حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ حُمَيْدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَدَخَلْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبَّاسٍ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عُمَرَ فَقَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ فَبَكَى قَالَ أَيَّةُ آيَةٍ قُلْتُ {إِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ} قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ هَذِهِ الْآيَةَ حِينَ أُنْزِلَتْ غَمَّتْ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَمًّا شَدِيدًا وَغَاظَتْهُمْ غَيْظًا شَدِيدًا يَعْنِي وَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْنَا إِنْ كُنَّا نُؤَاخَذُ بِمَا تَكَلَّمْنَا وَبِمَا نَعْمَلُ فَأَمَّا قُلُوبُنَا فَلَيْسَتْ بِأَيْدِينَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا قَالَ فَنَسَخَتْهَا هَذِهِ الْآيَةُ {آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ} فَتُجُوِّزَ لَهُمْ عَنْ حَدِيثِ النَّفْسِ وَأُخِذُوا بِالْأَعْمَالِ
Mujohid aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzuriga kirib: «Ey Abu Abbos, men Ibn Umarning yonida edim, u shu oyatni oʻqib yigʻladi», dedim. U: «Qaysi oyat?» dedi. Men: {Agar dillaringizdagi narsani oshkor qilsangiz ham, yashirsangiz ham, Alloh uning bilan sizlardan hisob oladi} (oyatini) dedim. Ibn Abbos dedi: Albatta, bu oyat nozil boʻlganida Rasululloh ﷺning sahobalarini qattiq gʻamga soldi va ularni qattiq siqib qoʻydi. Ular: «Yo Rasululloh, agar biz gapirgan va qilgan narsalarimiz uchun soʻroqqa tutilsak, halok boʻldik; dillarimizga kelsak, ular bizning qoʻlimizda emas-ku», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Eshitdik va itoat qildik, denglar», dedilar. Soʻng uni mana bu oyat bekor qildi: {Rasul oʻziga Robbisidan nozil qilingan narsaga iymon keltirdi, moʻminlar ham} — to {Alloh hech bir jonga toqatidan tashqari (vazifa) yuklamaydi; unga oʻzi kasb qilgan (yaxshilik), zarariga oʻzi orttirgan (yomonlik) boʻladi} (gacha). Shunday qilib, ularga koʻngildan kechgan narsa kechirildi va ular amallar bilan soʻroqqa tutildilar.Мужоҳид айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига кириб: «Эй Абу Аббос, мен Ибн Умарнинг ёнида эдим, у шу оятни ўқиб йиғлади», дедим. У: «Қайси оят?» деди. Мен: {Агар дилларингиздаги нарсани ошкор қилсангиз ҳам, яширсангиз ҳам, Аллоҳ унинг билан сизлардан ҳисоб олади} (оятини) дедим. Ибн Аббос деди: Албатта, бу оят нозил бўлганида Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларини қаттиқ ғамга солди ва уларни қаттиқ сиқиб қўйди. Улар: «Ё Расулуллоҳ, агар биз гапирган ва қилган нарсаларимиз учун сўроққа тутилсак, ҳалок бўлдик; дилларимизга келсак, улар бизнинг қўлимизда эмас-ку», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Эшитдик ва итоат қилдик, денглар», дедилар. Сўнг уни мана бу оят бекор қилди: {Расул ўзига Роббисидан нозил қилинган нарсага иймон келтирди, мўминлар ҳам} — то {Аллоҳ ҳеч бир жонга тоқатидан ташқари (вазифа) юкламайди; унга ўзи касб қилган (яхшилик), зарарига ўзи орттирган (ёмонлик) бўлади} (гача). Шундай қилиб, уларга кўнгилдан кечган нарса кечирилди ва улар амаллар билан сўроққа тутилдилар.