Ato ibn Yasor

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ، عَنِ ابْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ، أَنَّهُ، سَأَلَ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ فَزَعَمَ أَنَّهُ قَرَأَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏وَالنَّجْمِ‏}‏ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا‏.‏

Ato ibn Yasor (Zayd ibn Sobitdan) rivoyat qiladi: Men Zayd ibn Sobitdan sajda haqida soʻradim; u: «Men Paygʻambar ﷺ ning oldilarida Najm (surasi)ni oʻqidim, lekin u zot sajda qilmadilar», — dedi.Ато ибн Ясор (Зайд ибн Собитдан) ривоят қилади: Мен Зайд ибн Собитдан сажда ҳақида сўрадим; у: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг олдиларида Нажм (сураси)ни ўқидим, лекин у зот сажда қилмадилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ لَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ صِفَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي التَّوْرَاةِ‏.‏ قَالَ أَجَلْ، وَاللَّهِ إِنَّهُ لَمَوْصُوفٌ فِي التَّوْرَاةِ بِبَعْضِ صِفَتِهِ فِي الْقُرْآنِ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا، وَحِرْزًا لِلأُمِّيِّينَ، أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ، لَيْسَ بِفَظٍّ وَلاَ غَلِيظٍ وَلاَ سَخَّابٍ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يَدْفَعُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ، وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ بِأَنْ يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ وَيَفْتَحُ بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا، وَآذَانًا صُمًّا، وَقُلُوبًا غُلْفًا‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ هِلاَلٍ‏.‏ وَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ هِلاَلٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ سَلاَمٍ‏.‏ غُلْفٌ كُلُّ شَىْءٍ فِي غِلاَفٍ، سَيْفٌ أَغْلَفُ، وَقَوْسٌ غَلْفَاءُ، وَرَجُلٌ أَغْلَفُ إِذَا لَمْ يَكُنْ مَخْتُونًا‏.‏

Ato ibn Yasor (Abdulloh ibn Amr ibn Osdan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Amr ibn Os bilan uchratdim va undan: «Menga Allohning Rasuli ﷺ ning Tavrotda (yaʼni Muso alayhissalomga berilgan vahyda) zikr qilingan sifatlari haqida ayting», — dedim. U: «Ha. Allohga qasamki, u zot Tavrotda — Qurʼonda unga nisbat berilgan baʼzi sifatlar bilan — mana shunday tavsiflangan: ‹Ey Paygʻambar! Biz seni — (Allohning haq diniga) guvoh, (moʻminlarga) xushxabar beruvchi va (kofirlarga) ogohlantiruvchi hamda ummiylar (savodsizlar)ning posboni qilib — joʻnatdik. Sen Mening bandam va Mening Rasulimsan. Men seni «al-Mutavakkil» (Allohga tavakkal qiluvchi) deb atadim. Sen qoʻpol, qattiqqoʻl ham emassan, bozorlarda shovqin soluvchi (baqiroq) ham emassan. Sen yomonlik qilganlarga yomonlik bilan javob bermaysan, balki ularni avf etib, kechirasan. Alloh u zotni (Paygʻambarni) — egri (qavmni), ‹La ilaha illalloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq) deb aytdirib, toʻgʻrilamaguncha — vafot etqizmaydi; shu (kalima) bilan koʻr koʻzlar, kar quloqlar va parda tortilgan qalblar ochiladi›», — dedi.Ато ибн Ясор (Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос билан учратдим ва ундан: «Менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Тавротда (яъни Мусо алайҳиссаломга берилган ваҳйда) зикр қилинган сифатлари ҳақида айтинг», — дедим. У: «Ҳа. Аллоҳга қасамки, у зот Тавротда — Қуръонда унга нисбат берилган баъзи сифатлар билан — мана шундай тавсифланган: ‹Эй Пайғамбар! Биз сени — (Аллоҳнинг ҳақ динига) гувоҳ, (мўминларга) хушхабар берувчи ва (кофирларга) огоҳлантирувчи ҳамда уммийлар (саводсизлар)нинг посбони қилиб — жўнатдик. Сен Менинг бандам ва Менинг Расулимсан. Мен сени «ал-Мутаваккил» (Аллоҳга таваккал қилувчи) деб атадим. Сен қўпол, қаттиққўл ҳам эмассан, бозорларда шовқин солувчи (бақироқ) ҳам эмассан. Сен ёмонлик қилганларга ёмонлик билан жавоб бермайсан, балки уларни авф этиб, кечирасан. Аллоҳ у зотни (Пайғамбарни) — эгри (қавмни), ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ) деб айтдириб, тўғриламагунча — вафот этқизмайди; шу (калима) билан кўр кўзлар, кар қулоқлар ва парда тортилган қалблар очилади›», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ، مَنْصُورُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ بِلاَلٍ ـ يَعْنِي سُلَيْمَانَ ـ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ، فَمَضْمَضَ بِهَا وَاسْتَنْشَقَ، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ، فَجَعَلَ بِهَا هَكَذَا، أَضَافَهَا إِلَى يَدِهِ الأُخْرَى، فَغَسَلَ بِهِمَا وَجْهَهُ، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ، فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُمْنَى، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ، فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُسْرَى، ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَرَشَّ عَلَى رِجْلِهِ الْيُمْنَى حَتَّى غَسَلَهَا، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً أُخْرَى، فَغَسَلَ بِهَا رِجْلَهُ ـ يَعْنِي الْيُسْرَى ـ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ‏.‏

