حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ عِيسَى قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ زَيْدٍ يَعْنِي ابْنَ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَسَفَتْ الشَّمْسُ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ مَعَهُ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلًا قَالَ نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الْأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الْأَوَّلِ قَالَ عَبْد اللَّهِ قَالَ أَبِي وَفِيمَا قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ ثُمَّ قَامَ قِيَامًا طَوِيلًا قَالَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الْأَوَّلِ ثُمَّ قَامَ قِيَامًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الْأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ انْصَرَفَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى حَدِيثِ إِسْحَاقَ ثُمَّ انْصَرَفَ وَقَدْ تَجَلَّتْ الشَّمْسُ فَقَالَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَا يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلَا لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلْتَ شَيْئًا فِي مَقَامِكَ ثُمَّ رَأَيْنَاكَ تَكَعْكَعْتَ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ الْجَنَّةَ فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا وَلَوْ أَخَذْتُهُ لَأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتْ الدُّنْيَا وَرَأَيْتُ النَّارَ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ مَنْظَرًا قَطُّ وَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Quyosh tutildi. Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar, odamlar ham u zot bilan birga (oʻqidilar). U zot uzoq qiyomda turdilar — Baqara surasi miqdoricha, dedi — soʻng uzoq rukuʼ qildilar, soʻng koʻtarilib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar. Soʻng turib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi. Abdulloh aytdi: Otam aytdi: Abdurrahmonga oʻqiganlarim ichida shunday (keldi): soʻng uzoq qiyomda turdilar — birinchi qiyomdan kamroq, dedi — soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar, soʻng (namozdan) chiqdilar. Soʻng Ishoqning hadisiga qaytdi: soʻng (namozdan) chiqdilar — quyosh esa ochilgan edi. Shunda u zot: «Albatta, quyosh va oy — Allohning oyatlaridan ikki oyatdir; ular biror kishining oʻlimi yoki hayoti uchun tutilmaydi. Bas, buni koʻrsangiz, Allohni zikr qilinglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz sizni shu oʻrningizda bir narsani olmoqchi boʻlganingizni, soʻng orqaga tisarilganingizni koʻrdik», dedilar. U zot: «Men jannatni koʻrdim va undan bir shingil (uzum) olmoqchi boʻldim; agar uni olganimda edi, dunyo turguncha undan yeb turgan boʻlar edingiz. Va men doʻzaxni koʻrdim — bugungidek dahshatli manzarani hech qachon koʻrmagan edim; va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Қуёш тутилди. Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар, одамлар ҳам у зот билан бирга (ўқидилар). У зот узоқ қиёмда турдилар — Бақара сураси миқдорича, деди — сўнг узоқ рукуъ қилдилар, сўнг кўтарилиб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар. Сўнг туриб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди. Абдуллоҳ айтди: Отам айтди: Абдурраҳмонга ўқиганларим ичида шундай (келди): сўнг узоқ қиёмда турдилар — биринчи қиёмдан камроқ, деди — сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар, сўнг (намоздан) чиқдилар. Сўнг Ишоқнинг ҳадисига қайтди: сўнг (намоздан) чиқдилар — қуёш эса очилган эди. Шунда у зот: «Албатта, қуёш ва ой — Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир; улар бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, буни кўрсангиз, Аллоҳни зикр қилинглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сизни шу ўрнингизда бир нарсани олмоқчи бўлганингизни, сўнг орқага тисарилганингизни кўрдик», дедилар. У зот: «Мен жаннатни кўрдим ва ундан бир шингил (узум) олмоқчи бўлдим; агар уни олганимда эди, дунё тургунча ундан еб турган бўлар эдингиз. Ва мен дўзахни кўрдим — бугунгидек даҳшатли манзарани ҳеч қачон кўрмаган эдим; ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», дедилар.