Kurayb mavlo ibn Abbos

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَزْهَرَ ـ رضى الله عنهم ـ أَرْسَلُوهُ إِلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالُوا اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنَّا جَمِيعًا وَسَلْهَا عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ وَقُلْ لَهَا إِنَّا أُخْبِرْنَا أَنَّكِ تُصَلِّينَهُمَا وَقَدْ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَكُنْتُ أَضْرِبُ النَّاسَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْهُمَا‏.‏ فَقَالَ كُرَيْبٌ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي‏.‏ فَقَالَتْ سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ‏.‏ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِمْ فَأَخْبَرْتُهُمْ بِقَوْلِهَا فَرَدُّونِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِمِثْلِ مَا أَرْسَلُونِي بِهِ إِلَى عَائِشَةَ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ ـ رضى الله عنها ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهَا ثُمَّ رَأَيْتُهُ يُصَلِّيهِمَا حِينَ صَلَّى الْعَصْرَ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَىَّ وَعِنْدِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي حَرَامٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْجَارِيَةَ فَقُلْتُ قُومِي بِجَنْبِهِ قُولِي لَهُ تَقُولُ لَكَ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِعْتُكَ تَنْهَى عَنْ هَاتَيْنِ وَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا‏.‏ فَإِنْ أَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخِرِي عَنْهُ‏.‏ فَفَعَلَتِ الْجَارِيَةُ فَأَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخَرَتْ عَنْهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا بِنْتَ أَبِي أُمَيَّةَ سَأَلْتِ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ وَإِنَّهُ أَتَانِي نَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ فَشَغَلُونِي عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَهُمَا هَاتَانِ ‏"‏‏.‏

Kurayb (Ummu Salamadan) rivoyat qiladi: Meni Ibn Abbos, Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn Azhar Oishaning oldiga joʻnatdi. Ular menga — ularning nomidan unga salom berishni va undan asr namozidan keyingi ikki rakat haqida soʻrashni hamda unga: «Bizga — siz oʻsha ikki rakatni oʻqiysiz, deb — xabar berildi; bizga — Paygʻambar ﷺ ularni oʻqishni man qilgan, deb — aytildi», — deyishni — buyurdi. Ibn Abbos: «Men Umar ibn al-Xattob bilan birga — odamlar ularni oʻqigan har safar — ularni (jazolab) urar edik», — dedi. Men Oishaning oldiga borib, oʻsha xabarni aytdim. Oisha: «Borib, ular haqida Ummu Salamadan soʻra», — dedi. Bas, men qaytib kelib, ular(im)ga uning soʻzini aytdim. Ular menga — Oishaning oldiga joʻnatgan oʻsha savol bilan — Ummu Salamaning oldiga borishni aytdi. Ummu Salama: «Men Paygʻambar ﷺ ni ularni man qilayotgan holda eshitdim. Keyinchalik men u zotni — asr namozini oʻqigandan soʻng darhol — ularni oʻqiyotgan holda koʻrdim. Soʻng u zot mening uyimga kirdilar — oʻsha paytda Bani Harom qabilasidan baʼzi ansoriy ayollar men bilan oʻtirgan edi — bas, men choʻrimni u zotga joʻnatdim va unga: ‹Uning yonida turib, unga ayt: Ummu Salama senga: Yo Rasululloh, men sizni bularni (asr namozidan keyingi ikki rakatni) man qilayotgan holda eshitdim, lekin sizni ularni oʻqiyotgan holda koʻrdim, — deyapti. Agar u zot qoʻllari bilan imo qilsa, u zotni kut›, — dedim. Choʻri shunday qildi. Paygʻambar ﷺ unga qoʻllari bilan imo qildilar va u (choʻri) u zotni kutdi. U zot namozni tugatgach: ‹Ey Bani Umayya qizi, sen mendan asr namozidan keyingi ikki rakat haqida soʻrading. Abdulqays qabilasidan (baʼzi) odamlar mening oldimga keldi va meni band qildi; shuning uchun men peshin namozidan keyingi ikki rakatni oʻqiy olmadim. Mana bu (hozir oʻqigan ikki rakatim) — oʻsha (qoldirilgan)lari uchun(dir)›, — dedilar», — dedi.Курайб (Умму Саламадан) ривоят қилади: Мени Ибн Аббос, Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Азҳар Оишанинг олдига жўнатди. Улар менга — уларнинг номидан унга салом беришни ва ундан аср намозидан кейинги икки ракат ҳақида сўрашни ҳамда унга: «Бизга — сиз ўша икки ракатни ўқийсиз, деб — хабар берилди; бизга — Пайғамбар ﷺ уларни ўқишни ман қилган, деб — айтилди», — дейишни — буюрди. Ибн Аббос: «Мен Умар ибн ал-Хаттоб билан бирга — одамлар уларни ўқиган ҳар сафар — уларни (жазолаб) урар эдик», — деди. Мен Оишанинг олдига бориб, ўша хабарни айтдим. Оиша: «Бориб, улар ҳақида Умму Саламадан сўра», — деди. Бас, мен қайтиб келиб, улар(им)га унинг сўзини айтдим. Улар менга — Оишанинг олдига жўнатган ўша савол билан — Умму Саламанинг олдига боришни айтди. Умму Салама: «Мен Пайғамбар ﷺ ни уларни ман қилаётган ҳолда эшитдим. Кейинчалик мен у зотни — аср намозини ўқигандан сўнг дарҳол — уларни ўқиётган ҳолда кўрдим. Сўнг у зот менинг уйимга кирдилар — ўша пайтда Бани Ҳаром қабиласидан баъзи ансорий аёллар мен билан ўтирган эди — бас, мен чўримни у зотга жўнатдим ва унга: ‹Унинг ёнида туриб, унга айт: Умму Салама сенга: Ё Расулуллоҳ, мен сизни буларни (аср намозидан кейинги икки ракатни) ман қилаётган ҳолда эшитдим, лекин сизни уларни ўқиётган ҳолда кўрдим, — деяпти. Агар у зот қўллари билан имо қилса, у зотни кут›, — дедим. Чўри шундай қилди. Пайғамбар ﷺ унга қўллари билан имо қилдилар ва у (чўри) у зотни кутди. У зот намозни тугатгач: ‹Эй Бани Умайя қизи, сен мендан аср намозидан кейинги икки ракат ҳақида сўрадинг. Абдулқайс қабиласидан (баъзи) одамлар менинг олдимга келди ва мени банд қилди; шунинг учун мен пешин намозидан кейинги икки ракатни ўқий олмадим. Мана бу (ҳозир ўқиган икки ракатим) — ўша (қолдирилган)лари учун(дир)›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَامَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ صَلَّى ـ وَرُبَّمَا قَالَ اضْطَجَعَ حَتَّى نَفَخَ ـ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى‏.