حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَجُلٍ، طَافَ بِالْبَيْتِ فِي عُمْرَةٍ، وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ أَيَأْتِي امْرَأَتَهُ فَقَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا، وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ، فَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعًا [quran sura="33" aya_start="21" aya_end="21"]{لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}. وَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ لاَ يَقْرَبَنَّهَا حَتَّى يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ.
Amr ibn Dinor (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Biz Ibn Umardan — umra qilayotgan, Kaʼbani tavof qilgan, ammo hali Safo bilan Marva orasida tavof (saʼy) qilmagan kishi zavjasi bilan (yaqinlik) qila oladimi, deb — soʻradik. Ibn Umar: «Paygʻambar ﷺ Makkaga yetib keldilar va Kaʼbani yetti marta tavof qildi, soʻng Maqom Ibrohim ortida ikki rakat namoz oʻqidi, soʻng Safo bilan Marva orasida yetti marta tavof (saʼy) qildi», — dedi. U qoʻshdi: «Albatta, Allohning Rasuli ﷺ da siz uchun goʻzal namuna bor». Biz Jobir ibn Abdullohdan ham (xuddi shu savolni) soʻradik; u: «U (oʻsha kishi) — Safo bilan Marva orasida tavof (saʼy)ni tugatguncha — (zavjasiga) yaqinlashmasin», — dedi.Амр ибн Динор (Ибн Умардан) ривоят қилади: Биз Ибн Умардан — умра қилаётган, Каъбани тавоф қилган, аммо ҳали Сафо билан Марва орасида тавоф (саъй) қилмаган киши завжаси билан (яқинлик) қила оладими, деб — сўрадик. Ибн Умар: «Пайғамбар ﷺ Маккага етиб келдилар ва Каъбани етти марта тавоф қилди, сўнг Мақом Иброҳим ортида икки ракат намоз ўқиди, сўнг Сафо билан Марва орасида етти марта тавоф (саъй) қилди», — деди. У қўшди: «Албатта, Аллоҳнинг Расули ﷺ да сиз учун гўзал намуна бор». Биз Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳам (худди шу саволни) сўрадик; у: «У (ўша киши) — Сафо билан Марва орасида тавоф (саъй)ни тугатгунча — (завжасига) яқинлашмасин», — деди.
حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ، فَطَافَ بِالْبَيْتِ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ سَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ تَلاَ [quran sura="33" aya_start="21" aya_end="21"]{لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}.
Amr ibn Dinor (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Ibn Umarning shunday deganini eshitdim: «Paygʻambar ﷺ Makkaga yetib keldilar va Kaʼbani tavof qildi, soʻng ikki rakat namoz oʻqidi, soʻng Safo bilan Marva orasida tavof (saʼy) qildi». Soʻng Ibn Umar (mana bu oyatni) qiroat qildi: ‹Albatta, Allohning Rasulida siz uchun goʻzal namuna bor›.Амр ибн Динор (Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Ибн Умарнинг шундай деганини эшитдим: «Пайғамбар ﷺ Маккага етиб келдилар ва Каъбани тавоф қилди, сўнг икки ракат намоз ўқиди, сўнг Сафо билан Марва орасида тавоф (саъй) қилди». Сўнг Ибн Умар (мана бу оятни) қироат қилди: ‹Албатта, Аллоҳнинг Расулида сиз учун гўзал намуна бор›.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ رَجُلٍ، طَافَ بِالْبَيْتِ فِي عُمْرَةٍ، وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، أَيَأْتِي امْرَأَتَهُ فَقَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا، وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ، وَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعًا، وَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ. قَالَ وَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ لاَ يَقْرَبَنَّهَا حَتَّى يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ.
