حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَمَا نَصَرَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فِي مَوْطِنٍ كَمَا نَصَرَ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ فَأَنْكَرْنَا ذَلِكَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ بَيْنِي وَبَيْنَ مَنْ أَنْكَرَ ذَلِكَ كِتَابُ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ فِي يَوْمِ أُحُدٍ {وَلَقَدْ صَدَقَكُمْ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ} يَقُولُ ابْنُ عَبَّاسٍ وَالْحَسُّ الْقَتْلُ {حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ إِلَى قَوْلِهِ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ} وَإِنَّمَا عَنَى بِهَذَا الرُّمَاةَ وَذَلِكَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقَامَهُمْ فِي مَوْضِعٍ ثُمَّ قَالَ احْمُوا ظُهُورَنَا فَإِنْ رَأَيْتُمُونَا نُقْتَلُ فَلَا تَنْصُرُونَا وَإِنْ رَأَيْتُمُونَا قَدْ غَنِمْنَا فَلَا تَشْرَكُونَا فَلَمَّا غَنِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبَاحُوا عَسْكَرَ الْمُشْرِكِينَ أَكَبَّ الرُّمَاةُ جَمِيعًا فَدَخَلُوا فِي الْعَسْكَرِ يَنْهَبُونَ وَقَدْ الْتَقَتْ صُفُوفُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَهُمْ كَذَا وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْهِ وَالْتَبَسُوا فَلَمَّا أَخَلَّ الرُّمَاةُ تِلْكَ الْخَلَّةَ الَّتِي كَانُوا فِيهَا دَخَلَتْ الْخَيْلُ مِنْ ذَلِكَ الْمَوْضِعِ عَلَى أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَرَبَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا وَالْتَبَسُوا وَقُتِلَ مِنْ الْمُسْلِمِينَ نَاسٌ كَثِيرٌ وَقَدْ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ أَوَّلُ النَّهَارِ حَتَّى قُتِلَ مِنْ أَصْحَابِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: Alloh tabaraka va taolo hech bir joyda Uhud kunidagidek nusrat bermagan. (Roviy) dedi: Biz buni inkor qildik. Shunda Ibn Abbos: «Men bilan buni inkor qilgan kishi oʻrtasida Alloh tabaraka va taoloning Kitobi (hakam)dir. Alloh azza va jalla Uhud kuni haqida: {Alloh sizlarga Oʻz vaʼdasini rost qildi — Uning izni bilan ularni qirayotganingizda} deydi», dedi. Ibn Abbos: «Hass — oʻldirishdir», deydi. {Toki sustlashganingizda} — Uning: {Alloh sizlarni afv etdi. Alloh moʻminlarga fazl egasidir} degan soʻzigacha. Bu bilan faqat kamonchilar nazarda tutilgan. Chunki Nabiy ﷺ ularni bir joyga turgʻizib, soʻng: «Orqamizni himoya qilinglar. Agar bizni oʻldirilayotganimizni koʻrsangiz ham, bizga yordamga kelmanglar; agar gʻanimat olganimizni koʻrsangiz ham, bizga sherik boʻlmanglar», dedilar. Nabiy ﷺ gʻanimat olib, mushriklar lashkargohi (musulmonlarga) ochib berilganida, kamonchilarning barchasi (joyini) tashlab, oʻlja terish uchun lashkargohga kirib ketishdi. Rasululloh ﷺ sahobalarining saflari esa (dushman bilan) tutashib — u mana bunday (dedi) va ikki qoʻli barmoqlarini bir-biriga kiritdi — aralashib ketgan edi. Kamonchilar oʻzlari turgan oʻsha joyni boʻsh qoʻyganlarida, oʻsha joydan otliqlar Nabiy ﷺ sahobalarining ustiga kirib keldi. Shunda ular bir-birlarini ura boshladilar va aralashib ketishdi, musulmonlardan koʻp odam oʻldirildi. Kunning avvalida esa Rasululloh ﷺ va sahobalari uchun (gʻalaba) boʻlgan edi, toki sahobalaridan…Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у шундай деди: Аллоҳ табарака ва таоло ҳеч бир жойда Уҳуд кунидагидек нусрат бермаган. (Ровий) деди: Биз буни инкор қилдик. Шунда Ибн Аббос: «Мен билан буни инкор қилган киши ўртасида Аллоҳ табарака ва таолонинг Китоби (ҳакам)дир. Аллоҳ азза ва жалла Уҳуд куни ҳақида: {Аллоҳ сизларга Ўз ваъдасини рост қилди — Унинг изни билан уларни қираётганингизда} дейди», деди. Ибн Аббос: «Ҳасс — ўлдиришдир», дейди. {Токи сустлашганингизда} — Унинг: {Аллоҳ сизларни афв этди. Аллоҳ мўминларга фазл эгасидир} деган сўзигача. Бу билан фақат камончилар назарда тутилган. Чунки Набий ﷺ уларни бир жойга турғизиб, сўнг: «Орқамизни ҳимоя қилинглар. Агар бизни ўлдирилаётганимизни кўрсангиз ҳам, бизга ёрдамга келманглар; агар ғанимат олганимизни кўрсангиз ҳам, бизга шерик бўлманглар», дедилар. Набий ﷺ ғанимат олиб, мушриклар лашкаргоҳи (мусулмонларга) очиб берилганида, камончиларнинг барчаси (жойини) ташлаб, ўлжа териш учун лашкаргоҳга кириб кетишди. Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларининг сафлари эса (душман билан) туташиб — у мана бундай (деди) ва икки қўли бармоқларини бир-бирига киритди — аралашиб кетган эди. Камончилар ўзлари турган ўша жойни бўш қўйганларида, ўша жойдан отлиқлар Набий ﷺ саҳобаларининг устига кириб келди. Шунда улар бир-бирларини ура бошладилар ва аралашиб кетишди, мусулмонлардан кўп одам ўлдирилди. Куннинг аввалида эса Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари учун (ғалаба) бўлган эди, токи саҳобаларидан…