‏ ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ سُفْيَانُ مَرَّةً بَعْدَ مَرَّةٍ عَنْ عَمْرٍو عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ لَيْلَةً، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ، فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ اللَّيْلِ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَوَضَّأَ مِنْ شَنٍّ مُعَلَّقٍ وُضُوءًا خَفِيفًا ـ يُخَفِّفُهُ عَمْرٌو وَيُقَلِّلُهُ ـ وَقَامَ يُصَلِّي فَتَوَضَّأْتُ نَحْوًا مِمَّا تَوَضَّأَ، ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ عَنْ شِمَالِهِ ـ فَحَوَّلَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، ثُمَّ صَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ اضْطَجَعَ، فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، ثُمَّ أَتَاهُ الْمُنَادِي فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ، فَقَامَ مَعَهُ إِلَى الصَّلاَةِ، فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ قُلْنَا لِعَمْرٍو إِنَّ نَاسًا يَقُولُونَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَنَامُ عَيْنُهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ رُؤْيَا الأَنْبِيَاءِ وَحْىٌ، ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="37" aya_start="102" aya_end="102"]{‏إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ‏}‏‏.‏

Kurayb (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Paygʻambar ﷺ xurrak otadigan darajada uxladilar, soʻng namoz oʻqidilar (yoki: nafas ovozi eshitilguncha yotib, soʻng turib namoz oʻqidilar)». Ibn Abbos qoʻshimcha qildi: «Men xolam Maymunaning uyida tunadim. Paygʻambar ﷺ kechaning bir qismida uxladilar, soʻng kechaning oxirida turib, osilgan meshdan yengil (mukammal) tahorat oldilar va namozga turdilar. Men ham shunga oʻxshash tahorat oldim, soʻng borib ularning chap tomonlarida turdim. U zot meni oʻng tomonlariga tortdilar va Alloh xohlagan miqdorda namoz oʻqidilar, soʻng yotib, nafas ovozi eshitilguncha uxladilar. Keyin muazzin kelib, namoz vaqti boʻlganini aytdi. Paygʻambar ﷺ yangi tahorat olmay, u bilan namozga chiqdilar». (Sufyon Amrga: baʼzilar ‹Rasululloh ﷺ ning koʻzlari uxlaydi, lekin qalbi uxlamaydi› der ekan, dedi. Amr: ‹Men Ubayd ibn Umayrning paygʻambarlarning tushlari vahiy edi deganini eshitdim›, — dedi va: ‹Men (Ibrohim) tushimda seni soʻyayotganimni koʻryapman› (Soffot, 102) — oyatini oʻqidi.)Курайб (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Пайғамбар ﷺ хуррак отадиган даражада ухладилар, сўнг намоз ўқидилар (ёки: нафас овози эшитилгунча ётиб, сўнг туриб намоз ўқидилар)». Ибн Аббос қўшимча қилди: «Мен холам Маймунанинг уйида тунадим. Пайғамбар ﷺ кечанинг бир қисмида ухладилар, сўнг кечанинг охирида туриб, осилган мешдан енгил (мукаммал) таҳорат олдилар ва намозга турдилар. Мен ҳам шунга ўхшаш таҳорат олдим, сўнг бориб уларнинг чап томонларида турдим. У зот мени ўнг томонларига тортдилар ва Аллоҳ хоҳлаган миқдорда намоз ўқидилар, сўнг ётиб, нафас овози эшитилгунча ухладилар. Кейин муаззин келиб, намоз вақти бўлганини айтди. Пайғамбар ﷺ янги таҳорат олмай, у билан намозга чиқдилар». (Суфён Амрга: баъзилар ‹Расулуллоҳ ﷺ нинг кўзлари ухлайди, лекин қалби ухламайди› дер экан, деди. Амр: ‹Мен Убайд ибн Умайрнинг пайғамбарларнинг тушлари ваҳий эди деганини эшитдим›, — деди ва: ‹Мен (Иброҳим) тушимда сени сўяётганимни кўряпман› (Соффот, 102) — оятини ўқиди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، أَعْتَقَتْ وَلِيدَةً وَلَمْ تَسْتَأْذِنِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُهَا الَّذِي يَدُورُ عَلَيْهَا فِيهِ قَالَتْ أَشَعَرْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنِّي أَعْتَقْتُ وَلِيدَتِي قَالَ ‏"‏ أَوَفَعَلْتِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّكِ لَوْ أَعْطَيْتِيهَا أَخْوَالَكِ كَانَ أَعْظَمَ لأَجْرِكِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ بُكَيْرٍ عَنْ كُرَيْبٍ إِنَّ مَيْمُونَةَ أَعْتَقَتْ.

Kurayb (Maymuna bint Horisdan) rivoyat qiladi: Maymuna bint Horis unga — u Paygʻambar ﷺ ning ruxsatisiz bir choriyani (kanizni) ozod qilganini — aytdi. Uning Paygʻambar ﷺ bilan (birga boʻlish) navbati kelgan kuni u: «Bilasizmi, yo Rasululloh, men oʻz choriyamni ozod qildim?» — dedi. U zot: «Rostdanmi?» — dedi. U ‹ha› deb javob berdi. U zot: «Agar uni (oʻsha choriyani) togalaringdan (yaʼni onangning aka-ukalaridan) biriga berganingda, sen koʻproq savob olgan boʻlar eding», — dedilar.Курайб (Маймуна бинт Ҳорисдан) ривоят қилади: Маймуна бинт Ҳорис унга — у Пайғамбар ﷺ нинг рухсатисиз бир чорияни (канизни) озод қилганини — айтди. Унинг Пайғамбар ﷺ билан (бирга бўлиш) навбати келган куни у: «Биласизми, ё Расулуллоҳ, мен ўз чориямни озод қилдим?» — деди. У зот: «Ростданми?» — деди. У ‹ҳа› деб жавоб берди. У зот: «Агар уни (ўша чорияни) тогаларингдан (яъни онангнинг ака-укаларидан) бирига берганингда, сен кўпроқ савоб олган бўлар эдинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالَ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ مُحَمَّدٍ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ - عَنْ كُرَيْبٍ، أَنَّ أُمَّ الْفَضْلِ بِنْتَ الْحَارِثِ، بَعَثَتْهُ إِلَى مُعَاوِيَةَ بِالشَّامِ قَالَ فَقَدِمْتُ الشَّامَ فَقَضَيْتُ حَاجَتَهَا وَاسْتُهِلَّ عَلَىَّ رَمَضَانُ وَأَنَا بِالشَّامِ فَرَأَيْتُ الْهِلاَلَ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ ثُمَّ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فِي آخِرِ الشَّهْرِ فَسَأَلَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ - رضى الله عنهما - ثُمَّ ذَكَرَ الْهِلاَلَ فَقَالَ مَتَى رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَقُلْتُ رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ ‏.‏ فَقَالَ أَنْتَ رَأَيْتَهُ فَقُلْتُ نَعَمْ وَرَآهُ النَّاسُ وَصَامُوا وَصَامَ مُعَاوِيَةُ ‏.