حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا قَطَنٌ أَبُو الْهَيْثَمِ، حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ إِنَّ أَوَّلَ قَسَامَةٍ كَانَتْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ لَفِينَا بَنِي هَاشِمٍ، كَانَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ اسْتَأْجَرَهُ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ فَخِذٍ أُخْرَى، فَانْطَلَقَ مَعَهُ فِي إِبِلِهِ، فَمَرَّ رَجُلٌ بِهِ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةُ جُوَالِقِهِ فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي، لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ. فَأَعْطَاهُ عِقَالاً، فَشَدَّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ، فَلَمَّا نَزَلُوا عُقِلَتِ الإِبِلُ إِلاَّ بَعِيرًا وَاحِدًا، فَقَالَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ مَا شَأْنُ هَذَا الْبَعِيرِ لَمْ يُعْقَلْ مِنْ بَيْنِ الإِبِلِ قَالَ لَيْسَ لَهُ عِقَالٌ. قَالَ فَأَيْنَ عِقَالُهُ قَالَ فَحَذَفَهُ بِعَصًا كَانَ فِيهَا أَجَلُهُ، فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ، فَقَالَ أَتَشْهَدُ الْمَوْسِمَ قَالَ مَا أَشْهَدُ، وَرُبَّمَا شَهِدْتُهُ. قَالَ هَلْ أَنْتَ مُبْلِغٌ عَنِّي رِسَالَةً مَرَّةً مِنَ الدَّهْرِ قَالَ نَعَمْ. قَالَ فَكُنْتَ إِذَا أَنْتَ شَهِدْتَ الْمَوْسِمَ فَنَادِ يَا آلَ قُرَيْشٍ. فَإِذَا أَجَابُوكَ، فَنَادِ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ. فَإِنْ أَجَابُوكَ فَسَلْ عَنْ أَبِي طَالِبٍ، فَأَخْبِرْهُ أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَنِي فِي عِقَالٍ، وَمَاتَ الْمُسْتَأْجَرُ، فَلَمَّا قَدِمَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ أَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ مَا فَعَلَ صَاحِبُنَا قَالَ مَرِضَ، فَأَحْسَنْتُ الْقِيَامَ عَلَيْهِ، فَوَلِيتُ دَفْنَهُ. قَالَ قَدْ كَانَ أَهْلَ ذَاكَ مِنْكَ. فَمَكُثَ حِينًا، ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ الَّذِي أَوْصَى إِلَيْهِ أَنْ يُبْلِغَ عَنْهُ وَافَى الْمَوْسِمَ فَقَالَ يَا آلَ قُرَيْشٍ. قَالُوا هَذِهِ قُرَيْشٌ. قَالَ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ. قَالُوا هَذِهِ بَنُو هَاشِمٍ. قَالَ أَيْنَ أَبُو طَالِبٍ قَالُوا هَذَا أَبُو طَالِبٍ. قَالَ أَمَرَنِي فُلاَنٌ أَنْ أُبْلِغَكَ رِسَالَةً أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَهُ فِي عِقَالٍ. فَأَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ لَهُ اخْتَرْ مِنَّا إِحْدَى ثَلاَثٍ، إِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤَدِّيَ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ، فَإِنَّكَ قَتَلْتَ صَاحِبَنَا، وَإِنْ شِئْتَ حَلَفَ خَمْسُونَ مِنْ قَوْمِكَ أَنَّكَ لَمْ تَقْتُلْهُ، فَإِنْ أَبَيْتَ قَتَلْنَاكَ بِهِ فَأَتَى قَوْمَهُ، فَقَالُوا نَحْلِفُ. فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ كَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَدْ وَلَدَتْ لَهُ. فَقَالَتْ يَا أَبَا طَالِبٍ أُحِبُّ أَنْ تُجِيزَ ابْنِي هَذَا بِرَجُلٍ مِنَ الْخَمْسِينَ وَلاَ تَصْبُرْ يَمِينَهُ حَيْثُ تُصْبَرُ الأَيْمَانُ. فَفَعَلَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا طَالِبٍ، أَرَدْتَ خَمْسِينَ رَجُلاً أَنْ يَحْلِفُوا مَكَانَ مِائَةٍ مِنَ الإِبِلِ، يُصِيبُ كُلَّ رَجُلٍ بَعِيرَانِ، هَذَانِ بَعِيرَانِ فَاقْبَلْهُمَا عَنِّي وَلاَ تَصْبُرْ يَمِينِي حَيْثُ تُصْبِرُ الأَيْمَانُ. فَقَبِلَهُمَا، وَجَاءَ ثَمَانِيةٌ وَأَرْبَعُونَ فَحَلَفُوا. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، مَا حَالَ الْحَوْلُ وَمِنَ الثَّمَانِيَةِ وَأَرْبَعِينَ عَيْنٌ تَطْرِفُ.