Amr ibn Dinor (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Biz Ibn Umardan — Kaʼbani tavof qilgan, ammo hali Safo bilan Marva orasida tavof (saʼy) qilmagan kishi zavjasi bilan (yaqinlik) qila oladimi, deb — soʻradik. U: «Paygʻambar ﷺ (Makkaga) yetib keldilar va Kaʼbani yetti marta aylandi (tavof qildi), soʻng Maqom Ibrohim ortida ikki rakat namoz oʻqidi, soʻng Safo bilan Marva orasida (yetti marta) tavof (saʼy) qildi. Albatta, Allohning Rasuli ﷺ da siz uchun goʻzal namuna bor», — dedi. Biz Jobir ibn Abdullohdan ham (soʻradik); u: «U (oʻsha kishi) — Safo bilan Marva orasida tavof (saʼy)ni tugatguncha — unga (zavjasiga) yaqinlashmasin», — dedi.Амр ибн Динор (Ибн Умардан) ривоят қилади: Биз Ибн Умардан — Каъбани тавоф қилган, аммо ҳали Сафо билан Марва орасида тавоф (саъй) қилмаган киши завжаси билан (яқинлик) қила оладими, деб — сўрадик. У: «Пайғамбар ﷺ (Маккага) етиб келдилар ва Каъбани етти марта айланди (тавоф қилди), сўнг Мақом Иброҳим ортида икки ракат намоз ўқиди, сўнг Сафо билан Марва орасида (етти марта) тавоф (саъй) қилди. Албатта, Аллоҳнинг Расули ﷺ да сиз учун гўзал намуна бор», — деди. Биз Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳам (сўрадик); у: «У (ўша киши) — Сафо билан Марва орасида тавоф (саъй)ни тугатгунча — унга (завжасига) яқинлашмасин», — деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرًا، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ وَعَمْرِو بْنِ أَوْسٍ، فَحَدَّثَهُمَا بَجَالَةُ، سَنَةَ سَبْعِينَ ـ عَامَ حَجَّ مُصْعَبُ بْنُ الزُّبَيْرِ بِأَهْلِ الْبَصْرَةِ ـ عِنْدَ دَرَجِ زَمْزَمَ قَالَ كُنْتُ كَاتِبًا لِجَزْءِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَمِّ الأَحْنَفِ، فَأَتَانَا كِتَابُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَبْلَ مَوْتِهِ بِسَنَةٍ فَرِّقُوا بَيْنَ كُلِّ ذِي مَحْرَمٍ مِنَ الْمَجُوسِ. وَلَمْ يَكُنْ عُمَرُ أَخَذَ الْجِزْيَةَ مِنَ الْمَجُوسِ. حَتَّى شَهِدَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَهَا مِنْ مَجُوسِ هَجَرٍ.
Amr ibn Dinor (Bajala orqali) rivoyat qiladi: Men Jobir ibn Zayd va Amr ibn Avs bilan oʻtirgan edim va Bajala — hijriy 70-yilda, Musʼab ibn Zubayr Basra hojilarining boshligʻi boʻlgan yilda — ularga rivoyat qilardi. Biz Zamzam (qudugʻi) zinapoyalarida oʻtirgan edik va Bajala: «Men — Ahnafning amakisi Juz ibn Muoviyaning kotibi edim. Umar ibn Xattobdan — uning vafotidan bir yil oldin — bir maktub keldi va u oʻqildi: ‹Majusiylar orasidagi yaqin qarindoshlar oʻrtasida tuzilgan har bir nikohni bekor qilinglar (Islomda harom hisoblangan nikohlar; bunday qarindosh — zu-mahram deb ataladi)›. Umar — to Abdurrahmon ibn Avf: ‹Allohning Rasuli ﷺ Hajar majusiylaridan jizya olgan›, — deb guvohlik berguncha — majusiy kofirlardan jizya olmagan edi», — dedi.Амр ибн Динор (Бажала орқали) ривоят қилади: Мен Жобир ибн Зайд ва Амр ибн Авс билан ўтирган эдим ва Бажала — ҳижрий 70-йилда, Мусъаб ибн Зубайр Басра ҳожиларининг бошлиғи бўлган йилда — уларга ривоят қиларди. Биз Замзам (қудуғи) зинапояларида ўтирган эдик ва Бажала: «Мен — Аҳнафнинг амакиси Жуз ибн Муовиянинг котиби эдим. Умар ибн Хаттобдан — унинг вафотидан бир йил олдин — бир мактуб келди ва у ўқилди: ‹Мажусийлар орасидаги яқин қариндошлар ўртасида тузилган ҳар бир никоҳни бекор қилинглар (Исломда ҳаром ҳисобланган никоҳлар; бундай қариндош — зу-маҳрам деб аталади)›. Умар — то Абдурраҳмон ибн Авф: ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ Ҳажар мажусийларидан жизя олган›, — деб гувоҳлик бергунча — мажусий кофирлардан жизя олмаган эди», — деди.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ، طَافَ بِالْبَيْتِ الْعُمْرَةَ، وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، أَيَأْتِي امْرَأَتَهُ فَقَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا، وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ، وَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ. وَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ لاَ يَقْرَبَنَّهَا حَتَّى يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ.