Ato ibn Yasor (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos tahorat olib, yuzini (shunday) yuvdi: bir hovuch suv olib, ogʻzini chaydi va burniga suv tortib qoqdi; soʻng yana bir hovuch (suv) olib, ikki qoʻlini qoʻshib yuzini yuvdi; yana bir hovuch suv olib, oʻng bilagini yuvdi; yana bir hovuch suv olib, chap bilagini yuvdi; soʻng boshiga mash tortdi; yana bir hovuch suv olib, oʻng oyogʻiga (toʻpigigacha) quyib yaxshilab yuvdi; xuddi shunday yana bir hovuch suv bilan chap oyogʻini yuvdi va: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday tahorat olayotganlarini koʻrdim», — dedi.Ато ибн Ясор (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос таҳорат олиб, юзини (шундай) ювди: бир ҳовуч сув олиб, оғзини чайди ва бурнига сув тортиб қоқди; сўнг яна бир ҳовуч (сув) олиб, икки қўлини қўшиб юзини ювди; яна бир ҳовуч сув олиб, ўнг билагини ювди; яна бир ҳовуч сув олиб, чап билагини ювди; сўнг бошига маш тортди; яна бир ҳовуч сув олиб, ўнг оёғига (тўпигигача) қуйиб яхшилаб ювди; худди шундай яна бир ҳовуч сув билан чап оёғини ювди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай таҳорат олаётганларини кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ غَدَا إِلَى الْمَسْجِدِ أَوْ رَاحَ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُ فِي الْجَنَّةِ نُزُلاً كُلَّمَا غَدَا أَوْ رَاحَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim ertalab yoki kechqurun masjidga borsa, har gal ertalab yoki kechqurun borganida Alloh u uchun jannatda ziyofat tayyorlab qoʻyadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким эрталаб ёки кечқурун масжидга борса, ҳар гал эрталаб ёки кечқурун борганида Аллоҳ у учун жаннатда зиёфат тайёрлаб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي عُمَارَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، يَقُولُ سَأَلْتُ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ كَيْفَ كَانَتِ الضَّحَايَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ الرَّجُلُ يُضَحِّي بِالشَّاةِ عَنْهُ وَعَنْ أَهْلِ بَيْتِهِ فَيَأْكُلُونَ وَيُطْعِمُونَ حَتَّى تَبَاهَى النَّاسُ فَصَارَتْ كَمَا تَرَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعُمَارَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ هُوَ مَدَنِيٌّ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَاحْتَجَّا بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ضَحَّى بِكَبْشٍ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا عَمَّنْ لَمْ يُضَحِّ مِنْ أُمَّتِي ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ تُجْزِئُ الشَّاةُ إِلاَّ عَنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَهُوَ قَوْلُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَغَيْرِهِ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏

Ato ibn Yasor aytadi: Men Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan: «Rasululloh ﷺ zamonlarida qurbonliklar qanday boʻlardi?» deb soʻradim. U: «Kishi oʻzi va oila aʼzolari uchun bitta qoʻyni qurbonlik qilar, undan yer va (boshqalarga) yedirar edi. Toki odamlar (bir-birlari bilan) faxrlanadigan boʻlguncha shunday edi, soʻng oʻzing koʻrayotganingdek (koʻpaytirib qilinadigan) boʻlib qoldi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Umora ibn Abdulloh madinalikdir, undan Molik ibn Anas rivoyat qilgan. Baʼzi ahli ilmning amali shu (hadis) ustidadir, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular Nabiy ﷺning bitta qoʻchqorni qurbonlik qilib: «Bu mening ummatimdan qurbonlik qilmagan kishilar nomidandir», deganlari haqidagi hadis bilan dalil keltirganlar. Baʼzi ahli ilm esa: «Bitta qoʻy faqat bir kishi nomidan kifoya qiladi», deganlar. Bu Abdulloh ibn al-Muborak va undan boshqa ahli ilmning soʻzidir.Ато ибн Ясор айтади: Мен Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида қурбонликлар қандай бўларди?» деб сўрадим. У: «Киши ўзи ва оила аъзолари учун битта қўйни қурбонлик қилар, ундан ер ва (бошқаларга) едирар эди. Токи одамлар (бир-бирлари билан) фахрланадиган бўлгунча шундай эди, сўнг ўзинг кўраётганингдек (кўпайтириб қилинадиган) бўлиб қолди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Умора ибн Абдуллоҳ мадиналикдир, ундан Молик ибн Анас ривоят қилган. Баъзи аҳли илмнинг амали шу (ҳадис) устидадир, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар Набий ﷺнинг битта қўчқорни қурбонлик қилиб: «Бу менинг умматимдан қурбонлик қилмаган кишилар номидандир», деганлари ҳақидаги ҳадис билан далил келтирганлар. Баъзи аҳли илм эса: «Битта қўй фақат бир киши номидан кифоя қилади», деганлар. Бу Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ва ундан бошқа аҳли илмнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ مِصْرَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى‏:‏ ‏(‏لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ‏)‏ فَقَالَ مَا سَأَلَنِي عَنْهَا أَحَدٌ غَيْرَكَ إِلاَّ رَجُلٌ وَاحِدٌ مُنْذُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا سَأَلَنِي عَنْهَا أَحَدٌ غَيْرَكَ مُنْذُ أُنْزِلَتْ هِيَ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Misr ahlidan bir kishi aytdi: Men Abu Dardodan Allohning {Ular uchun bu dunyo hayotida boshorat bordir} (Yunus 64) degan soʻzi haqida soʻradim. U aytdi:) Rasululloh ﷺdan soʻraganimdan beri, sendan boshqa hech kim bu haqda mendan soʻramadi, faqat bir kishi soʻragan edi. Men Rasululloh ﷺdan soʻragan edim. U zot: «Bu nozil boʻlganidan beri, sendan boshqa hech kim mendan bu haqda soʻramadi. U — musulmon koʻradigan yoki uning haqida koʻriladigan solih tushdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Uboda ibn Somitdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasandir.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Миср аҳлидан бир киши айтди: Мен Абу Дардодан Аллоҳнинг {Улар учун бу дунё ҳаётида бошорат бордир} (Юнус 64) деган сўзи ҳақида сўрадим. У айтди:) Расулуллоҳ ﷺдан сўраганимдан бери, сендан бошқа ҳеч ким бу ҳақда мендан сўрамади, фақат бир киши сўраган эди. Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраган эдим. У зот: «Бу нозил бўлганидан бери, сендан бошқа ҳеч ким мендан бу ҳақда сўрамади. У — мусулмон кўрадиган ёки унинг ҳақида кўриладиган солиҳ тушдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Убода ибн Сомитдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ مِصْرَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ عَنْ هَذِهِ الآيَةِ ‏:‏ ‏(‏ لَهُمُ الْبُشْرَى، فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ‏)‏ قَالَ مَا سَأَلَنِي عَنْهَا أَحَدٌ مُنْذُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْهَا فَقَالَ ‏"‏ مَا سَأَلَنِي عَنْهَا أَحَدٌ غَيْرُكَ مُنْذُ أُنْزِلَتْ فَهِيَ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ مِصْرَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَيْسَ فِيهِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Misr ahlidan bir kishi aytadi: Men Abu Dardodan ushbu oyat haqida soʻradim: {Ular uchun bu dunyo hayotida xushxabar bordir} (Yunus 64). U: «Men Rasululloh ﷺdan bu haqda soʻraganimdan beri bu haqda mendan hech kim soʻramagan edi. U zot: ‹(Bu oyat) nozil boʻlganidan beri sendan boshqa hech kim bu haqda mendan soʻramagan edi. U musulmon koʻradigan yoki uning haqida koʻriladigan solih tushdir›, dedilar», dedi. (Boshqa sanad) shunga oʻxshash. (Boshqa sanad) Abu Solihdan, u Abu Dardodan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (rivoyat qildi) va unda Ato ibn Yasordan (degani) yoʻq. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Uboda ibn as-Somitdan ham (rivoyat) bor.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Миср аҳлидан бир киши айтади: Мен Абу Дардодан ушбу оят ҳақида сўрадим: {Улар учун бу дунё ҳаётида хушхабар бордир} (Юнус 64). У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақда сўраганимдан бери бу ҳақда мендан ҳеч ким сўрамаган эди. У зот: ‹(Бу оят) нозил бўлганидан бери сендан бошқа ҳеч ким бу ҳақда мендан сўрамаган эди. У мусулмон кўрадиган ёки унинг ҳақида кўриладиган солиҳ тушдир›, дедилар», деди. (Бошқа санад) шунга ўхшаш. (Бошқа санад) Абу Солиҳдан, у Абу Дардодан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ривоят қилди) ва унда Ато ибн Ясордан (дегани) йўқ. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Убода ибн ас-Сомитдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، مَوْلَى إِسْمَاعِيلَ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga shunday dedi: Ibn Lahiʼa bizga Bakr ibn Savodadan, u Ismoil ibn Ubaydning ozod qilingan quli Abu Abdullohdan, u Ato ibn Yasordan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ ning ashoblaridan ikki kishi (safarga chiqdi). Va (rovi hadisni avvalgisining) maʼnosi bilan (rivoyat qildi).Абдуллоҳ ибн Маслама бизга шундай деди: Ибн Лаҳиъа бизга Бакр ибн Саводадан, у Исмоил ибн Убайднинг озод қилинган қули Абу Абдуллоҳдан, у Ато ибн Ясордан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ нинг ашобларидан икки киши (сафарга чиқди). Ва (рови ҳадисни аввалгисининг) маъноси билан (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ شَرِيكٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي نَمِرٍ - عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الرَّجُلُ يَكُونُ عَلَى الْفِئَامِ مِنَ النَّاسِ فَيَأْخُذُ مِنْ حَظِّ هَذَا وَحَظِّ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Atoʼ ibn Yasor (rahimahulloh)dan, u Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshashini rivoyat qiladi. (U zot) dedilar: «Kishi (bir guruh) odamlar ustiga (taqsimotchi qilib) qoʻyiladi-da, mananing ulushidan, mananing ulushidan oladi.»Атў ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшашини ривоят қилади. (У зот) дедилар: «Киши (бир гуруҳ) одамлар устига (тақсимотчи қилиб) қўйилади-да, мананинг улушидан, мананинг улушидан олади.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي حَارِثَةَ أَنَّهُ كَانَ يَرْعَى لِقْحَةً بِشِعْبٍ مِنْ شِعَابِ أُحُدٍ فَأَخَذَهَا الْمَوْتُ فَلَمْ يَجِدْ شَيْئًا يَنْحَرُهَا بِهِ فَأَخَذَ وَتَدًا فَوَجَأَ بِهِ فِي لَبَّتِهَا حَتَّى أُهْرِيقَ دَمُهَا ثُمَّ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَأَمَرَهُ بِأَكْلِهَا ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh) Banu Horisadan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladi: U Uhud daralaridan birida bir bogʻoz (homilador) tuyani boqib yurar edi. Tuyani oʻlim (xavfi) tutdi, u esa uni soʻyish uchun hech narsa topolmadi. Shunda bir qoziq olib, uning boʻyniga (boʻgʻiz chuqurchasiga) sanchdi, toki uning qoni toʻkilguncha. Soʻngra Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib, bu haqda xabar berdi. U zot unga (tuyaning goʻshtini) yeyishga buyurdilar.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ) Бану Ҳорисадан бўлган бир кишидан ривоят қилади: У Уҳуд дараларидан бирида бир боғоз (ҳомиладор) туяни боқиб юрар эди. Туяни ўлим (хавфи) тутди, у эса уни сўйиш учун ҳеч нарса тополмади. Шунда бир қозиқ олиб, унинг бўйнига (бўғиз чуқурчасига) санчди, токи унинг қони тўкилгунча. Сўнгра Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб, бу ҳақда хабар берди. У зот унга (туянинг гўштини) ейишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيُلْقِ الشَّكَّ وَلْيَبْنِ عَلَى الْيَقِينِ فَإِذَا اسْتَيْقَنَ التَّمَامَ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ فَإِنْ كَانَتْ صَلاَتُهُ تَامَّةً كَانَتِ الرَّكْعَةُ نَافِلَةً وَالسَّجْدَتَانِ وَإِنْ كَانَتْ نَاقِصَةً كَانَتِ الرَّكْعَةُ تَمَامًا لِصَلاَتِهِ وَكَانَتِ السَّجْدَتَانِ مُرْغِمَتَىِ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ عَنْ زَيْدٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدِيثُ أَبِي خَالِدٍ أَشْبَعُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aytdilar: «Agar biringiz namozida shubhalansa, shubhani tashlab, aniq bilgan narsasiga binoan (namozni) qursin. Toʻkis oʻqigani aniq boʻlsa, ikki sajda qilsin. Bas, agar namozi toʻkis boʻlgan boʻlsa, (oshiqcha) rakʼat ham, ikki sajda ham nafl boʻladi. Agar kam boʻlgan boʻlsa, (oshiqcha) rakʼat namozini toʻkis qiladi, ikki sajda esa shaytonni xorlovchi boʻladi.» Abu Dovud aytdi: Buni Hishom ibn Saʼd va Muhammad ibn Mutarrif Zayddan, u Atoʼ ibn Yasordan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilishgan. Abu Xolidning hadisi esa toʻliqroqdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ айтдилар: «Агар бирингиз намозида шубҳаланса, шубҳани ташлаб, аниқ билган нарсасига биноан (намозни) қурсин. Тўкис ўқигани аниқ бўлса, икки сажда қилсин. Бас, агар намози тўкис бўлган бўлса, (ошиқча) ракъат ҳам, икки сажда ҳам нафл бўлади. Агар кам бўлган бўлса, (ошиқча) ракъат намозини тўкис қилади, икки сажда эса шайтонни хорловчи бўлади.» Абу Довуд айтди: Буни Ҳишом ибн Саъд ва Муҳаммад ибн Мутарриф Зайддан, у Атў ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилишган. Абу Холиднинг ҳадиси эса тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى ثَلاَثًا أَوْ أَرْبَعًا فَلْيُصَلِّ رَكْعَةً وَيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ التَّسْلِيمِ فَإِنْ كَانَتِ الرَّكْعَةُ الَّتِي صَلَّى خَامِسَةً شَفَعَهَا بِهَاتَيْنِ وَإِنْ كَانَتْ رَابِعَةً فَالسَّجْدَتَانِ تَرْغِيمٌ لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Atoʼ ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aytdilar: «Agar biringiz namozida shubhalanib, uch rakʼat oʻqidimi yoki toʻrt rakʼatmi — qancha oʻqiganini bilmay qolsa, bir rakʼat oʻqisin va salom berishdan oldin oʻtirgan holida ikki sajda qilsin. Bas, agar u oʻqigan rakʼat beshinchisi boʻlsa, bu ikki (sajda) bilan uni juft qiladi; agar toʻrtinchisi boʻlsa, ikki sajda shaytonni xorlash boʻladi.»Атў ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ айтдилар: «Агар бирингиз намозида шубҳаланиб, уч ракъат ўқидими ёки тўрт ракъатми — қанча ўқиганини билмай қолса, бир ракъат ўқисин ва салом беришдан олдин ўтирган ҳолида икки сажда қилсин. Бас, агар у ўқиган ракъат бешинчиси бўлса, бу икки (сажда) билан уни жуфт қилади; агар тўртинчиси бўлса, икки сажда шайтонни хорлаш бўлади.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي أَسَدٍ أَنَّهُ قَالَ نَزَلْتُ أَنَا وَأَهْلِي، بِبَقِيعِ الْغَرْقَدِ فَقَالَ لِي أَهْلِي اذْهَبْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلْهُ لَنَا شَيْئًا نَأْكُلُهُ فَجَعَلُوا يَذْكُرُونَ مِنْ حَاجَتِهِمْ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدْتُ عِنْدَهُ رَجُلاً يَسْأَلُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ أَجِدُ مَا أُعْطِيكَ ‏"‏ ‏.‏ فَتَوَلَّى الرَّجُلُ عَنْهُ وَهُوَ مُغْضَبٌ وَهُوَ يَقُولُ لَعَمْرِي إِنَّكَ لَتُعْطِي مَنْ شِئْتَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَغْضَبُ عَلَىَّ أَنْ لاَ أَجِدَ مَا أُعْطِيهِ مَنْ سَأَلَ مِنْكُمْ وَلَهُ أُوقِيَّةٌ أَوْ عَدْلُهَا فَقَدْ سَأَلَ إِلْحَافًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الأَسَدِيُّ فَقُلْتُ لَلَقِحَةٌ لَنَا خَيْرٌ مِنْ أُوقِيَّةٍ وَالأُوقِيَّةُ أَرْبَعُونَ دِرْهَمًا ‏.‏ قَالَ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَسْأَلْهُ فَقَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ شَعِيرٌ أَوْ زَبِيبٌ فَقَسَمَ لَنَا مِنْهُ - أَوْ كَمَا قَالَ - حَتَّى أَغْنَانَا اللَّهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ كَمَا قَالَ مَالِكٌ ‏.‏