‏ فَقَالَ لَكِنَّا رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ السَّبْتِ فَلاَ نَزَالُ نَصُومُ حَتَّى نُكْمِلَ ثَلاَثِينَ أَوْ نَرَاهُ ‏.‏ فَقُلْتُ أَوَلاَ تَكْتَفِي بِرُؤْيَةِ مُعَاوِيَةَ وَصِيَامِهِ فَقَالَ لاَ هَكَذَا أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَشَكَّ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى فِي نَكْتَفِي أَوْ تَكْتَفِي ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umm Fazl bint Horis uni (Kuraybni) Shomga Muoviyaning oldiga yuborgan edi. (Kurayb) dedi: men Shomga bordim va uning hojatini bajardim. Men Shomda boʻlganimda Ramazon kirdi. Hilolni juma kechasi koʻrdim. Soʻng oy oxirida Madinaga keldim. Abdulloh ibn Abbos mendan (holimni) soʻradi, soʻng hilolni zikr etib: «Hilolni qachon koʻrdingiz?» dedi. Men: «Uni juma kechasi koʻrdik», dedim. U: «Sen oʻzing koʻrdingmi?» dedi. Men: «Ha, odamlar ham koʻrdi va roʻza tutishdi, Muoviya ham roʻza tutdi», dedim. U: «Lekin biz uni shanba kechasi koʻrdik. Toki oʻttiz (kun)ni toʻldirmaguncha yoki uni (yangi hilolni) koʻrmaguncha roʻza tutaveramiz», dedi. Men: «Muoviyaning koʻrgani va roʻza tutgani senga kifoya qilmaydimi?» dedim. U: «Yoʻq, Rasululloh ﷺ bizni mana shunday buyurganlar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умм Фазл бинт Ҳорис уни (Курайбни) Шомга Муовиянинг олдига юборган эди. (Курайб) деди: мен Шомга бордим ва унинг ҳожатини бажардим. Мен Шомда бўлганимда Рамазон кирди. Ҳилолни жума кечаси кўрдим. Сўнг ой охирида Мадинага келдим. Абдуллоҳ ибн Аббос мендан (ҳолимни) сўради, сўнг ҳилолни зикр этиб: «Ҳилолни қачон кўрдингиз?» деди. Мен: «Уни жума кечаси кўрдик», дедим. У: «Сен ўзинг кўрдингми?» деди. Мен: «Ҳа, одамлар ҳам кўрди ва рўза тутишди, Муовия ҳам рўза тутди», дедим. У: «Лекин биз уни шанба кечаси кўрдик. Токи ўттиз (кун)ни тўлдирмагунча ёки уни (янги ҳилолни) кўрмагунча рўза тутаверамиз», деди. Мен: «Муовиянинг кўргани ва рўза тутгани сенга кифоя қилмайдими?» дедим. У: «Йўқ, Расулуллоҳ ﷺ бизни мана шундай буюрганлар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغِ الْوُضُوءَ فَقُلْتُ لَهُ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبَ فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ ثُمَّ أُقِيمَتِ الْعِشَاءُ فَصَلاَّهَا وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا.

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafadan (qaytib) yoʻlga chiqdilar, hatto (togʻ) darasiga yetganlarida tushib bavl qildilar, soʻng tahorat oldilar, ammo tahoratni mukammal qilmadilar. Men u zotga: «Namoz (vaqti boʻldi)», — dedim. U zot: «Namoz oldingdadir», — dedilar. Soʻng (ulovga) mindilar. Muzdalifaga kelganlarida tushib, tahoratni mukammal qilib oldilar. Soʻng namozga iqomat aytildi va Magʻrib namozini oʻqidilar. Soʻng har bir kishi oʻz manziliga tuyasini choʻktirdi. Soʻng Isho (namoziga) iqomat aytildi va u zot uni oʻqidilar. Ikkisi orasida boshqa hech narsa (nafl) oʻqimadilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафадан (қайтиб) йўлга чиқдилар, ҳатто (тоғ) дарасига етганларида тушиб бавл қилдилар, сўнг таҳорат олдилар, аммо таҳоратни мукаммал қилмадилар. Мен у зотга: «Намоз (вақти бўлди)», — дедим. У зот: «Намоз олдингдадир», — дедилар. Сўнг (уловга) миндилар. Муздалифага келганларида тушиб, таҳоратни мукаммал қилиб олдилар. Сўнг намозга иқомат айтилди ва Мағриб намозини ўқидилар. Сўнг ҳар бир киши ўз манзилига туясини чўктирди. Сўнг Ишо (намозига) иқомат айтилди ва у зот уни ўқидилар. Иккиси орасида бошқа ҳеч нарса (нафл) ўқимадилар.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ أَبُو خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، أَنَّهُ سَأَلَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ كَيْفَ صَنَعْتُمْ حِينَ رَدِفْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فَقَالَ جِئْنَا الشِّعْبَ الَّذِي يُنِيخُ النَّاسُ فِيهِ لِلْمَغْرِبِ فَأَنَاخَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاقَتَهُ وَبَالَ - وَمَا قَالَ أَهَرَاقَ الْمَاءَ - ثُمَّ دَعَا بِالْوَضُوءِ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا لَيْسَ بِالْبَالِغِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلاَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبَ حَتَّى جِئْنَا الْمُزْدَلِفَةَ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ النَّاسُ فِي مَنَازِلِهِمْ وَلَمْ يَحُلُّوا حَتَّى أَقَامَ الْعِشَاءَ الآخِرَةَ فَصَلَّى ثُمَّ حَلُّوا قُلْتُ فَكَيْفَ فَعَلْتُمْ حِينَ أَصْبَحْتُمْ قَالَ رَدِفَهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ وَانْطَلَقْتُ أَنَا فِي سُبَّاقِ قُرَيْشٍ عَلَى رِجْلَىَّ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — undan: «Arafa kechasi Rasululloh ﷺ ning ortida mingashib oʻtirganingda nima qildingiz?» — deb soʻralganda u shunday dedi: «Biz odamlar tuyalarini Magʻrib uchun choʻktiradigan daraga keldik. Rasululloh ﷺ oʻz tuyalarini choʻktirdilar va bavl qildilar — ‹suv toʻkdilar› demadi. Soʻng tahorat suvini soʻrab, mukammal boʻlmagan bir tahorat oldilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Namoz (vaqti boʻldi)›, — dedim. U zot: ‹Namoz oldingdadir›, — dedilar. Soʻng (ulovga) minib, Muzdalifaga keldik. U zot Magʻribni (oʻqib) iqomat qildirdilar. Soʻng odamlar oʻz manzillarida (tuyalarini) choʻktirdilar, lekin Isho (namozini) oʻqish uchun iqomat aytilgunicha (yuklarini) yechmadilar. (U zot) namoz oʻqidilar, soʻng (odamlar yuklarini) yechdilar». «Tong otganida nima qildingiz?» — deyilganda: «Fazl ibn Abbos u zotning ortida mingashib oʻtirdi, men esa Quraysh piyodalari bilan birga oʻz oyogʻimda (piyoda) yoʻlga tushdim», — dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — ундан: «Арафа кечаси Расулуллоҳ ﷺ нинг ортида мингашиб ўтирганингда нима қилдингиз?» — деб сўралганда у шундай деди: «Биз одамлар туяларини Мағриб учун чўктирадиган дарага келдик. Расулуллоҳ ﷺ ўз туяларини чўктирдилар ва бавл қилдилар — ‹сув