Amr ibn Dinor (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Ibn Umardan: «Umra uchun Kaʼba tavofini qilgan, lekin Safo va Marva (saʼyi) tavofini qilmagan kishi xotini bilan yaqinlik qila oladimi?» — deb soʻradim. Ibn Umar: «Paygʻambar ﷺ Makkaga yetganlarida, Kaʼba tavofini (yetti marta aylanib) qildilar va maqom (Ibrohim) orqasida ikki rakat namoz oʻqidilar, soʻng Safo va Marva (saʼyi) tavofini qildilar. Albatta, Rasululloh ﷺ da sizlar uchun goʻzal (oʻrnak) namuna bor», — dedi. Soʻng biz xuddi shu savolni Jobir ibn Abdullohga ham berdik; u ham: «U Safo va Marva tavofini tugatmaguncha xotiniga (yaqinlikka) yaqinlashmasin», — dedi.Амр ибн Динор (Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Ибн Умардан: «Умра учун Каъба тавофини қилган, лекин Сафо ва Марва (саъйи) тавофини қилмаган киши хотини билан яқинлик қила оладими?» — деб сўрадим. Ибн Умар: «Пайғамбар ﷺ Маккага етганларида, Каъба тавофини (етти марта айланиб) қилдилар ва мақом (Иброҳим) орқасида икки ракат намоз ўқидилар, сўнг Сафо ва Марва (саъйи) тавофини қилдилар. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ да сизлар учун гўзал (ўрнак) намуна бор», — деди. Сўнг биз худди шу саволни Жобир ибн Абдуллоҳга ҳам бердик; у ҳам: «У Сафо ва Марва тавофини тугатмагунча хотинига (яқинликка) яқинлашмасин», — деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ، مُنَبِّهٍ - وَدَخَلْتُ عَلَيْهِ فِي دَارِهِ بِصَنْعَاءَ فَأَطْعَمَنِي مِنْ جَوْزَةٍ فِي دَارِهِ - عَنْ أَخِيهِ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ . فَذَكَرَ مِثْلَهُ .
Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Soʻrashda qistab-yalinmanglar. Ollohga qasamki, sizlardan biror kishi mendan biror narsa soʻrasa-yu, men yoqtirmagan holimda uning soʻrovi mendan biror narsa chiqartirsa, men bergan narsada unga baraka boʻlmaydi», — dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сўрашда қистаб-ялинманглар. Оллоҳга қасамки, сизлардан бирор киши мендан бирор нарса сўраса-ю, мен ёқтирмаган ҳолимда унинг сўрови мендан бирор нарса чиқартирса, мен берган нарсада унга барака бўлмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالاَ جَمِيعًا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ . فَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi: u (Amr) Nabiy ﷺ ni Arafotda xutba qilayotganlarini eshitganini (aytdi). Soʻng shu hadisni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу иснод билан ривоят қилинади: у (Амр) Набий ﷺ ни Арафотда хутба қилаётганларини эшитганини (айтди). Сўнг шу ҳадисни зикр қилди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمْ يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ . غَيْرُ شُعْبَةَ وَحْدَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi, lekin (rivoyat qiluvchilardan) hech biri yolgʻiz Shuʼbadan boshqa «Arafotda xutba qilayotgan edilar» deganni zikr qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу иснод билан ривоят қилинади, лекин (ривоят қилувчилардан) ҳеч бири ёлғиз Шуъбадан бошқа «Арафотда хутба қилаётган эдилар» деганни зикр қилмади.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ، قَدِمَ بِعُمْرَةٍ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ أَيَأْتِي امْرَأَتَهُ فَقَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعًا وَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Ibn Umardan umra qilib kelib, Baytni tavof qilgan, lekin Safo va Marva orasida (saʼy) qilmagan kishi haqida — u xotiniga yaqinlik qilsa boʻladimi (deb) soʻradik. Shunda u: ‹Rasululloh ﷺ kelib, Baytni yetti marta tavof qildilar, Maqom orqasida ikki rakaat (namoz) oʻqidilar va Safo bilan Marva orasida yetti marta (saʼy) qildilar. Darhaqiqat, sizlar uchun Allohning Rasulida goʻzal namuna bordir›, dedi», (deyilgan).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Ибн Умардан умра қилиб келиб, Байтни тавоф қилган, лекин Сафо ва Марва орасида (саъй) қилмаган киши ҳақида — у хотинига яқинлик қилса бўладими (деб) сўрадик. Шунда у: ‹Расулуллоҳ ﷺ келиб, Байтни етти марта тавоф қилдилар, Мақом орқасида икки ракаат (намоз) ўқидилар ва Сафо билан Марва орасида етти марта (саъй) қилдилар. Дарҳақиқат, сизлар учун Аллоҳнинг Расулида гўзал намуна бордир›, деди», (дейилган).
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayol bilan uning ammasini, hamda ayol bilan uning xolasini (bir nikohda) birlashtirishni taqiqladilar. (Bu hadis boshqa isnod bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.)Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёл билан унинг аммасини, ҳамда аёл билан унинг холасини (бир никоҳда) бирлаштиришни тақиқладилар. (Бу ҳадис бошқа иснод билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.)
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَإِبْرَاهِيمُ، بْنُ دِينَارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كُلُّهُمْ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَهُ وَزَادَ فِي حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ فَتَرَكْنَاهُ مِنْ أَجْلِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan shu maʼnoda xuddi shunday rivoyat qilingan. Ibn Uyaynaning hadisida esa: «Shu sababli biz uni tark etdik», — degan (qoʻshimcha) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан шу маънода худди шундай ривоят қилинган. Ибн Уяйнанинг ҳадисида эса: «Шу сабабли биз уни тарк этдик», — деган (қўшимча) бор.
حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْقَاسِمِ - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Umarga Samuraning xamr sotgani xabari yetib bordi. Shunda u: ‹Alloh Samurani halok qilsin! Rasululloh ﷺ ning: ‹Alloh yahudiylarni laʼnatlasin! Ularga yogʻlar harom qilingan edi, ular uni eritib, soʻng sotdilar› deganlarini u bilmasmidi?› dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Умарга Самуранинг хамр сотгани хабари етиб борди. Шунда у: ‹Аллоҳ Самурани ҳалок қилсин! Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин! Уларга ёғлар ҳаром қилинган эди, улар уни эритиб, сўнг сотдилар› деганларини у билмасмиди?› деди».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ وَلَدِ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ أَسْمَعُ اللَّهَ ذَكَرَ النِّسَاءَ فِي الْهِجْرَةِ . فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : ( إِنِّي لاَ أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ) .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Rasululloh, men Allohning hijrat (xususida) ayollarni zikr qilganini eshitmadim», dedi. Shunda Alloh taolo: {Albatta, Men sizlardan boʻlgan biror amal qiluvchining — xoh erkak boʻlsin, xoh ayol boʻlsin — amalini zoye qilmasman; baʼzingiz baʼzingizdandirsiz} (Oli Imron 195) (oyatini) nozil qildi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Эй Расулуллоҳ, мен Аллоҳнинг ҳижрат (хусусида) аёлларни зикр қилганини эшитмадим», деди. Шунда Аллоҳ таоло: {Албатта, Мен сизлардан бўлган бирор амал қилувчининг — хоҳ эркак бўлсин, хоҳ аёл бўлсин — амалини зое қилмасман; баъзингиз баъзингиздандирсиз} (Оли Имрон 195) (оятини) нозил қилди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَجِيءُ الْمَقْتُولُ بِالْقَاتِلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ نَاصِيَتُهُ وَرَأْسُهُ بِيَدِهِ وَأَوْدَاجُهُ تَشْخُبُ دَمًا يَقُولُ يَا رَبِّ هَذَا قَتَلَنِي حَتَّى يُدْنِيَهُ مِنَ الْعَرْشِ " . قَالَ فَذَكَرُوا لاِبْنِ عَبَّاسٍ التَّوْبَةَ فَتَلاَ هَذِهِ الآيَةََ: (وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهُ جَهَبَّمُ) قَالَ وَمَا نُسِخَتْ هَذِهِ الآيَةُ وَلاَ بُدِّلَتْ وَأَنَّى لَهُ التَّوْبَةُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qiyomat kunida oʻldirilgan kishi oʻz qotilini (yetaklab) keladi; (qotilning) peshona sochi va boshi (oʻldirilganning) qoʻlida, (oʻldirilganning) boʻyin tomirlaridan qon otilib turadi; u: ‹Ey Robbim, mana shu meni oʻldirgan!› deydi — toki uni Arshga yaqinlashtirgunicha (shunday boʻladi)», dedilar. (Rovly) aytdi: Soʻng Ibn Abbosga tavba haqida (savol berib) eslatishdi, u shu oyatni tilovat qildi: {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, jazosi jahannamdir} (Niso 93). Va: «Bu oyat na bekor qilingan, na oʻzgartirilgan; unga qaerdan tavba boʻlsin?!» dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbosdan shunga oʻxshash qilib, marfuʼ qilmay rivoyat qilishgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қиёмат кунида ўлдирилган киши ўз қотилини (етаклаб) келади; (қотилнинг) пешона сочи ва боши (ўлдирилганнинг) қўлида, (ўлдирилганнинг) бўйин томирларидан қон отилиб туради; у: ‹Эй Роббим, мана шу мени ўлдирган!› дейди — токи уни Аршга яқинлаштиргунича (шундай бўлади)», дедилар. (Ровлй) айтди: Сўнг Ибн Аббосга тавба ҳақида (савол бериб) эслатишди, у шу оятни тиловат қилди: {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, жазоси жаҳаннамдир} (Нисо 93). Ва: «Бу оят на бекор қилинган, на ўзгартирилган; унга қаэрдан тавба бўлсин?!» деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Амр ибн Динордан, у Ибн Аббосдан шунга ўхшаш қилиб, марфуъ қилмай ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ شَيْبَانَ، قَالَ أَتَانَا ابْنُ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيُّ وَنَحْنُ وُقُوفٌ بِالْمَوْقِفِ مَكَانًا يُبَاعِدُهُ عَمْرٌو - فَقَالَ إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْكُمْ يَقُولُ " كُونُوا عَلَى مَشَاعِرِكُمْ فَإِنَّكُمْ عَلَى إِرْثٍ مِنْ إِرْثِ إِبْرَاهِيمَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَالشَّرِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ الثَّقَفِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ . وَابْنُ مِرْبَعٍ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيُّ وَإِنَّمَا يُعْرَفُ لَهُ هَذَا الْحَدِيثُ الْوَاحِدُ .