Atoʼ ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bani Asad qabilasidan boʻlgan bir kishi aytdi: Men ahlim bilan Baqiul-Gʻarqadga tushdim. Ahlim menga: «Rasululloh ﷺ huzurlariga borib, biz yeydigan biror narsani soʻragin», dedi va ular ehtiyojlarini tilga ola boshladilar. Shunda men Rasululloh ﷺ huzurlariga bordim. Qarasam, u zotning oldilarida bir kishi (u zotdan biror narsa) soʻrayotgan, Rasululloh ﷺ esa unga: «Senga beradigan narsani topa olmayapman», deb turardilar. Hoki kishi gʻazablangan holda u zotning oldidan oʻgirilib ketdi va: «Umrim bilan qasamki, sen xohlaganingga berasan», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu kishi unga beradigan narsani topmaganim uchun menga gʻazablanmoqda. Sizlardan kimning bir oʻqiyya yoki uning bahosicha (mol)i boʻla turib soʻrasa, hadeb (oʻjarlik bilan) soʻragan boʻladi», dedilar. Asadiy aytdi: Men: «Bizning bir sogʻin tuyamiz bir oʻqiyyadan yaxshiroq-ku», dedim. Oʻqiyya esa qirq dirham edi. (Asadiy) aytdi: Shunday qilib men u zotdan soʻramay qaytib ketdim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga bundan keyin arpa yoki mayiz keldi, u zot bizga undan ulush ajratib berdilar — yoki shunga oʻxshash aytdi — toki Alloh bizni boy qilguncha. Abu Dovud aytdi: Buni Savriy ham Molik aytganidek rivoyat qilgan.Атў ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бани Асад қабиласидан бўлган бир киши айтди: Мен аҳлим билан Бақиул-Ғарқадга тушдим. Аҳлим менга: «Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб, биз ейдиган бирор нарсани сўрагин», деди ва улар эҳтиёжларини тилга ола бошладилар. Шунда мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бордим. Қарасам, у зотнинг олдиларида бир киши (у зотдан бирор нарса) сўраётган, Расулуллоҳ ﷺ эса унга: «Сенга берадиган нарсани топа олмаяпман», деб турардилар. Ҳоки киши ғазабланган ҳолда у зотнинг олдидан ўгирилиб кетди ва: «Умрим билан қасамки, сен хоҳлаганингга берасан», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу киши унга берадиган нарсани топмаганим учун менга ғазабланмоқда. Сизлардан кимнинг бир ўқийя ёки унинг баҳосича (мол)и бўла туриб сўраса, ҳадеб (ўжарлик билан) сўраган бўлади», дедилар. Асадий айтди: Мен: «Бизнинг бир соғин туямиз бир ўқийядан яхшироқ-ку», дедим. Ўқийя эса қирқ дирҳам эди. (Асадий) айтди: Шундай қилиб мен у зотдан сўрамай қайтиб кетдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бундан кейин арпа ёки майиз келди, у зот бизга ундан улуш ажратиб бердилар — ёки шунга ўхшаш айтди — токи Аллоҳ бизни бой қилгунча. Абу Довуд айтди: Буни Саврий ҳам Молик айтганидек ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ إِلاَّ لِخَمْسَةٍ لِغَازٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ لِعَامِلٍ عَلَيْهَا أَوْ لِغَارِمٍ أَوْ لِرَجُلٍ اشْتَرَاهَا بِمَالِهِ أَوْ لِرَجُلٍ كَانَ لَهُ جَارٌ مِسْكِينٌ فَتُصُدِّقَ عَلَى الْمِسْكِينِ فَأَهْدَاهَا الْمِسْكِينُ لِلْغَنِيِّ ‏"‏ ‏.‏