тўкдилар› демади. Сўнг таҳорат сувини сўраб, мукаммал бўлмаган бир таҳорат олдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Намоз (вақти бўлди)›, — дедим. У зот: ‹Намоз олдингдадир›, — дедилар. Сўнг (уловга) миниб, Муздалифага келдик. У зот Мағрибни (ўқиб) иқомат қилдирдилар. Сўнг одамлар ўз манзилларида (туяларини) чўктирдилар, лекин Ишо (намозини) ўқиш учун иқомат айтилгунича (юкларини) ечмадилар. (У зот) намоз ўқидилар, сўнг (одамлар юкларини) ечдилар». «Тонг отганида нима қилдингиз?» — дейилганда: «Фазл ибн Аббос у зотнинг ортида мингашиб ўтирди, мен эса Қурайш пиёдалари билан бирга ўз оёғимда (пиёда) йўлга тушдим», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَاتَ لَيْلَةً عِنْدَ مَيْمُونَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ - وَهِيَ خَالَتُهُ - قَالَ فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَصَفَ اللَّيْلُ أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي وَأَخَذَ بِأُذُنِي الْيُمْنَى يَفْتِلُهَا فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَوْتَرَ ثُمَّ اضْطَجَعَ حَتَّى جَاءَ الْمُؤَذِّنُ فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir kechasi moʻminlarning onasi Maymunaning huzurida tunadi — u (Maymuna) uning xolasi edi. (Ibn Abbos) dedi: Men yostiqning eniga yonboshladim, Rasululloh ﷺ va u zotning ahllari esa uning uzunasiga yonboshladilar. Rasululloh ﷺ tun yarmiga qadar, yoki undan biroz oldin, yoki undan biroz keyin uxladilar. Rasululloh ﷺ uygʻonib, qoʻllari bilan yuzlaridan uyquni arta boshladilar, soʻng Oli Imron surasining oxiridagi oʻn oyatni oʻqidilar, soʻng osigʻliq turgan eski mesh (suv idishi) oldiga turib, undan taharat qildilar — taharatlarini chiroyli qildilar — soʻng turib namoz oʻqidilar. Ibn Abbos dedi: Men ham turib, Rasululloh ﷺ qilganlari kabi qildim, soʻng borib, u zotning yonlarida turdim. Shunda Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarini boshimga qoʻyib, oʻng qulogʻimdan ushlab, uni burab qoʻydilar. Soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat namoz oʻqidilar, soʻng vitr oʻqidilar. Soʻng muazzin kelguncha yonboshlab (uxladilar), keyin turib ikki yengil rakaat oʻqidilar, soʻng chiqib bomdodni oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир кечаси мўминларнинг онаси Маймунанинг ҳузурида тунади — у (Маймуна) унинг холаси эди. (Ибн Аббос) деди: Мен ёстиқнинг энига ёнбошладим, Расулуллоҳ ﷺ ва у зотнинг аҳллари эса унинг узунасига ёнбошладилар. Расулуллоҳ ﷺ тун ярмига қадар, ёки ундан бироз олдин, ёки ундан бироз кейин ухладилар. Расулуллоҳ ﷺ уйғониб, қўллари билан юзларидан уйқуни арта бошладилар, сўнг Оли Имрон сурасининг охиридаги ўн оятни ўқидилар, сўнг осиғлиқ турган эски меш (сув идиши) олдига туриб, ундан таҳарат қилдилар — таҳаратларини чиройли қилдилар — сўнг туриб намоз ўқидилар. Ибн Аббос деди: Мен ҳам туриб, Расулуллоҳ ﷺ қилганлари каби қилдим, сўнг бориб, у зотнинг ёнларида турдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларини бошимга қўйиб, ўнг қулоғимдан ушлаб, уни бураб қўйдилар. Сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат намоз ўқидилар, сўнг витр ўқидилар. Сўнг муаззин келгунча ёнбошлаб (ухладилар), кейин туриб икки енгил ракаат ўқидилар, сўнг чиқиб бомдодни ўқидилар.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَلْمَانَ الْحَجْرِيِّ، عَنْ عُقَيْلِ بْنِ خَالِدٍ، أَنَّ سَلَمَةَ بْنَ كُهَيْلٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ كُرَيْبًا حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ بَاتَ لَيْلَةً عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْقِرْبَةِ فَسَكَبَ مِنْهَا فَتَوَضَّأَ وَلَمْ يُكْثِرْ مِنَ الْمَاءِ وَلَمْ يُقَصِّرْ فِي الْوُضُوءِ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَفِيهِ قَالَ وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَتَئِذٍ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً ‏.‏ قَالَ سَلَمَةُ حَدَّثَنِيهَا كُرَيْبٌ فَحَفِظْتُ مِنْهَا ثِنْتَىْ عَشْرَةَ وَنَسِيتُ مَا بَقِيَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي فِي قَلْبِي نُورًا وَفِي لِسَانِي نُورًا وَفِي سَمْعِي نُورًا وَفِي بَصَرِي نُورًا وَمِنْ فَوْقِي نُورًا وَمِنْ تَحْتِي نُورًا وَعَنْ يَمِينِي نُورًا وَعَنْ شِمَالِي نُورًا وَمِنْ بَيْنِ يَدَىَّ نُورًا وَمِنْ خَلْفِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي نَفْسِي نُورًا وَأَعْظِمْ لِي نُورًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos bir kechasi Rasululloh ﷺ ning huzurida tunadi. (U) dedi: Rasululloh ﷺ mesh oldiga turib, undan (suv) quydilar-da, taharat qildilar, suvni koʻp (sarflamadilar) va taharatni ham kam (qisqartirib) qilmadilar. Va (roviy) hadisni naql qildi, unda: «Oʻsha kecha Rasululloh ﷺ oʻn toʻqqiz kalima (soʻz) bilan duo qildilar», dedi. Kurayb buni menga hadis qilib aytdi, men ulardan oʻn ikkitasini yodlab oldim, qolganini unutdim. Rasululloh ﷺ: «Allohim, qalbimda menga nur, tilimda nur, qulogʻimda nur, koʻzimda nur, ustimda nur, ostimda nur, oʻngimda nur, chapimda nur, oldimda nur, ortimda nur qil va nafsimda nur qil va men uchun nurni ulkan qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос бир кечаси Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида тунади. (У) деди: Расулуллоҳ ﷺ меш олдига туриб, ундан (сув) қуйдилар-да, таҳарат қилдилар, сувни кўп (сарфламадилар) ва таҳаратни ҳам кам (қисқартириб) қилмадилар. Ва (ровий) ҳадисни нақл қилди, унда: «Ўша кеча Расулуллоҳ ﷺ ўн тўққиз калима (сўз) билан дуо қилдилар», деди. Курайб буни менга ҳадис қилиб айтди, мен улардан ўн иккитасини ёдлаб олдим, қолганини унутдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, қалбимда менга нур, тилимда нур, қулоғимда нур, кўзимда нур, устимда нур, остимда нур, ўнгимда нур, чапимда нур, олдимда нур, ортимда нур қил ва нафсимда нур қил ва мен учун нурни улкан қил», дедилар.

