Sahih al-Bukhari 3094-hadis — oʻzbekcha tarjima | Hadislar

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ، إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ، إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ، وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي‏.‏ قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ‏.‏ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا، ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا، فَدَخَلاَ فَسَلَّمَا فَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ، أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ـ ثُمَّ قَرَأَ ‏﴿ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ ﴾‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ ـ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهُ، وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ، فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي، أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ، جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَجَاءَنِي هَذَا ـ يُرِيدُ عَلِيًّا ـ يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا‏.‏ فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

Molik ibn Avs (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men uyimda ekanimda, quyosh baland koʻtarildi va havo isib ketdi. Birdan Umar ibn Xattobning elchisi mening oldimga kelib: «Moʻminlar amiri seni (chaqirib) yubordi», — dedi. Bas, men u bilan birga bordim — to Umar — xurmo bargidan yasalgan, hech qanday toʻshak yopilmagan bir karavotda oʻtirib, charm yostiqqa suyanib turgan joyga kirguncha. Men unga salom berib, oʻtirdim. U: «Ey Molik! Qavmingdan — oilali baʼzi kishilar mening oldimga keldi va men ularga (biroz) inʼom berilishini buyurdim; bas, uni olib, ular orasida taqsimla», — dedi. Men: «Ey moʻminlar amiri! Men buni boshqa birovga buyurishingizni istardim», — dedim. U: «Ey kishi! Uni ol», — dedi. Men u bilan birga oʻtirib turganimda, uning eshik ogʻasi Yarfaʼ kelib: «Usmon, Abdurrahmon ibn Avf, Zubayr va Saʼd ibn Abu Vaqqos sizdan (kirishga) ruxsat soʻramoqda; ularni kiritaymi?» — dedi. Umar: «Ha», — dedi. Bas, ular kiritildi, kirib, salom berib, oʻtirdi. Bir oz oʻtgach, Yarfaʼ yana kelib: «Ali va Abbosni kiritaymi?» — dedi. Umar: «Ha», — dedi. Bas, ular kiritildi, kirib, salom berib, oʻtirdi. Soʻng Abbos: «Ey moʻminlar amiri! Men bilan bu (yaʼni Ali) orasida hukm chiqaring», — dedi. Ular — Alloh oʻz Rasuliga fayʼ sifatida bergan Bani Nazir mulki haqida — nizolashayotgan edi. (Usmon va uning sheriklari) guruhi: «Ey moʻminlar amiri! Ular orasida hukm qiling va ikkalasini bir-biridan (nizodan) xalos qiling», — dedi. Umar: «Sabr qilinglar! Men sizlarni — izni bilan osmon va yer (barpo boʻlib) turgan Alloh haqi — soʻrayman: sizlar bilasizmiki, Allohning Rasuli ﷺ: ‹Bizning (yaʼni paygʻambarlarning) mol-mulkimiz meros qilib olinmaydi; biz nima qoldirsak, u — sadaqa(dir)›, — degan va Allohning Rasuli ﷺ (‹biz› deyish bilan) oʻzini nazarda tutgan?» — dedi. Guruh: «U shunday degan», — dedi. Soʻng Umar Ali va Abbosga yuzlanib: «Men sizlarni Alloh haqi (bilan) soʻrayman: bilasizmiki, Allohning Rasuli ﷺ shunday degan?» — dedi. Ular: «U shunday degan», — dedi. Umar: «Endi men sizlarga bu ish haqida