди, шунда Абу Бакр ундан (жавоб қайтариб) ғолиб чиқди. Абу Бакр ғолиб чиққанида Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб кетдилар. Абу Бакр: «Эй Аллоҳнинг Расули, мендан ранжидингизми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Осмондан бир фаришта тушиб, у сенга айтган (сўз)ни ёлғонга чиқараётган эди. Сен (жавоб қайтариб) ғолиб чиққанингда эса, шайтон (етиб) келди. Шайтон келганда эса, мен ўтирмас эдим», дедилар.