Johiliyatdagi birinchi qasoma biz Bani Hoshimda boʻlgan edi: Bani Hoshimdan bir kishini Qurayshning boshqa bir tarmogʻidan boʻlgan bir kishi (xizmatga) yolladi. U (yollangan kishi) u bilan birga tuyalarida (yoʻlga) chiqdi. Yoʻlda Bani Hoshimdan bir kishi oʻtdi — uning xurjini (juvolaq) tutqichi uzilgan edi. U: «Menga bir tuyabogʻ (arqon) bilan yordam ber, juvolagimning tutqichini bogʻlay, tuyalar (yuksiz) qochib ketmasin», dedi. (Yollangan kishi) unga bir arqon berdi, u bilan juvolagining tutqichini bogʻladi. Ular (manzilga) tushganda, bitta tuyadan boshqa hamma tuya (oyogʻi) bogʻlandi. Uni yollagan kishi: «Bu tuyaga nima boʻldi, tuyalar orasida (faqat) shu bogʻlanmadi?» dedi. (Yollangan kishi:) «Uning arqoni yoʻq», dedi. (Xoʻjayin:) «Uning arqoni qani?» dedi va unga bir tayoq bilan (otib) urdi — unda uning ajali bor edi (oʻsha zarbada halok boʻldi). Yamanlik bir kishi uning yonidan oʻtdi. (Yollangan kishi:) «Sen mavsumda (hajda) hozir boʻlasanmi?» dedi. (Yamanlik:) «Hozir boʻlmasam kerak, balki baʼzan hozir boʻlarman», dedi. (Yollangan kishi:) «Sen umringda bir marta mendan bir xabarni yetkazasanmi?» dedi. (Yamanlik:) «Ha», dedi. (Yollangan kishi:) «Sen mavsumda hozir boʻlganingda: ‹Ey Quraysh xonadoni!› deb chaqir. Ular senga javob bersa: ‹Ey Bani Hoshim xonadoni!› deb chaqir. Ular senga javob bersa, Abu Tolibni soʻra va unga falonchi meni bir arqon (sabab) bilan oʻldirganini xabar ber», dedi. Soʻng yollangan kishi vafot etdi. Uni yollagan kishi (Makkaga) kelganda, Abu Tolib uning oldiga kelib: «Bizning hamrohimiz nima boʻldi?» dedi. (U:) «Kasal boʻldi, men unga yaxshi qarov qildim, soʻng uni dafn etdim», dedi. (Abu Tolib:) «Sendan shunga (yaxshilikka) loyiq edi», dedi. Bir muddat oʻtdi. Soʻng u (yollangan kishi) xabar yetkazishni vasiyat qilgan kishi mavsumga keldi va: «Ey Quraysh xonadoni!» dedi. Ular: «Mana Quraysh», deyishdi. U: «Ey Bani Hoshim xonadoni!» dedi. Ular: «Mana Bani Hoshim», deyishdi. U: «Abu Tolib qani?» dedi. Ular: «Mana Abu Tolib», deyishdi. U: «Falonchi menga bir xabarni yetkazishni buyurgan: falonchi uni bir arqon (sabab) bilan oʻldiribdi», dedi. Shunda Abu Tolib u (xoʻjayin)ning oldiga kelib: «Bizdan uchta (taklif)dan birini tanla: agar xohlasang, yuzta tuya ado et, chunki sen bizning hamrohimizni oʻldirding; agar xohlasang, qavmingdan ellik kishi sen uni oʻldirmaganingga qasam ichsin; bunga koʻnmasang, biz seni uning (qotili sifatida) oʻldiramiz», dedi. U qavmining oldiga keldi, ular: «Biz qasam ichamiz», deyishdi. Soʻng Bani Hoshimdan bir ayol — u (qotil qavmidan) bir kishining nikohida boʻlib, undan bola tuqqan edi — Abu Tolibning oldiga kelib: «Ey Abu Tolib, mana bu oʻgʻlimni ellik kishidan biri (oʻrnida) hisobga olib (ozod qilib), uning qasamini qasam ichiladigan joyda ichdirmasligingni istayman», dedi. U shunday qildi. Soʻng ulardan bir kishi uning oldiga kelib: «Ey Abu Tolib, sen yuzta tuya oʻrniga ellik kishining qasam ichishini istading, har bir kishiga ikki tuyadan toʻgʻri keladi. Mana bu ikki tuya, ularni mendan qabul qil va mening qasamimni qasam ichiladigan joyda ichdirma», dedi. U ikkovini (tuyani) qabul qildi. Soʻng qirq sakkiz kishi kelib qasam ichdi. Ibn Abbos aytdi: Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, yil aylanmasidan oʻsha qirq sakkiz kishidan koʻz qoqadigan (tirik) biror kishi qolmadi.