gapiraman. Alloh oʻz Rasuliga bu fayʼdan biror (narsa)ni — boshqa hech kimga bermagan — alohida inʼom qildi», — dedi. Soʻng Umar (quyidagi) muqaddas oyatlarni oʻqidi: ‹Alloh ulardan (Bani Nazirdan) Rasuliga (Muhammadga) fayʼ (oʻlja) sifatida bergan narsa uchun, sizlar na ot va na tuya (chopib) yurish qildingiz; lekin Alloh oʻz paygʻambarlarini xohlagan kishilari ustidan gʻolib qiladi. Alloh har narsaga Qodir(dir)› (Hashr, 6). Umar qoʻshdi: «Bas, bu mulk Allohning Rasuli ﷺ ga alohida berilgan edi; lekin, Allohga qasamki, u zot na uni egallab, sizlarni (undan) mahrum qildi, na uni sizlardan (yashirib) oʻziga (xos) qildi; balki uni hammangizga berib, sizlar orasida taqsimladi — to bu mulk undan (oʻsha taqsimotdan) ortib qolguncha. Allohning Rasuli ﷺ — oilasining yillik xarajatlarini shu mulkdan sarflar va qolgan daromadini Alloh yoʻlida sarflanishi uchun saqlar edi. Allohning Rasuli ﷺ butun umri davomida shunday qilib keldi. Men sizlarni Alloh haqi (bilan) soʻrayman: buni bilasizmi?» — dedi. Ular ‹ha› deb javob berdi. Soʻng Umar Ali va Abbosga: «Men sizlarni Alloh haqi (bilan) soʻrayman: buni bilasizmi?» — dedi. Umar qoʻshdi: «Alloh oʻz Paygʻambarini (huzuriga) olganida (yaʼni vafot etganida), Abu Bakr: ‹Men — Allohning Rasuli ﷺ ning oʻrinbosariman›, — dedi va Abu Bakr oʻsha mulkni oʻz zimmasiga olib, uni — Allohning Rasuli ﷺ qilganidek — boshqardi; Alloh biladiki, u rostgoʻy, taqvodor va hidoyat topgan edi hamda haqqa ergashuvchi edi. Soʻng Alloh Abu Bakrni (huzuriga) oldi va men Abu Bakrning oʻrinbosari boʻldim; men oʻsha mulkni xalifaligimning dastlabki ikki yili davomida oʻz tasarrufimda ushlab, uni — Allohning Rasuli ﷺ va Abu Bakr qilganidek — boshqardim; Alloh biladiki, men rostgoʻy, taqvodor, hidoyat topgan va haqqa ergashuvchi edim. Endi sizlar ikkovingiz (Ali va Abbos) — bir xil daʼvo bilan, bir xil ishni keltirib — men bilan gaplashish uchun keldingiz; sen, Abbos, jiyaning mulkidan oʻz ulushingni soʻrab keldingsan; bu kishi — Ali esa — xotinining otasidan (qolgan) mulkdan ulushini soʻrab keldi. Men sizlar ikkovingizga aytdimki, Allohning Rasuli ﷺ: ‹Bizning (paygʻambarlarning) mulklarimiz meros qilib olinmaydi; biz nima qoldirsak, u — sadaqa(dir)›, — degan. Men bu mulkni sizlarga topshirishni maʼqul koʻrganimda, sizlarga: ‹Agar xohlasangiz, men bu mulkni sizlarga topshirishga tayyorman — shu shart bilanki, sizlar Allohning ahdi va vaʼdasini olasiz: uni — Allohning Rasuli ﷺ, Abu Bakr va men (boshqarganimdek) — boshqarasiz›, — dedim. Bas, ikkovingiz (menga): ‹Uni bizga topshir›, — dedingiz va men shu shart bilan uni sizlarga topshirdim. Men sizlarni Alloh haqi (bilan) soʻrayman: men uni sizlarga shu shart bilan topshirdimmi?» — dedi. Guruh: «Ha», — dedi. Soʻng Umar Ali va Abbosga yuzlanib: «Men sizlarni Alloh haqi (bilan) soʻrayman: men uni sizlarga shu shart bilan topshirdimmi?» — dedi. Ular: «Ha», — dedi. U: «Endi sizlar boshqacha qaror (chiqarishimni) istaysizmi? Allohga qasamki — izni bilan osmon va yer (barpo boʻlib) turgan Alloh haqi — men (allaqachon chiqargan) qarorimdan boshqa hech qanday qaror chiqarmayman. Agar sizlar uni boshqara olmasangiz, uni menga qaytaringlar va men sizlarning nomingizdan bu ishni bajaraman», — dedi.