Atoʼ ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa beshtadan boshqa boyga halol boʻlmaydi: Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchiga, yoki uni (sadaqani) yiguvchiga, yoki qarzdorga, yoki uni oʻz moli bilan sotib olgan kishiga, yoxud miskin qoʻshnisi boʻlib, miskinga sadaqa berilgach, miskin uni boyga hadya qilgan kishiga», dedilar.Атў ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа бештадан бошқа бойга ҳалол бўлмайди: Аллоҳ йўлида ғазот қилувчига, ёки уни (садақани) йигувчига, ёки қарздорга, ёки уни ўз моли билан сотиб олган кишига, ёхуд мискин қўшниси бўлиб, мискинга садақа берилгач, мискин уни бойга ҳадя қилган кишига», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُصَيْفَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ عَنِ الْقِرَاءَةِ، مَعَ الإِمَامِ فَقَالَ لاَ قِرَاءَةَ مَعَ الإِمَامِ فِي شَىْءٍ وَزَعَمَ أَنَّهُ قَرَأَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى ‏}‏ فَلَمْ يَسْجُدْ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: undan imom bilan (namoz oʻqiyotganda) qiroat qilish haqida soʻralganda, u: «Imom bilan birga hech narsada qiroat yoʻq», dedi. Va u Rasululloh ﷺga {Yulduz botayotganda uning bilan qasam} (Najm 1) surasini oʻqib berganini, u zot esa sajda qilmaganini aytdi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ундан имом билан (намоз ўқиётганда) қироат қилиш ҳақида сўралганда, у: «Имом билан бирга ҳеч нарсада қироат йўқ», деди. Ва у Расулуллоҳ ﷺга {Юлдуз ботаётганда унинг билан қасам} (Нажм 1) сурасини ўқиб берганини, у зот эса сажда қилмаганини айтди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِيرَةُ، وَغَيْرُهُ، عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، وَسَاقَ الْحَدِيثَ، ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi... deb hadisni oldingi kabi keltirdi.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Икки киши... деб ҳадисни олдинги каби келтирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيَّادٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ كَيْفَ كَانَتِ الضَّحَايَا فِيكُمْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ فِي عَهْدِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُضَحِّي بِالشَّاةِ عَنْهُ وَعَنْ أَهْلِ بَيْتِهِ فَيَأْكُلُونَ وَيُطْعِمُونَ ثُمَّ تَبَاهَى النَّاسُ فَصَارَ كَمَا تَرَى ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: undan Rasululloh ﷺ davrida sizlarning oranglarda qurbonliklar qanday boʻlar edi, deb soʻralganda, u dedi: «Nabiy ﷺ davrida kishi bir qoʻyni oʻzi va ahli oilasi nomidan qurbonlik qilar, ular undan yer va boshqalarga ham yedirar edilar. Soʻng odamlar bir-birlari bilan faxrlanadigan boʻldilar va u siz koʻrgan holga kelib qoldi».Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ундан Расулуллоҳ ﷺ даврида сизларнинг орангларда қурбонликлар қандай бўлар эди, деб сўралганда, у деди: «Набий ﷺ даврида киши бир қўйни ўзи ва аҳли оиласи номидан қурбонлик қилар, улар ундан ер ва бошқаларга ҳам едирар эдилар. Сўнг одамлар бир-бирлари билан фахрланадиган бўлдилар ва у сиз кўрган ҳолга келиб қолди».

حَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ سَلَمَةَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَرَأَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ تَبَارَكَ، وَهُوَ قَائِمٌ. فَذَكَّرَنَا بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَبُو الدَّرْدَاءِ أَوْ أَبُو ذَرٍّ يَغْمِزُنِي. فَقَالَ: مَتَى أُنْزِلَتْ هَذِهِ السُّورَةُ. إِنِّي لَمْ أَسْمَعْهَا إِلاَّ الآنَ ‏.‏ فَأَشَارَ إِلَيْهِ، أَنِ اسْكُتْ. فَلَمَّا انْصَرَفُوا قَالَ: سَأَلْتُكَ مَتَى أُنْزِلَتْ هَذِهِ السُّورَةُ فَلَمْ تُخْبِرْنِي؟ فَقَالَ أُبَىٌّ: لَيْسَ لَكَ مِنْ صَلاَتِكَ الْيَوْمَ إِلاَّ مَا لَغَوْتَ‏.‏ فَذَهَبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ وَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي قَالَ أُبَىٌّ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صَدَقَ أُبَىٌّ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma kuni tik turgan holda «Tabaraka» (Mulk) surasini oʻqib, bizga Allohning kunlarini eslatdilar. Abu Dardo yoki Abu Zar meni turtdi va: «Bu sura qachon nozil boʻlgan? Men uni faqat hozir eshitdim», dedi. Men unga jim boʻlishga ishora qildim. Namozdan chiqishgach, u: «Bu sura qachon nozil boʻlganini soʻragan edim, sen menga aytmading?» dedi. Ubay: «Bugungi namozingdan senga behuda gapirganingdan boshqa hech narsa yoʻq», dedi. Soʻng u Rasululloh ﷺ huzurlariga borib, bu haqda gapirib berdi va Ubay aytgan gapni xabar qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ubay toʻgʻri aytibdi», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума куни тик турган ҳолда «Табарака» (Мулк) сурасини ўқиб, бизга Аллоҳнинг кунларини эслатдилар. Абу Дардо ёки Абу Зар мени туртди ва: «Бу сура қачон нозил бўлган? Мен уни фақат ҳозир эшитдим», деди. Мен унга жим бўлишга ишора қилдим. Намоздан чиқишгач, у: «Бу сура қачон нозил бўлганини сўраган эдим, сен менга айтмадинг?» деди. Убай: «Бугунги намозингдан сенга беҳуда гапирганингдан бошқа ҳеч нарса йўқ», деди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб, бу ҳақда гапириб берди ва Убай айтган гапни хабар қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Убай тўғри айтибди», дедилар.

وَعَن عطاءِ بن يسارٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ فَدَخَلَ رَجُلٌ ثَائِرُ الرَّأْسِ وَاللِّحْيَةِ فَأَشَارَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ كَأَنَّهُ يَأْمُرُهُ بِإِصْلَاحِ شَعْرِهِ وَلِحْيَتِهِ فَفَعَلَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَلَيْسَ هَذَا خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ ثَائِرُ الرَّأْسِ كَأَنَّهُ شَيْطَان» . رَوَاهُ مَالك

Ato ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidda edilar. Shu payt boshi va soqoli toʻzigan (tartibsiz) bir kishi kirib keldi. Rasululloh ﷺ unga qoʻllari bilan sochi va soqolini tartibga keltirishni buyurayotgandek ishora qildilar. U shunday qildi, soʻng qaytib keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Shu birortangizning shaytonga oʻxshab boshi toʻzigan holda kelishidan koʻra yaxshiroq emasmi?» dedilar. Molik rivoyat qilgan.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда эдилар. Шу пайт боши ва соқоли тўзиган (тартибсиз) бир киши кириб келди. Расулуллоҳ ﷺ унга қўллари билан сочи ва соқолини тартибга келтиришни буюраётгандек ишора қилдилар. У шундай қилди, сўнг қайтиб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Шу бирортангизнинг шайтонга ўхшаб боши тўзиган ҳолда келишидан кўра яхшироқ эмасми?» дедилар. Молик ривоят қилган.

وَعَن عَطاء بْنِ يَسَارٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «اللَّهُمَّ لَا تجْعَل قَبْرِي وثنا يعبد اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى قَوْمٍ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائهمْ مَسَاجِد» . رَوَاهُ مَالك مُرْسلا

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagilaringiz oldida uni oʻqinglar», dedilar. Yaʼni Yosinni.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидагиларингиз олдида уни ўқинглар», дедилар. Яъни Ёсинни.

وَعَن عَطاء بن يسَار وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلَاتِهِ فَلَمْ يَدْرِ كَمْ صَلَّى ثَلَاثًا أم أَرْبعا فليطرح الشَّك وليبن عَلَى مَا اسْتَيْقَنَ ثُمَّ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ فَإِنْ كَانَ صَلَّى خَمْسًا شَفَعْنَ لَهُ صَلَاتَهُ وَإِنْ كَانَ صَلَّى إِتْمَامًا لِأَرْبَعٍ كَانَتَا تَرْغِيمًا لِلشَّيْطَانِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَرَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ عَطَاءٍ مُرْسَلًا. وَفِي رِوَايَتِهِ: «شَفَعَهَا بِهَاتَيْنِ السَّجْدَتَيْنِ»

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namozida shubhaga tushib, uch rakat oʻqiganini yoki toʻrt rakat oʻqiganini bilmay qolsa, shubhani tashlab, aniq bilgani (kam soni) ustiga qursin, soʻng salom berishdan oldin ikki sajda qilsin. Agar (aslida) besh rakat oʻqigan boʻlsa, bu (ikki sajda) namozini juft qilib beradi; agar haqiqatan toʻrtni toʻla oʻqigan boʻlsa, bu ikkovi shaytonni xor qilish boʻladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намозида шубҳага тушиб, уч ракат ўқиганини ёки тўрт ракат ўқиганини билмай қолса, шубҳани ташлаб, аниқ билгани (кам сони) устига қурсин, сўнг салом беришдан олдин икки сажда қилсин. Агар (аслида) беш ракат ўқиган бўлса, бу (икки сажда) намозини жуфт қилиб беради; агар ҳақиқатан тўртни тўла ўқиган бўлса, бу иккови шайтонни хор қилиш бўлади», дедилар.

وَعَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ مُرْسَلًا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " لَا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ إِلَّا لِخَمْسَةٍ: لِغَازٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ لِعَامِلٍ عَلَيْهَا أَوْ لِغَارِمٍ أَوْ لِرَجُلٍ اشْتَرَاهَا بِمَالِهِ أَوْ لِرَجُلٍ كَانَ لَهُ جَارٌ مِسْكِينٌ فَتَصَدَّقَ عَلَى الْمِسْكِينِ فَأَهْدَى الْمِسْكِين للغني ". رَوَاهُ مَالك وَأَبُو دَاوُد وَفِي رِوَايَةٍ لِأَبِي دَاوُدَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ: «أوابن السَّبِيل»

Atoʼ ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa beshtadan boshqa boyga halol boʻlmaydi: Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchiga, yoki uni (sadaqani) yiguvchiga, yoki qarzdorga, yoki uni oʻz moli bilan sotib olgan kishiga, yoxud miskin qoʻshnisi boʻlib, miskinga sadaqa berilgach, miskin uni boyga hadya qilgan kishiga», dedilar.Атў ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа бештадан бошқа бойга ҳалол бўлмайди: Аллоҳ йўлида ғазот қилувчига, ёки уни (садақани) йигувчига, ёки қарздорга, ёки уни ўз моли билан сотиб олган кишига, ёхуд мискин қўшниси бўлиб, мискинга садақа берилгач, мискин уни бойга ҳадя қилган кишига», дедилар.

وَعَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي أَسَدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ سَأَلَ مِنْكُمْ وَلَهُ أُوقِيَّةٌ أَوْ عَدْلُهَا فَقَدْ سَأَلَ إِلْحَافًا» . رَوَاهُ مَالك وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Ato ibn Yasordan rivoyat qilinishicha, Banu Asaddan boʻlgan bir kishi aytdi: Men va ahlim Baqiul Gʻarqadga tushdik. Ahlim menga: «Rasululloh ﷺning oldilariga borib, bizga yeydigan biror narsa soʻrab kel», dedi. Men Rasululloh ﷺning oldilariga bordim. U zotning huzurlarida biror narsa soʻrayotgan bir kishini koʻrdim. Rasululloh ﷺ: «Senga beradigan narsam yoʻq», deyar edilar. Kishi gʻazablangan holda: «Umrimga qasamki, sen istagan kishingga berasan», deb u zotdan yuz oʻgirib ketdi. Rasululloh ﷺ: «Unga beradigan narsam yoʻqligi uchun u menga gʻazablanyapti. Sizlardan kim bir uqiya yoki uning muqobili boʻla turib soʻrasa, u qattiq turib soʻragan (ilhof qilgan) boʻladi», dedilar. Asadiy aytdi: shunda men: «Sogʻin tuyamiz bir uqiyadan yaxshiroq — uqiya esa qirq dirham edi», dedim-da, u zotdan soʻramay qaytdim. Shundan soʻng Rasululloh ﷺga arpa va mayiz kelib, u zot bizga ham undan boʻlib berdilar, hatto Alloh azza va jalla bizni beniyoz qildi.Ато ибн Ясордан ривоят қилинишича, Бану Асаддан бўлган бир киши айтди: Мен ва аҳлим Бақиул Ғарқадга тушдик. Аҳлим менга: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бориб, бизга ейдиган бирор нарса сўраб кел», деди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бордим. У зотнинг ҳузурларида бирор нарса сўраётган бир кишини кўрдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга берадиган нарсам йўқ», деяр эдилар. Киши ғазабланган ҳолда: «Умримга қасамки, сен истаган кишингга берасан», деб у зотдан юз ўгириб кетди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга берадиган нарсам йўқлиги учун у менга ғазабланяпти. Сизлардан ким бир уқия ёки унинг муқобили бўла туриб сўраса, у қаттиқ туриб сўраган (илҳоф қилган) бўлади», дедилар. Асадий айтди: шунда мен: «Соғин туямиз бир уқиядан яхшироқ — уқия эса қирқ дирҳам эди», дедим-да, у зотдан сўрамай қайтдим. Шундан сўнг Расулуллоҳ ﷺга арпа ва майиз келиб, у зот бизга ҳам ундан бўлиб бердилар, ҳатто Аллоҳ азза ва жалла бизни бениёз қилди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ‏:‏ إِنِّي خَطَبْتُ امْرَأَةً، فَأَبَتْ أَنْ تَنْكِحَنِي، وَخَطَبَهَا غَيْرِي، فَأَحَبَّتْ أَنْ تَنْكِحَهُ، فَغِرْتُ عَلَيْهَا فَقَتَلْتُهَا، فَهَلْ لِي مِنْ تَوْبَةٍ‏؟‏ قَالَ‏:‏ أُمُّكَ حَيَّةٌ‏؟‏ قَالَ‏:‏ لاَ، قَالَ‏:‏ تُبْ إِلَى اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَتَقَرَّبْ إِلَيْهِ مَا اسْتَطَعْتَ‏.‏ فَذَهَبْتُ فَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ‏:‏ لِمَ سَأَلْتَهُ عَنْ حَيَاةِ أُمِّهِ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ إِنِّي لاَ أَعْلَمُ عَمَلاً أَقْرَبَ إِلَى اللهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ بِرِّ الْوَالِدَةِ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ Iyd al-Adho yoki Fitr namoziga namozgohga chiqdilar. Soʻng ayollar yonidan oʻtib: «Ey ayollar, sadaqa beringlar; chunki men doʻzax ahlining koʻpchiligi sizlar (ayollar) ekanligini koʻrdim», — dedilar. Ular: «Nega, yo Rasululloh?» — dedi. U zot: «Sizlar koʻp laʼnat aytasizlar va erlaringizga noshukrlik qilasizlar. Men aql va dinda sizlardan koʻra koʻproq nuqsonli (kimsani) koʻrmadim. Ehtiyotkor, aqlli kishi ham baʼzi (ayol)laringiz tufayli yoʻldan ozishi mumkin», — dedilar. Ayollar: «Yo Rasululloh, bizning aql va dinimizdagi nuqson nima?» — dedi. U zot: «Ikki ayolning guvohligi bir erkak guvohligiga teng emasmi?» — dedilar. Ular: «Ha», — dedi. U zot: «Mana shu — uning aqlidagi nuqson. Ayol hayz paytida namoz ham, roʻza ham tutmaydi-ku, shunday emasmi?» — dedilar. Ayollar: «Ha», — dedi. U zot: «Mana shu — uning dinidagi nuqson», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ Ийд ал-Адҳо ёки Фитр намозига намозгоҳга чиқдилар. Сўнг аёллар ёнидан ўтиб: «Эй аёллар, садақа беринглар; чунки мен дўзах аҳлининг кўпчилиги сизлар (аёллар) эканлигини кўрдим», — дедилар. Улар: «Нега, ё Расулуллоҳ?» — деди. У зот: «Сизлар кўп лаънат айтасизлар ва эрларингизга ношукрлик қиласизлар. Мен ақл ва динда сизлардан кўра кўпроқ нуқсонли (кимсани) кўрмадим. Эҳтиёткор, ақлли киши ҳам баъзи (аёл)ларингиз туфайли йўлдан озиши мумкин», — дедилар. Аёллар: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг ақл ва динимиздаги нуқсон нима?» — деди. У зот: «Икки аёлнинг гувоҳлиги бир эркак гувоҳлигига тенг эмасми?» — дедилар. Улар: «Ҳа», — деди. У зот: «Мана шу — унинг ақлидаги нуқсон. Аёл ҳайз пайтида намоз ҳам, рўза ҳам тутмайди-ку, шундай эмасми?» — дедилар. Аёллар: «Ҳа», — деди. У зот: «Мана шу — унинг динидаги нуқсон», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ‏:‏ لَقِيتُ عَبْدَ اللهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَقُلْتُ‏:‏ أَخْبِرْنِي عَنْ صِفَةِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم فِي التَّوْرَاةِ، قَالَ‏:‏ فَقَالَ‏:‏ أَجَلْ وَاللَّهِ، إِنَّهُ لَمَوْصُوفٌ فِي التَّوْرَاةِ بِبَعْضِ صِفَتِهِ فِي الْقُرْآنِ‏:‏ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا‏}‏، وَحِرْزًا لِلأُمِّيِّينَ، أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي، سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ، لَيْسَ بِفَظٍّ وَلاَ غَلِيظٍ، وَلاَ صَخَّابٍ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يَدْفَعُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ، وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ، وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ تَعَالَى حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ، بِأَنْ يَقُولُوا‏:‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَيَفْتَحُوا بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا، وَآذَانًا صُمًّا، وَقُلُوبًا غُلْفًا‏.‏