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ، بْنَ أَزْهَرَ وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَرْسَلُوهُ إِلَى عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنَّا جَمِيعًا وَسَلْهَا عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ وَقُلْ إِنَّا أُخْبِرْنَا أَنَّكِ تُصَلِّينَهُمَا وَقَدْ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُمَا ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَكُنْتُ أَصْرِفُ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ النَّاسَ عَنْهَا ‏.‏ قَالَ كُرَيْبٌ فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا وَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي بِهِ ‏.‏ فَقَالَتْ سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ ‏.‏ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِمْ فَأَخْبَرْتُهُمْ بِقَوْلِهَا فَرَدُّونِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِمِثْلِ مَا أَرْسَلُونِي بِهِ إِلَى عَائِشَةَ ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهُمَا ثُمَّ رَأَيْتُهُ يُصَلِّيهِمَا أَمَّا حِينَ صَلاَّهُمَا فَإِنَّهُ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ وَعِنْدِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي حَرَامٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَصَلاَّهُمَا فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْجَارِيَةَ فَقُلْتُ قُومِي بِجَنْبِهِ فَقُولِي لَهُ تَقُولُ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُكَ تَنْهَى عَنْ هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ وَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا فَإِنْ أَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخِرِي عَنْهُ - قَالَ - فَفَعَلَتِ الْجَارِيَةُ فَأَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخَرَتْ عَنْهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا بِنْتَ أَبِي أُمَيَّةَ سَأَلْتِ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ إِنَّهُ أَتَانِي نَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ بِالإِسْلاَمِ مِنْ قَوْمِهِمْ فَشَغَلُونِي عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَهُمَا هَاتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbosning ozod qilgan quli Kurayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Abbos, Abdurahmon ibn Azhar va Misvar ibn Maxrama uni Nabiy ﷺ ning rafiqasi Oishaning oldiga yuborib: «Unga hammamizdan salom yetkaz va undan asrdan keyingi ikki rakaat haqida soʻra. Hamda: ‹Bizga sizning ularni oʻqishingiz haqida xabar berildi, holbuki bizgacha Rasululloh ﷺ ulardan qaytarganlari yetib kelgan›, deb ayt», dedilar. Ibn Abbos: «Men Umar ibn Xattob bilan birga odamlarni undan qaytarar edim», dedi. Kurayb dedi: «Men uning (Oishaning) oldiga kirib, ular meni qaysi (xabar) bilan yuborgan boʻlsalar, oʻshani yetkazdim. U: ‹Umm Salamadan soʻra›, dedi. Men ularning oldiga chiqib, uning soʻzini xabar qildim. Shunda ular meni Oishaga yuborgan (xabar) bilan Umm Salamaning oldiga qaytardilar. Umm Salama dedi: ‹Men Rasululloh ﷺ ning ulardan qaytarayotganlarini eshitgan edim, soʻng u zotning ularni oʻqiyotganlarini koʻrdim. U zot ularni oʻqigan paytlariga kelsak, u zot asrni oʻqidilar, soʻng kirdilar, mening yonimda esa ansorlardan Banu Harom (qabilasi)dan boʻlgan ayollar bor edi, va u zot ularni (ikki rakaatni) oʻqidilar. Men u zotga choʻrini yuborib: ‹Yonida tur va unga ayt: Umm Salama: «Yo Rasululloh, men sizning bu ikki rakaatdan qaytarayotganingizni eshitaman, sizni esa ularni oʻqiyotgan koʻraman», deyapti — agar u zot qoʻllari bilan (kut deb) ishora qilsalar, undan chetlan›, dedim›. Choʻri shunday qildi. U zot qoʻllari bilan ishora qildilar, u (choʻri) undan chetlandi. U zot (namozdan) boʻshagach: ‹Ey Abu Umayyaning qizi, sen asrdan keyingi ikki rakaat haqida soʻrabsan. Abdulqays (qabilasi)dan baʼzi odamlar oʻz qavmidan Islom (xabari) bilan oldimga kelib, meni peshindan keyingi ikki rakaatdan mashgʻul qilib qoʻyishdi. Bana, mana shu ikkovi oʻsha (rakaatlar)dir›, dedilar».Ибн Аббоснинг озод қилган қули Курайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Аббос, Абдураҳмон ибн Азҳар ва Мисвар ибн Махрама уни Набий ﷺ нинг рафиқаси Оишанинг олдига юбориб: «Унга ҳаммамиздан салом етказ ва ундан асрдан кейинги икки ракаат ҳақида сўра. Ҳамда: ‹Бизга сизнинг уларни ўқишингиз ҳақида хабар берилди, ҳолбуки бизгача Расулуллоҳ ﷺ улардан қайтарганлари етиб келган›, деб айт», дедилар. Ибн Аббос: «Мен Умар ибн Хаттоб билан бирга одамларни ундан қайтарар эдим», деди. Курайб деди: «Мен унинг (Оишанинг) олдига кириб, улар мени қайси (хабар) билан юборган бўлсалар, ўшани етказдим. У: ‹Умм Саламадан сўра›, деди. Мен уларнинг олдига чиқиб, унинг сўзини хабар қилдим. Шунда улар мени Оишага юборган (хабар) билан Умм Саламанинг олдига қайтардилар. Умм Салама деди: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг улардан қайтараётганларини эшитган эдим, сўнг у зотнинг уларни ўқиётганларини кўрдим. У зот уларни ўқиган пайтларига келсак, у зот асрни ўқидилар, сўнг кирдилар, менинг ёнимда эса ансорлардан Бану Ҳаром (қабиласи)дан бўлган аёллар бор эди, ва у зот уларни (икки ракаатни) ўқидилар. Мен у зотга чўрини юбориб: ‹Ёнида тур ва унга айт: Умм Салама: «Ё Расулуллоҳ, мен сизнинг бу икки ракаатдан қайтараётганингизни эшитаман, сизни эса уларни ўқиётган кўраман», деяпти — агар у зот қўллари билан (кут деб) ишора қилсалар, ундан четлан›, дедим›. Чўри шундай қилди. У зот қўллари билан ишора қилдилар, у (чўри) ундан четланди. У зот (намоздан) бўшагач: ‹Эй Абу Умайянинг қизи, сен асрдан кейинги икки ракаат ҳақида сўрабсан. Абдулқайс (қабиласи)дан баъзи одамлар ўз қавмидан Ислом (хабари) билан олдимга келиб, мени пешиндан кейинги икки ракаатдан машғул қилиб қўйишди. Бана, мана шу иккови ўша (ракаатлар)дир›, дедилар».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ، أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، أَنَّ أُمَّ الْفَضْلِ ابْنَةَ الْحَارِثِ، بَعَثَتْهُ إِلَى مُعَاوِيَةَ بِالشَّامِ قَالَ فَقَدِمْتُ الشَّامَ فَقَضَيْتُ حَاجَتَهَا فَاسْتُهِلَّ رَمَضَانُ وَأَنَا بِالشَّامِ فَرَأَيْنَا الْهِلاَلَ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ ثُمَّ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فِي آخِرِ الشَّهْرِ فَسَأَلَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ ثُمَّ ذَكَرَ الْهِلاَلَ فَقَالَ مَتَى رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ قُلْتُ رَأَيْتُهُ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ ‏.