Amr ibn Dinor al-Makkiy

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ وَلَدِ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ أَسْمَعُ اللَّهَ ذَكَرَ النِّسَاءَ فِي الْهِجْرَةِ ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏:‏ ‏(‏ إِنِّي لاَ أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ‏)‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Rasululloh, men Allohning hijrat (xususida) ayollarni zikr qilganini eshitmadim», dedi. Shunda Alloh taolo: {Albatta, Men sizlardan boʻlgan biror amal qiluvchining — xoh erkak boʻlsin, xoh ayol boʻlsin — amalini zoye qilmasman; baʼzingiz baʼzingizdandirsiz} (Oli Imron 195) (oyatini) nozil qildi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Эй Расулуллоҳ, мен Аллоҳнинг ҳижрат (хусусида) аёлларни зикр қилганини эшитмадим», деди. Шунда Аллоҳ таоло: {Албатта, Мен сизлардан бўлган бирор амал қилувчининг — хоҳ эркак бўлсин, хоҳ аёл бўлсин — амалини зое қилмасман; баъзингиз баъзингиздандирсиз} (Оли Имрон 195) (оятини) нозил қилди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَجِيءُ الْمَقْتُولُ بِالْقَاتِلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ نَاصِيَتُهُ وَرَأْسُهُ بِيَدِهِ وَأَوْدَاجُهُ تَشْخُبُ دَمًا يَقُولُ يَا رَبِّ هَذَا قَتَلَنِي حَتَّى يُدْنِيَهُ مِنَ الْعَرْشِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَكَرُوا لاِبْنِ عَبَّاسٍ التَّوْبَةَ فَتَلاَ هَذِهِ الآيَةََ‏:‏ ‏(‏وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهُ جَهَبَّمُ‏)‏ قَالَ وَمَا نُسِخَتْ هَذِهِ الآيَةُ وَلاَ بُدِّلَتْ وَأَنَّى لَهُ التَّوْبَةُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qiyomat kunida oʻldirilgan kishi oʻz qotilini (yetaklab) keladi; (qotilning) peshona sochi va boshi (oʻldirilganning) qoʻlida, (oʻldirilganning) boʻyin tomirlaridan qon otilib turadi; u: ‹Ey Robbim, mana shu meni oʻldirgan!› deydi — toki uni Arshga yaqinlashtirgunicha (shunday boʻladi)», dedilar. (Rovly) aytdi: Soʻng Ibn Abbosga tavba haqida (savol berib) eslatishdi, u shu oyatni tilovat qildi: {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, jazosi jahannamdir} (Niso 93). Va: «Bu oyat na bekor qilingan, na oʻzgartirilgan; unga qaerdan tavba boʻlsin?!» dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbosdan shunga oʻxshash qilib, marfuʼ qilmay rivoyat qilishgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қиёмат кунида ўлдирилган киши ўз қотилини (етаклаб) келади; (қотилнинг) пешона сочи ва боши (ўлдирилганнинг) қўлида, (ўлдирилганнинг) бўйин томирларидан қон отилиб туради; у: ‹Эй Роббим, мана шу мени ўлдирган!› дейди — токи уни Аршга яқинлаштиргунича (шундай бўлади)», дедилар. (Ровлй) айтди: Сўнг Ибн Аббосга тавба ҳақида (савол бериб) эслатишди, у шу оятни тиловат қилди: {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, жазоси жаҳаннамдир} (Нисо 93). Ва: «Бу оят на бекор қилинган, на ўзгартирилган; унга қаэрдан тавба бўлсин?!» деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Амр ибн Динордан, у Ибн Аббосдан шунга ўхшаш қилиб, марфуъ қилмай ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ شَيْبَانَ، قَالَ أَتَانَا ابْنُ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيُّ وَنَحْنُ وُقُوفٌ بِالْمَوْقِفِ مَكَانًا يُبَاعِدُهُ عَمْرٌو - فَقَالَ إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْكُمْ يَقُولُ ‏"‏ كُونُوا عَلَى مَشَاعِرِكُمْ فَإِنَّكُمْ عَلَى إِرْثٍ مِنْ إِرْثِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَالشَّرِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ الثَّقَفِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ‏.‏ وَابْنُ مِرْبَعٍ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيُّ وَإِنَّمَا يُعْرَفُ لَهُ هَذَا الْحَدِيثُ الْوَاحِدُ ‏.‏

Ibn Mirbaʼ al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz (Arafotda) turish joyida turganimizda, u bizning oldimizga keldi va: «Albatta, men Rasululloh ﷺning sizlarga (yuborgan) elchisiman. U zot: ‹Mashʼarlaringizda (hajga oid ibodat joylaringizda) turaveringlar, chunki sizlar Ibrohimning merosidan bir meros uzra (yurmoqda)siz›, dedilar», dedi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali, Oisha, Jubayr ibn Mutʼim va Sharid ibn Suvayd as-Saqafiydan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Mirbaʼ al-Ansoriyning hadisi hasan hadisdir. Biz uni faqat Ibn Uyaynaning Amr ibn Dinordan (qilgan) hadisi orqaligina bilamiz. Ibn Mirbaʼning ismi Yazid ibn Mirbaʼ al-Ansoriydir, undan faqat shu bitta hadisgina maʼlumdir.Ибн Мирбаъ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз (Арафотда) туриш жойида турганимизда, у бизнинг олдимизга келди ва: «Албатта, мен Расулуллоҳ ﷺнинг сизларга (юборган) элчисиман. У зот: ‹Машъарларингизда (ҳажга оид ибодат жойларингизда) тураверинглар, чунки сизлар Иброҳимнинг меросидан бир мерос узра (юрмоқда)сиз›, дедилар», деди. (Ровий) айтди: Бу бобда Али, Оиша, Жубайр ибн Мутъим ва Шарид ибн Сувайд ас-Сақафийдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Мирбаъ ал-Ансорийнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Биз уни фақат Ибн Уяйнанинг Амр ибн Динордан (қилган) ҳадиси орқалигина биламиз. Ибн Мирбаънинг исми Язид ибн Мирбаъ ал-Ансорийдир, ундан фақат шу битта ҳадисгина маълумдир.