حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ حَدَّثَنِي أَبُو الْقَمُوصِ زَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنِي أَحَدُ الْوَفْدِ الَّذِينَ وَفَدُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ قَالَوَأَهْدَيْنَا لَهُ فِيمَا يُهْدَى نَوْطًا أَوْ قِرْبَةً مِنْ تَعْضُوضٍ أَوْ بَرْنِيٍّ فَقَالَ مَا هَذَا قُلْنَا هَذِهِ هَدِيَّةٌ قَالَ وَأَحْسِبُهُ نَظَرَ إِلَى تَمْرَةٍ مِنْهَا فَأَعَادَهَا مَكَانَهَا وَقَالَ أَبْلِغُوهَا آلَ مُحَمَّدٍ قَالَ فَسَأَلَهُ الْقَوْمُ عَنْ أَشْيَاءَ حَتَّى سَأَلُوهُ عَنْ الشَّرَابِ فَقَالَ لَا تَشْرَبُوا فِي دُبَّاءٍ وَلَا حَنْتَمٍ وَلَا نَقِيرٍ وَلَا مُزَفَّتٍ اشْرَبُوا فِي الْحَلَالِ الْمُوكَى عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ قَائِلُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُدْرِيكَ مَا الدُّبَّاءُ وَالْحَنْتَمُ وَالنَّقِيرُ وَالْمُزَفَّتُ قَالَ أَنَا لَا أَدْرِي مَا هِيَهْ أَيُّ هَجَرٍ أَعَزُّ قُلْنَا الْمُشَقَّرُ قَالَ فَوَاللَّهِ لَقَدْ دَخَلْتُهَا وَأَخَذْتُ إِقْلِيدَهَا قَالَ وَكُنْتُ قَدْ نَسِيتُ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا فَأَذْكَرَنِيهِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي جَرْوَةَ قَالَ وَقَفْتُ عَلَى عَيْنِ الزَّارَةِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَبْدِ الْقَيْسِ إِذْ أَسْلَمُوا طَائِعِينَ غَيْرَ كَارِهِينَ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا مَوْتُورِينَ إِذْ بَعْضُ قَوْمِنَا لَا يُسْلِمُونَ حَتَّى يُخْزَوْا وَيُوتَرُوا قَالَ وَابْتَهَلَ وَجْهُهُ هَاهُنَا مِنْ الْقِبْلَةِ يَعْنِي عَنْ يَمِينِ الْقِبْلَةِ حَتَّى اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ ثُمَّ يَدْعُو لِعَبْدِ الْقَيْسِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ خَيْرَ أَهْلِ الْمَشْرِقِ عَبْدُ الْقَيْسِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ أَبِي الْقَمُوصِ قَالَ حَدَّثَنِي
Rasululloh ﷺ ning huzurlariga Abdulqaysdan kelgan vakillardan biri aytdi: Biz u zotga hadyalar orasida taʼzuz yoki barniy xurmosidan bir savat yoki bir mesh hadya qildik. U zot: «Bu nima?» dedilar. Biz: «Bu — hadya», dedik. (Rovi aytdi:) Menimcha, u zot undan bir dona xurmoga qaradilar-da, uni oʻrniga qaytarib qoʻyib: «Buni Muhammadning oilasiga yetkazinglar», dedilar. Soʻng qavm u zotdan bir necha narsa haqida, hatto ichimlik haqida ham soʻradi. U zot: «Dubbo (qovoq idish)da ham, hantam (sopol idish)da ham, naqir (oʻyilgan yogʻoch)da ham, muzaffat (smola surilgan idish)da ham ichmanglar. Ogʻzi bogʻlanadigan halol (teri) idishda ichinglar», dedilar. Shunda bizdan biri u zotga: «Yo Rasululloh, dubbo, hantam, naqir va muzaffat nima ekanini qayerdan bilasiz?» dedi. U zot: «Men ularning nima ekanini bilmaymanmi? Hajarning qaysi (qalʼasi) eng qudratli?» dedilar. Biz: «Mushaqqar», dedik. U zot: «Allohga qasamki, men unga kirganman va uning kalitini olganman», dedilar. (Rovi aytdi:) Men uning hadisidan bir narsani unutgan edim, uni menga Ubaydulloh ibn Abu Jarva eslatdi. U aytdi: U zot Zora buloqi yonida toʻxtadilar. Soʻng: «Allohim, Abdulqaysni magʻfirat qil! Chunki ular xor boʻlmagan va (qonlari uchun) oʻch olinmagan holda, majburlanmay, ixtiyoriy ravishda musulmon boʻldilar. Holbuki, qavmimizdan baʼzilari xorlanmaguncha va (qonlari uchun) oʻch olinmaguncha musulmon boʻlmaydilar», dedilar. (Rovi) aytdi: U zotning yuzlari qibladan mana bu tomonga — yaʼni qiblaning oʻng tomoniga — burilgan edi; nihoyat qiblaga yuzlandilar va Abdulqays uchun duo qildilar. Soʻng: «Albatta, mashriq ahlining eng yaxshisi — Abdulqaysdir», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига Абдулқайсдан келган вакиллардан бири айтди: Биз у зотга ҳадялар орасида таъзуз ёки барний хурмосидан бир сават ёки бир меш ҳадя қилдик. У зот: «Бу нима?» дедилар. Биз: «Бу — ҳадя», дедик. (Рови айтди:) Менимча, у зот ундан бир дона хурмога қарадилар-да, уни ўрнига қайтариб қўйиб: «Буни Муҳаммаднинг оиласига етказинглар», дедилар. Сўнг қавм у зотдан бир неча нарса ҳақида, ҳатто ичимлик ҳақида ҳам сўради. У зот: «Дуббо (қовоқ идиш)да ҳам, ҳантам (сопол идиш)да ҳам, нақир (ўйилган ёғоч)да ҳам, музаффат (смола сурилган идиш)да ҳам ичманглар. Оғзи боғланадиган ҳалол (тери) идишда ичинглар», дедилар. Шунда биздан бири у зотга: «Ё Расулуллоҳ, дуббо, ҳантам, нақир ва музаффат нима эканини қаердан биласиз?» деди. У зот: «Мен уларнинг нима эканини билмайманми? Ҳажарнинг қайси (қалъаси) энг қудратли?» дедилар. Биз: «Мушаққар», дедик. У зот: «Аллоҳга қасамки, мен унга кирганман ва унинг калитини олганман», дедилар. (Рови айтди:) Мен унинг ҳадисидан бир нарсани унутган эдим, уни менга Убайдуллоҳ ибн Абу Жарва эслатди. У айтди: У зот Зора булоқи ёнида тўхтадилар. Сўнг: «Аллоҳим, Абдулқайсни мағфират қил! Чунки улар хор бўлмаган ва (қонлари учун) ўч олинмаган ҳолда, мажбурланмай, ихтиёрий равишда мусулмон бўлдилар. Ҳолбуки, қавмимиздан баъзилари хорланмагунча ва (қонлари учун) ўч олинмагунча мусулмон бўлмайдилар», дедилар. (Рови) айтди: У зотнинг юзлари қибладан мана бу томонга — яъни қибланинг ўнг томонига — бурилган эди; ниҳоят қиблага юзландилар ва Абдулқайс учун дуо қилдилар. Сўнг: «Албатта, машриқ аҳлининг энг яхшиси — Абдулқайсдир», дедилар.