‏ قَالَ أَنْتَ رَأَيْتَهُ قُلْتُ نَعَمْ وَرَآهُ النَّاسُ وَصَامُوا وَصَامَ مُعَاوِيَةُ ‏.‏ قَالَ لَكِنَّا رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ السَّبْتِ فَلاَ نَزَالُ نَصُومُهُ حَتَّى نُكْمِلَ الثَّلاَثِينَ أَوْ نَرَاهُ ‏.‏ فَقُلْتُ أَفَلاَ تَكْتَفِي بِرُؤْيَةِ مُعَاوِيَةَ وَصِيَامِهِ قَالَ لاَ هَكَذَا أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Kurayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ummul Fazl binti Horis uni Shomdagi Muoviyaning oldiga yuborgan edi. U aytadi: Men Shomga keldim va uning ishini bajardim. Men Shomda ekanligimda Ramazon kirdi va biz juma kechasi oyni koʻrdik. Soʻng men oyning oxirida Madinaga keldim. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) mendan soʻradi, keyin oyni eslab: «Oyni qachon koʻrdingiz?» dedi. Men: «Uni juma kechasi koʻrdim», dedim. U: «Sen oʻzing koʻrdingmi?» dedi. Men: «Ha, odamlar ham koʻrdilar, roʻza tutdilar va Muoviya ham roʻza tutdi», dedim. U: «Lekin biz uni shanba kechasi koʻrdik. Shu sababli biz oʻttizni toʻldirmagunimizcha yoki uni koʻrmagunimizcha roʻza tutaveramiz», dedi. Men: «Muoviyaning koʻrgani va roʻza tutgani senga kifoya qilmaydimi?» dedim. U: «Yoʻq, bizni Rasululloh ﷺ ana shunday buyurganlar», dedi.Курайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Уммул Фазл бинти Ҳорис уни Шомдаги Муовиянинг олдига юборган эди. У айтади: Мен Шомга келдим ва унинг ишини бажардим. Мен Шомда эканлигимда Рамазон кирди ва биз жума кечаси ойни кўрдик. Сўнг мен ойнинг охирида Мадинага келдим. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) мендан сўради, кейин ойни эслаб: «Ойни қачон кўрдингиз?» деди. Мен: «Уни жума кечаси кўрдим», дедим. У: «Сен ўзинг кўрдингми?» деди. Мен: «Ҳа, одамлар ҳам кўрдилар, рўза тутдилар ва Муовия ҳам рўза тутди», дедим. У: «Лекин биз уни шанба кечаси кўрдик. Шу сабабли биз ўттизни тўлдирмагунимизча ёки уни кўрмагунимизча рўза тутаверамиз», деди. Мен: «Муовиянинг кўргани ва рўза тутгани сенга кифоя қилмайдими?» дедим. У: «Йўқ, бизни Расулуллоҳ ﷺ ана шундай буюрганлар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَخْرَمَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَاتَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ - وَهِيَ خَالَتُهُ - فَاضْطَجَعَ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ اللَّيْلُ أَوْ قَبْلَهُ قَلِيلاً أَوْ بَعْدَهُ قَلِيلاً اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِيمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي وَأَخَذَ بِأُذُنِي الْيُمْنَى يَفْتِلُهَا فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَوْتَرَ ثُمَّ اضْطَجَعَ حَتَّى جَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U oʻzining xolasi boʻlmish Ummul-moʻminin Maymuna (roziyallohu anho)nikida tunab qoldi va boʻyraning eni tomonida yotdi, Rasululloh ﷺ va ahllari esa uning uzunasiga yotdilar. Rasululloh ﷺ uxladilar, tun yarmiga yetganda yoki bir oz oldin yoxud bir oz keyin Rasululloh ﷺ uygʻonib oʻtirdilar va qoʻllari bilan yuzlaridan uyquni artdilar. Soʻng Ol-i Imron surasining oxirgi oʻn oyatini oʻqidilar. Keyin osilgan bir mesh (suv idishi) oldiga borib, undan taharat oldilar va taharatlarini goʻzal qildilar, soʻng turib namoz oʻqidilar. Abdulloh ibn Abbos aytdi: Men ham turib, u zot qilgandek qildim, soʻng borib yonlarida turdim. Shunda Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarini boshimga qoʻyib, oʻng qulogʻimdan ushlab burab qoʻydilar. U zot ikki rakaat, soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat, soʻng ikki rakaat oʻqidilar, keyin vitr oʻqidilar. Soʻng muazzin kelgunicha yonboshlab yotdilar, keyin ikki qisqa rakaat oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У ўзининг холаси бўлмиш Уммул-мўминин Маймуна (розияллоҳу анҳо)никида тунаб қолди ва бўйранинг эни томонида ётди, Расулуллоҳ ﷺ ва аҳллари эса унинг узунасига ётдилар. Расулуллоҳ ﷺ ухладилар, тун ярмига етганда ёки бир оз олдин ёхуд бир оз кейин Расулуллоҳ ﷺ уйғониб ўтирдилар ва қўллари билан юзларидан уйқуни артдилар. Сўнг Ол-и Имрон сурасининг охирги ўн оятини ўқидилар. Кейин осилган бир меш (сув идиши) олдига бориб, ундан таҳарат олдилар ва таҳаратларини гўзал қилдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар. Абдуллоҳ ибн Аббос айтди: Мен ҳам туриб, у зот қилгандек қилдим, сўнг бориб ёнларида турдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларини бошимга қўйиб, ўнг қулоғимдан ушлаб бураб қўйдилар. У зот икки ракаат, сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат, сўнг икки ракаат ўқидилар, кейин витр ўқидилар. Сўнг муаззин келгунича ёнбошлаб ётдилар, кейин икки қисқа ракаат ўқидилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ - قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، أَنَّ أُمَّ الْفَضْلِ، بَعَثَتْهُ إِلَى مُعَاوِيَةَ بِالشَّامِ - قَالَ - فَقَدِمْتُ الشَّامَ فَقَضَيْتُ حَاجَتَهَا وَاسْتَهَلَّ عَلَىَّ هِلاَلُ رَمَضَانَ وَأَنَا بِالشَّامِ فَرَأَيْتُ الْهِلاَلَ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ ثُمَّ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فِي آخِرِ الشَّهْرِ فَسَأَلَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ ثُمَّ ذَكَرَ الْهِلاَلَ فَقَالَ مَتَى رَأَيْتُمْ فَقُلْتُ رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ ‏.‏ قَالَ أَنْتَ رَأَيْتَهُ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ قُلْتُ نَعَمْ وَرَآهُ النَّاسُ فَصَامُوا وَصَامَ مُعَاوِيَةُ ‏.‏ قَالَ لَكِنْ رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ السَّبْتِ فَلاَ نَزَالُ نَصُومُ حَتَّى نُكْمِلَ ثَلاَثِينَ يَوْمًا أَوْ نَرَاهُ ‏.