Ibn Mirbaʼ al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz (Arafotda) turish joyida turganimizda, u bizning oldimizga keldi va: «Albatta, men Rasululloh ﷺning sizlarga (yuborgan) elchisiman. U zot: ‹Mashʼarlaringizda (hajga oid ibodat joylaringizda) turaveringlar, chunki sizlar Ibrohimning merosidan bir meros uzra (yurmoqda)siz›, dedilar», dedi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali, Oisha, Jubayr ibn Mutʼim va Sharid ibn Suvayd as-Saqafiydan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Mirbaʼ al-Ansoriyning hadisi hasan hadisdir. Biz uni faqat Ibn Uyaynaning Amr ibn Dinordan (qilgan) hadisi orqaligina bilamiz. Ibn Mirbaʼning ismi Yazid ibn Mirbaʼ al-Ansoriydir, undan faqat shu bitta hadisgina maʼlumdir.Ибн Мирбаъ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз (Арафотда) туриш жойида турганимизда, у бизнинг олдимизга келди ва: «Албатта, мен Расулуллоҳ ﷺнинг сизларга (юборган) элчисиман. У зот: ‹Машъарларингизда (ҳажга оид ибодат жойларингизда) тураверинглар, чунки сизлар Иброҳимнинг меросидан бир мерос узра (юрмоқда)сиз›, дедилар», деди. (Ровий) айтди: Бу бобда Али, Оиша, Жубайр ибн Мутъим ва Шарид ибн Сувайд ас-Сақафийдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Мирбаъ ал-Ансорийнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Биз уни фақат Ибн Уяйнанинг Амр ибн Динордан (қилган) ҳадиси орқалигина биламиз. Ибн Мирбаънинг исми Язид ибн Мирбаъ ал-Ансорийдир, ундан фақат шу битта ҳадисгина маълумдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ مَا كُنَّا نَرَى بِالْمُزَارَعَةِ بَأْسًا حَتَّى سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا . فَذَكَرْتُهُ لِطَاوُسٍ فَقَالَ قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهَا وَلَكِنْ قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَرْضَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا " .
Amr ibn Dinor aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning: «Biz muzoraʼa (yer ijarasi)da hech qanday zarar (ziyon) koʻrmas edik, toki Rofiʼ ibn Xadij: ‹Rasululloh ﷺ undan qaytardilar›, deganini eshitganimgacha», deyayotganini eshitdim. Bas, men buni Tovusga zikr qildim. U dedi: «Menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): ‹Rasululloh ﷺ undan qaytarganlari yoʻq, balki: «Sizlardan biringizning yerini (birodariga) bepul berishi, undan maʼlum bir haq (ijara) olishidan koʻra yaxshiroqdir», deganlar›, dedi».Амр ибн Динор айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг: «Биз музораъа (ер ижараси)да ҳеч қандай зарар (зиён) кўрмас эдик, токи Рофиъ ибн Хадиж: ‹Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтардилар›, деганини эшитганимгача», деяётганини эшитдим. Бас, мен буни Товусга зикр қилдим. У деди: «Менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): ‹Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтарганлари йўқ, балки: «Сизлардан бирингизнинг ерини (биродарига) бепул бериши, ундан маълум бир ҳақ (ижара) олишидан кўра яхшироқдир», деганлар›, деди».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ وَقَدْ خَرَجَ الإِمَامُ فَلْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ " . قَالَ شُعْبَةُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz kelib qolganda imom chiqib boʻlgan boʻlsa, ikki rakaat namoz oʻqisin», dedilar. Shuʼba: «Juma kuni», deb qoʻshib qoʻydi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз келиб қолганда имом чиқиб бўлган бўлса, икки ракаат намоз ўқисин», дедилар. Шуъба: «Жума куни», деб қўшиб қўйди.