Ato ibn Yasor (Abdulloh ibn Amr ibn Osdan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Amr ibn Os bilan uchratdim va undan: «Menga Allohning Rasuli ﷺ ning Tavrotda (yaʼni Muso alayhissalomga berilgan vahyda) zikr qilingan sifatlari haqida ayting», — dedim. U: «Ha. Allohga qasamki, u zot Tavrotda — Qurʼonda unga nisbat berilgan baʼzi sifatlar bilan — mana shunday tavsiflangan: ‹Ey Paygʻambar! Biz seni — (Allohning haq diniga) guvoh, (moʻminlarga) xushxabar beruvchi va (kofirlarga) ogohlantiruvchi hamda ummiylar (savodsizlar)ning posboni qilib — joʻnatdik. Sen Mening bandam va Mening Rasulimsan. Men seni «al-Mutavakkil» (Allohga tavakkal qiluvchi) deb atadim. Sen qoʻpol, qattiqqoʻl ham emassan, bozorlarda shovqin soluvchi (baqiroq) ham emassan. Sen yomonlik qilganlarga yomonlik bilan javob bermaysan, balki ularni avf etib, kechirasan. Alloh u zotni (Paygʻambarni) — egri (qavmni), ‹La ilaha illalloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq) deb aytdirib, toʻgʻrilamaguncha — vafot etqizmaydi; shu (kalima) bilan koʻr koʻzlar, kar quloqlar va parda tortilgan qalblar ochiladi›», — dedi.Ато ибн Ясор (Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос билан учратдим ва ундан: «Менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Тавротда (яъни Мусо алайҳиссаломга берилган ваҳйда) зикр қилинган сифатлари ҳақида айтинг», — дедим. У: «Ҳа. Аллоҳга қасамки, у зот Тавротда — Қуръонда унга нисбат берилган баъзи сифатлар билан — мана шундай тавсифланган: ‹Эй Пайғамбар! Биз сени — (Аллоҳнинг ҳақ динига) гувоҳ, (мўминларга) хушхабар берувчи ва (кофирларга) огоҳлантирувчи ҳамда уммийлар (саводсизлар)нинг посбони қилиб — жўнатдик. Сен Менинг бандам ва Менинг Расулимсан. Мен сени «ал-Мутаваккил» (Аллоҳга таваккал қилувчи) деб атадим. Сен қўпол, қаттиққўл ҳам эмассан, бозорларда шовқин солувчи (бақироқ) ҳам эмассан. Сен ёмонлик қилганларга ёмонлик билан жавоб бермайсан, балки уларни авф этиб, кечирасан. Аллоҳ у зотни (Пайғамбарни) — эгри (қавмни), ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ) деб айтдириб, тўғриламагунча — вафот этқизмайди; шу (калима) билан кўр кўзлар, кар қулоқлар ва парда тортилган қалблар очилади›», — деди.