‏ فَقُلْتُ أَوَلاَ تَكْتَفِي بِرُؤْيَةِ مُعَاوِيَةَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ لاَ هَكَذَا أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Kurayb (rahimahulloh) aytadi: Ummul Fazl uni Shomga, Muoviyaning oldiga yubordi. U dedi: Men Shomga bordim va uning ishini bajardim. Men Shomda ekanimda Ramazon hiloli koʻrindi va men hilolni juma kechasi koʻrdim. Soʻng oyning oxirida Madinaga keldim. Abdulloh ibn Abbos mendan (hol-ahvol) soʻradi, keyin hilolni zikr qilib: «Uni qachon koʻrdingiz?» dedi. Men: «Uni juma kechasi koʻrdik», dedim. U: «Uni oʻzing juma kechasi koʻrdingmi?» dedi. Men: «Ha, odamlar ham uni koʻrdi va roʻza tutdi, Muoviya ham roʻza tutdi», dedim. U: «Lekin biz uni shanba kechasi koʻrdik, shu bois oʻttiz kunni toʻldirmagunimizcha yoki uni koʻrmagunimizcha roʻza tutaveramiz», dedi. Men: «Muoviya va uning ashoblarining koʻrgani senga kifoya qilmaydimi?» dedim. U: «Yoʻq, Rasululloh ﷺ bizni shunday buyurganlar», dedi.Курайб (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Уммул Фазл уни Шомга, Муовиянинг олдига юборди. У деди: Мен Шомга бордим ва унинг ишини бажардим. Мен Шомда эканимда Рамазон ҳилоли кўринди ва мен ҳилолни жума кечаси кўрдим. Сўнг ойнинг охирида Мадинага келдим. Абдуллоҳ ибн Аббос мендан (ҳол-аҳвол) сўради, кейин ҳилолни зикр қилиб: «Уни қачон кўрдингиз?» деди. Мен: «Уни жума кечаси кўрдик», дедим. У: «Уни ўзинг жума кечаси кўрдингми?» деди. Мен: «Ҳа, одамлар ҳам уни кўрди ва рўза тутди, Муовия ҳам рўза тутди», дедим. У: «Лекин биз уни шанба кечаси кўрдик, шу боис ўттиз кунни тўлдирмагунимизча ёки уни кўрмагунимизча рўза тутаверамиз», деди. Мен: «Муовия ва унинг ашобларининг кўргани сенга кифоя қилмайдими?» дедим. У: «Йўқ, Расулуллоҳ ﷺ бизни шундай буюрганлар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، أَنَّ كُرَيْبًا، قَالَ سَأَلْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ - وَكَانَ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ - فَقُلْتُ كَيْفَ فَعَلْتُمْ قَالَ أَقْبَلْنَا نَسِيرُ حَتَّى بَلَغْنَا الْمُزْدَلِفَةَ فَأَنَاخَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ بَعَثَ إِلَى الْقَوْمِ فَأَنَاخُوا فِي مَنَازِلِهِمْ فَلَمْ يَحِلُّوا حَتَّى صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ الآخِرَةَ ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ فَنَزَلُوا فَلَمَّا أَصْبَحْنَا انْطَلَقْتُ عَلَى رِجْلِي فِي سُبَّاقِ قُرَيْشٍ وَرَدِفَهُ الْفَضْلُ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Arafa kechasi Rasululloh ﷺning ortlarida mingashib borgan edi. «Nima qildingiz?» deb soʻralganida, dedi: «Yoʻlga tushib, Muzdalifaga yetguncha yurdik. U zot tuyani choʻktirib, shom namozini oʻqidilar, soʻng odamlarga xabar yubordilar, ular ham manzillarida tuyalarini choʻktirdilar. Rasululloh ﷺ oxirgi xufton namozini oʻqib boʻlmagunlaricha ular yuklarini tushirmadilar. Soʻng odamlar yuklarini tushirib, tushdilar. Tong otganda, men Qurayshning ilgari borganlari ichida piyoda yoʻlga tushdim. Fazl esa u zotning ortlarida mingashib bordi.»Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Арафа кечаси Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида мингашиб борган эди. «Нима қилдингиз?» деб сўралганида, деди: «Йўлга тушиб, Муздалифага етгунча юрдик. У зот туяни чўктириб, шом намозини ўқидилар, сўнг одамларга хабар юбордилар, улар ҳам манзилларида туяларини чўктирдилар. Расулуллоҳ ﷺ охирги хуфтон намозини ўқиб бўлмагунларича улар юкларини туширмадилар. Сўнг одамлар юкларини тушириб, тушдилар. Тонг отганда, мен Қурайшнинг илгари борганлари ичида пиёда йўлга тушдим. Фазл эса у зотнинг ортларида мингашиб борди.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، نَامَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - وَهِيَ خَالَتُهُ - قَالَ فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا فَنَامَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ اللَّيْلُ أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ اسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَجَعَلَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ آيَاتٍ مِنْ آخِرِ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي وَأَخَذَ أُذُنِي الْيُمْنَى يَفْتِلُهَا فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَوْتَرَ ‏.‏ ثُمَّ اضْطَجَعَ حَتَّى جَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Paygʻambar ﷺning ayollari Maymuna (roziyallohu anho)ning huzurida uxlagan (Maymuna uning xolasi edi). U aytadi: «Men yostiqning eni tomonida yotdim, Rasululloh ﷺ va ayollari esa uning uzunasiga yotdilar. Nabiy ﷺ uxladilar, toki kecha yarim boʻlgach yoki bir oz avval, yoki bir oz keyin uygʻonib, qoʻllari bilan yuzlaridan uyquni arta boshladilar. Soʻng Oli Imron surasining oxiridan oʻn oyatni oʻqidilar. Keyin osilgan meshga borib, undan yaxshilab taharat qildilar, soʻng namozga turdilar. Abdulloh ibn Abbos aytadi: Men ham turib, ular qilganidek qildim, soʻng borib ularning yonlarida turdim. Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarini boshimga qoʻyib, oʻng qulogʻimni ushlab, uni oʻrib qoʻydilar. Soʻng ikki rakat, yana ikki rakat, yana ikki rakat, yana ikki rakat, yana ikki rakat, yana ikki rakat oʻqib, soʻng vitr qildilar. Keyin muazzin kelguncha yotdilar. Soʻng ikki yengil rakat oʻqib, namozga chiqdilar.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Пайғамбар ﷺнинг аёллари Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида ухлаган (Маймуна унинг холаси эди). У айтади: «Мен ёстиқнинг эни томонида ётдим, Расулуллоҳ ﷺ ва аёллари эса унинг узунасига ётдилар. Набий ﷺ ухладилар, токи кеча ярим бўлгач ёки бир оз аввал, ёки бир оз кейин уйғониб, қўллари билан юзларидан уйқуни арта бошладилар. Сўнг Оли Имрон сурасининг охиридан ўн оятни ўқидилар. Кейин осилган мешга бориб, ундан яхшилаб таҳарат қилдилар, сўнг намозга турдилар. Абдуллоҳ ибн Аббос айтади: Мен ҳам туриб, улар қилганидек қилдим, сўнг бориб уларнинг ёнларида турдим. Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларини бошимга қўйиб, ўнг қулоғимни ушлаб, уни ўриб қўйдилар. Сўнг икки ракат, яна икки ракат, яна икки ракат, яна икки ракат, яна икки ракат, яна икки ракат ўқиб, сўнг витр қилдилар. Кейин муаззин келгунча ётдилар. Сўнг икки енгил ракат ўқиб, намозга чиқдилар.»