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ لَهُ " أَرَكَعْتَ رَكْعَتَيْنِ " . قَالَ لاَ . قَالَ " فَارْكَعْ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma kuni minbarda turganlarida bir kishi keldi. Shunda u zot unga: «Ikki rakaat namoz oʻqidingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda ikki rakaat oʻqib ol», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума куни минбарда турганларида бир киши келди. Шунда у зот унга: «Икки ракаат намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда икки ракаат ўқиб ол», дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ كَانَ طَاوُسٌ يَكْرَهُ أَنْ يُؤَاجِرَ أَرْضَهُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلاَ يَرَى بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ بَأْسًا فَقَالَ لَهُ مُجَاهِدٌ اذْهَبْ إِلَى ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَاسْمَعْ مِنْهُ حَدِيثَهُ. فَقَالَ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ أَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ مَا فَعَلْتُهُ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ. ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ أَرْضَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا ". وَقَدِ اخْتُلِفَ عَلَى عَطَاءٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ رَافِعٍ وَقَدْ تَقَدَّمَ ذِكْرُنَا لَهُ. وَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning oʻz yerini birodariga (ekishga) berishi, undan maʼlum bir haq olishidan yaxshiroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг ўз ерини биродарига (экишга) бериши, ундан маълум бир ҳақ олишидан яхшироқдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا نُخَابِرُ وَلاَ نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz muxobara qilardik va buni ayb deb bilmasdik. Toki Rofeʼ ibn Xadij Rasululloh ﷺ muxobaradan qaytarganliklarini aytmagunga qadar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз мухобара қилардик ва буни айб деб билмасдик. Токи Рофеъ ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺ мухобарадан қайтарганликларини айтмагунга қадар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ، يَقُولُ أَشْهَدُ لَسَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ وَهُوَ يُسْأَلُ عَنِ الْخِبْرِ، فَيَقُولُ مَا كُنَّا نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى أَخْبَرَنَا عَامَ الأَوَّلِ ابْنُ خَدِيجٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْخِبْرِ. وَافَقَهُمَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, undan xibr (yerni hosil evaziga ijaraga berish) haqida soʻralganda u: «Biz buni ayb deb bilmasdik, toki oʻtgan yili Ibn Xadij bizga Nabiy ﷺ xibrdan qaytarganlarini eshitganligini xabar bergunicha», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, ундан хибр (ерни ҳосил эвазига ижарага бериш) ҳақида сўралганда у: «Биз буни айб деб билмасдик, токи ўтган йили Ибн Хадиж бизга Набий ﷺ хибрдан қайтарганларини эшитганлигини хабар бергунича», деди.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا لاَ نَرَى بِالْخِبْرِ بَأْسًا حَتَّى كَانَ عَامَ الأَوَّلِ فَزَعَمَ رَافِعٌ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ. خَالَفَهُ عَارِمٌ فَقَالَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرٍو عَنْ جَابِرٍ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz xibrni ayb deb bilmasdik, toki oʻtgan yili Rofeʼ Allohning Nabiysi ﷺ undan qaytarganliklarini aytmagunga qadar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз хибрни айб деб билмасдик, токи ўтган йили Рофеъ Аллоҳнинг Набийси ﷺ ундан қайтарганликларини айтмагунга қадар.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، رضى الله عنه أَنَّهُ نَشَدَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكٍ فَقَالَ كُنْتُ بَيْنَ حُجْرَتَىِ امْرَأَتَيْنِ فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ فَقَتَلَتْهَا وَجَنِينَهَا فَقَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي جَنِينِهَا بِغُرَّةٍ وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shu haqda Rasululloh ﷺning hukmini soʻrab murojaat qildi. Shunda Hamal ibn Molik oʻrnidan turib: «Men ikki ayolimning hujralari orasida edim. Ulardan biri ikkinchisini xaymaning ustuni bilan urib, uni va qornidagi homilasini oʻldirib qoʻydi», dedi. Paygʻambar ﷺ uning homilasi haqida bir qul (toʻlash)ni va uning (qotilning) oʻldirilishini hukm qildilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шу ҳақда Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмини сўраб мурожаат қилди. Шунда Ҳамал ибн Молик ўрнидан туриб: «Мен икки аёлимнинг ҳужралари орасида эдим. Улардан бири иккинчисини хайманинг устуни билан уриб, уни ва қорнидаги ҳомиласини ўлдириб қўйди», деди. Пайғамбар ﷺ унинг ҳомиласи ҳақида бир қул (тўлаш)ни ва унинг (қотилнинг) ўлдирилишини ҳукм қилдилар.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا نُخَابِرُ وَلاَ نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى سَمِعْنَا رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ . فَتَرَكْنَاهُ لِقَوْلِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz yerni hosilning bir ulushi evaziga ijaraga berar edik va bunda hech qanday yomonlik koʻrmasdik. Nihoyat, Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu): ‹Rasululloh ﷺ bundan qaytardilar›, deganini eshitdik. Shundan soʻng uning aytgani sababli biz buni tark etdik», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз ерни ҳосилнинг бир улуши эвазига ижарага берар эдик ва бунда ҳеч қандай ёмонлик кўрмасдик. Ниҳоят, Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу): ‹Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтардилар›, деганини эшитдик. Шундан сўнг унинг айтгани сабабли биз буни тарк этдик», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ قُلْتُ لِطَاوُسٍ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَوْ تَرَكْتَ هَذِهِ الْمُخَابَرَةَ فَإِنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ . فَقَالَ أَىْ عَمْرُو إِنِّي أُعِينُهُمْ وَأُعْطِيهِمْ وَإِنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ أَخَذَ النَّاسَ عَلَيْهَا عِنْدَنَا وَإِنَّ أَعْلَمَهُمْ - يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ - أَخْبَرَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهَا وَلَكِنْ قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا أَجْرًا مَعْلُومًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Tovus (rahimahulloh)ga: «Ey Abu Abdurrahmon, bu muxobarani (ekin ijarasini) tark etsang boʻlmaydimi? Chunki ular Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlar, deb daʼvo qilmoqdalar», deyildi. U esa: «Ey Amr, men ularga yordam beraman va (yerni olib) ularga (hosildan) beraman. Muoz ibn Jabal ham bizning yurtimizda odamlarni shu asosda ish tutdirgan. Ularning eng bilimdoni — yaʼni Ibn Abbos — menga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ bundan qaytarmaganlar, balki: ‹Biringizning (yerini) birodariga inʼom qilib berishi, uning evaziga muayyan bir haq olishidan koʻra u uchun yaxshiroqdir›, deganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Товус (раҳимаҳуллоҳ)га: «Эй Абу Абдурраҳмон, бу мухобарани (экин ижарасини) тарк этсанг бўлмайдими? Чунки улар Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганлар, деб даъво қилмоқдалар», дейилди. У эса: «Эй Амр, мен уларга ёрдам бераман ва (ерни олиб) уларга (ҳосилдан) бераман. Муоз ибн Жабал ҳам бизнинг юртимизда одамларни шу асосда иш тутдирган. Уларнинг энг билимдони — яъни Ибн Аббос — менга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтармаганлар, балки: ‹Бирингизнинг (ерини) биродарига инъом қилиб бериши, унинг эвазига муайян бир ҳақ олишидан кўра у учун яхшироқдир›, деганлар», деди.
حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ صَلَّى ابْنُ عَبَّاسٍ وَهُوَ بِالْبَصْرَةِ عَلَى بِسَاطِهِ ثُمَّ حَدَّثَ أَصْحَابَهُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يُصَلِّي عَلَى بِسَاطِهِ .
Amr ibn Dinordan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Basrada boʻlganida oʻz gilamchasi ustida namoz oʻqidi, soʻng ashoblariga Rasululloh ﷺ oʻz gilamchalari ustida namoz oʻqir edilar, deb aytib berdi.Амр ибн Динордан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Басрада бўлганида ўз гиламчаси устида намоз ўқиди, сўнг ашобларига Расулуллоҳ ﷺ ўз гиламчалари устида намоз ўқир эдилар, деб айтиб берди.