وَعَنْ كُرَيْبٍ: أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَالْمِسْوَرَ بْنَ مخرمَة وَعبد الرَّحْمَن بن أَزْهَر رَضِي اللَّهُمَّ عَنْهُم وأرسلوه إِلَى عَائِشَةَ فَقَالُوا اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلَامُ وَسَلْهَا عَن الرَّكْعَتَيْنِ بعدالعصرقال: فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي فَقَالَتْ سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِمْ فَرَدُّونِي إِلَى أم سَلمَة فَقَالَت أم سَلمَة رَضِي اللَّهُمَّ عَنْهَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَى عَنْهُمَا ثُمَّ رَأَيْتُهُ يُصَلِّيهِمَا ثُمَّ دَخَلَ فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْجَارِيَةَ فَقُلْتُ: قُولِي لَهُ تَقُولُ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِعْتُكَ تَنْهَى عَنْ هَاتين وَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا؟ قَالَ: «يَا ابْنَةَ أَبِي أُمَيَّةَ سَأَلْتِ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ وَإِنَّهُ أَتَانِي نَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ فَشَغَلُونِي عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بعد الظّهْر فهما هَاتَانِ»

Kurayb (Ummu Salamadan) rivoyat qiladi: Meni Ibn Abbos, Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn Azhar Oishaning oldiga joʻnatdi. Ular menga — ularning nomidan unga salom berishni va undan asr namozidan keyingi ikki rakat haqida soʻrashni hamda unga: «Bizga — siz oʻsha ikki rakatni oʻqiysiz, deb — xabar berildi; bizga — Paygʻambar ﷺ ularni oʻqishni man qilgan, deb — aytildi», — deyishni — buyurdi. Ibn Abbos: «Men Umar ibn al-Xattob bilan birga — odamlar ularni oʻqigan har safar — ularni (jazolab) urar edik», — dedi. Men Oishaning oldiga borib, oʻsha xabarni aytdim. Oisha: «Borib, ular haqida Ummu Salamadan soʻra», — dedi. Bas, men qaytib kelib, ular(im)ga uning soʻzini aytdim. Ular menga — Oishaning oldiga joʻnatgan oʻsha savol bilan — Ummu Salamaning oldiga borishni aytdi. Ummu Salama: «Men Paygʻambar ﷺ ni ularni man qilayotgan holda eshitdim. Keyinchalik men u zotni — asr namozini oʻqigandan soʻng darhol — ularni oʻqiyotgan holda koʻrdim. Soʻng u zot mening uyimga kirdilar — oʻsha paytda Bani Harom qabilasidan baʼzi ansoriy ayollar men bilan oʻtirgan edi — bas, men choʻrimni u zotga joʻnatdim va unga: ‹Uning yonida turib, unga ayt: Ummu Salama senga: Yo Rasululloh, men sizni bularni (asr namozidan keyingi ikki rakatni) man qilayotgan holda eshitdim, lekin sizni ularni oʻqiyotgan holda koʻrdim, — deyapti. Agar u zot qoʻllari bilan imo qilsa, u zotni kut›, — dedim. Choʻri shunday qildi. Paygʻambar ﷺ unga qoʻllari bilan imo qildilar va u (choʻri) u zotni kutdi. U zot namozni tugatgach: ‹Ey Bani Umayya qizi, sen mendan asr namozidan keyingi ikki rakat haqida soʻrading. Abdulqays qabilasidan (baʼzi) odamlar mening oldimga keldi va meni band qildi; shuning uchun men peshin namozidan keyingi ikki rakatni oʻqiy olmadim. Mana bu (hozir oʻqigan ikki rakatim) — oʻsha (qoldirilgan)lari uchun(dir)›, — dedilar», — dedi.Курайб (Умму Саламадан) ривоят қилади: Мени Ибн Аббос, Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Азҳар Оишанинг олдига жўнатди. Улар менга — уларнинг номидан унга салом беришни ва ундан аср намозидан кейинги икки ракат ҳақида сўрашни ҳамда унга: «Бизга — сиз ўша икки ракатни ўқийсиз, деб — хабар берилди; бизга — Пайғамбар ﷺ уларни ўқишни ман қилган, деб — айтилди», — дейишни — буюрди. Ибн Аббос: «Мен Умар ибн ал-Хаттоб билан бирга — одамлар уларни ўқиган ҳар сафар — уларни (жазолаб) урар эдик», — деди. Мен Оишанинг олдига бориб, ўша хабарни айтдим. Оиша: «Бориб, улар ҳақида Умму Саламадан сўра», — деди. Бас, мен қайтиб келиб, улар(им)га унинг сўзини айтдим. Улар менга — Оишанинг олдига жўнатган ўша савол билан — Умму Саламанинг олдига боришни айтди. Умму Салама: «Мен Пайғамбар ﷺ ни уларни ман қилаётган ҳолда эшитдим. Кейинчалик мен у зотни — аср намозини ўқигандан сўнг дарҳол — уларни ўқиётган ҳолда кўрдим. Сўнг у зот менинг уйимга кирдилар — ўша пайтда Бани Ҳаром қабиласидан баъзи ансорий аёллар мен билан ўтирган эди — бас, мен чўримни у зотга жўнатдим ва унга: ‹Унинг ёнида туриб, унга айт: Умму Салама сенга: Ё Расулуллоҳ, мен сизни буларни (аср намозидан кейинги икки ракатни) ман қилаётган ҳолда эшитдим, лекин сизни уларни ўқиётган ҳолда кўрдим, — деяпти. Агар у зот қўллари билан имо қилса, у зотни кут›, — дедим. Чўри шундай қилди. Пайғамбар ﷺ унга қўллари билан имо қилдилар ва у (чўри) у зотни кутди. У зот намозни тугатгач: ‹Эй Бани Умайя қизи, сен мендан аср намозидан кейинги икки ракат ҳақида сўрадинг. Абдулқайс қабиласидан (баъзи) одамлар менинг олдимга келди ва мени банд қилди; шунинг учун мен пешин намозидан кейинги икки ракатни ўқий олмадим. Мана бу (ҳозир ўқиган икки ракатим) — ўша (қолдирилган)лари учун(дир)›, — дедилар», — деди.